Maden ruhsatı, terekedeki en yüksek değerli ve aynı zamanda en kırılgan unsurlardan biridir. 3213 sayılı Maden Kanunu hakların miras yoluyla geçtiğini kabul eder; ancak kanunun öngördüğü altı aylık süre içinde intikal işlemleri tamamlanmazsa ruhsat feshedilir. Milyonlarca liralık bir değer, işlem gecikmesi nedeniyle tümüyle kaybedilebilir.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 3213 s. Maden K. | m.5 | Maden haklarının devri ve intikali |
| 3213 s. Maden K. | m.6 | Maden hakkı sahibi olabilme nitelikleri |
| 3213 s. Maden K. | m.7 | İzinler ve çevresel yükümlülükler |
| 3213 s. Maden K. | m.13 | Ruhsat bedeli ve teminat |
| 3213 s. Maden K. | m.14 | Devlet hakkı |
| 3213 s. Maden K. | m.31 | Teminat ve iadesi |
| 3213 s. Maden K. | m.38 | Maden sicili |
| 3213 s. Maden K. | m.39 | Cevherin rehni |
| 4721 s. TMK | m.599 | Külli halefiyet |
| 4721 s. TMK | m.640 | Miras ortaklığı ve temsilci |
| 4721 s. TMK | m.641 | Mirasçıların sorumluluğu |
| 4721 s. TMK | m.565 | Tenkise tabi kazandırmalar |
| 7338 s. VİVK | m.1, m.9 | Veraset ve intikal vergisi |
Maden ruhsatı intikalinde altı aylık süreyi kaçırmayın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Hükmün Metni: 3213 s.K. m.5
3213 s. Maden Kanunu m.5 (ilgili fıkra)
Maden hak ve vecibeleri miras yolu ile intikal eder. Bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların vekaletini havi bir vekaletname ile 6 ncı maddede belirtilen niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir. Mirasçıların ittifak edememeleri halinde mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme mirasçılardan bu hakkın en ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile halleder. Eğer dava söz konusu değil ise 6 ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar fesh edilir.
Hüküm üç ayrı sonuç doğurur ve her biri mirasçılar için farklı bir yol açar:
Miras hâlinde ruhsatın akıbeti
| Durum | Sonuç | Süre |
|---|---|---|
| Mirasçılar anlaşıyor | Vekâletname ile bir kişiye devir | 6 ay |
| Mirasçılar anlaşıyor, dışarıya devir | Üçüncü şahsa devir | 6 ay |
| Mirasçılar anlaşamıyor | Mahkemeden ehil olana tahsis | Dava yolu |
| Ehil mirasçı yok | Mahkemece ruhsatın satışı | Dava yolu |
| Hiçbir işlem yapılmıyor | Ruhsat feshedilir | 6 ay sonunda |
En kritik nokta: altı ay
Kanun, dava söz konusu değilse altı ay içinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatların feshedileceğini öngörür. Bu, mirasçılar arasında anlaşma sağlanamadığı hâlde de mahkemeye gidilmediyse ruhsatın kaybedileceği anlamına gelir. Anlaşma sağlanamayacağı anlaşıldığı anda ivedilikle dava açılması, ruhsatın korunması bakımından hayati önem taşır.
Ruhsat Kime Geçer? Ortaklaşa Değil, Tek Kişiye
Diğer tereke unsurlarından farklı olarak maden ruhsatı, mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti hâlinde tescil edilmez. Kanun, hakların bir kişiye devredilmesini öngörür.
Bunun iki sebebi vardır. Birincisi, maden faaliyetinin teknik ve idari sorumluluk gerektirmesidir; ruhsat sahibinin belirli ve tek olması aranır. İkincisi, Kanunun 6. maddesinde ruhsat sahibi olabilecek kişiler bakımından nitelikler öngörülmüş olmasıdır.
