Almanya’daki Miras: 1929 Konsolosluk Anlaşması, Erbschein ve Taşınır-Taşınmaz Ayrımı

Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşı vefat ettiğinde mirasçıların ilk sorusu şudur: hangi ülkenin veraset ilamı gerekir? Cevap tek bir kanunda değil, 28 Mayıs 1929 tarihli Konsolosluk Anlaşmasının 20. maddesine ekli Veraset Anlaşmasında yatar. Bu anlaşma yaklaşık bir asırdır yürürlüktedir ve taşınır ile taşınmaz arasında keskin bir ayrım yapar.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Temel Kural: MÖHUK m.20

Maddenin kurduğu sistem üç katmanlıdır:

• Genel kural: Miras, ölenin millî hukukuna tabidir. Türk vatandaşı için Türk hukuku uygulanır.
• Birinci istisna: Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında, miras bırakanın vatandaşlığı ne olursa olsun Türk hukuku uygulanır.
• İkinci istisna: Mirasın açılması sebepleri, iktisabı ve taksimi bakımından terekenin bulunduğu ülke hukuku uygulanır.

1929 Konsolosluk Anlaşması ve Eki Veraset Anlaşması

Türkiye Cumhuriyeti ile Almanya arasında 28 Mayıs 1929 tarihinde akdedilen Konsolosluk Anlaşması, iki ülke arasındaki miras ilişkilerinin temel belgesidir. Anlaşmanın 20. maddesinin ekinde ayrı bir Veraset Anlaşması düzenlenmiştir.

Almanya Dışişleri Bakanlığının kendi resmî açıklamalarında da bu anlaşmanın Almanya Federal Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında hâlen geçerli olduğu belirtilmektedir.

Anlaşmanın kurduğu sistem, taşınır ve taşınmaz mallar arasında ayrım yapar:

Taşınır-taşınmaz ayrımına göre sonuç

Taşınırlar: Türk Veraset İlamı Yeterli

Almanya Dışişleri Bakanlığının açıklamalarına göre, bir Türk vatandaşı öldüğünde ve Almanya’daki mirası sadece taşınır mallardan oluşuyorsa (örneğin banka hesaplarındaki para), Veraset Anlaşmasının 14. maddesi uyarınca mirasçılık hakkının kanıtlanması için bir Türk mahkemesince verilen veraset kararı yeterlidir.

Ancak bu ilamın Almanya’da doğrudan kullanılması mümkün değildir. Veraset Anlaşmasının 17. maddesi uyarınca Türk veraset ilamının, Türkiye’nin Almanya’daki bir temsilciliği tarafından tasdik edilmesi gerekir.

Taşınmazlar: Erbschein Gerekir

Almanya’da taşınmaz bulunması hâlinde durum değişir. Taşınmazlar bakımından bulundukları ülke hukuku ve mahkemesi yetkilidir. Bu nedenle Almanya’daki bir daire, arsa veya iş yeri için Alman tereke mahkemesinden (Nachlassgericht) Erbschein alınması gerekir.

Erbschein sürecinde dikkat edilecek hususlar:

• Başvuru, taşınmazın veya miras bırakanın son yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tereke mahkemesine yapılır.
• Mahkeme, mirasçılık durumunu resen araştırır; taraflardan delil sunulmasını beklemez.
• Türkiye’de ikamet eden mirasçılar başvuruyu Alman büyükelçiliği veya başkonsolosluğu aracılığıyla yapabilir.
• Türkiye’den sunulacak nüfus kayıtları ve belgeler için apostil şerhi ve yeminli tercüme gerekir.

Aynı simetri Türkiye yönünde de geçerlidir: bir Alman vatandaşının Türkiye’deki taşınmazı bakımından MÖHUK m.20/1 uyarınca Türk hukuku uygulanır ve Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması gerekir.

En Kritik Fark: Ret Süresi

Türk ve Alman hukukunda mirasın reddi süreleri farklıdır ve bu fark uygulamada en sık yaşanan hak kaybının kaynağıdır.

Ret sürelerinin karşılaştırması

Türkiye’de ikamet eden mirasçılar, Almanya’daki mirası reddetmek için Alman büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna başvurabilir. Yazılı ret beyanı hazırlanır, konsoloslukta imza tasdiki yaptırılır ve belge yetkili Alman tereke mahkemesine gönderilir.

Yetkili Mahkeme: MÖHUK m.43

Bu hüküm, Almanya’da yaşayıp orada vefat eden Türk vatandaşları bakımından önemlidir. Miras bırakanın Türkiye’de son yerleşim yeri yoksa, dava terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde açılır.

