Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazı tapuda satış gibi göstererek devretmesidir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 01.04.1974 tarihli, 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı kararına göre, saklı payı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen bütün mirasçılar, görünürdeki satışın muvazaalı (TBK m.19) ve gizli bağışın resmî şekilden yoksun olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil davası açabilir. Tenkis ise farklı bir kurumdur: mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan ve saklı payı zedeleyen geçerli kazandırmaların saklı pay ölçüsünde indirilmesidir (TMK m.560-571) ve öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. İki davada da ispat yükü davacıdadır; Yargıtay, bedelin ödenip ödenmediği, alıcının alım gücü, bedel ile gerçek değer arasındaki fark, bakım ve minnet ilişkisi ile mirasbırakanın makul bir nedeninin bulunup bulunmadığını birlikte değerlendirir. Bu sayfada İçtihadı Birleştirme kararı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 1. Hukuk Dairesinin 11 kararını kanun maddeleriyle birlikte topladık.
Güncel durum (31 Ekim 2026). Muris muvazaası kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; dayanağı TBK m.19’daki genel muvazaa hükmü ile 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme kararıdır. Saklı pay ve tenkis hükümleri (TMK m.505-571) en son 2007’de 5650 sayılı Kanunla değişti; bu değişiklikle kardeşler saklı paylı mirasçı olmaktan çıktı. Son dönemde çıkarılan kanunlar bu hükümlere dokunmadı: 7571 sayılı Kanun TMK’da önalım hakkına ilişkin m.733-734’ü; 7589 sayılı Kanun ise TMK’da vesayet altındaki kişinin malının satışına ilişkin m.440 ve m.444’ü, TBK’da haksız fiil tazminatına ilişkin m.55’i değiştirdi. İki Kanun da TBK m.19’a, ölünceye kadar bakma sözleşmesine (TBK m.611-619) ve TMK’nın miras hükümlerine (m.495-682) dokunmadı. Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 29.06.2026 tarihli iş bölümü kararıyla (Resmî Gazete 30.06.2026) muris muvazaası kaynaklı tapu iptali ve tescil davaları 1. Hukuk Dairesinde kaldı; miras hukukundan doğan davalar ise 7. Hukuk Dairesine verildi. Tenkis davalarının hangi daireye düştüğü ulaştığımız karar özetinde ayrıca sayılmadığından, temyiz aşamasında güncel iş bölümünü kontrol etmenizi öneririz.
Dürüst bir not. İçtihadı Birleştirme kararının hüküm kısmını Lexpera’da yayımlanan metinden; Hukuk Genel Kurulu ve Daire kararlarını Hukuki Haber’in yayımladığı karar metinlerinden aktardık; her kartın altında kaynağı belirttik. TMK ve TBK madde metinlerini resmî mevzuat sitesinden okuyamadık; karar metinlerindeki aktarımları ve iki ayrı ikincil kaynağı karşılaştırarak verdik. Muris muvazaası davasının zamanaşımına tabi olmadığı görüşü yerleşik kabul görmektedir; ancak bunu doğrudan söyleyen bir Yargıtay kararının tam metnine ulaşamadığımız için bu konuya ayrı bir kart açmadık. Kararlarda kişi adı yer almaz; büromuzun takip ettiği dosyalara ait karar bulunmamaktadır.
Babanız veya anneniz malını bir kardeşinize mi devretti?
Muris muvazaası mı tenkis mi, deliller ve süreler için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
İçindekiler
- Kanun ne diyor? TBK m.19, TMK m.505-571 ve 1974 İBK
- Muris muvazaasının şartları
- İspat: bedel, değer farkı, alım gücü ve makul neden
- Bakım, minnet ve ölünceye kadar bakma
- Tenkis: saklı pay, m.565/4 ve hesap
- Süre ve dava türünün doğru seçilmesi
- 11 kararın özet tablosu
- Kararları kendi dosyanızda nasıl kullanırsınız?
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kanun Ne Diyor? TBK m.19, TMK m.505-571 ve 1974 İBK
Muris muvazaası ile tenkis sık sık birbirine karıştırılır. Muris muvazaasında işlem baştan geçersizdir: görünürdeki satış muvazaalı, gizlenen bağış ise tapu memuru önünde yapılmadığı için şekil bakımından geçersizdir; sonuç tapunun iptali ve mirasçılar adına payları oranında tescildir. Tenkiste ise işlem geçerlidir, ancak saklı payı zedelediği ölçüde indirilir. Bu nedenle uygulamada iki talep çoğunlukla birlikte, biri olmazsa diğeri şeklinde (terditli) ileri sürülür. Aşağıdaki tablo, kararlarda uygulanan hükümleri özetler.