Bu nedenle mirasçıların önünde üç seçenek vardır:
- Mirasçılardan birine devir. Tüm mirasçıların vekâletnamesiyle, m.6’daki nitelikleri taşıyan bir mirasçıya devredilir. Diğer mirasçılara payları ödenir veya aralarında ayrı bir düzenleme yapılır.
- Üçüncü kişiye devir. Tüm mirasçıların vekâletnamesiyle ruhsat dışarıdan bir kişiye satılır ve bedel paylaşılır.
- Mahkeme yolu. Anlaşma sağlanamazsa mahkemeden ehil mirasçıya tahsis veya satış kararı istenir.
Mahkeme Yolu: Ehil Mirasçıya Tahsis
Mirasçılar ittifak edemezse, mirasçılardan birinin başvurusu üzerine mahkeme devreye girer. Kanun mahkemeye iki seçenek tanır:
- Ehil olana tahsis. Mirasçılar arasında madencilik faaliyetini yürütmeye en uygun olan belirlenir ve ruhsat ona tahsis edilir.
- Ruhsatın satışı. Ehil bir mirasçı bulunamazsa ruhsatın satılmasına karar verilir.
Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile çözer. Basit yargılama usulü, HMK m.316 vd.’da düzenlenmiş ve yazılı usule göre daha hızlı işleyen bir usuldür. Bu, kanun koyucunun ruhsatın uzun süre belirsizlikte kalmasını istemediğini gösterir.
Ehil mirasçı değerlendirmesinde ölçütler
| Ehillik ölçütü | Neyle ispatlanır |
|---|---|
| 3213 s.K. m.6’daki nitelikleri taşıma | Kimlik, sicil ve mükellefiyet kayıtları |
| Madencilik alanında deneyim | Geçmiş ruhsat kayıtları, iş tecrübesi belgeleri |
| Teknik bilgi | Diploma, sertifika, teknik nezaretçi kayıtları |
| Mali yeterlilik | Banka kayıtları, mali müşavir raporu, teminat verebilme |
| Faaliyeti sürdürme iradesi | Yatırım planı, mevcut faaliyete katılım |
| Sahayla fiili ilişki | Sahada çalışma kayıtları, SGK bildirimleri |
Ehillik iddianızı belgelerle destekleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Maden Sicili: Tescil Edilmeyen Hak Hüküm İfade Etmez
3213 s. Maden Kanunu m.38 (ilgili kısım)
Maden haklarının devir, intikal, haciz, rehin ve ipotek veya sona erme durumları bu sicile işlenir. Maden sicili alenidir. İlgililer sicil kayıtlarının maden sicil memurlarından biri huzurunda gösterilmesini isteyebilir. Maden sicilindeki kayıtların bilinmediği iddia edilemez. Madenler üzerine iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez.
Son cümle belirleyicidir: tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmez. Mirasçılar arasında yapılan bir anlaşma veya alınan bir mahkeme kararı, maden siciline işlenmedikçe hukuki sonuç doğurmaz.
Bu nedenle miras dosyasında yapılacak ilk işlerden biri, maden sicilinden ruhsata ilişkin tam kayıt dökümünün alınmasıdır. Bu dökümden şunlar öğrenilir:
- Ruhsatın türü (arama, işletme), grubu ve süresi
- Saha koordinatları ve yüzölçümü
- Üzerinde haciz, rehin veya ipotek bulunup bulunmadığı
- Daha önce yapılmış devir ve intikal işlemleri
- Buluculuk hakkı ve görünür rezerv geliştirme hakkı kayıtları
Ruhsatla Birlikte Geçen Yükümlülükler
Kanun, hak ve vecibelerin birlikte intikal ettiğini belirtir. Yani mirasçı yalnız hakkı değil, borcu da devralır.
