Miras bırakan, malvarlığının tamamı üzerinde sınırsız tasarruf edemez. Kanun, belirli mirasçılar için bir asgari pay (saklı pay) güvence altına alır; bunun dışında kalan kısım ise serbestçe tasarruf edilebilir. Tasarruf edilebilir kısım, terekeden saklı payların çıkarılmasıyla bulunur ve hesap ölüm anındaki mevcut mal üzerinden değil hesap terekesi üzerinden yapılır. Rehber, hesabı adım adım gösteriyor.
Saklı payınız ve nisap hesabı mı tartışmalı?
Tereke hesabı, saklı pay ve tenkis analizinde Hukukçular Evi yanınızda.
10 Saniyede Hukuk · Miras Hukuku
Vasiyetle mirastan mahrum mu kaldın?
Bu soruya dair kısa bilgilendirme videosunu izleyebilir, ayrıntılı açıklamayı aşağıdaki rehberde bulabilirsiniz. Video genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için avukata danışınız.
▶ Videonun sayfası ve tam metni →
Tüm “10 Saniyede Hukuk” videoları →
Kanun ne diyor?
Türk Medeni Kanunu m. 505, miras bırakanın yalnızca “tasarruf edilebilir kısım” üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabileceğini belirtir; saklı pay sahibi mirasçılar varsa, tasarruf bu sınırla bağlıdır. m. 506 ise saklı pay oranlarını gösterir: altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olunması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. 2007’deki değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.
Uygulamada durum
Saklı pay hesaplanırken önce her mirasçının yasal miras payı belirlenir; ardından m. 506’daki oran uygulanır. Saklı paylar toplamı dışındaki kısım, tasarruf edilebilir kısımdır ve miras bırakan bunun üzerinde dilediği gibi (vasiyet, bağış) tasarrufta bulunabilir. Sağlığında yapılan bazı kazandırmalar (bağışlar) da hesaba katılır.
Miras bırakan, saklı payı aşan tasarruflarda bulunmuşsa, bu tasarruflar kendiliğinden geçersiz olmaz; saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açarak payına kavuşur. Tenkiste tasarruf, saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilir.
Saklı pay hesabında, miras bırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi bazı kazandırmalar (bağışlar) terekeye eklenir; böylece saklı payın gerçek değeri korunur. Tenkis, kural olarak en son yapılan kazandırmadan başlanarak geriye doğru uygulanır.
Pratik sonuç
Saklı payınızın ihlal edilip edilmediğini anlamak için yasal payların ve kazandırmaların doğru hesaplanması gerekir. Bu hesap teknik olduğundan ve tenkis süreye bağlı olduğundan, bir avukatla değerlendirme yapmanız önemlidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.
Hesabın iki adımı: önce yasal pay, sonra saklı pay oranı
Saklı pay tek başına bir oran değildir; bir oranın oranıdır. Bu iki aşamalı yapı kavranmadan hesap doğru yapılamaz.
Adım 1 — yasal miras payını bul. Zümre sistemine ve sağ kalan eşin durumuna göre her mirasçının yasal payı belirlenir.
Adım 2 — TMK m.506’daki oranı uygula:
- Altsoy: yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan her biri: yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.
TMK m.505: Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Kardeşlerin saklı payı yoktur. TMK m.506’nın kardeşlere ilişkin bendi 04.05.2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Kardeşlerin saklı payını “sekizde bir” olarak veren kaynaklar 2007 öncesine aittir ve artık geçerli değildir.
Örnek: Miras bırakanın eşi ve bir çocuğu var. Yasal paylar: eş 1/4, altsoy 3/4. Saklı paylar: altsoy 3/4 × 1/2 = 3/8; eş yasal payının tamamı = 2/8. Dokunulamayan toplam 5/8, tasarruf edilebilir kısım 3/8.
Net tereke: neler indirilir? (TMK m.507)
Oranlar bir miktar üzerine uygulanır. O miktar terekenin brüt değeri değil, net terekedir. En sık hata burada yapılır.
TMK m.507/1 — zaman ölçütü: “Tasarruf edilebilir kısım, terekenin miras bırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır.” Taşınır ve taşınmazlar ölüm anındaki rayiç değer üzerinden hesaplanır; ölümden sonraki değer artış ya da azalışları dikkate alınmaz.