Muris muvazaası ve tenkiste uygulanan hükümler
| Hüküm | Ne düzenler? | Kararlardaki karşılığı |
|---|---|---|
| TBK m.19 | Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır (muvazaa) | Bütün muris muvazaası kararları |
| YİBBK 01.04.1974, 1974/1 E., 1974/2 K. | Mirasçıyı miras hakkından yoksun etmek amacıyla gerçekte bağışlanmak istenen tapulu taşınmazın satış gibi gösterilmesi hâlinde, saklı paylı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen bütün mirasçılar muvazaa ve şekil eksikliğine dayanarak dava açabilir | Muris muvazaasının temeli |
| TMK m.6; HMK m.190 | İspat yükü, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır | Mal kaçırma kastının ispatı |
| TMK m.505-506 (5650 s. Kanunla değişik) | Saklı pay: altsoy için yasal miras payının yarısı; ana ve babadan her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. Kardeşlerin saklı payı 10.05.2007’de yürürlüğe giren 5650 sayılı Kanunla kaldırıldı | Saklı pay hesabı |
| TMK m.560 | Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir | Tenkis davası |
| TMK m.564 | Tenkis konusu mal, değerinde azalma olmaksızın bölünemiyorsa davalıya seçim hakkı tanınır; Yargıtay bu hakkı sabit tenkis oranıyla birlikte uygular | Sabit tenkis oranı ve seçim hakkı |
| TMK m.565 | Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben ve geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan kazandırmalar; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılanlar; dönme hakkı saklı tutulan bağışlamalar ve ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar; saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan kazandırmalar | Tenkise tabi kazandırmalar |
| TMK m.570 | Tenkiste sıra: önce ölüme bağlı tasarruflar, sonra sağlararası kazandırmalar en yeniden eskiye doğru tenkis edilir | Tenkis hesabı |
| TMK m.571 | Tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer; tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir | Süre kararları |
| TBK m.611 vd. | Ölünceye kadar bakma sözleşmesi: bir taraf malvarlığı devreder, diğer taraf onu ölünceye kadar bakıp gözetmeyi üstlenir; karşılıklı edimli (ivazlı) bir sözleşmedir | Bakım ve minnet kararları |
| YİBBK 11.11.1994, 4/4 sayılı karar | Tenkiste sabit tenkis oranının uygulanması ve davalının seçim hakkının kullanılmasına ilişkin içtihat | Tenkis hesabı kararı |
Hangi davayı açmanız gerektiğini Muris Muvazaası mı, Tenkis mi? yazımızda, iki talebin birlikte nasıl isteneceğini Terditli Dava: Muris Muvazaası ve Tenkis Birlikte yazımızda anlattık. Saklı payınızı hesaplamak için Saklı Pay ve Tenkis Hesaplama Aracımızı kullanabilirsiniz.
Muris Muvazaasının Şartları
Yargıtay’a göre muris muvazaasının dört unsuru vardır: görünürde bir satış veya bakım sözleşmesi, gerçekte bağışlama iradesi, bu gizli bağışın resmî şekilden yoksun olması ve hepsinden önemlisi mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırma amacı. Bu amaç yoksa 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme kararı uygulanmaz. Kararın dayandığı sistem, mirasbırakan adına tapuda kayıtlı bir taşınmazın devridir.
1. Miras hakkı çiğnenen bütün mirasçılar, görünürdeki satışın muvazaalı olduğunu ileri sürerek dava açabilir
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu · T. 01.04.1974 · E. 1974/1 · K. 1974/2 · Sonuç: İçtihadın birleştirilmesi (oy çokluğu)
Büyük Genel Kurul ne dedi? Büyük Genel Kurul, bir kimsenin mirasçısını miras hakkından yoksun etmek amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği tapu sicilinde kayıtlı taşınmazı hakkında tapu sicil memuru önünde iradesini satış doğrultusunda açıklamış olduğunun gerçekleşmesi hâlinde, saklı pay sahibi olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen bütün mirasçıların, görünürdeki satış sözleşmesinin muvazaalı olduğunu ve gizli bağış sözleşmesinin de şekil koşulundan yoksun bulunduğunu ileri sürerek dava açabileceklerine karar vermiştir. Bu dava hakkının, geçerli sözleşmeler için söz konusu olan tenkis ve denkleştirme hükümlerinin sağladığı haklara etkili olmayacağını da belirtmiştir.
Dayanak. 818 s. eski BK m.18 (bugün TBK m.19); eski MK m.507 ve m.603 (bugün tenkis ve denkleştirme hükümleri).
Sizin için anlamı. Muris muvazaası davası açmak için saklı paylı mirasçı olmanız gerekmez; miras hakkınızın çiğnendiğini göstermeniz yeterlidir. Dava, gizli bağışın şekil eksikliğine dayandığı için tenkisten farklı olarak işlemin tamamen ortadan kalkmasını sağlar; taşınmaz mirasçılar adına payları oranında tescil edilir. Kararın uygulaması için Muris Muvazaası (1974 İBK) Rehberimize bakabilirsiniz.
Kaynak: Hüküm kısmı: Lexpera; hüküm kısmının bir bölümü ayrıca Hukuk Genel Kurulunun 2024/535 sayılı kararında aktarılmıştır; çift kaynak.
2. Mirasbırakan adına hiç kayıtlı olmamış taşınmazlarda 1974 İBK uygulanmaz
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi · T. 10.03.2026 · E. 2025/1464 · K. 2026/1869 · Sonuç: Onama (oy birliği)
Olay. Davacılar, mirasbırakanın hastalığından sonra davalı kardeşlerin satın aldığı bağımsız bölüm ve parsellerin bedelinin mirasbırakanın parasından ödendiğini ve işlemin muvazaalı olduğunu ileri sürerek bu taşınmazların terekeye eklenmesini istemiştir. Davalılar, mirasbırakanın uzun yıllar bakıma muhtaç olduğunu ve muvazaa bulunmadığını savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, davaya konu taşınmazların hiçbir zaman mirasbırakan adına kayıtlı olmadığını belirterek 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme kararının bu olayda uygulanamayacağını tespit etmiştir. Bölge adliye mahkemesinin; satışların on yıla yayıldığı, satış ve alım tarihleri arasında bağlantı bulunmadığı, mirasbırakanın tedavi masraflarının satış gelirleriyle karşılandığı ve davalıların bedeli mirasbırakandan aldığının ispatlanamadığı yönündeki gerekçesini de yerinde bularak kararı onamıştır.
