Bir kişi vefat ettiğinde, mirasının tamamını dilediğine bırakamaz; bazı yakınlarının kanunen korunan bir payı vardır. “Saklı pay” denilen bu pay, miras bırakanın vasiyet veya bağışla dahi ihlal edemeyeceği asgari miras hakkıdır. Peki kimlerin saklı payı vardır, oranlar nedir ve saklı pay ihlal edilirse ne yapılır? Bu rehberde saklı pay haklarını TMK 506 ışığında açıklıyoruz.
10 Saniyede Hukuk · Miras Hukuku
Eşim öldü, mirastan ne kadar pay alırım?
Bu soruya dair kısa bilgilendirme videosunu izleyebilir, ayrıntılı açıklamayı aşağıdaki rehberde bulabilirsiniz. Video genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için avukata danışınız.
Saklı Pay Nedir?
Saklı pay (mahfuz hisse), belirli mirasçılar için kanunla güvence altına alınmış, miras bırakanın tasarruflarıyla ihlal edemeyeceği asgari miras payıdır. Tereke, saklı pay ile serbest (tasarruf edilebilir) kısmın toplamından oluşur. Miras bırakan, saklı payı aşan kısımda dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak saklı paya dokunamaz. Bu, yakın mirasçıların ekonomik güvencesini korur.
Kimlerin Saklı Payı Vardır?
TMK 506 uyarınca saklı paylı mirasçılar yalnızca şunlardır: altsoy (çocuklar, torunlar), ana ve baba, sağ kalan eş ve evlatlık (altsoy gibi). Bunların dışında kimsenin (kardeş, yeğen, amca, dede vb.) saklı payı yoktur. Önemli bir değişiklik: 2007 yılında (5650 sayılı Kanun) kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır; artık kardeşler saklı paylı mirasçı değildir.
Saklı Pay Oranları (TMK 506)
Saklı pay oranları, yasal miras payı üzerinden hesaplanır: Altsoy için yasal miras payının yarısı (1/2). Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri (1/4). Sağ kalan eş için ise zümreye göre değişir: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü (3/4) saklı paydır.
Eşin Yasal Miras Payı (TMK 499)
Eşin saklı payı, önce yasal payının bilinmesini gerektirir. TMK 499 uyarınca sağ kalan eşin yasal miras payı: altsoy (çocuklar) ile birlikte mirasçıysa 1/4; ana-baba zümresiyle birlikteyse 1/2; dede-nine zümresiyle birlikteyse 3/4; bu zümrelerden hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Eşin saklı payı bu yasal pay üzerinden hesaplanır.
Örnek Hesaplama
Bir örnek: miras bırakanın eşi ve bir çocuğu varsa; eşin yasal payı 1/4, çocuğun yasal payı 3/4’tür. Saklı paylar: eşin saklı payı yasal payının tamamı = 1/4; çocuğun (altsoy) saklı payı yasal payının yarısı = 3/4 × 1/2 = 3/8. Toplam saklı pay 1/4 + 3/8 = 5/8. Geriye kalan 3/8‘lik kısımda miras bırakan serbestçe tasarruf edebilir (örneğin vasiyetle bir başkasına bırakabilir).
Saklı Pay İhlal Edilirse: Tenkis Davası
Saklı payı ihlal eden tasarruflar (vasiyet, ölüm öncesi karşılıksız bağış vb.) kendiliğinden geçersiz olmaz; ihlali gidermek için tenkis (indirim) davası açmak gerekir. Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar (ve bazı hâllerde alacaklıları/iflas masası) açabilir. Dava sonucunda, saklı payı aşan tasarruflar saklı payı karşılayacak ölçüde indirilir.
Tenkis Davasında Süre
Tenkis davası süreye tabidir (TMK 571): saklı paya tecavüzün öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölümden) itibaren 10 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırılırsa saklı pay talep edilemez. Tenkis davası açan mirasçı, sadece kendi payı oranında sonuçtan yararlanır.
Tenkiste Sıra (TMK 570)
Tenkis belirli bir sıraya göre yapılır: önce ölüme bağlı tasarruflardan (her birinden orantılı), saklı pay ihlali sürerse sağlararası kazandırmalardan en yeniden en eskiye doğru indirim yapılır. Yani önce vasiyetler, sonra ölümden önce yapılan bağışlar tenkise tabi tutulur. Bu sıralama, saklı payın hangi tasarruftan karşılanacağını belirler.
Sıkça Sorulan Sorular
Saklı pay nedir?
Belirli mirasçılar için kanunla güvence altına alınmış, miras bırakanın vasiyet veya bağışla dahi ihlal edemeyeceği asgari miras payıdır (TMK 506). Tereke, saklı pay ile serbest kısmın toplamından oluşur.
Kimlerin saklı payı vardır?
Yalnızca altsoy (çocuklar/torunlar), ana-baba, sağ kalan eş ve evlatlığın saklı payı vardır (TMK 506). Kardeş, yeğen, amca gibi kişilerin saklı payı yoktur; kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır.
Saklı pay oranları nedir?
Altsoy için yasal miras payının yarısı (1/2), ana-babadan her biri için dörtte biri (1/4); eş için altsoy/ana-baba zümresiyle birlikteyse yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (3/4).
Eşin yasal miras payı ne kadardır?
TMK 499’a göre: altsoy ile birlikte 1/4, ana-baba zümresiyle 1/2, dede-nine zümresiyle 3/4; bu zümrelerden hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Eşin saklı payı bu yasal pay üzerinden hesaplanır.
Saklı payım ihlal edilirse ne yapabilirim?
Tenkis (indirim) davası açabilirsiniz. Saklı payı ihlal eden vasiyet veya bağışlar kendiliğinden geçersiz olmaz; tenkis davasıyla saklı payı karşılayacak ölçüde indirilir. Davayı yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir.
Tenkis davası ne kadar sürede açılmalı?
Saklı paya tecavüzün öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açılmasından (vasiyetnamelerde açılma tarihinden) itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TMK 571). Bu süreler hak düşürücüdür.
Saklı pay ihlali ve tenkis davası konusunda uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
İlgili Rehberler