TMK m.507/2 — terekeden indirilecekler:
- Miras bırakanın borçları,
- Cenaze giderleri,
- Terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri,
- Miras bırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri.
Formül: Net tereke = terekenin aktifleri − terekenin pasifleri. Aktif; alacaklar, taşınır ve taşınmaz mallar, banka mevduatı gibi tüm değerlerdir. Pasif ise yukarıdaki dört kalemdir.
Neden önemli? Çünkü borçlu bir terekede saklı payın sayısal karşılığı çok küçülebilir. “Babam üç daire bıraktı, saklı payım bir daire eder” hesabı, terekedeki krediler düşüldükten sonra tamamen değişebilir.
Neler eklenir? (TMK m.508 ve m.509)
Bu adım, hesabın en çok atlanan kısmıdır ve genellikle saklı paylı mirasçının lehine çalışır. Miras bırakan sağlığında mal kaçırdıysa hesap boş terekeyle yapılmaz.
TMK m.508 — eklenecek değerler: “Miras bırakanın sağlararası karşılıksız kazandırmaları, tenkise tâbi oldukları ölçüde, tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenir.” Hangi kazandırmaların tenkise tabi olduğu TMK m.565’te dört bent hâlinde sayılmıştır.
TMK m.509 — sigorta alacakları: Miras bırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere üçüncü kişi lehine hayat sigortası sözleşmesi yapması, böyle bir kişiyi sonradan lehdar tayin etmesi ya da sigortacıya karşı istem hakkını karşılıksız devretmesi hâlinde, sigorta alacağının miras bırakanın ölümü zamanındaki satın alma değeri terekeye eklenir. Dikkat: eklenen ödenen tazminat değil, satın alma değeridir.
Ayrıca TMK m.669 uyarınca denkleştirmeye tabi kazandırmalar da hesaba dahil edilir.
Kritik bir ayırım — ölüme bağlı tasarruflar eklenmez. Miras bırakanın tenkise tabi ölüme bağlı tasarrufları net terekenin aktifine eklenmez; çünkü bu değerler miras açıldığı anda henüz terekeden çıkmamıştır ve eklemek mükerrer sayım yaratır. Yalnızca sağlararası kazandırmalar eklenir.
Dava açılmamış kazandırmalar da hesaba girer. Saklı paylara tecavüz edilip edilmediğinin anlaşılabilmesi için, aleyhlerine tenkis davası açılmamış kişilere yapılan tenkise tabi sağlararası kazandırmaların da net terekeye eklenmesi zorunludur. Yani “sadece bir kardeşe dava açtım” demek, diğerlerine yapılan bağışların hesap dışı kalması sonucunu doğurmaz.
Sabit tenkis oranı ve pratik yol haritası
Hesabın sıralaması şöyledir:
- 1. Ölüm günündeki aktifleri belirle.
- 2. TMK m.507/2’deki pasifleri düş → net tereke.
- 3. TMK m.508, 509 ve 669 uyarınca eklenecek değerleri ekle → tenkise esas tereke.
- 4. Yasal payları ve TMK m.506 oranlarını uygula → saklı paylar toplamı.
- 5. Kalanı bul → tasarruf edilebilir kısım (nisap).
Sabit tenkis oranı. Yargıtay uygulamasında kazandırmaların, net terekenin ve tenkis oranının öncelikle ölüm tarihi itibarıyla parasal değerleri tespit edilir; tenkis bu sabit oran üzerinden uygulanır. Bu yöntem, davanın uzun sürmesi hâlinde değer değişimlerinin sonucu çarpıtmasını önler.
Aşan tasarruf kendiliğinden geçersiz değildir. Saklı payı aşan tasarruflar iptal edilmez; saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açarak tasarrufun saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini ister. Davanın işleyişi, sırası ve süreleri için: Saklı Pay ve Tenkis Davası.
Bilirkişi raporunu okurken kontrol edin: ölüm tarihi değerleri kullanılmış mı? m.507/2 pasifleri düşülmüş mü? Sağlararası kazandırmalar eklenmiş mi? Hayat sigortasında satın alma değeri mi alınmış? Bu dört soru, hatalı raporların büyük kısmını yakalar.
