Yabancı Mahkemeden Verilen Miras Kararının Tanınması ve Tenfizi (MÖHUK)

Yurt dışında yaşayan veya yabancı uyruklu bir kişinin ölümünde mirasçılar çoğu zaman o ülkeden bir mirasçılık belgesi ya da mahkeme kararı alır. Ancak bu belge Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz. Türkiye’deki malvarlığına ulaşabilmek için tümüyle ayrı bir hukuki yol izlemek gerekir.

Üç Katmanlı Sistem

Yabancılık unsuru taşıyan miras dosyalarında tek bir hukuk uygulanmaz. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, malvarlığının niteliğine ve bulunduğu yere göre farklı hukukları devreye sokar.

İkinci satır bütün sistemin kilit taşıdır: miras bırakan yabancı uyruklu olsa dahi, Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır. Yani saklı pay, tenkis ve paylaşma kuralları Türk hukukuna göre belirlenir.

Bunun sonucu şudur: yabancı bir vasiyetname Türkiye’deki taşınmaz bakımından sınırsız sonuç doğurmaz; Türk hukukunun saklı pay kuralları devreye girer.

Tanıma mı, Tenfiz mi, Yeni Belge mi?

Mirasçıların önünde üç yol vardır ve hangisinin izleneceği elde ne olduğuna bağlıdır.

Son satır sık yapılan bir hatayı düzeltir: yabancılık unsuru bulunan dosyalarda noter mirasçılık belgesi düzenleyemez; doğrudan mahkemeye başvurmak gerekir.

İkinci ve üçüncü satır arasındaki fark uygulamada karıştırılır. Yabancı kararın yalnızca Türkiye’de kabul edilmesi isteniyorsa tanıma yeterlidir. Kararın icra edilmesi, örneğin bir tutarın tahsili gerekiyorsa tenfiz istenir.

En Sık Yapılan Usul Hatası

Görevli mahkeme ayrımı, bu alandaki en yaygın hata kaynağıdır ve dosyanın aylarca gecikmesine yol açar.

Mirasçılık belgesi talebi çekişmesiz yargı işidir ve sulh hukuk mahkemesinde görülür.

Tanıma ve tenfiz talepleri ise MÖHUK m.51 uyarınca asliye mahkemesinin görev alanındadır.

İkisi karıştırıldığında görevsizlik kararı çıkar, dosya diğer mahkemeye gönderilir ve süreç baştan başlar. Yurt dışındaki mirasçılar bakımından bu, tebligat süreleriyle birleşince aylara mal olur.

Yetki bakımından ise ölçüt farklıdır: tenfiz kararı, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden istenir. Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birine başvurulabilir.

Tenfiz Şartları ve Tanımadaki İstisna

Yabancı bir kararın Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için kanunda sayılan şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

İkinci satır tanıma ile tenfiz arasındaki en önemli farktır: MÖHUK m.58 uyarınca tanımada, tenfiz şartlarını düzenleyen hükmün mütekabiliyete ilişkin bendi uygulanmaz. Yani karşılıklılık bulunmayan ülkelerin kararları da tanınabilir.

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: yalnızca mirasçılık sıfatının Türkiye’de kabul edilmesi isteniyorsa, tenfiz yerine tanıma yolu tercih edildiğinde mütekabiliyet engeli aşılmış olur.

Üçüncü satır ise miras dosyalarında özellikle önem taşır: Türkiye’deki taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulandığından, saklı pay kurallarını tümüyle bertaraf eden bir yabancı karar kamu düzeni yönünden tartışma doğurabilir.

Türkiye’deki Taşınmaz: Asıl Sorun Burada

Yabancılık unsurlu miras dosyalarının büyük bölümü tek bir kalemde düğümlenir: Türkiye’de bulunan taşınmaz.

Kural açıktır: miras ölenin millî hukukuna tâbi olsa da, Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu, malvarlığının niteliğine göre ikili bir rejim doğurur.

Birinci ve ikinci satır arasındaki fark, aynı terekede iki farklı hukukun uygulanabileceği anlamına gelir. Aynı miras bırakanın Ankara’daki dairesi Türk hukukuna, aynı bankadaki mevduatı ise millî hukukuna tâbi olabilir.

Bu nedenle yabancılık unsurlu dosyalarda ilk yapılacak iş, terekeyi taşınır ve taşınmaz olarak ayırmak ve her kalem için hangi hukukun uygulanacağını belirlemektir.

Üçüncü satır ise ayrı bir uyarıdır: Türkiye’den alınan mirasçılık belgesi, yurt dışındaki taşınmaz bakımından kendiliğinden sonuç doğurmaz; o ülkenin kendi usulü ayrıca işletilmelidir.

Adım Adım Süreç

Yabancılık unsuru bulunan bir miras dosyasında izlenecek sıra şudur.

Sekizinci adım en çok gözden kaçandır: yabancılık unsuru süreçleri uzatır ama süreleri durdurmaz. Mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre ve veraset beyanı süresi, tanıma davası sürerken de işlemeye devam eder.

Beşinci adım ise en sık aksayan kalemdir: yabancı ölüm belgesi, nüfus kaydı ve mahkeme kararlarında apostil şerhi ve yeminli tercüme aranır. Bu süreç haftalar alabileceğinden başvuru öncesinde tamamlanmalıdır.