Pratikte bu, Türkiye’deki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi anlamına gelir. Birden fazla ilde taşınmaz varsa, ilk davanın açıldığı yer mahkemesi yetkili olur.

Belgelerin Geçerliliği: Apostil ve Tercüme

Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de, Türk belgelerinin Almanya’da kullanılabilmesi için usul kuralları vardır.

Belgelerin kullanılabilirlik şartları

Türkiye ve Almanya, yabancı resmî belgelerin tasdiki zorunluluğunu kaldıran Lahey Apostil Sözleşmesine taraftır. Bu nedenle konsolosluk tasdiki yerine apostil şerhi yeterlidir. Ancak Veraset Anlaşması m.17’deki özel tasdik kuralı, Türk veraset ilamının Almanya’da kullanılması bakımından ayrıca uygulanır.

VEKÂLETNAME

VEKÂLET VEREN : ...  (TC: ...)
                Adres: ... (Almanya)

VEKİL          : Av. ...
                 ... Barosu, Sicil No: ...
                 Adres: ...

Müteveffa ... (TC: ...) 'nın .../.../2026 tarihinde vefatı üzerine açılan
mirasla ilgili olarak beni temsile, aşağıda yazılı ÖZEL YETKİLERLE
yetkili kılmış bulunuyorum:

1. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) almaya, bu amaçla sulh hukuk
   mahkemelerine ve noterliklere başvurmaya,

2. Tereke tespiti, terekenin korunması ve tereke temsilcisi atanması
   taleplerinde bulunmaya,

3. MİRASI REDDETMEYE, mirasın reddine ilişkin beyanda bulunmaya, resmî
   defter tutulmasını istemeye,

4. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermeye, vergi dairelerinde
   işlem yapmaya, ilişik kesme belgesi almaya, taksitlendirme talebinde
   bulunmaya,

5. Tapu müdürlüklerinde intikal ve tescil işlemleri yapmaya, tapu
   kayıtlarını ve işlem dosyalarını istemeye,

6. Bankalarda hesap açmaya, mevduat ve kiralık kasa işlemlerini
   yürütmeye, para çekmeye,

7. Miras taksim sözleşmesi yapmaya, MİRAS PAYINI DEVRE, taşınmaz satmaya,
   satış bedelini tahsile,

8. ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ davası açmaya, satış memurluğu işlemlerini
   takibe, ihaleye katılmaya,

9. TENKİS, MURİS MUVAZAASI, TAPU İPTALİ VE TESCİL davaları açmaya,
   açılmış davalara katılmaya,

10. DAVA AÇMAYA, davadan feragate, davayı kabule, SULH OLMAYA,
    hakeme başvurmaya, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz istemeye,

11. Kanun yollarına başvurmaya, temyiz ve istinaftan feragate,

12. Ahzukabza, yani tahsil ettiği paraları almaya,

13. Başkasını tevkil, teşrik ve azle

yetkili olmak üzere Av. ... 'ı vekil tayin ettim.

NOT: TBK m.504/3 ve HMK m.74 uyarınca taşınmaz devri, davadan feragat,
davayı kabul, sulh ve ahzukabz gibi işlemler ÖZEL YETKİ gerektirdiğinden
yukarıda ayrı ayrı gösterilmiştir.

                                              Vekâlet Veren
                                                   ...

(T.C. ... Başkonsolosluğunda düzenlenmiştir.)

İki Ülkede Paralel Süreç Yönetimi

Hem Türkiye’de hem Almanya’da mal varlığı bulunan terekelerde iki süreç eş zamanlı yürütülür. Sıra ve zamanlama önemlidir.

1. Her iki ülkedeki tereke durumunu tespit edin. Borca batıklık ihtimali varsa ret süreleri hemen hesaplanmalıdır: Almanya için altı hafta, Türkiye için üç ay.
2. Türkiye’de mirasçılık belgesini alın. Bu belge her iki süreçte de kullanılacaktır.
3. Almanya’daki mal varlığının niteliğini belirleyin. Yalnız taşınır varsa Türk ilamının tasdiki yeterlidir; taşınmaz varsa Erbschein gerekir.
4. Türk ilamını T.C. temsilciliğinde tasdik ettirin. Veraset Anlaşması m.17 gereği.
5. Gerekirse Erbschein başvurusu yapın. Konsolosluk aracılığıyla da mümkündür.
6. Her iki ülkede vergi yükümlülüklerini tamamlayın. Türkiye’de veraset ve intikal vergisi beyannamesi, Almanya’da kendi rejimine göre beyan.
7. Türkiye’deki tapu intikalini yapın. Vergi dairesinden ilişik kesme belgesi alınmadan tescil yapılamaz.
8. Vekâletnameleri düzenletin. Türkiye’deki işlemler için T.C. konsolosluğundan özel yetkileri içeren vekâletname alınmalıdır.