Dayanak. YİBBK 01.04.1974, 1974/1-2; HMK m.370/1.
Sizin için anlamı. “Babam parayı verdi, ev kardeşimin adına alındı” şeklindeki iddialar muris muvazaası davasıyla değil, başka hukuki yollarla (örneğin paranın terekeye iadesi veya denkleştirme) ileri sürülür. Bu tür dosyalarda paranın mirasbırakandan geldiğini banka kayıtlarıyla ve tarih bağlantısıyla göstermek gerekir. Denkleştirme için Mirasta Denkleştirme (İade) yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
İspat: Bedel, Değer Farkı, Alım Gücü ve Makul Neden
Mal kaçırma amacını ispat yükü davacı mirasçıdadır. Mirasçılar işlemin tarafı olmadıkları için muvazaayı tanık dâhil her türlü delille ispatlayabilir. Hukuk Genel Kurulu, tek bir olguya değil olguların bütününe bakar: satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği, alıcının o tarihte bedeli ödeyecek gücü, tapudaki bedel ile gerçek değer arasındaki fark, mirasbırakanın satış için makul bir ihtiyacının bulunup bulunmadığı, aile içindeki ilişkiler ve diğer mirasçılara da mal verilip verilmediği. İspat yolları için Muris Muvazaasında İspat yazımıza bakabilirsiniz.
3. Ara malik kullanılarak yapılan, bedeli ödenmeyen ve değerin çok altındaki satış muvazaalıdır
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 20.10.2022 · E. 2020/183 · K. 2022/1356 · Sonuç: Direnme kararının bozulması (oy çokluğu)
Olay. Mirasbırakan tapulu tarlasını 2001’de bir kişiye satış göstererek devretmiş, taşınmaz bu kişiden ara malik üzerinden 2009’da başka bir kişiye geçmiştir. Mirasçılar satışların muvazaalı olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, 1. Hukuk Dairesi bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, muris muvazaasını ayırt eden unsurun işlemin mirasçıları aldatmak amacıyla yapılması olduğunu ve temlikin muvazaalı ve mal kaçırma amacıyla yapıldığını ispat yükünün davacıya ait bulunduğunu belirtmiştir. Mirasçıların işlemde üçüncü kişi konumunda olduğu için iddialarını tanık dâhil her türlü delille kanıtlayabileceğini; mal kaçırma amacı yoksa İçtihadı Birleştirme kararının uygulanamayacağını hatırlatmıştır. Somut olayda mirasbırakanın satış yapmak için haklı bir ihtiyacının ve bedelin ödendiğinin ispatlanamadığını, bedel ile gerçek değer arasında büyük bir oransızlık bulunduğunu ve taşınmazın ölümden kısa süre sonra devredildiğini dikkate alarak muvazaayı kabul eden Özel Daire kararına uyulması gerektiğine oy çokluğuyla karar vermiştir.
Dayanak. TBK m.19; TMK m.6; HMK m.190/1; YİBBK 01.04.1974, 1974/1-2.
Sizin için anlamı. Mal kaçırma çoğu zaman araya bir üçüncü kişi sokularak gizlenir. Böyle bir dosyada tapu kayıtlarının tamamını, ara malikin taşınmazı ne kadar süre elinde tuttuğunu ve bedel akışını gösteren banka kayıtlarını getirtin. Taşınmaz iyiniyetli bir üçüncü kişiye satılmışsa yapılabilecekler için Muvazaalı Devredilen Taşınmaz Üçüncü Kişiye Satıldı yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
4. Satış bedeli mirasbırakanın hesabına yatmış ve terekede kalmışsa mal kaçırma amacı ispatlanmış sayılmaz
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 06.06.2024 · E. 2022/861 · K. 2024/316 · Sonuç: Direnme kararının bozulması
Olay. Mirasçılar, mirasbırakanın bazı bağımsız bölümleri çocuklarından mal kaçırmak amacıyla satış görünümlü işlemlerle torunlarına ve oğluna devrettiğini ileri sürerek tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiştir. Bölge adliye mahkemesi iki bağımsız bölüm yönünden davayı kabul etmiş, 1. Hukuk Dairesi bozmuş, bölge adliye mahkemesi direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, delillerin değerlendirilmesine dayanan muvazaa tespitinin de Yargıtay’ın hukuka uygunluk denetimi kapsamında olduğunu oy birliğiyle kabul etmiştir. Esas yönünden, mirasbırakanın gerçek amacının mal kaçırmak olduğunu ispat yükünün davacıda bulunduğunu; satış bedelinin ödenip ödenmediği, alıcının alım gücü, bedel ile gerçek değer arasındaki fark ve taraflar arasındaki ilişkinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bağımsız bölümlerin satış bedellerinin mirasbırakanın banka hesabına yatırıldığını ve terekede kaldığını, davacının mal kaçırma amacını ispatlayamadığını belirterek direnme kararını bozmuştur.