Sık Yapılan Beş Hata

Bu alandaki dosyaların çoğu esastan değil, usulden kaybedilir veya gecikir.

Uzun bir rehberdi; en kritik noktaları bir arada bırakalım.

• Yabancı mirasçılık belgesiyle doğrudan tapuya veya bankaya gitmek.
• Tanıma ve tenfiz talebini sulh hukuk mahkemesine yöneltmek.
• Yabancılık unsuru varken noterden mirasçılık belgesi almaya çalışmak.
• Türkiye’deki taşınmaz için yabancı hukuka dayanmak.
• Apostil ve yeminli tercümeyi başvurudan sonraya bırakmak.
• Ret ve vergi sürelerinin durduğunu varsaymak.
• Türkiye’den alınan belgeyle yurt dışındaki malı devretmeye çalışmak.

İkinci kalem tek başına aylara mal olur: görevsizlik kararı verilir, dosya asliye mahkemesine gönderilir ve tebligat süreci baştan işler.

Yabancı Vasiyetname Türkiye’de Geçerli mi?

Yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetnamenin Türkiye’de sonuç doğurup doğurmayacağı iki ayrı soruya bölünür: şekil ve içerik.

Şekil bakımından kanun esnek davranır: ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir. Yani vasiyetname Türk hukukundaki şekil şartlarını taşımasa bile, düzenlendiği ülkenin hukukuna uygunsa şekil yönünden geçerli sayılabilir.

Ehliyet bakımından ölçüt, tasarrufta bulunanın tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukudur. Sonradan vatandaşlık değişmesi bu değerlendirmeyi etkilemez.

İçerik bakımından ise tablo değişir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulandığından, vasiyetnamenin bu taşınmazlara ilişkin hükümleri Türk hukukunun saklı pay kurallarıyla sınırlıdır.

Üçüncü satır uygulamadaki en büyük sürprizdir: miras bırakan yabancı uyruklu olsa ve kendi ülkesinin hukuku sınırsız tasarruf serbestisi tanısa dahi, Türkiye’deki taşınmaz bakımından saklı paylı mirasçıların tenkis hakkı doğabilir.

Bu nedenle yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetname eline geçen mirasçıların ilk yapması gereken, terekenin Türkiye’deki taşınmaz kalemlerini ayırmak ve bunlar üzerindeki saklı payı Türk hukukuna göre hesaplatmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras hangi ülkenin hukukuna tabidir?

MÖHUK m.20/1 uyarınca miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.

Mirasın paylaşılmasında hangi hukuk uygulanır?

Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir.

Yurt dışından alınan mirasçılık belgesi Türkiye’de geçerli mi?

Kendiliğinden geçerli olmaz. Türkiye’deki işlemler için ya Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması ya da yabancı kararın tanınması gerekir.

Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir?

Tanıma, yabancı kararın Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurmasını sağlar. Tenfiz ise kararın Türkiye’de icra edilebilmesi içindir.

Tenfizde görevli mahkeme hangisi?

MÖHUK m.51 uyarınca tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Mirasçılık belgesi talebinde ise sulh hukuk mahkemesi görevlidir.

Yetkili mahkeme nasıl belirlenir?

Karar, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden istenir. Bunlar yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.

Tanımada mütekabiliyet aranır mı?

Aranmaz. MÖHUK m.58 uyarınca tanımada, tenfiz şartlarını düzenleyen m.54/1-a hükmü uygulanmaz.

Türkiye’deki taşınmaz için yabancı karar yeterli mi?

Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulandığından, taşınmaza ilişkin sonuçlar bakımından yabancı kararın doğrudan uygulanması sorunludur; Türk mahkemesinden belge alınması gündeme gelir.

Mirasçısız tereke ne olur?

MÖHUK m.20/3 uyarınca Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır.

Tanımada mütekabiliyet aranmaması ne işe yarar?

Karşılıklılık bulunmayan ülkelerin kararları da tanınabilir. Yalnızca mirasçılık sıfatının Türkiye’de kabul edilmesi isteniyorsa tanıma yolu bu engeli aşar.

Aynı terekede iki farklı hukuk uygulanabilir mi?

Uygulanabilir. Türkiye’deki taşınmaza Türk hukuku, aynı kişinin Türkiye’deki mevduatına ise ölenin millî hukuku uygulanabilir.

Tanıma davası sürerken süreler durur mu?

Durmaz. Mirasın reddi için öngörülen üç aylık süre ve veraset beyanı süresi tanıma davası sürerken de işlemeye devam eder.

Yurt dışında yapılan vasiyetname Türkiye’de geçerli olur mu?

Şekil bakımından, ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir. Ancak Türkiye’deki taşınmazlara ilişkin hükümleri Türk hukukunun saklı pay kurallarıyla sınırlıdır.

Vasiyetname yapma ehliyeti neye göre belirlenir?

Tasarrufta bulunanın, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna göre belirlenir; sonradan vatandaşlık değişmesi bu değerlendirmeyi etkilemez.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki değerlendirme gereklidir.