Almanya’daki Mal Varlığı Nasıl Tespit Edilir?

Türkiye’deki mirasçılar çoğu zaman miras bırakanın Almanya’da neleri olduğunu bilmez. Onlarca yıl orada çalışmış bir kişinin banka hesabı, emeklilik birikimi, hayat sigortası ve taşınmazı olabilir.

Almanya’daki mal varlığının araştırılması

Araştırmanın başlangıç noktası genellikle miras bırakanın Türkiye’deki banka hesap hareketleridir. Almanya’dan gelen düzenli transferler, orada bir hesabın veya emeklilik gelirinin varlığını gösterir. Aynı şekilde son adres, işveren bilgisi ve sigorta kayıtları da iz sürmeyi sağlar.

Alman kurumlarından bilgi alınması için mirasçılık sıfatının belgelenmesi gerekir. Taşınır varlıklar bakımından tasdikli Türk veraset ilamı bu amaçla kullanılabilir; taşınmaz veya tapu sicili sorgusu için Erbschein aranır.

Saklı Pay Farkı: Neden Önemli?

Miras bırakanın Almanya’da düzenlediği bir vasiyetname varsa, hangi hukukun saklı pay kurallarının uygulanacağı belirleyici olur. İki hukuk sistemi arasında oranlar ve mekanizma farklıdır.

Saklı pay rejimlerinin karşılaştırması

Bu farkın pratik sonucu şudur: Türk hukukunda tenkis, kazandırmanın indirilmesi yoluyla ayni sonuç doğurabilirken, Alman hukukunda saklı pay talebi kural olarak parasal bir alacak olarak yapılandırılmıştır.

Hangi hukukun uygulanacağı, malın niteliğine ve bulunduğu ülkeye göre belirlenir. Türkiye’deki taşınmaz bakımından MÖHUK m.20/1 uyarınca Türk hukuku, dolayısıyla Türk saklı pay kuralları uygulanır. Almanya’daki taşınmaz bakımından ise Alman hukuku devreye girer.

Bu nedenle aynı miras bırakanın iki ülkedeki mal varlığı, farklı saklı pay rejimlerine tabi olabilir. Vasiyetname hazırlanırken bu ikilik gözetilmezse, tasarrufun bir ülkede geçerli diğerinde kısmen etkisiz kalması sonucu doğar.

Sık Yapılan Hatalar

• Alman ret süresini üç ay sanmak. Alman hukukunda süre altı haftadır; borca batık terekede ağır sonuç doğurur.
• Taşınır için gereksiz Erbschein almaya çalışmak. Yalnız banka hesabı varsa tasdikli Türk ilamı yeterlidir.
• Türk ilamını tasdiksiz kullanmaya çalışmak. Veraset Anlaşması m.17 uyarınca T.C. temsilciliği tasdiki gerekir.
• Anlaşmayı atlayıp doğrudan MÖHUK uygulamak. MÖHUK m.1 uyarınca milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır.
• Vekâletnamede özel yetkileri eksik bırakmak. Mirasın reddi, taşınmaz satışı, sulh ve ahzukabz özel yetki gerektirir.
• Apostil ve tercüme aşamasını geç bırakmak. Belge hazırlığı süreci aylarca uzatabilir.
• İki ülkedeki vergi yükümlülüğünü ayrı ayrı değerlendirmemek.
• Türkiye’deki taşınmaza yabancı hukuk uygulanacağını sanmak. MÖHUK m.20/1 uyarınca Türk hukuku uygulanır.

Alman Mahkemesi Kararının Türkiye’de Kullanılması

Almanya’da alınan bir karar veya belge, Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz. Kararın burada kullanılabilmesi 5718 sayılı Kanun’un tanıma ve tenfiz hükümlerine tabidir.

Dördüncü satır, Almanya dosyalarında doğrudan sonuç doğurur: Türkiye’de bulunan bir taşınmazın aynına ilişkin Alman mahkemesi kararı, münhasır yetki nedeniyle tanınamaz ve tenfiz edilemez. Türkiye’deki taşınmaz için Türk mahkemesinden veya noterden alınacak mirasçılık belgesi gerekir.

Paralel Süreçlerde Zaman Yönetimi

İki ülkede yürüyen sürecin en riskli yönü, birbirinden bağımsız işleyen sürelerdir.

