Yabancı Ülkede Yapılan Vasiyetname Türkiye’de Geçerli midir? (MÖHUK m.7, m.20/4-5)

Miras bırakan yurt dışında bir vasiyetname düzenlemiş olabilir: Alman noterinde, İngiliz avukat huzurunda ya da kendi el yazısıyla. Bu belge Türkiye’de hüküm doğurur mu? Cevap tek bir kurala değil, üç ayrı bağlama kuralına bağlıdır: şekil, ehliyet ve içerik ayrı ayrı değerlendirilir.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Üç Ayrı Soru, Üç Ayrı Kural

Bir vasiyetnamenin Türkiye’deki akıbeti sorulduğunda, aslında üç farklı soru sorulmaktadır. Her birinin cevabı ayrı bir hükümde yer alır ve karıştırılması yanlış sonuca götürür.

Yabancı vasiyetnamede sorular ve kurallar

Birinci Soru: Şekil

Bu iki hüküm birlikte okunduğunda şekil bakımından seçenekli bir sistem ortaya çıkar. Vasiyetname aşağıdaki hukuklardan herhangi birinin şekil kurallarına uygunsa geçerlidir:

• Düzenlendiği ülkenin hukuku
• Mirasın esasına uygulanacak hukuk, yani ölenin millî hukuku

Kanun koyucu burada bilinçli olarak geniş bir geçerlilik alanı yaratmıştır. Amaç, miras bırakanın son iradesinin sırf şekil nedeniyle etkisiz kalmasını önlemektir.

Şekil bakımından değerlendirme örnekleri

İkinci Soru: Tasarruf Ehliyeti

Ehliyet, şekilden farklı bir kurala bağlanmıştır ve burada seçenek yoktur. Belirleyici olan, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuktur.

Türk vatandaşı bakımından bu, TMK m.502-504 hükümlerinin uygulanacağı anlamına gelir:

• Vasiyet için: Ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş olmak.
• Miras sözleşmesi için: Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak.

İki husus önem taşır. Birincisi, ehliyet tasarruf anına göre değerlendirilir; sonradan ehliyetin kaybedilmesi geçerli bir tasarrufu etkisiz kılmaz. İkincisi, kişi tasarruf tarihinde vatandaşlık değiştirmişse, o tarihteki vatandaşlığın hukuku uygulanır.

Üçüncü Soru: İçerik ve Saklı Pay

Vasiyetname şeklen geçerli ve ehliyet mevcut olsa dahi, içeriğinin sınırsız olduğu anlamına gelmez. İçerik bakımından MÖHUK m.20/1 uygulanır.

Bu, iki katmanlı bir sonuç doğurur:

• Genel olarak: Miras ölenin millî hukukuna tabidir. Türk vatandaşı için Türk miras hukuku, dolayısıyla TMK m.505-506’daki saklı pay kuralları uygulanır.
• Türkiye’deki taşınmazlar için: Miras bırakanın vatandaşlığı ne olursa olsun Türk hukuku uygulanır. Yabancı bir miras bırakanın Türkiye’deki dairesi bakımından da Türk saklı pay kuralları devreye girer.

Pratik sonuç şudur: yurt dışında düzenlenmiş ve tüm mal varlığını tek kişiye bırakan bir vasiyetname, Türkiye’deki taşınmazlar bakımından saklı pay sahiplerinin tenkis talebiyle karşılaşır.

İçerik denetiminde uygulanacak hukuk

Vasiyetnamenin Türkiye’de Açılması

Yabancı ülkede düzenlenmiş bir vasiyetname de Türkiye’de aynı usule tabidir. TMK m.595 vd. uyarınca vasiyetname, geciktirilmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılarak ilgililere okunur.

İzlenecek adımlar:

1. Belgenin aslı temin edilir. Yabancı noterde düzenlenmişse aslı veya onaylı sureti istenir.
2. Apostil şerhi alınır. Yabancı resmî belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için gereklidir.
3. Yeminli tercüme yaptırılır ve noterce onaylatılır.
4. Sulh hukuk mahkemesine teslim edilir. Yetkili mahkeme MÖHUK m.43 uyarınca belirlenir.
5. Mahkeme vasiyetnameyi açar ve ilgililere tebliğ eder.
6. Mirasçılık belgesi düzenlenir ve tapu intikali yapılır.

Birden Fazla Vasiyetname Sorunu

Mal varlığı birden fazla ülkede bulunan kişiler, her ülke için ayrı vasiyetname düzenlemek isteyebilir. Bu, uygulamada makul bir tercihtir; ancak dikkatli kurgulanmazsa ters sonuç verir.