Dayanak. TBK m.19; TMK m.6; HMK m.190, m.369, m.371; YİBBK 01.04.1974, 1974/1-2.
Sizin için anlamı. Davalı tarafsanız, satış bedelinin mirasbırakanın hesabına geçtiğini gösteren banka kayıtları en güçlü savunmanızdır. Davacı tarafsanız, bedelin hesaba yatıp kısa süre içinde geri çekilip çekilmediğini ve kime aktarıldığını araştırın. Savunma için Muris Muvazaası Davasına Cevap Dilekçesi Örneğimize bakabilirsiniz.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
5. Aile ilişkileri iyi ve diğer çocuklara da mal verilmişse mal kaçırma kastı ispatlanmış sayılmaz; ölünceye kadar bakma ivazlıdır, tenkise konu olmaz
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 23.10.2024 · E. 2023/348 · K. 2024/535 · Sonuç: Direnme kararının kısmen onanması, kısmen temyiz dilekçesinin reddi (oy çokluğu)
Olay. Mirasbırakanlar (büyükanne ve büyükbaba), taşınmazlarını torunlarına satış ve ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devretmiştir. Davacı kızları bu temliklerin muris muvazaası nedeniyle iptalini, olmazsa tenkisini istemiştir. Bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiş, 1. Hukuk Dairesi bozmuş, bölge adliye mahkemesi direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, muris muvazaasında asıl iradenin mirasçılardan mal kaçırmak olduğunu ve bu kast yoksa İçtihadı Birleştirme kararının uygulanamayacağını; mahkemenin tanık beyanları yanında olayların olağan akışını, alım gücünü, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki farkı, taraflar arasındaki ilişkiyi ve makul bir nedenin bulunup bulunmadığını birlikte değerlendireceğini belirtmiştir. Mirasbırakanın davacı kızına ev yaptırdığı, diğer taşınmazlarını çocuklarına devrettiği ve aile ilişkilerinin iyi olduğu gözetildiğinde mal kaçırma kastının ispatlanamadığını kabul ederek iki parsel yönünden direnme kararını onamıştır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin ivazlı bir sözleşme olduğunu, karşılıksız kazandırma bulunmadığından tenkis koşullarının oluşmadığını da belirtmiştir. Bir parsel yönünden ise davacının payının değeri kesinlik sınırının altında kaldığından temyiz dilekçesini reddetmiştir.
Dayanak. TBK m.19; TMK m.6; HMK m.190/1, m.362; YİBBK 01.04.1974, 1974/1-2.
Sizin için anlamı. Mirasbırakanın diğer çocuklarına da mal verip vermediği, muvazaa davasında belirleyici olabilir: hakkaniyete uygun bir paylaştırma varsa mal kaçırma amacından söz etmek güçleşir. Ayrıca payınızın değeri düşükse kararın temyiz edilemeyebileceğini baştan bilin; dava değeri ve harç için Muris Muvazaası Davasında Harç ve Dava Değeri yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
Bakım, Minnet ve Ölünceye Kadar Bakma
Mirasbırakana yıllarca bakan, hastalığında yanında olan çocuğa veya yakına yapılan devirler, Yargıtay’a göre çoğu zaman mal kaçırma değil minnet duygusunun ve hakkaniyetin sonucudur. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi de karşılıklı edimli bir sözleşmedir; bakım gerçekten sağlanmışsa sözleşme muvazaa nedeniyle geçersiz sayılmaz. Buna karşılık bakım ihtiyacı ve bakım ilişkisi hiç yoksa, “bakma sözleşmesi” görünümü de muvazaanın aracı olabilir. Ayrıntı için Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Muris Muvazaası yazımıza bakabilirsiniz.
6. Bakım ve destek karşılığında oluşan minnet duygusuyla yapılan satış, bedel düşük olsa da mal kaçırma sayılmaz
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 29.04.2009 · E. 2009/1-130 · K. 2009/150 · Sonuç: Direnme kararının bozulması (oy çokluğu)
Olay. Mirasbırakan, hastalığı sırasında kendisine bakan ve destek olan bir kişiye, sağlık harcamalarını karşılamak amacıyla taşınmazını satmış ve satıştan sonra da ölene kadar taşınmazda oturmaya devam etmiştir. Mirasçılar satışın mal kaçırmak amacıyla yapıldığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil istemiş, mahkeme davayı kabul etmiş, 1. Hukuk Dairesi bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, Özel Dairenin bozma gerekçesini benimseyerek satış bedelinin gerçek değerin altında olmasının tek başına muvazaanın kanıtı sayılamayacağını; bakım ve destek karşılığında oluşan minnet duygusunun da dikkate alınması gerektiğini kabul etmiş ve direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.
Dayanak. YİBBK 01.04.1974, 1974/1-2; 1086 s. HUMK m.429.
