Kripto Varlıkların Mirası: Cüzdan, Platform Hesabı ve Anahtar Sorunu (SPKn m.3/1-bb, 35/B)

Kripto varlıklar artık hukuken tanımsız değildir. 2 Temmuz 2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7518 sayılı Kanun ile Sermaye Piyasası Kanununa kripto varlık, cüzdan ve kripto varlık hizmet sağlayıcı tanımları eklenmiştir. Miras bakımından asıl sorun ise hukuki değil tekniktir: varlık nerede tutuluyor ve ona kim erişebiliyor?

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Hukuki Tanım: Gayri Maddi Mal Varlığı Değeri

Tanımdaki üç unsur miras bakımından belirleyicidir:

• Gayri maddi varlık. Fiziki bir varlığı yoktur; zilyetlik kuralları doğrudan uygulanmaz.
• Değer veya hak ifade eder. Ekonomik değer taşır; bu nedenle terekeye dâhildir ve vergiye tabidir.
• Dağıtık defter teknolojisi. Merkezî bir kayıt tutucu yoktur; kayıt ağ üzerinde tutulur ve erişim anahtara bağlıdır.

TMK m.599 uyarınca mirasçılar, miras bırakanın ayni haklarını, alacaklarını ve diğer mal varlığı haklarını doğrudan doğruya kazanırlar. Kripto varlıklar bu kapsamda “diğer mal varlığı hakları” içinde yer alır ve ölümle birlikte mirasçılara geçer.

İki Farklı Senaryo: Platform ve Kişisel Cüzdan

Miras dosyasında yapılacak ilk ayrım, varlığın nerede tutulduğudur. Bu ayrım, izlenecek yolu tümüyle belirler.

Platform hesabı ile kişisel cüzdanın karşılaştırması

Tanımdaki “özel ve açık anahtar” ayrımı önemlidir. Açık anahtar, varlığın bulunduğu adresi gösterir ve herkes tarafından görülebilir. Özel anahtar ise varlık üzerinde tasarruf yetkisi verir ve yalnızca sahibinde bulunur.

Platform Hesabındaki Varlıklar: İzlenecek Yol

Miras bırakanın varlıkları lisanslı bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde tutuluyorsa, süreç diğer finansal varlıklara benzer biçimde ilerler.

1. Mirasçılık belgesi alınır.
2. Kuruma yazılı başvuru yapılır. Mirasçılık belgesi, nüfus kaydı ve ölüm belgesiyle birlikte hesap ve bakiye bilgisi talep edilir.
3. Bakiye ve işlem geçmişi alınır. Ölüm tarihindeki bakiye ve varlık türleri belgelenir.
4. Ölüm tarihindeki değer tespit edilir. Platform fiyat verileri üzerinden Türk lirası karşılığı belirlenir.
5. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilir.
6. Varlıklar mirasçılara aktarılır. Payları oranında transfer edilir veya nakde çevrilerek dağıtılır.

Kurum bilgi vermekten kaçınırsa, mahkeme kanalıyla müzekkere yazdırılması yoluna gidilir. Terekenin tespiti davası (TMK m.589 vd.) bu talep için uygun bir çerçeve sunar.

Kişisel Cüzdandaki Varlıklar: Tespit ve Erişim

Varlıklar kişisel bir cüzdanda tutuluyorsa hem tespit hem erişim güçleşir. Mirasçının önünde iki ayrı sorun vardır: varlığın varlığını ispatlamak ve ona erişmek.

Varlığın tespiti

Miras bırakanın kripto varlığı olup olmadığı dolaylı izlerden anlaşılır:

Kripto varlık tespitinde izlenecek deliller

Erişim sorunu

Özel anahtar veya kurtarma ifadesi bulunamazsa, varlığa erişim teknik olarak mümkün değildir. Bu, hukuki bir engel değil fiilî bir imkânsızlıktır. Mahkeme kararı, savcılık talimatı veya idari işlem bu sonucu değiştiremez.

Bu nedenle miras bırakanın ölümünden sonra yapılacak ilk işlerden biri, kişisel eşyaları arasında anahtar veya kurtarma ifadesi içerebilecek belgelerin aranmasıdır. Kâğıda yazılmış yirmi dört kelimelik bir kurtarma ifadesi, bir donanım cüzdanı cihazı veya şifreli bir dosya, milyonlarca liralık varlığa erişimin tek yolu olabilir.

Değerleme: Hangi Tarih, Hangi Fiyat?