Ruhsatla birlikte geçen yükümlülükler
| Yükümlülük | İçeriği | Riski |
|---|---|---|
| Devlet hakkı | Üretim üzerinden ödenen pay | Gecikmede 6183 s.K. faizi |
| Ruhsat bedeli | Her yıl ödenen bedel | Ödenmezse ruhsat riski |
| Teminat | Kanunda öngörülen teminat | İrat kaydedilebilir |
| Teknik nezaretçi | Daimi nezaretçi bulundurma | İdari para cezası |
| Beyan ve bildirimler | Üretim ve faaliyet bildirimleri | İdari para cezası |
| Çevresel yükümlülükler | ÇED, rehabilitasyon | Faaliyet durdurma |
| İşyeri açma ve çalışma ruhsatı | İlgili idareden izin | Faaliyet durdurma, ceza |
| İş sağlığı ve güvenliği | 6331 s.K. yükümlülükleri | Ağır yaptırımlar |
Faaliyet duraklamasının bedeli
Ruhsat sahibinin ölümü, faaliyetin ve bildirimlerin kesintiye uğramasına yol açar. Teknik nezaretçi defterinin tutulmaması, süresinde beyanda bulunulmaması gibi durumlar idari para cezalarına yol açabilir. Bu nedenle intikal süreci boyunca teknik ve idari yükümlülüklerin takibi sürdürülmelidir. Mirasçılar arasında bu görevi kimin üstleneceği erken belirlenmelidir.
Ruhsatın Değeri Nasıl Tespit Edilir?
Maden ruhsatının değeri, miras paylaşımı, tenkis hesabı ve veraset vergisi beyanı için gereklidir. Değerleme çok bileşenlidir ve uzmanlık gerektirir.
Değerlemede dikkate alınan kalemler:
- Rezerv durumu. Görünür, muhtemel ve mümkün rezerv miktarları; cevher kalitesi ve tenörü.
- Ruhsatın kalan süresi. Kısa süre kalmışsa değer düşer; temdit imkânı ayrıca değerlendirilir.
- Mevcut izinler. ÇED kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izinleri alınmış mı?
- Üretim kapasitesi ve geçmiş üretim verileri.
- Tesis, makine ve ekipman. Kırma-eleme tesisi, iş makineleri, altyapı.
- Pazar ve nakliye maliyeti. Sahanın alıcı pazarlara uzaklığı.
- Yükümlülükler ve borçlar. Devlet hakkı borcu, idari para cezaları, rehabilitasyon maliyeti.
Bu nedenle bilirkişi heyetinde maden mühendisi ile mali müşavir birlikte bulunmalıdır. Tek uzmanlıkla yapılan değerleme eksik kalır.
📄 Maden Ruhsatının Ehil Mirasçıya Tahsisi Talepli Dava Dilekçesi Örneği
... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
(BASİT YARGILAMA USULÜ — İVEDİDİR)
DAVACI : ... (TC: ...)
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : ... (diğer mirasçılar)
KONU : Miras bırakandan intikal eden ... sicil numaralı maden ruhsatının
3213 s.K. m.5 uyarınca EHİL MİRASÇI olan müvekkile TAHSİSİ istemimizdir.
AÇIKLAMALAR :
1. Müvekkilin murisi ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Taraflar
... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık belgesi uyarınca
murisin mirasçılarıdır.
2. Muris adına, ... ili ... ilçesi sınırlarında ... ruhsat numaralı ve
... grubu ... işletme ruhsatı bulunmaktadır. Ruhsat maden siciline
kayıtlı olup, sicil kaydı ekte sunulmuştur.
3. 3213 sayılı Maden Kanunu m.5 uyarınca "Maden hak ve vecibeleri miras
yolu ile intikal eder. Bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların
vekaletini havi bir vekaletname ile 6 ncı maddede belirtilen niteliklere
sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir."
4. Taraflar arasında ruhsatın kime devredileceği konusunda ANLAŞMA
SAĞLANAMAMIŞTIR. Davalılar vekâletname vermekten kaçınmaktadır.
5. Aynı hüküm uyarınca "Mirasçıların ittifak edememeleri halinde
mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme mirasçılardan bu hakkın EN
EHİL OLANA tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına
karar verir."