Sizin için anlamı. Tapuda düşük bedel gösterilmesi muris muvazaasının en sık ileri sürülen delilidir, ama tek başına yeterli değildir. Davalı tarafsanız bakım ilişkisini, tedavi giderlerini ve mirasbırakanın satıştan sonraki yaşamını tanık ve belgelerle ortaya koyun. Tapudaki düşük bedelin anlamı için Bedelde Muvazaa: Tapuda Düşük Bedel yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
7. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde sözleşme tarihinde bakım ihtiyacının bulunması şart değildir; bakım gerçekten verilmişse muvazaa yoktur
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 07.10.2021 · E. 2018/533 · K. 2021/1189 · Sonuç: Direnme kararının bozulması (oy birliği)
Olay. Mirasbırakan, taşınmazını 2010’da ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle kızına devretmiştir. Oğlu, işlemin mal kaçırmak amacıyla yapıldığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil istemiştir. Mirasbırakan kanser hastasıdır ve kızı ölümüne kadar ona bakmıştır. Mahkeme davayı kabul etmiş, 1. Hukuk Dairesi bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, muris muvazaasını ayıran unsurun mirasçıları aldatma amacı olduğunu; ölünceye kadar bakma sözleşmesinde sözleşme tarihinde bakım ihtiyacının bulunmasının şart olmadığını ve bunun sözleşmenin geçerliliğini tek başına etkilemediğini belirtmiştir. Muvazaa iddiasında mirasbırakanın yaşının, sağlık durumunun, aile ilişkilerinin, malvarlığının ve devredilen malın bütün mallarına oranının, makul bir nedenin bulunup bulunmadığının araştırılacağını; bakım gerçekten sağlanmışsa sözleşmenin muvazaa nedeniyle geçersiz sayılamayacağını kabul etmiştir. Mirasbırakanın başka taşınmazları bulunduğunu ve bütün malını devretmediğini de vurgulayarak direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
Dayanak. TBK m.19, m.611, m.614; YİBBK 01.04.1974, 1974/1-2.
Sizin için anlamı. Bakım sözleşmesine dayanan devirlerde dava çoğu zaman bakımın gerçekten verilip verilmediğine göre sonuçlanır. Bakım borçlusuysanız bakımı gösteren hastane kayıtları, refakat belgeleri, komşu ve akraba tanıkları önemlidir. Davacıysanız, bakımın başka kişilerce yapıldığını veya sözleşmenin ölümden çok kısa süre önce yapıldığını gösterin. Sözleşmenin iptal yolları için Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin İptali yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
Tenkis: Saklı Pay, m.565/4 ve Hesap
Tenkis davasında işlem geçerlidir; mesele, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşıp aşmadığıdır. Bunun için önce net tereke bulunur, sağlararası kazandırmalar eklenir, saklı paylar düşülerek tasarruf edilebilir kısım hesaplanır ve aşan kısım indirilir. Sağlararası kazandırmaların tenkise girebilmesi için saklı payın zedelenmesi tek başına yetmez; kazandırmanın m.565’te sayılan hâllerden birine, en çok da saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla yapılmış olmaya (m.565/4) uyması gerekir. Hangi işlemlerin tenkise girdiği için Tenkise Tabi Kazandırmalar (TMK 565) yazımıza bakabilirsiniz.
8. Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı her türlü delille ispatlanabilir; amaç mirasbırakan açısından araştırılır
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 13.12.2023 · E. 2022/1177 · K. 2023/1237 · Sonuç: Direnme kararının bozulması (usul yönünden oy birliği, esas yönünden oy çokluğu)
Olay. Mirasbırakan, bir taşınmazın intifa hakkını kendisinde tutarak çıplak mülkiyetini 2000 yılında bir kuruma bağışlamıştır. Kız çocukları, bağışın saklı paylarını zedelediğini ileri sürerek tenkis davası açmıştır. Bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiş ve Yargıtay’ın bozma kararına karşı direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, hâkimin hukuki sonuca yönelik takdir hakkının hukuka uygunluğunun Yargıtay denetimine tabi olduğunu oy birliğiyle kabul etmiştir. Esas yönünden, TMK m.565/4 kapsamında saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının tanık ve yemin dâhil her türlü delille ispatlanabileceğini; bu amacın kazandırmayı yapan mirasbırakan açısından araştırılacağını ve kazandırmadan yararlanan kişinin de aynı kasıtla hareket etmesinin gerekmediğini belirtmiştir. Kardeşlerin saklı payının 2007’de 5650 sayılı Kanunla kaldırıldığını da hatırlatarak direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.
Dayanak. TMK m.505-506, m.560, m.565/4; HMK m.371, m.373/2.