Sabit Tenkis Oranı ve Yol Haritası
Nisap hesabı tamamlandığında ortaya bir oran çıkar. Bu oran, tenkisin nasıl uygulanacağını belirler.
| # | Adım | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Ölüm günündeki mevcut mallar yazılır | TMK m.507/1 |
| 2 | Borçlar ve cenaze giderleri düşülür | TMK m.507/2 |
| 3 | Sağlararası kazandırmalar eklenir | TMK m.508, m.565 |
| 4 | Sigortanın satın alma değeri eklenir | TMK m.509 |
| 5 | Katılma alacağı ayrılır | TMK m.236 |
| 6 | Net tereke bulunur | — |
| 7 | Saklı paylar toplamı çıkarılır | TMK m.506 |
| 8 | Tasarruf edilebilir kısım bulunur | TMK m.505 |
| 9 | Aşan tutar / kazandırma toplamı = sabit tenkis oranı | TMK m.563 |
Dokuzuncu adım tek bir yüzde üretir ve bu oran, terekedeki her kazandırmaya aynı şekilde uygulanır. Böylece kimse diğerinden ağır yük altına girmez.
Beşinci adım sağ kalan eşin bulunduğu dosyalarda zorunludur ve sıkça atlanır: katılma alacağı terekeden önce ayrılır. Ayrılmadan yapılan hesap baştan hatalıdır.
Üçüncü adım ise hesabı en çok büyüten kalemdir. TMK m.565 tenkise tabi sağlararası kazandırmaları sayar: mirastan feragat karşılığı alınanlar, miras payına mahsuben yapılan devirler, geri alma hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar, alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi, saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapılan kazandırmalar.
Ölümden Önceki Son Bir Yıl
| Dönem | Kural | İspat |
|---|---|---|
| Ölümden önceki 1 yıl içindeki bağışlamalar | Tenkise tabi | Ek amaç aranmaz |
| Daha eski kazandırmalar | Şartlara bağlı | Saklı payı etkisiz kılma amacı |
| Âdet üzere verilen hediyeler | Tenkise tabi değil | — |
Birinci satır ispat kolaylığı sağlar: TMK m.565/4 uyarınca mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar tenkise tabidir ve ayrıca amaç ispatı gerekmez.
Bu nedenle tenkis dosyalarında ilk araştırma, ölümden önceki son bir yıllık dönemdeki tapu ve banka hareketleridir.
İkinci satırdaki daha eski kazandırmalarda ise TMK m.565/4’ün son bendi uygulanır: saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar tenkise tabidir. Burada amaç ortaya konmalıdır.
Saklı Pay Oranları: Tek Tablo
| Mirasçı | Saklı pay oranı | Dayanak |
|---|---|---|
| Altsoy | Yasal miras payının yarısı | TMK m.506/1 |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri | TMK m.506/2 |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana baba ile birlikte) | Yasal miras payının tamamı | TMK m.506/4 |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının dörtte üçü | TMK m.506/4 |
| Kardeşler | Yok | 2007 değişikliği |
Üçüncü satır en yüksek korumayı gösterir: sağ kalan eş altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte mirasçıysa, saklı payı yasal payının tamamıdır. Vasiyetnameyle hiç azaltılamaz.
Bu nedenle eşin bulunduğu terekelerde tasarruf edilebilir kısım, eş olmayan hâllere göre belirgin biçimde daralır.
Beşinci satır ise 2007 değişikliğinin sonucudur: kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Çocuğu ve anne babası bulunmayan bir kişi malvarlığının tamamını dilediğine bırakabilir.
Kardeşlerin elinde kalan yollar iptal davası (TMK m.558 — saklı pay şartı aranmaz) ve süreye tabi olmayan muris muvazaası davasıdır.
Neler İndirilir, Neler Eklenir?
Net tereke hesabı iki yönlüdür: bazı kalemler düşülür, bazıları eklenir. İki yönün de eksiksiz uygulanması gerekir.
| İndirilenler | Dayanak |
|---|---|
| Mirasbırakanın borçları | TMK m.507/2 |
| Cenaze giderleri | TMK m.507/2 |
| Mühürleme ve defter tutma giderleri | TMK m.507/2 |
| Birlikte yaşayanların üç aylık geçim gideri | TMK m.507/2 |
| Sağ kalan eşin katılma alacağı | TMK m.236 |
| Eklenenler | Dayanak |
|---|---|
| Sağlararası karşılıksız kazandırmalar | TMK m.508, m.565 |
| Hayat sigortasının satın alma değeri | TMK m.509 |
| Mirastan feragat karşılığı alınanlar | TMK m.565/1 |
| Alışılmışın dışında çeyiz ve kuruluş sermayesi | TMK m.565/1 |
| Ölümden önceki 1 yıl içindeki bağışlamalar | TMK m.565/4 |
İkinci tablonun ikinci satırı sıkça yanlış hesaplanır: eklenen tutar lehtara ödenen sigorta bedeli değil, poliçenin ölüm anındaki satın alma değeridir. Bu değer sigorta şirketinden ayrıca sorulmalıdır.