6. Müvekkil, ruhsatın tahsisi bakımından EN EHİL MİRASÇIDIR. Şöyle ki:
a) 3213 s.K. m.6'da aranan nitelikleri taşımaktadır.
b) ... yıldır muris ile birlikte sahada fiilen çalışmakta olup, SGK
hizmet dökümünden bu husus anlaşılacaktır.
c) ... alanında ... belgesine/diplomasına sahiptir.
d) Faaliyetin sürdürülmesi için gerekli mali yeterliliğe sahiptir;
banka kayıtları ve mali müşavir raporu ekte sunulmuştur.
e) Davalılar madencilik alanında hiçbir deneyime sahip değildir ve
sahayla fiili bir ilişkileri bulunmamaktadır.
7. Aynı hüküm uyarınca "Eğer dava söz konusu değil ise 6 AY İÇERİSİNDE
intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar FESH EDİLİR." Anlaşma
sağlanamadığından, ruhsatın feshedilerek terekenin en değerli
unsurunun tümüyle kaybedilmesini önlemek amacıyla işbu dava
açılmıştır.
8. 3213 s.K. m.5 uyarınca mahkemeniz bu hususu BASİT MUHAKEME USULÜ ile
halledecektir.
HUKUKİ SEBEPLER : 3213 s. Maden Kanunu m.5, 6, 38; 4721 s. TMK m.599,
640, 641; 6100 s. HMK m.316 vd. ve ilgili sair mevzuat.
DELİLLER : Mirasçılık belgesi, maden sicil kaydı, ruhsat sureti, SGK
hizmet dökümü, teknik belgeler ve diplomalar, banka kayıtları, mali
müşavir raporu, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü kayıtları, keşif,
maden mühendisi ve mali müşavir bilirkişi incelemesi, tanık beyanları ve
her türlü yasal delil.
TALEP SONUCU :
1- Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne müzekkere yazılarak dava
konusu ruhsata ait TÜM SİCİL KAYITLARININ, ruhsat dosyasının, saha
bilgilerinin ve varsa borç ve ceza kayıtlarının celbine,
2- 3213 s.K. m.5 uyarınca dava konusu maden ruhsatının EN EHİL MİRASÇI
olan MÜVEKKİLE TAHSİSİNE,
3- Ruhsatın gerçek değerinin maden mühendisi ve mali müşavirden oluşan
bilirkişi heyetince tespitine ve müvekkil dışındaki mirasçıların
paylarına düşen değerin belirlenmesine,
4- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Davacı Vekili
Av. ...Adım Adım Yol Haritası
- Maden sicil kaydını alın. Ruhsatın türü, süresi, üzerindeki yükler ve borçlar buradan öğrenilir.
- Kalan süreyi hesaplayın. Ölüm tarihinden itibaren altı aylık takvim hemen kurulmalıdır.
- Yükümlülükleri tespit edin. Devlet hakkı, ruhsat bedeli, teminat ve idari para cezası borçları çıkarılmalıdır.
- Terekenin durumunu değerlendirin. Ruhsatın değeri, üzerindeki borçları karşılıyor mu? Karşılamıyorsa mirasın reddi düşünülmelidir.
- Mirasçılar arasında görüşün. Anlaşma sağlanabilirse vekâletname ile devir en hızlı yoldur.
- Anlaşma yoksa ivedilikle dava açın. Altı aylık fesih riski ancak dava ile bertaraf edilir.
- Faaliyeti ve bildirimleri sürdürün. Teknik nezaretçi ve beyan yükümlülükleri aksatılmamalıdır.
- Değerlemeyi yaptırın. Maden mühendisi ve mali müşavir raporu, hem paylaşım hem vergi beyanı için gereklidir.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verin.
- Tahsis veya devir kararını maden siciline işletin. Tescil edilmeyen hak hüküm ifade etmez.