Birinci satır, en sık yaşanan hak kaybının sebebidir: Türkiye’deki üç aylık ret süresi, Almanya’daki sürecin beklenmesi nedeniyle kaçırılabilir. İki dosya eş zamanlı yürütülmeli, gerekiyorsa terekenin durumu belirlenene kadar resmî defter tutulması talep edilmelidir.

Yurt dışı varlık tespiti için yurt dışındaki varlıkların tespiti rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Almanya’daki miras için hangi ülkenin veraset ilamı gerekir?

Cevap taşınır-taşınmaz ayrımına bağlıdır. Almanya Dışişleri Bakanlığının açıklamalarına göre, bir Türk vatandaşı öldüğünde Almanya’daki mirası sadece taşınır mallardan oluşuyorsa, Veraset Anlaşmasının 14. maddesi uyarınca mirasçılığın kanıtlanması için Türk mahkemesince verilen veraset kararı yeterlidir.

Türk veraset ilamı Almanya’da doğrudan kullanılabilir mi?

Doğrudan değil. Veraset Anlaşmasının 17. maddesi uyarınca Türk veraset ilamının Almanya’da kullanılabilmesi için Türkiye’nin Almanya’daki bir temsilciliği tarafından tasdik edilmesi gerekmektedir.

Almanya’da taşınmaz varsa ne olur?

Taşınmazlar bakımından bulundukları ülke hukuku ve mahkemesi yetkilidir. Almanya’daki bir daire veya arsa için Alman tereke mahkemesinden veraset belgesi (Erbschein) alınması gerekir.

Bu anlaşma hâlâ yürürlükte mi?

Evet. Almanya Dışişleri Bakanlığı, 28.05.1929 tarihli Konsolosluk Anlaşmasının Almanya Federal Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında hâlen geçerli olduğunu belirtmektedir. MÖHUK m.1 uyarınca da Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır.

Türkiye’deki taşınmaz için hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.20/1 uyarınca miras ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu kural, miras bırakanın vatandaşlığından bağımsız olarak işler.

Erbschein nedir?

Alman hukukundaki veraset belgesidir ve yetkili tereke mahkemesince (Nachlassgericht) verilir. Almanya’daki taşınmazların intikali ve tapu işlemleri için bu belge aranır.

Almanya’da mirası reddetme süresi ne kadardır?

Alman hukukunda mirasın reddi süresi altı haftadır ve kural olarak mirasçının mirastan haberdar olduğu tarihte işlemeye başlar. Türk hukukundaki üç aylık süreden farklıdır ve bu fark uygulamada ciddi hak kayıplarına yol açar.

Türkiye’den Almanya’daki miras reddedilebilir mi?

Evet. Türkiye’de ikamet eden mirasçılar, ret beyanını hazırlayıp Alman büyükelçiliği veya başkonsolosluğunda imza tasdiki yaptırarak yetkili Alman tereke mahkemesine gönderebilir.

İki ülkede de mal varlığı varsa süreç nasıl yürür?

İki ayrı süreç paralel yürütülür. Türkiye’deki taşınmazlar için Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınıp tapu intikali yapılır; Almanya’daki taşınmazlar için Erbschein alınır. Almanya’daki taşınırlar için ise tasdik edilmiş Türk veraset ilamı kullanılabilir.

Türk mahkemesi Almanya’daki mallar için yetkili midir?

MÖHUK m.43 uyarınca mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yeri Türkiye’de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür. Ancak Almanya’daki taşınmazlar bakımından anlaşma hükümleri gözetilmelidir.

Almanya’da veraset vergisi de ödenir mi?

Almanya’da kendi veraset vergisi rejimi uygulanır ve mirasçının yakınlık derecesine göre değişen oranlar ile istisna tutarları bulunur. Türkiye’de ise ayrıca 7338 sayılı Kanun kapsamında beyan yükümlülüğü doğar. Çifte vergilendirme riski bakımından mali müşavir görüşü alınmalıdır.

Vekâletname nasıl düzenlenir?

Almanya’daki mirasçılar, Türkiye’deki işlemler için Türk konsolosluklarından vekâletname düzenletebilir. Vekâletnamede miras işlemlerine ilişkin özel yetkilerin açıkça yazılması gerekir.

Belgeler nasıl geçerli hâle gelir?

Yabancı resmî belgelerin kullanılabilmesi için apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki gerekir. Ayrıca yeminli tercüman tarafından yapılmış tercümenin noterce onaylanması istenir.

Mavi Kart sahipleri hangi hukuka tabidir?

Türk vatandaşlığından çıkan ancak Mavi Kart sahibi olan kişilerin durumu, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde değerlendirilir. Miras hukuku bakımından uygulanacak hukukun belirlenmesinde kişinin ölüm anındaki vatandaşlık durumu esas alınır.