Kripto varlıklarda fiyat dalgalanması çok yüksektir. Aynı varlık, ölüm tarihinden birkaç ay sonra iki katına çıkabilir veya yarıya düşebilir.

Tereke ve vergi hesaplarında esas alınacak tarih, miras bırakanın ölüm tarihidir. Bu tarihteki fiyatın belgelenmesi gerekir. Belgeleme için:

• Platform üzerindeki ölüm tarihli fiyat verisi
• Yaygın kullanılan fiyat endekslerinin o tarihli kayıtları
• Türk lirası karşılığı için Merkez Bankası’nın ölüm tarihli kuru

Paylaşım aşamasında ise fiyat değişimi mirasçılar arasında uyuşmazlık doğurabilir. Uygulamada iki yöntem kullanılır: varlıkların aynen payları oranında transfer edilmesi veya belirli bir tarihte nakde çevrilerek bedelin paylaşılması. Birincisi fiyat riskini mirasçılara dağıtır, ikincisi riski ortadan kaldırır ancak zamanlama tartışması yaratır.

Hangi işlemde hangi tarih esas alınır

... ( ) SULH HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

                                              (İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR)

TALEP EDEN
(MİRASÇI)  : ...  (TC: ...)
VEKİLİ     : Av. ...

KONU : Müteveffaya ait KRİPTO VARLIKLARIN tespiti ile terekenin
korunmasına yönelik taleplerimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1. Müvekkilin murisi ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Müvekkil
   ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık belgesi uyarınca
   murisin mirasçısıdır.

2. Murisin banka hesap hareketlerinden, .../.../.... - .../.../....
   tarihleri arasında ... adlı kripto varlık hizmet sağlayıcısına toplam
   ... TL tutarında transfer yaptığı anlaşılmaktadır. İlgili hesap
   dökümü ekte sunulmuştur.

3. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3. maddesine 7518 sayılı Kanunla
   eklenen tanım uyarınca kripto varlık, "dağıtık defter teknolojisi veya
   benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup
   saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve DEĞER VEYA HAK
   İFADE EDEBİLEN GAYRİ MADDİ VARLIKLARI" ifade etmektedir.

4. Söz konusu varlıklar ekonomik değer taşıdığından, TMK m.599 uyarınca
   ölümle birlikte mirasçılara intikal etmiş olup TEREKEYE DÂHİLDİR.

5. Diğer mirasçılardan bazılarının murisin hesap bilgilerine erişimi
   bulunduğu yönünde kuvvetli emareler mevcuttur. Varlıkların terekeden
   çekilmesi hâlinde telafisi güç zarar doğacaktır.

6. Sermaye Piyasası Kanununa 7518 sayılı Kanunla eklenen düzenleme
   uyarınca, müşterilere ait nakit ve kripto varlıklara ilişkin TEDBİR,
   HACİZ VE BENZERİ HER TÜRLÜ İDARİ VE ADLİ TALEPLER MÜNHASIRAN KRİPTO
   VARLIK HİZMET SAĞLAYICISINA YÖNELTİLİR. Bu itibarla verilecek tedbir
   kararının doğrudan hizmet sağlayıcıya tebliği gerekmektedir.

TALEPLERİMİZ :

1- ÖNCELİKLE ve İVEDİLİKLE, ... adlı kripto varlık hizmet sağlayıcısına
   müzekkere yazılarak, muris adına kayıtlı hesaplardan ÇEKİM VE TRANSFER
   YAPILMASININ ÖNLENMESİNE dair HMK m.389 vd. uyarınca İHTİYATİ TEDBİR
   kararı verilmesine,

2- Aynı kuruma müzekkere yazılarak:
   a) Muris adına açılmış tüm hesapların,
   b) ÖLÜM TARİHİ İTİBARIYLA hesaplardaki kripto varlık türleri ve
      miktarlarının,
   c) Bu varlıkların ölüm tarihindeki TÜRK LİRASI KARŞILIĞININ,
   d) Ölüm tarihinden itibaren yapılan tüm işlem ve transferlerin
   bildirilmesinin istenmesine,

3- Sermaye Piyasası Kurulundan, murisin hesabı bulunabilecek diğer
   lisanslı kripto varlık hizmet sağlayıcılarının tespiti bakımından
   bilgi istenmesine,

4- Türkiye Bankalar Birliği aracılığıyla murisin tüm banka hesap
   hareketlerinin celbi ile kripto varlık platformlarına yapılmış
   transferlerin tespitine,

5- TMK m.589 vd. uyarınca TEREKENİN TESPİTİNE ve murisin kişisel
   eşyaları arasında bulunan elektronik cihazlar ile belgelerin defterinin
   tutulmasına

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

EKİ : Mirasçılık belgesi, banka hesap dökümü

                                                    Talep Eden Vekili
                                                       Av. ...