Sizin için anlamı. Mirasbırakan malvarlığının büyük bölümünü bir kişiye veya bir kuruma bağışlamışsa, intifa hakkını kendinde tutması gibi olgular saklı payı etkisiz kılma amacının göstergesi sayılabilir. Bağıştan yararlanan kişinin bu amacı bilmesi gerekmez. Kardeşler 2007’den sonra açılan mirasta saklı paylı olmadığından tenkis isteyemez. Saklı pay oranları için Saklı Pay Oranları (TMK 506) yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
9. Tenkis hesabı: net tereke, tasarruf edilebilir kısım, en yeniden eskiye sıra ve bölünemeyen malda seçim hakkı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 07.07.2010 · E. 2010/1-360 · K. 2010/372 · Sonuç: Direnme kararının onanması (oy birliği)
Olay. Mirasbırakan, intifa hakkını saklı tutarak dokuz taşınmazın çıplak mülkiyetini 1987’de bir kuruma bağışlamıştır. Mirasçılar bunun saklı paylarını zedelediğini ileri sürerek tenkis davası açmış; davalı bağışın bakım karşılığı yapıldığını savunmuştur. Mahkeme tenkise hükmetmiş, Yargıtay bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, tenkis davasının yenilik doğurucu nitelikte olduğunu ve mirasın açıldığı tarihe kadar geriye etkili sonuç doğurduğunu belirtmiştir. Net terekenin aktiften pasifin düşülmesiyle bulunacağını, tasarruf edilebilir kısmın net terekeden saklı payların çıkarılmasıyla belirleneceğini ve değerlemenin ölüm tarihindeki fiyatlara göre yapılacağını; önce ölüme bağlı tasarrufların, sonra sağlararası kazandırmaların en yeniden eskiye doğru tenkis edileceğini açıklamıştır. Tasarruf konusu mal bölünebiliyorsa sabit tenkis oranına göre bölünerek tescil edileceğini, bölünemiyorsa davalının seçim hakkı doğacağını; seçim hakkı kullanılmazsa malın değeri ile sabit tenkis oranının çarpımı kadar paraya hükmedileceğini 11.11.1994 tarihli İçtihadı Birleştirme kararına atıfla belirtmiştir. Sağlararası kazandırmaların tenkise tabi olması için saklı payın zedelenmesinin ve tasarruf sınırının aşılmasının yetmediğini, m.565 ve m.567’deki koşulların da aranacağını; saklı payı zedeleme kastının yemin dâhil her türlü delille ispatlanabileceğini kabul ederek direnme kararını oy birliğiyle onamıştır.
Dayanak. TMK m.6, 505, 506, 560, 561, 563, 564, 565, 567, 570, 571; YİBBK 11.11.1994, 4/4.
Sizin için anlamı. Tenkis davasında sonucu belirleyen, mirasbırakanın ölüm tarihindeki bütün malvarlığının ve borçlarının eksiksiz tespitidir; tereke dışında kalan bir taşınmaz veya banka hesabı hesabı tümüyle değiştirebilir. Bilirkişi raporundaki tereke tespitine ve değerlere zamanında itiraz edin. Hesaplama yöntemi için Sabit Tenkis Oranı Nedir? ve Tenkiste Seçimlik Hak (TMK 564) yazılarımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
Süre ve Dava Türünün Doğru Seçilmesi
Tenkis davası hak düşürücü süreye bağlıdır: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından (vasiyetnamede açılma tarihinden) itibaren on yıl. Süre mahkemece kendiliğinden gözetilir. Muris muvazaası davası ise mirasbırakanın ölümünden sonra açılır ve yerleşik kabule göre zamanaşımına bağlı değildir. Bu fark nedeniyle dava dilekçesinin nasıl kurulduğu, hangi talebin hangi sırayla ileri sürüldüğü sonucu doğrudan etkiler.
10. Tenkiste bir yıllık süre öğrenmeden başlar; daha erken öğrenildiğini davalı ispat etmelidir
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi · T. 13.02.2019 · E. 2016/4322 · K. 2019/912 · Sonuç: Bozma (oy birliği)
Olay. Mirasbırakan, paydaşı olduğu bir ev ve arsadaki payının bir kısmını 1972’de bağış yoluyla davalıya devretmiş, 2013’te ölmüştür. Mirasçılar bağışın muris muvazaası olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiştir. Mahkeme, tenkis talebinin bir yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra ileri sürüldüğü gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, tenkis davası açma hakkının mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu ve sürenin mahkemece kendiliğinden gözetileceğini belirtmiştir. Öğrenme tarihinin ölüm tarihi olabileceği gibi somut olaya göre daha sonraki bir tarih de olabileceğini; davacının ileri sürdüğü öğrenme tarihinin esas alınacağını ve davalı daha önceki bir öğrenmeyi ileri sürüyorsa bunu ispatla yükümlü olduğunu belirterek kararı bozmuştur.
Dayanak. TMK m.571; 4722 s. Kanun m.17.
Sizin için anlamı. Tenkis için bir yıllık süre, ölüm tarihinden değil saklı payınızın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten başlar; tapu kaydını ne zaman öğrendiğinizi dilekçede açıkça yazın. Ancak on yıllık üst süre her hâlde işler. Süre kaçtıysa tenkis iddiasını def’i olarak ileri sürme imkânı için Tenkis Def’i yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
11. Yalnızca vasiyetnamenin iptali istenmişse mahkeme kendiliğinden tenkise karar veremez
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 20.11.2018 · E. 2017/1017 · K. 2018/1750 · Sonuç: Direnme kararının onanması (oy çokluğu)
Olay. Mirasbırakan 2005 tarihli noter vasiyetnamesiyle bir taşınmazı ve kira gelirlerini belirli kişilere bırakmıştır. Davacılar vasiyetnamenin saklı payı aştığını ileri sürerek iptalini istemiştir. Mahkeme davayı reddetmiş, Özel Daire tenkis talebi hakkında karar verilmediği gerekçesiyle bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, vasiyetnamenin iptal sebeplerinin TMK m.557’de sınırlı olarak sayıldığını ve saklı payın aşılmasının bu sebeplerden biri olmadığını, bunun ancak tenkis davasına konu olabileceğini belirtmiştir. Taleple bağlılık ve somutlaştırma yükü ilkeleri gereğince dava dilekçesinde tenkis talebi açıkça yer almadığından davanın vasiyetnamenin iptali davası olarak değerlendirilmesi gerektiğini, iptal koşulları bulunmadığından reddinin yerinde olduğunu kabul ederek direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır.