Hükmün yarattığı risk açıktır: Almanya’daki mallar için 2020’de yapılan bir vasiyetname, Türkiye’deki mallar için 2023’te yapılan yeni bir vasiyetname ile ortadan kalkmış sayılabilir. Çünkü sonraki vasiyetname, önceki ile bağdaşmadığı ölçüde onun yerini alır.

Bu riski önlemenin yolu, her vasiyetnamede kapsamın açıkça sınırlandırılmasıdır:

• Vasiyetnamenin yalnızca belirli bir ülkedeki mal varlığına ilişkin olduğu açıkça yazılmalıdır.
• Diğer ülkelerde ayrı vasiyetname bulunduğu ve bunların geçerliliğini koruduğu belirtilmelidir.
• Önceki vasiyetnamelerin ortadan kaldırılmadığı, aksine tamamlandığı ifade edilmelidir.

Vasiyetname kurgularının karşılaştırması

VASİYETNAME

Ben, aşağıda kimlik bilgileri yazılı ... (T.C. Kimlik No: ...), ayırt etme
gücüne sahip ve ergin olarak, hiçbir baskı ve zorlama altında kalmaksızın,
kendi hür irademle aşağıdaki ölüme bağlı tasarrufta bulunuyorum.

I. KAPSAM VE SINIRLAMA

1. İşbu vasiyetname, YALNIZCA TÜRKİYE CUMHURİYETİ sınırları içinde
   bulunan malvarlığım hakkında düzenlenmiştir.

2. ... ülkesinde bulunan malvarlığım hakkında .../.../.... tarihinde
   ... nezdinde ayrı bir vasiyetname düzenlemiş bulunmaktayım. İşbu
   vasiyetname, anılan vasiyetnameyi ORTADAN KALDIRMAMAKTA, aksine onu
   TAMAMLAMAKTADIR.

3. Türk Medeni Kanunu m.544 uyarınca sonraki vasiyetnamenin öncekinin
   yerini alması sonucunun doğmaması için, işbu beyanla açıkça ve
   KUŞKUYA YER BIRAKMAYACAK ŞEKİLDE belirtiyorum ki: her iki vasiyetname
   birbirinden bağımsız olarak ve kendi kapsamları dâhilinde GEÇERLİDİR.

4. İki vasiyetname arasında bir çelişki bulunması hâlinde, her vasiyetname
   kendi kapsamına giren ülkedeki malvarlığı bakımından uygulanacaktır.

II. SAKLI PAYLARA İLİŞKİN BEYAN

5. Türkiye'de bulunan taşınmazlarım bakımından 5718 sayılı MÖHUK m.20/1
   uyarınca TÜRK HUKUKUNUN uygulanacağını ve Türk Medeni Kanunu
   m.505-506'da düzenlenen SAKLI PAY kurallarının geçerli olduğunu
   bilmekteyim.

6. İşbu vasiyetname ile yapılan kazandırmalar, TASARRUF EDİLEBİLİR KISIM
   ile sınırlıdır. Saklı payları zedeleyen bir sonuç doğması hâlinde
   TMK m.560 vd. uyarınca tenkis hükümlerinin uygulanacağını kabul
   ediyorum.

III. TASARRUFLARIM

7. ... ili ... ilçesi ... ada ... parsel sayılı taşınmazımı ... 'a
   belirli mal vasiyeti olarak bırakıyorum.

8. ...

IV. VASİYETİ YERİNE GETİRME GÖREVLİSİ

9. TMK m.550 vd. uyarınca işbu vasiyetnamenin yerine getirilmesi için
   ... 'ı vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak atıyorum.

Düzenleme tarihi : .../.../2026
Düzenleme yeri   : ...

                                                    Vasiyetçi
                                                       ...

(NOT: El yazılı vasiyetnamede TMK m.538 uyarınca metnin TAMAMI vasiyetçinin
kendi el yazısıyla yazılmalı, düzenlendiği yıl, ay ve gün gösterilmeli ve
vasiyetçi tarafından imzalanmalıdır. Resmî vasiyetname için TMK m.532 vd.
hükümlerine göre noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkili kılınan görevli
huzurunda iki tanıkla düzenlenmesi gerekir.)

Vasiyetnamenin İptali ve Tenkis

Yabancı ülkede düzenlenmiş bir vasiyetnameye karşı Türkiye’de iki ayrı yol açıktır.

Yabancı vasiyetnameye karşı başvuru yolları

Şekil eksikliğine dayalı iptal talebinde dikkat edilmesi gereken husus, MÖHUK m.20/4’ün seçenekli yapısıdır. Vasiyetname Türk şekil kurallarına uymuyorsa da, düzenlendiği ülkenin şekil kurallarına uygun olabilir. Bu ikinci ihtimal araştırılmadan verilecek iptal kararı hatalı olur.