Miras Bırakan Açısından: Önceden Planlama

Kripto varlıklarda mirasçıların karşılaştığı sorunların çoğu, önceden alınacak basit tedbirlerle önlenebilir. Bu, miras planlaması danışmanlığının somut bir alanıdır.

• Varlık envanteri hazırlamak. Hangi platformda hesap olduğu, hangi cüzdanların kullanıldığı yazılı olarak kayda geçirilmelidir. Bakiye yazmak gerekmez; nerede olduğunun bilinmesi yeterlidir.
• Erişim bilgilerini güvenli biçimde saklamak. Kurtarma ifadesi banka kiralık kasasında veya noterde saklanabilir.
• Vasiyetnamede yönlendirme yapmak. Vasiyetnameye anahtarın kendisi değil, nerede saklandığı yazılmalıdır. Vasiyetname açıldığında herkesin görebileceği bir belge hâline geleceği unutulmamalıdır.
• Lisanslı platform tercih etmek. SPK denetimine tabi bir hizmet sağlayıcı nezdindeki varlıklar, mirasçılar için tespiti ve intikali çok daha kolaydır.
• Güvenilen bir kişiyi bilgilendirmek. Varlığın varlığından kimsenin haberi yoksa, mirasçıların tespit etme şansı da yoktur.

Kripto Varlığın Türüne Göre Farklılıklar

Kanundaki tanım geniştir ve tek bir varlık türünü değil, dağıtık defter teknolojisiyle oluşturulan tüm değer taşıyıcılarını kapsar. Miras dosyasında farklı türler farklı sorunlar doğurur.

Varlık türüne göre miras sorunları

Bölünemeyen varlıklar bakımından TMK m.699 mantığı uygulanır: aynen taksim mümkün değilse satış yoluyla paylaştırma yoluna gidilir. Değiştirilemeyen tokenler tekil olduğundan pay edilemez; nakde çevrilerek bedelin paylaşılması gerekir.

Kilitli varlıklarda ise ek bir zaman sorunu vardır. Belirli bir süre için kilitlenmiş varlıklar, kilit süresi dolmadan çekilemez. Bu süre boyunca varlık terekede kalır ve elde edilen getiri de terekeye ait olur. Paylaşım planlanırken bu takvim gözetilmelidir.

Mirasçılar Arasında Paylaşım Yöntemleri

Kripto varlıkların paylaşımında uygulamada üç yöntem kullanılır. Her birinin avantajı ve riski farklıdır.

Paylaşım yöntemleri

Aynen transfer yönteminde dikkat edilmesi gereken husus, transferin geri alınamaz olmasıdır. Yanlış adrese yapılan bir gönderim, hiçbir merci tarafından iade ettirilemez. Bu nedenle transferler önce küçük bir test tutarıyla denenmeli, adres teyit edildikten sonra tamamı gönderilmelidir.

Nakde çevirme yönteminde ise satış tarihinin belirlenmesi uyuşmazlık yaratır. Fiyat düşerken satış yapan mirasçı diğerlerinden tepki görebilir. Bu nedenle satış kararının tüm mirasçıların yazılı muvafakatiyle ve belirlenmiş bir takvimde yapılması, sonradan doğacak sorumluluk tartışmalarını önler.

Sık Yapılan Hatalar

• Kripto varlığı terekeye dâhil saymamak. Değer ifade eden gayri maddi varlıklar TMK m.599 kapsamında mirasçılara geçer.
• Banka hareketlerini incelememek. Platforma yapılan transferler, varlığın varlığını gösteren en güçlü izdir.
• Tedbiri yanlış muhataba yöneltmek. Kripto varlıklara ilişkin tedbir talepleri hizmet sağlayıcıya yöneltilir.
• Cihazları incelemeden bertaraf etmek. Telefon, bilgisayar ve donanım cüzdanları anahtarı barındırabilir; kayıt altına alınmalıdır.
• Ölüm tarihindeki fiyatı belgelememek. Dalgalanma yüksek olduğundan sonradan tespit tartışma yaratır.
• Vergi beyanını atlamak. Kripto varlıklar da veraset ve intikal vergisine tabidir.
• Vasiyetnameye anahtar yazmak. Güvenlik riski doğurur; yalnızca yönlendirme yapılmalıdır.
• Yurt dışı platformları göz ardı etmek. Tespiti zor olsa da izler banka ve e-posta kayıtlarında bulunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kripto varlık hukuken nedir?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3. maddesine 7518 sayılı Kanunla eklenen tanıma göre kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları ifade eder.