Dayanak. TMK m.557, 560-562, 565, 567, 570; HMK m.26, 119, 141.
Sizin için anlamı. Dava dilekçesinde ne istediğinizi açıkça yazın: muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis. “Saklı payım zedelendi” demek, talep sonucunda tenkis istenmediyse tenkis kararı verilmesini sağlamaz; dilekçe sonradan da kolayca genişletilemez. Dilekçe için Muris Muvazaası Tapu İptali ve Tescil Dava Dilekçesi Örneğimize ve Tenkis Dava Dilekçesi Örneğimize bakabilirsiniz.
Kaynak: Karar metnini aktaran Hukuki Haber; tek ikincil kaynak.
Miras dosyanızı birlikte değerlendirelim
Muvazaa mı tenkis mi, delil stratejisi, süreler ve dava dilekçesinin kurulması için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
11 Kararın Özet Tablosu
Muris muvazaası ve tenkise ilişkin kararlar
| Konu | Karar | Sonuç ve ilke |
|---|---|---|
| Temel kural | YİBBK, 01.04.1974, E. 1974/1, K. 1974/2 | Bütün mirasçılar dava açabilir |
| Kayıt şartı | Y. 1. HD, 10.03.2026, E. 2025/1464, K. 2026/1869 | Muris adına kayıtlı olmayan malda İBK uygulanmaz |
| Ara malik, değer farkı | Yargıtay HGK, 20.10.2022, E. 2020/183, K. 2022/1356 | Muvazaa kabul (oy çokluğu) |
| Bedel terekede | Yargıtay HGK, 06.06.2024, E. 2022/861, K. 2024/316 | Mal kaçırma ispatlanmadı |
| Aile içi paylaştırma | Yargıtay HGK, 23.10.2024, E. 2023/348, K. 2024/535 | Kast yok; bakma sözleşmesi ivazlı |
| Minnet duygusu | Yargıtay HGK, 29.04.2009, E. 2009/1-130, K. 2009/150 | Düşük bedel tek başına yetmez |
| Ölünceye kadar bakma | Yargıtay HGK, 07.10.2021, E. 2018/533, K. 2021/1189 | Bakım verilmişse muvazaa yok |
| m.565/4 amacı | Yargıtay HGK, 13.12.2023, E. 2022/1177, K. 2023/1237 | Her türlü delil; amaç mirasbırakanda aranır |
| Tenkis hesabı | Yargıtay HGK, 07.07.2010, E. 2010/1-360, K. 2010/372 | Sıra, sabit oran ve seçim hakkı |
| Tenkiste süre | Y. 1. HD, 13.02.2019, E. 2016/4322, K. 2019/912 | Bir yıl öğrenmeden başlar |
| Talebin kapsamı | Yargıtay HGK, 20.11.2018, E. 2017/1017, K. 2018/1750 | İstenmeyen tenkise karar verilmez |
Bu Kararları Kendi Dosyanızda Nasıl Kullanırsınız?
- Tapu kayıtlarını eksiksiz getirtin. Taşınmazın mirasbırakan adına kayıtlı olup olmadığını, devrin tarihini, tapudaki bedeli ve sonraki el değiştirmeleri tespit edin.
- Bedelin akışını izleyin. Satış bedeli mirasbırakanın hesabına yattı mı, yattıysa kısa süre içinde kime aktarıldı? Alıcının o tarihteki gelir ve birikimi bedeli karşılıyor muydu?
- Gerçek değeri tespit ettirin. Keşif ve bilirkişiyle devir tarihindeki gerçek değeri belirletin; ancak değer farkının tek başına yeterli olmadığını, diğer olgularla desteklenmesi gerektiğini unutmayın.
- Aile ilişkilerini ve makul nedeni ortaya koyun. Diğer çocuklara da mal verilmiş mi, devralan kişi mirasbırakana baktı mı, satış için tedavi veya borç gibi bir ihtiyaç var mıydı? Tanıklarınızı bu sorulara göre seçin.
- Talebinizi terditli kurun. Önce muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, bu kabul edilmezse tenkis isteyin; talep sonucunu açıkça yazın.
- Tenkis süresini kaçırmayın. Saklı payınızın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl, her hâlde ölümden itibaren on yıl içinde dava açın; öğrenme tarihini dilekçede gösterin.
- Saklı paylı olup olmadığınızı kontrol edin. Kardeşler 2007’den sonra açılan mirasta tenkis isteyemez; ancak muris muvazaası davası saklı pay şartına bağlı değildir. Mirasın paylaşımı için Kardeşler Arası Miras Paylaşımı yazımıza bakın.
Sık Yapılan Hatalar
- Tapudaki düşük bedeli yeterli delil saymak. Hukuk Genel Kurulu’na göre değer farkı tek başına muvazaayı ispatlamaz.
- Bakım ve minnet ilişkisini gözden kaçırmak. Mirasbırakana bakan kişiye yapılan devir çoğu zaman mal kaçırma sayılmaz.
- Yalnızca muvazaaya dayanmak. Tenkisi terditli olarak istemezseniz, muvazaa ispatlanamadığında saklı payınızı da kaybedebilirsiniz.
- Tenkis süresini ölüm tarihinden itibaren on yıl sanmak. Asıl süre öğrenmeden itibaren bir yıldır; on yıl üst sınırdır.
