“Tüm Mirasını Tek Kişiye Bıraktı” – Saklı Pay ve Tenkis

Ne yaşandı?

Bir kişi, ebeveyninin vefatından sonra, mal varlığının neredeyse tamamının bir vasiyetname ya da sağlığında yapılan bağışlarla başka bir kişiye bırakıldığını öğrenir. Kendisine kanunen ayrılması gereken pay görmezden gelinmiştir. “Vasiyet böyle diyorsa benim hakkım yok mu?” diye düşünmektedir. Rehber, saklı pay hesabını, tenkis sırasını ve dava sürelerini örneklerle birlikte ele alıyor.

Hukukumuzda belirli mirasçılar için saklı pay (zorunlu asgari pay) güvence altındadır. Bu pay ihlal edildiğinde, ihlal eden tasarrufların yasal sınıra indirilmesi için tenkis davası açılabilir.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Saklı pay sahibi misiniz, kontrol edin: Saklı pay; altsoy (çocuklar/torunlar), anne-baba ve sağ kalan eş için söz konusudur. Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir.
• Terekenin tümünü ortaya koyun: Tenkis hesabı için miras bırakanın tüm mal varlığı ve yaptığı kazandırmalar belirlenmelidir; değerlendirme kural olarak ölüm anındaki değerler üzerinden yapılır.
• Süreleri kaçırmayın: Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde (vasiyetnamede açılma, diğer kazandırmalarda ölüm tarihinden itibaren) on yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür.
• Sıralamayı bilin: Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan (vasiyet), yetmezse sağlararası kazandırmalardan (bağış) yapılır.

Bir vasiyetname ya da bağış, saklı payınızı yok edemez. Zorunlu payınız hukukun güvencesi altındadır ve tenkis davasıyla korunabilir.

Vasiyetname Karşısında Üç Ayrı Yol

Tüm malın tek kişiye bırakıldığı bir vasiyetnameyle karşılaşan mirasçının önünde birbirinden farklı üç yol vardır. Doğru seçim, olgulara göre yapılır.

Üç yol birbirini dışlamaz ve kademeli olarak ileri sürülebilir. Kurgu şöyle yapılır: asıl talep iptal (başarılı olursa vasiyet tümüyle düşer ve yasal miras hükümleri uygulanır), yedek talep tenkis (iptal olmazsa en azından saklı pay kurtarılır).

İkinci satırdaki iptal yolu daha kapsamlı sonuç verir; çünkü vasiyet tümüyle düştüğünde mirasçı yalnızca saklı payını değil, tam yasal payını alır. Yukarıdaki örnekte çocuk 1.687.500 TL yerine 3.375.000 TL almış olur.

Bu nedenle vasiyetnamenin şekil şartlarını taşıyıp taşımadığı ve mirasbırakanın tasarruf tarihindeki ehliyeti mutlaka incelenmelidir. El yazılı vasiyetnamede tarih veya imza eksikliği (TMK m.538), tek başına iptal sebebidir ve tenkisten çok daha avantajlı sonuç doğurur.

İlk Ay ve İlk Yıl: Ne Yapılmalı?

Dördüncü ve beşinci adımlar birlikte yürütülmelidir. Tenkis hesabı, yalnızca ölüm günündeki mallara değil; TMK m.508 uyarınca eklenecek sağlararası kazandırmalara da dayanır. Bu araştırma yapılmadan hesap eksik kalır ve talep düşük çıkar.

Hesap yapılmadan açılan tenkis davaları, saklı payın aslında zedelenmediği ortaya çıktığında reddedilir ve mirasçı yargılama gideriyle karşılaşır. Bu nedenle dava öncesi hesap, sürecin en kritik adımıdır.

Vasiyet Alacaklısına Karşı Konum

Tüm malın tek kişiye bırakıldığı hâllerde lehtarın hukuki konumu, tasarrufun niteliğine göre değişir ve bu, mirasçının izleyeceği yolu da belirler.

Ayrım TMK m.516’da verilmiştir: bir kişinin mirasın tamamını veya belli bir oranını almasını içeren her tasarruf, mirasçı atanması sayılır. Belirli bir mal bırakılmışsa vasiyet alacaklılığı söz konusudur.

Fark pratikte şu sonucu doğurur: atanmış mirasçı tereke borçlarından sorumludur ve miras ortaklığına taraf olur; vasiyet alacaklısı ise sorumlu değildir ve yalnızca kişisel bir istem hakkına sahiptir (TMK m.600).

Mirasçı bakımından bu, borca batık terekelerde önem taşır. Muris borç bırakmışsa, tüm malı alan atanmış mirasçı bu borçlardan da sorumludur; saklı paylı mirasçının tenkis talebi ise borçlar düşüldükten sonraki net tereke üzerinden hesaplanır.

TMK m.603 ise sıralamayı verir: mirasbırakanın alacaklılarının hakları, vasiyet alacaklılarının haklarından önce gelir. Yani vasiyet, tereke borçları karşılandıktan sonra kalan değer üzerinden yerine getirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras bırakan tüm malını bir kişiye bırakabilir mi?

Yalnızca tasarruf edilebilir kısım üzerinde. TMK m. 506’daki saklı paylar korunur: altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı.

Tasarruf edilebilir kısım nasıl hesaplanır?

TMK m. 507 uyarınca tereke, mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Terekeden mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile onunla birlikte yaşayan ve bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri indirilir.

Tenkis davasını kim açabilir?

TMK m. 560 uyarınca yalnızca saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar açabilir. Saklı payı zedelenmeyen mirasçının dava hakkı yoktur. Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanun ile kaldırıldığından kardeşler bu davayı açamaz.

Sağlığında yapılan bağışlar tenkise tabi mi?

Ölüme bağlı tasarrufların tamamı tenkise tabidir; sağlararası kazandırmalar ise ancak TMK m. 565’teki dört bentten birine giriyorsa tenkise tabi olur. Örneğin ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlamalar bu kapsamdadır.

Hangi tasarruf önce tenkis edilir?

TMK m. 570 uyarınca önce ölüme bağlı tasarruflardan her birinden orantılı olarak; saklı pay hâlâ tamamlanmamışsa sağlararası kazandırmalardan en yeni tarihlisinden başlayarak geriye doğru. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılanlar en son sırada tenkis edilir.

Tenkis davası süresi nedir?

TMK m. 571 uyarınca saklı payların zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl. Bu süreler hak düşürücüdür ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Süre geçtiyse yapılacak bir şey var mı?

TMK m. 571/3 uyarınca tenkis talebi def’i yoluyla da ileri sürülebilir. Ancak bu yol yalnızca tenkise konu kazandırma henüz ifa edilmemişse kullanılabilir; ifa edilmişse süresinde dava açmak gerekir.

Tenkis ile muris muvazaası arasındaki fark nedir?

Tenkis, geçerli bir kazandırmanın saklı payı aşan kısmının azaltılmasıdır ve saklı paylı mirasçı tarafından süresinde açılır. Muris muvazaası ise tapuda satış gösterilerek yapılan gizli bağışa ilişkindir; saklı pay sahibi olmayan mirasçılar da açabilir ve süreye tabi değildir.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.