Bu nedenle iptal davasında, düzenlendiği ülkenin şekil kuralları hakkında MÖHUK m.2 uyarınca yabancı hukukun uygulanması ve gerekirse o hukuk hakkında bilgi temini gündeme gelir.

Miras Bırakan İçin Planlama: Nelere Dikkat Edilmeli?

Yurt dışında mal varlığı bulunan kişiler için vasiyetname hazırlanırken, sonradan doğacak uyuşmazlıkları önleyen bir kurgu mümkündür. Bu, miras planlaması danışmanlığının en somut alanlarından biridir.

Vasiyetname planlamasında karar noktaları

Vasiyeti yerine getirme görevlisi atanması, çok ülkeli terekelerde özellikle işe yarar. TMK m.550 vd. uyarınca atanan görevli, tereke işlemlerini yürütür ve mirasçılar arasındaki koordinasyonu sağlar. Farklı ülkelerde paralel süreçlerin yönetilmesi gereken dosyalarda bu, süreci belirgin biçimde hızlandırır.

Mirasçı İçin Kontrol Listesi

Elinize yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetname geçtiğinde, aşağıdaki sıra izlenmelidir.

1. Belgenin aslını veya onaylı suretini temin edin. Fotokopi üzerinden değerlendirme yapılamaz.
2. Düzenlenme tarihini ve yerini tespit edin. Ehliyet bu tarihe göre değerlendirilecektir.
3. Miras bırakanın o tarihteki vatandaşlığını çıkarın. Nüfus kayıt örneği ve varsa yabancı vatandaşlık belgeleri gerekir.
4. Şekli iki alternatife göre değerlendirin. Düzenlendiği ülke hukuku veya millî hukuk; biri yeterlidir.
5. Başka vasiyetname var mı araştırın. Noter kayıtları, MERNİS vasiyetname kaydı ve yabancı ülke kayıtları sorgulanmalıdır.
6. Kapsam sınırlaması var mı bakın. Yoksa TMK m.544 riski doğar.
7. Saklı payları hesaplayın. Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk kuralları uygulanır.
8. Apostil ve tercümeyi tamamlayın.
9. Sulh hukuk mahkemesine teslim edin. TMK m.595 uyarınca geciktirilmeksizin.
10. Süreleri takvime alın. İptal için TMK m.559, tenkis için TMK m.571 süreleri işlemeye başlar.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnız Türk şekil kurallarına bakmak. MÖHUK m.20/4 ile m.7 seçenekli bir sistem kurar; iki alternatiften biri yeterlidir.
• Şekil ile ehliyeti aynı kurala tabi tutmak. Şekil m.20/4, ehliyet m.20/5 kapsamındadır.
• Vatandaşlık geçmişini araştırmamak. Ehliyet tasarruf anındaki millî hukuka göre değerlendirilir.
• Saklı payın aşılabileceğini sanmak. Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk saklı pay kuralları uygulanır.
• Ülke bazlı vasiyetnamelerde sınırlama kaydı koymamak. TMK m.544 uyarınca sonraki, öncekinin yerini alabilir.
• Yabancı kararı tanıma olmadan kullanmaya çalışmak. MÖHUK m.50 vd. uyarınca tanıma veya tenfiz gerekir.
• Anlaşma kontrolünü atlamak. MÖHUK m.1 uyarınca sözleşme hükümleri önceliklidir.
• Vasiyetnameyi mahkemeye teslim etmemek. TMK m.595 uyarınca geciktirilmeksizin sulh hukuk mahkemesine verilmesi gerekir.

Türkiye’de Açılma ve Tebliğ Zinciri

Yabancı ülkede düzenlenmiş bir vasiyetname, Türkiye’deki tereke bakımından sonuç doğuracaksa burada da açılma ve tebliğ usulünden geçer. Süreler bu zincire bağlı olarak işler.

İkinci satır, yabancı vasiyetnamelerde en sık yaşanan yanılgıyı düzeltir: sulh hâkiminin vasiyetnameyi açması, onun geçerliliğini onaylamaz. Şekil, ehliyet ve içerik denetimi ancak açılacak bir iptal davasında yapılır. Açılma tutanağı ‘vasiyetname geçerlidir’ anlamına gelmez.

Üç Sorunun Ayrı Ayrı Cevaplanması

Yabancı unsurlu bir vasiyetnamede geçerlilik tek bir soru değildir; şekil, ehliyet ve içerik ayrı ayrı değerlendirilir.