Kripto varlık terekeye dâhil midir?

Evet. Değer ifade eden bir gayri maddi mal varlığı unsuru olduğundan, TMK m.599 uyarınca ölümle birlikte mirasçılara geçer. Külli halefiyet ilkesi bakımından diğer mal varlığı değerlerinden farkı yoktur.

Cüzdan nedir?

Aynı Kanundaki tanıma göre cüzdan, kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamalardır.

Platform hesabı ile kişisel cüzdan farkı nedir?

Platform hesabında varlıklar, lisanslı bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde tutulur ve kurum kayıtları üzerinden tespit edilebilir. Kişisel cüzdanda ise varlığa erişim yalnızca özel anahtarı bilenle mümkündür; anahtara ulaşılamazsa varlık fiilen kullanılamaz hâle gelir.

Anahtar bulunamazsa ne olur?

Hukuken varlık yine terekeye dâhildir ve mirasçılara geçer. Ancak teknik olarak erişim mümkün olmadığından fiilen kullanılamaz. Özel anahtar veya kurtarma ifadesi, dağıtık defter sisteminde tek erişim aracıdır ve hiçbir merci tarafından yeniden oluşturulamaz.

Platformdan bilgi nasıl alınır?

Mirasçılar, mirasçılık belgesiyle lisanslı kripto varlık hizmet sağlayıcısına başvurarak miras bırakanın hesap ve bakiye bilgilerini talep edebilir. Kurum bilgi vermezse mahkeme kanalıyla müzekkere yazdırılması yoluna gidilir.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları denetime tabi mi?

Evet. 2 Temmuz 2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7518 sayılı Kanunla, kripto varlık hizmet sağlayıcıları 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimi yetkisi altına alınmıştır. Kuruluş ve faaliyete başlama Kurul iznine tabidir.

Yurt dışı platformlardaki varlıklar nasıl tespit edilir?

Bu daha zordur. Miras bırakanın banka hesaplarındaki para transferleri, e-posta yazışmaları, telefonundaki uygulamalar ve vergi beyanları üzerinden iz sürülür. Yurt dışı kurumdan bilgi alınması gerekiyorsa adli yardımlaşma yoluna başvurulması gerekebilir.

Kripto varlık haczedilebilir mi?

Sermaye Piyasası Kanununa 7518 sayılı Kanunla eklenen düzenleme uyarınca, müşterilere ait nakit ve kripto varlıklara ilişkin tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talepler münhasıran kripto varlık hizmet sağlayıcısına yöneltilir. Bu, miras dosyalarındaki tedbir talepleri için de yol gösterir.

Veraset ve intikal vergisi ödenir mi?

Evet. Kripto varlıklar da intikal eden mal varlığı değeri olarak 7338 sayılı Kanun kapsamındadır. Beyannamede varlığın ölüm tarihindeki değerinin bildirilmesi gerekir.

Değer hangi tarihe göre belirlenir?

Tereke ve vergi hesaplarında miras bırakanın ölüm tarihindeki değer esas alınır. Kripto varlıklarda fiyat dalgalanması yüksek olduğundan, ölüm tarihindeki platform fiyatının belgelenmesi önem taşır.

Mirasçılar arasında nasıl paylaşılır?

Kripto varlıklar bölünebilir nitelikte olduğundan, platform hesabındaki varlıklar payları oranında transfer edilerek paylaştırılabilir. Anlaşma sağlanamazsa nakde çevrilerek bedelin paylaşılması yoluna gidilir.

Vasiyetname ile düzenlenebilir mi?

Evet. Miras bırakan, kripto varlıklarının kime kalacağını vasiyetname ile düzenleyebilir. Ancak vasiyetnamede anahtar veya şifre bilgisi yazılması güvenlik riski doğurur; bunun yerine erişim bilgilerinin nerede saklandığına ilişkin yönlendirme tercih edilir.

Kripto varlık tenkise tabi olabilir mi?

Miras bırakan kripto varlıklarını sağlığında karşılıksız devretmişse, bu kazandırma TMK m.565 kapsamında tenkise tabi olabilir. Transferin blok zinciri üzerinden izlenebilir olması, ispat bakımından avantaj sağlar.