Birinci tablonun dördüncü satırı ise az bilinen bir indirimdir: mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden düşülür.
Beşinci satır ise sağ kalan eşin bulunduğu her dosyada zorunludur ve en çok atlanan kalemdir: katılma alacağı ayrılmadan yapılan saklı pay hesabı baştan hatalıdır.
Değerleme anı bakımından TMK m.575/2 esas alınır: tenkis hesabında ölüm anındaki değerler kullanılır. Bilirkişi raporunda başka bir an kullanılmışsa süresinde itiraz edilmelidir.
Hesabın İki Adımı: Önce Yasal Pay, Sonra Saklı Pay
Saklı pay bağımsız bir oran değildir; her zaman yasal miras payının bir yüzdesidir. Bu nedenle hesap iki adımlıdır.
| Adım | Ne bulunur | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Zümre sistemine göre yasal miras payı | TMK m.495-499 |
| 2 | Bu payın saklı pay oranı | TMK m.506 |
Örnek: net tereke 4.800.000 TL; mirasçılar eş ve üç çocuk.
| Mirasçı | Yasal pay | Tutar | Saklı pay oranı | Saklı pay |
|---|---|---|---|---|
| Sağ kalan eş | 1/4 | 1.200.000 TL | Tamamı | 1.200.000 TL |
| Her bir çocuk | 1/4 | 1.200.000 TL | Yarısı | 600.000 TL |
| Toplam | — | 4.800.000 TL | — | 3.000.000 TL |
Tasarruf edilebilir kısım: 4.800.000 − 3.000.000 = 1.800.000 TL. TMK m.505 uyarınca mirasbırakan bu tutara kadar dilediği kişiye kazandırma yapabilir.
Mirasçı tablosu değişirse hesap tümüyle değişir: aynı terekede yalnızca eş ve kardeşler bulunsaydı, kardeşlerin saklı payı olmadığından tasarruf edilebilir kısım çok daha yüksek çıkardı.
Bu nedenle hesabın ilk adımı her zaman mirasçı tablosunun doğru kurulmasıdır; saklı pay oranları ancak bundan sonra uygulanır.
Tenkis Sırası: Hangi Kazandırma Önce İndirilir?
| Sıra | Kazandırma | Not |
|---|---|---|
| 1 | Ölüme bağlı tasarruflar | Vasiyetname, miras sözleşmesi |
| 2 | Sağlararası kazandırmalar | En yeni tarihliden en eskiye |
| 3 | Kamu tüzel kişileri, kamuya yararlı dernek ve vakıflar | Her hâlde en son |
TMK m.570’teki bu sıra taraflarca değiştirilemez. Aynı sıradaki kazandırmalar arasında ise TMK m.563 uyarınca orantılı tenkis yapılır.
İkinci satırdaki ters kronoloji önemlidir: sağlararası kazandırmalarda en yeni tarihliden başlanır ve geriye doğru gidilir.
Bu nedenle dava dilekçesinde terekedeki tüm kazandırmalar tarihleriyle birlikte gösterilmelidir; yalnızca birine yönelen talep sıra kuralı nedeniyle beklenen sonucu vermeyebilir.
Ayrıca TMK m.561 gözetilmelidir: kazandırma saklı paylı bir mirasçıya yapılmışsa, yalnızca onun saklı payını aşan kısım tenkise tabidir. Bu kural bilirkişi raporlarında sıkça atlanır.
Hesaptan Hükme: TMK m.564, HMK m.111 ve m.266
Nisap hesabı doğru yapıldığında sıradaki soru şudur: tenkis nasıl uygulanacak, talep nasıl kurulacak ve hesabı kim yapacak. Bu aşamanın maddeleri, oran maddelerinden ayrıdır.