Üçüncü satır, en sık karşılaşılan sonucu doğurur: yabancı hukuka göre şeklen geçerli bir vasiyetname, Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk hukukunun saklı pay kurallarıyla sınırlanır. Bu nedenle yurt dışında düzenlenen vasiyetnamelerde Türkiye’deki taşınmazlar ayrı bir başlık olarak planlanmalıdır.

Yurt dışı tereke yönetimi için yurt dışındaki varlıkların tespiti rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı ülkede yapılan vasiyetname Türkiye’de geçerli midir?

Şekil bakımından geçerliyse hüküm doğurur. MÖHUK m.20/4 uyarınca ölüme bağlı tasarrufun şekline m.7 hükmü uygulanır; ayrıca ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir.

MÖHUK m.7 ne diyor?

Hukuki işlemlerde şekle ilişkin genel kuralı düzenler: işlemin yapıldığı ülke hukukunun veya o hukuki işlemin esası hakkında yetkili olan hukukun şekle ilişkin hükümlerine uygun olarak yapılabilir. Bu, şekil bakımından seçenekli bir bağlama kuralıdır.

Yani hangi şekil kabul edilir?

İki alternatiften biri yeterlidir: vasiyetname ya düzenlendiği ülkenin şekil kurallarına ya da miras bırakanın millî hukukunun şekil kurallarına uygunsa geçerli sayılır. Türk vatandaşı için ikinci ihtimalde TMK m.531 vd. hükümleri esas alınır.

Tasarruf ehliyeti hangi hukuka tabidir?

MÖHUK m.20/5 uyarınca ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, tasarrufta bulunanın tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tabidir. Şekil ile ehliyet farklı bağlama kurallarına tabi olduğundan ayrı ayrı değerlendirilir.

Vasiyetnamenin içeriğine hangi hukuk uygulanır?

İçerik, yani tasarrufun esası bakımından MÖHUK m.20/1 uygulanır: miras ölenin millî hukukuna tabidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle şeklen geçerli bir vasiyetname, içerik bakımından Türk saklı pay kurallarıyla sınırlanabilir.

Saklı pay kuralları aşılabilir mi?

Türkiye’deki taşınmazlar bakımından aşılamaz. MÖHUK m.20/1 uyarınca bu taşınmazlara Türk hukuku uygulanacağından, TMK m.505-506’daki saklı pay kuralları devreye girer ve saklı pay sahipleri tenkis talep edebilir.

El yazılı vasiyetname yurt dışında yapılabilir mi?

Yapılabilir. TMK m.538 uyarınca el yazılı vasiyetnamenin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılmış, tarih konulmuş ve imzalanmış olması gerekir. Bu şekil şartları yurt dışında da sağlanabilir ve millî hukuka uygunluk nedeniyle geçerli olur.

Yabancı noterde düzenlenen vasiyetname geçerli midir?

Düzenlendiği ülkenin şekil kurallarına uygunsa MÖHUK m.7 yollamasıyla geçerli sayılır. Bu hâlde belgenin apostil şerhi ve yeminli tercümesiyle Türkiye’de kullanılması gerekir.

Vasiyetname Türkiye’de nasıl açılır?

TMK m.595 vd. uyarınca vasiyetname, geciktirilmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılarak ilgililere okunur. Yabancı ülkede düzenlenmiş bir vasiyetname de aynı usule tabidir.

Yabancı mahkemenin vasiyetnameye ilişkin kararı Türkiye’de kullanılabilir mi?

MÖHUK m.50 vd. uyarınca tanıma veya tenfiz kararı alınması gerekir. Kesin delil veya kesin hüküm etkisi için tanıma, icra edilebilirlik için tenfiz kararı istenir.

İki ülkede ayrı vasiyetname yapılabilir mi?

Yapılabilir ve mal varlığı birden fazla ülkede ise tavsiye edilir. Ancak vasiyetnameler arasında çelişki bulunmaması, sonrakinin öncekini örtülü olarak ortadan kaldırmaması için her metinde kapsamın açıkça sınırlandırılması gerekir.

Sonraki vasiyetname öncekini ortadan kaldırır mı?

TMK m.542 ve m.544 uyarınca miras bırakan yeni bir vasiyetname ile öncekinden dönebilir; ayrıca sonraki tasarruf öncekini açıkça ortadan kaldırmıyorsa, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamadıkça onun yerini alır. Bu nedenle ülke bazlı sınırlama açıkça yazılmalıdır.

Vasiyetnamenin iptali nerede istenir?

MÖHUK m.43 uyarınca mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yeri Türkiye’de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür.

Belgeler için apostil gerekir mi?

Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki ile yeminli tercüme ve noter onayı aranır. Türkiye ile ilgili ülke arasında özel bir anlaşma varsa onun usulü uygulanır.