- Mirasbırakan sağken dava açmak. Muris muvazaası ve tenkis davaları mirasın açılmasından, yani ölümden sonra açılır.
- Muris adına hiç kayıtlı olmayan malı bu davaya konu etmek. Mirasbırakanın parasıyla başkası adına alınan mallar 1974 İBK kapsamında değildir.
- Dava değerini düşük göstermek. Payınızın değeri kesinlik sınırının altında kalırsa karar temyiz edilemeyebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Muris muvazaası nedir?
Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazı tapuda satış gibi göstererek devretmesidir. 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme kararına göre görünürdeki satış muvazaalı, gizli bağış ise şekil eksikliği nedeniyle geçersizdir.
Muris muvazaası davasını kimler açabilir?
Saklı paylı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen bütün mirasçılar açabilir. Bu nedenle kardeşler de muris muvazaası davası açabilir; ancak 2007’den sonra açılan mirasta kardeşlerin saklı payı olmadığından tenkis isteyemezler.
Muris muvazaası davası ne zaman açılabilir?
Mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir. Yerleşik kabule göre bu dava zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı değildir; ancak deliller zamanla kaybolacağından gecikmemek gerekir.
Tapuda düşük bedel gösterilmesi muvazaayı ispatlar mı?
Tek başına ispatlamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bedel ile gerçek değer arasındaki farkın yanında bedelin ödenip ödenmediğini, alıcının alım gücünü, mirasbırakanın satış için makul bir nedeni olup olmadığını ve aile ilişkilerini birlikte değerlendirir.
Babama bakan kardeşime yapılan devir iptal edilir mi?
Her zaman değil. Hukuk Genel Kurulu’na göre bakım ve destek karşılığında oluşan minnet duygusuyla yapılan devirler çoğu zaman mal kaçırma sayılmaz. Bakım gerçekten verilmişse ölünceye kadar bakma sözleşmesi de muvazaa nedeniyle geçersiz sayılmaz.
Muris muvazaası ile tenkis arasındaki fark nedir?
Muris muvazaasında işlem baştan geçersizdir ve taşınmaz mirasçılar adına payları oranında tescil edilir. Tenkiste ise işlem geçerlidir; yalnızca saklı payı zedeleyen kısım indirilir. Uygulamada önce muvazaa, olmazsa tenkis istenir.
Tenkis davası ne zaman açılmalı?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından (vasiyetnamede açılma tarihinden) itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571). Yargıtay’a göre daha erken öğrenildiğini davalı ispat etmelidir.
Saklı pay oranları nedir?
Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK m.506). Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır.
Her bağış tenkise tabi midir?
Hayır. Sağlararası kazandırmaların tenkise girmesi için TMK m.565’te sayılan hâllerden birine uyması gerekir; en sık tartışılan hâl, saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan kazandırmalardır. Bu amaç her türlü delille ispatlanabilir.
Tenkis davasında mal mı geri alınır, para mı ödenir?
Mal bölünebiliyorsa sabit tenkis oranına göre bölünerek tescil edilir. Bölünemiyorsa davalının seçim hakkı doğar; seçim yapılmazsa malın değeri ile sabit tenkis oranının çarpımı kadar paraya hükmedilir (TMK m.564; 11.11.1994 tarihli İçtihadı Birleştirme kararı).
Babamın parasıyla kardeşim adına ev alındı; muris muvazaası davası açabilir miyim?
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’ne göre taşınmaz hiç mirasbırakan adına kayıtlı olmadığı için 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme kararı uygulanmaz. Bu tür iddialar denkleştirme gibi başka hukuki yollarla ileri sürülmelidir.
Dava dilekçesinde tenkis istemezsem mahkeme kendiliğinden karar verir mi?
Hayır. Hukuk Genel Kurulu’na göre talep sonucunda tenkis açıkça istenmemişse mahkeme tenkise karar veremez. Bu nedenle muvazaa ve tenkis talepleri birlikte, terditli olarak ileri sürülmelidir.
İçtihatlar ve miras kümesindeki diğer sayfalar:
İçtihatlar: Konu Konu Yargıtay Kararları · Miras Hukuku Rehberi · Tenkis Davası (TMK 560-571) · Babam Sağken Tapuyu Bir Çocuğuna Devretmiş · Karma Bağışlama ve Tenkis · Miras Davaları · Kira Tahliyesi Yargıtay Kararları · Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları · Mal Paylaşımı (Katılma Alacağı) Yargıtay Kararları
Kaynaklar ve doğrulama. 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme kararının hüküm kısmı Lexpera’da yayımlanan metinden; Hukuk Genel Kurulu ve 1. Hukuk Dairesi kararları Hukuki Haber’den aktarılmıştır. 5650 sayılı Kanun’un yayım bilgileri Alomaliye’den, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 2026 iş bölümü kararı Resmî Gazete metnini aktaran Alomaliye’den alınmıştır. TMK ve TBK madde metinleri karar metinlerindeki aktarımlar ve iki ayrı ikincil kaynak karşılaştırılarak verilmiştir; kanun hükümleri için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Kararlar özetlenirken metinlerin kendi ifadeleri yerine sade bir anlatım tercih edilmiştir; dilekçede kullanmadan önce tam metne Yargıtay Karar Arama veya UYAP Emsal Karar üzerinden ulaşmanızı öneririz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanızda sonuç, delillere ve olayın bütün koşullarına göre değişir.