Bölünemeyen malda seçim hakkı: TMK m.564. Sabit tenkis oranı bulunduktan sonra uygulanacak hüküm budur: değerinde azalma meydana gelmeksizin bölünmesine olanak bulunmayan belirli bir mal vasiyeti tenkise tâbi olursa, vasiyet alacaklısı, dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir. Aynı maddede son cümle kritiktir: bu kurallar, sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır.
Seçim hakkı ne zaman doğar? Seçim, malın sabit tenkis oranında bölünüp bölünemeyeceği araştırıldıktan sonra gündeme gelir. Bölünebiliyorsa bu kısımlar bağımsız bölüm hâlinde taraflar adına tescil edilir; bölünemiyorsa davalı seçimini kullanır. Bu nedenle dilekçede talep, “tescil, mümkün değilse bedel” biçiminde kademeli kurulmalıdır.
Değerin tarihi: TMK m.564. Ödenecek bedelin hangi tarihe göre hesaplanacağı da maddededir: tasarruf konusu malın kazandırılanda kalması durumunda, tenkis sebebiyle verilmesi gereken kısmın karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verilir. Buna karşılık TMK m.565 uyarınca terekenin hesabında değerlendirme mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre yapılır; iki tarih karıştırılmamalıdır.
Orantılı tenkis: TMK m.563. Birden çok kişiye kazandırma yapılmışsa: tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasçı atanması yoluyla veya diğer bir ölüme bağlı tasarrufla elde edilen kazandırmaların tamamında, orantılı olarak yapılır. Bu nedenle davacı yalnızca bir kişiye dava açsa bile, diğer kazandırmalar hesaba dâhil edilir; ancak hüküm yalnızca davalıya karşı kurulur.
Talebin kurgusu: HMK m.111. Muvazaa ile birlikte ileri sürülecekse yol terditli davadır: davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini, aralarında aslilik-ferilik ilişkisi kurmak suretiyle, aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir. Bunun için, talepler arasında hukuki veya ekonomik bir bağlantının bulunması şarttır. Mahkeme, asli talebin esastan reddine karar vermedikçe feri talebi inceleyemez ve hükme bağlayamaz.
Tutarın artırılması: HMK m.109 ve m.176. Saklı payın tutarı bilirkişi raporundan sonra netleşir. 7589 sayılı Kanun ile HMK m.107 yürürlükten kaldırıldığından dilekçe kısmi dava olarak kurulur ve yargılama sırasında talep artırılır; bu yol kullanılamıyorsa ıslah gündeme gelir ve ıslah bir kez, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir.
Hesabı kim yapar: HMK m.266. Nisap hesabı teknik bir işlemdir: mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir; ancak hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Saklı pay oranı hukuki, taşınmazın değeri ise teknik konudur.
Rapora itiraz: HMK m.281 ve m.293. Hesap hatalıysa süre kısadır: taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, eksik hususların tamamlattırılmasını, belirsizlik gösteren hususlarda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir. Ayrıca taraflar uzmanından bilimsel mütalaa alabilir; bunun ücreti ilgili tarafça karşılanır.
İspat yükü: HMK m.190. Eklenecek kazandırmaların varlığını iddia eden taraf bunu ispatlar: ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Tapu kayıtları, banka hareketleri ve HMK m.219 kapsamındaki ibraz talebi bu yükün karşılanmasında kullanılır.
Görev ve yetki: HMK m.2 ve m.11. Tenkis davası, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından ise terekenin paylaşılmasına, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine, miras sebebiyle istihkaka ilişkin davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
Karardan sonra: TMK m.598. Tenkis kararı kesinleştiğinde kayıtlar düzeltilir: başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir ve mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Tapu kaydındaki düzeltme, kesinleşmiş hükme dayanılarak yapılır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Bölünemeyen mal | Bedel ödeyip mal veya para seçimi | TMK m.564 |
| Seçimin zamanı | Bölünebilirlik araştırmasından sonra | TMK m.564 |
| Sağlararası kazandırma | Aynı kurallar uygulanır | TMK m.564 |
| Ödenecek bedel | Karar günündeki değer | TMK m.564 |
| Tereke hesabı | Mirasın açıldığı tarihteki fiyatlar | TMK m.565 |
| Birden çok kazandırma | Tamamında orantılı tenkis | TMK m.563 |
| Terditli talep | Aslilik-ferilik ilişkisiyle | HMK m.111 |
| İnceleme sırası | Asli talep reddedilmedikçe feri incelenemez | HMK m.111 |
| Talep artırımı | Kısmi dava bünyesinde | HMK m.109 |
| Islah | Bir kez; tahkikat sonuna kadar | HMK m.176 |
| Bilirkişi | Özel veya teknik bilgi gerektiren hâller | HMK m.266 |
| Rapora itiraz | Tebliğden iki hafta | HMK m.281 |
| Uzman görüşü | Ücreti ilgili tarafça | HMK m.293 |
| İspat yükü | Lehine hak çıkaran tarafta | HMK m.190 |
| Görev ve yetki | Asliye hukuk; son yerleşim yeri | HMK m.2-11 |
Tek bakışta: nisap hesabı ve saklı pay oranları
Mirasbırakan malvarlığının tamamında serbest değildir. Saklı pay dokunulamaz bir asgari haktır; geri kalan kısım tasarruf edilebilir kısım (nisap) olarak adlandırılır.
| Mirasçı | Saklı pay oranı | Dayanak |
|---|---|---|
| Altsoy | Yasal miras payının 1/2‘si | TMK m.506/1 |
| Ana ve baba (her biri) | Yasal miras payının 1/4‘ü | TMK m.506/2 |
| Sağ kalan eş — altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte | Yasal miras payının tamamı | TMK m.506/3 |
| Sağ kalan eş — diğer hâllerde | Yasal miras payının 3/4‘ü | TMK m.506/3 |
| Kardeşler | Saklı payı yoktur — mirasbırakan onlar üzerinde serbesttir | TMK m.506 |
Nisap, ölüm günündeki tereke üzerinden hesaplanır. Hesap zinciri şudur:
| Adım | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Tereke değeri, mirasbırakanın ölümü günündeki duruma göre belirlenir | TMK m.507/1 |
| 2 | İndirilir: mirasbırakanın borçları · cenaze giderleri · terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri · birlikte yaşayıp bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri | TMK m.507/2 |
| 3 | Evli kişide eşin katılma alacağı da terekenin borcudur, düşülür | TMK m.236 |
| 4 | Eklenir: denkleştirmeye tabi kazandırmalar (TMK m.669) + tenkise tabi sağlararası kazandırmalar (TMK m.565) | TMK m.565 · m.669 |
| 5 | Böylece tenkise esas tereke bulunur | TMK m.507 |
| 6 | Saklı paylar toplamı çıkarılır → kalan tasarruf edilebilir kısımdır | TMK m.506-507 |
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Nisap aşılmamış | Tasarruf tümüyle geçerlidir | TMK m.505 |
| Nisap aşılmış | Tasarruf geçersiz olmaz; yalnızca aşan ölçüde tenkis edilir | TMK m.560 |
| Tasarruf edilebilir kısım sonradan daralmışsa | Kazandırma hükümsüz olmaz, yalnızca tenkis edilebilir | TMK m.549 |
| Tenkiste sıra | Önce ölüme bağlı tasarruflardan, sonra sağlararası kazandırmalardan — en sondan geriye | TMK m.570 |
| Süre | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl — hak düşürücü | TMK m.571/1 |
| Def’i | Tenkis def’i her zaman ileri sürülebilir | TMK m.571/son |
Sıkça Sorulan Sorular
Tenkise konu mal bölünemiyorsa ne olur?
TMK m.564 uyarınca değerinde azalma meydana gelmeksizin bölünmesine olanak bulunmayan belirli bir mal vasiyeti tenkise tâbi olursa, vasiyet alacaklısı dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir; bu kurallar sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır.
Ödenecek bedel hangi tarihe göre hesaplanır?
TMK m.564 uyarınca tasarruf konusu mal kazandırılanda kalıyorsa, tenkis sebebiyle verilmesi gereken kısmın karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verilir. Buna karşılık TMK m.565 uyarınca tereke hesabında değerlendirme mirasın açıldığı tarihteki fiyatlara göre yapılır.
Birden çok kişiye kazandırma varsa tenkis nasıl yapılır?
TMK m.563 uyarınca tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça kazandırmaların tamamında orantılı olarak yapılır. Bu nedenle yalnızca bir kişiye dava açılsa da diğer kazandırmalar hesaba dâhil edilir, ancak hüküm yalnızca davalıya karşı kurulur.
Muvazaa ile tenkis aynı dilekçede istenebilir mi?
HMK m.111 uyarınca davacı, aynı davalıya karşı birden fazla talebini aslilik-ferilik ilişkisi kurmak suretiyle aynı dilekçede ileri sürebilir; talepler arasında hukuki veya ekonomik bağlantı bulunmalıdır. Mahkeme, asli talebin esastan reddine karar vermedikçe feri talebi inceleyemez.
Hesap hatalıysa ne yapılmalı, dava nerede görülür?
HMK m.281 uyarınca raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde tamamlatma, açıklama veya yeni bilirkişi talep edilebilir; HMK m.293 uyarınca uzman görüşü sunulabilir. HMK m.2 uyarınca dava asliye hukuk mahkemesinde görülür ve HMK m.11 uyarınca ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
Saklı pay oranları nedir?
TMK m.506 uyarınca altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Saklı pay bir oranın oranıdır: önce yasal pay bulunur, sonra bu oran uygulanır.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. TMK m.506’nın kardeşlere ilişkin bendi 04.05.2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Kardeşlerin saklı payını sekizde bir olarak gösteren kaynaklar 2007 öncesine aittir.
Tasarruf edilebilir kısım hangi tarihe göre hesaplanır?
TMK m.507/1 uyarınca terekenin miras bırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Mallar ölüm anındaki rayiç değer üzerinden değerlendirilir; ölümden sonraki değer artış veya azalışları dikkate alınmaz.
Terekeden neler indirilir?
TMK m.507/2 uyarınca miras bırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile miras bırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
Terekeye neler eklenir?
TMK m.508 uyarınca miras bırakanın sağlararası karşılıksız kazandırmaları, tenkise tabi oldukları ölçüde terekeye eklenir. TMK m.509 uyarınca hayat sigortası alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeri de eklenir. Ayrıca TMK m.669 uyarınca denkleştirmeye tabi kazandırmalar hesaba dahil edilir.
Vasiyetle bırakılan mallar da terekeye eklenir mi?
Hayır. Miras bırakanın tenkise tabi ölüme bağlı tasarrufları net terekenin aktifine eklenmez; çünkü bu değerler miras açıldığı anda henüz terekeden çıkmamıştır ve eklenmeleri mükerrer sayıma yol açar. Yalnızca sağlararası kazandırmalar eklenir.
Sadece bir kişiye dava açarsam diğer bağışlar hesaba girer mi?
Evet. Saklı paylara tecavüz edilip edilmediğinin anlaşılması için, aleyhlerine tenkis davası açılmamış olanlara yapılan tenkise tabi sağlararası kazandırmaların da net terekeye eklenerek hesaba katılması zorunludur.
Hayat sigortasında hangi değer eklenir?
TMK m.509 uyarınca ödenen tazminat değil, sigorta alacağının miras bırakanın ölümü zamanındaki satın alma değeri terekeye eklenir. Bilirkişi raporlarında sık karıştırılan bir noktadır.
📚 İlgili Rehberler
Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?
Durumunuzu Hukukçular Evi ile değerlendirin; ilk görüşme için hemen ulaşın.
Bu içerik Miras Hukuku alanındadır.
Miras Hukuku Rehberi · Bu alandaki 24 rehber · Tüm hukuk dalları
Dosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.
Denkleştirme ile tenkis hesabı aynı mı?
Hayır. Denkleştirme mirasçılar arası eşitliği sağlar; tenkis ise saklı payın korunmasına yöneliktir. Değerleme tarihleri de farklıdır.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi hesaba katılır mı?
Karşılıklı edim içerdiğinden kural olarak katılmaz. Ancak edimler arasında açık orantısızlık varsa değerlendirme yapılır.
Terekeye eklenecek bağışlarda süre sınırı var mı?
TMK m.565’te tenkise tabi kazandırmalar sayılmıştır. Bazı kazandırmalar bakımından süre ölçütü, bazılarında ise nitelik ölçütü uygulanır.
Hesapta hangi tarihteki değer esas alınır?
TMK m.565/son uyarınca tenkiste, kazandırmanın mirasbırakanın ölümü tarihindeki değeri esas alınır.
Saklı pay oranı sağ kalan eş için nasıl belirlenir?
Eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Bu nedenle önce zümre tespiti yapılmalıdır.
Tasarruf edilebilir kısım aşılmamışsa dava açılabilir mi?
Saklı pay ihlali yoksa tenkis talebi sonuç doğurmaz. Bu hâlde muvazaa gibi başka hukuki sebepler değerlendirilir.