Benzer Rejime Tabi Diğer Ruhsat ve İzinler
Maden ruhsatına benzer biçimde, idari izne dayalı ve ekonomik değer taşıyan başka tereke unsurları da vardır. Her birinin kendi mevzuatındaki intikal kuralları farklıdır ve süreleri kaçırıldığında hak kaybı doğar.
İdari izne dayalı tereke unsurları
| İzin / ruhsat | İlgili idare | Miras bakımından dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Maden işletme ruhsatı | MAPEG | 6 aylık intikal süresi, ehil mirasçıya tahsis |
| Taş ocağı (I(a) grubu) | MAPEG / il özel idaresi | Aynı rejim, ayrıca işyeri açma ruhsatı |
| Jeotermal kaynak ruhsatı | İl özel idaresi / valilik | Kendi mevzuatındaki devir kuralları |
| Su ürünleri üretim izni | Tarım ve Orman Bakanlığı | Kişiye bağlılık değerlendirmesi |
| Orman ürünleri işletme izni | Orman Genel Müdürlüğü | İzin süresi ve devir şartları |
| Akaryakıt bayilik lisansı | EPDK | Lisans devri ve bayilik sözleşmesi |
| Eczane ruhsatı | İl sağlık müdürlüğü | Meslek şartına bağlı, kişiye özgü |
| Sigorta acenteliği | TOBB levhası | Nitelik şartı, sözleşme durumu |
Bu tabloda görülen ortak sorun şudur: izin ve ruhsatlar çoğu zaman kişiye bağlı nitelikler aranarak verilir. Mirasçı bu nitelikleri taşımıyorsa iznin kendisi devralınamaz; ancak izne bağlı ekonomik değerin karşılığı terekede kalır.
İki grup ayrılır:
- Devredilebilir izinler. Maden ruhsatı gibi. Belirli nitelikleri taşıyan kişiye devredilebilir; devredilemezse satılarak bedeli paylaşılır.
- Kişiye sıkı sıkıya bağlı izinler. Meslek icrasına bağlı ruhsatlar gibi. Devredilemez ve terekeye bir değer olarak girmez; ancak işletmenin fiziki varlıkları (demirbaş, stok, kiracılık hakkı) terekede kalır.
Ayrımı nasıl yaparsınız?
İlgili mevzuatta iznin devredilebileceğine dair açık bir hüküm varsa, izin ekonomik değer taşır ve terekede yer alır. Böyle bir hüküm yoksa ve izin belirli bir mesleği icra etme yetkisine bağlanmışsa, izin kişiye bağlıdır ve mirasçıya geçmez. Bu tespit, tereke listesinin ve değerlemesinin doğruluğunu belirler; yanlış tespit hem vergi beyanını hem paylaşımı bozar.
Terekenin Korunması: İhtiyati Tedbir ve Tereke Tespiti
Maden ruhsatı dosyalarında sık karşılaşılan risk, mirasçılardan birinin veya sahada fiilen çalışan bir üçüncü kişinin, diğer mirasçıların haberi olmadan ruhsatı devretmesi ya da sahadaki üretimi tek başına sürdürmesidir.
Bu riske karşı iki araç kullanılabilir:
- Terekenin tespiti ve korunması. TMK m.589 vd. uyarınca sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti, gerekirse mühürlenmesi ve defterinin tutulması istenebilir. Maden ruhsatı, tesis ve stoklar bu tespite dâhil edilmelidir.
- İhtiyati tedbir. HMK m.389 vd. uyarınca maden siciline devir yasağı şerhi konulması istenebilir. Sicil aleni olduğu ve tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmediği için, sicile konulan şerh etkili bir koruma sağlar.
Ayrıca sahada üretim sürüyorsa, çıkarılan cevherin akıbeti ve satış gelirlerinin nereye gittiği araştırılmalıdır. Üretim ve sevkiyat kayıtları ilgili idareden istenebilir.
Terekenin korunmasına ilişkin önlemler
| Risk | Koruyucu önlem | Dayanak |
|---|---|---|
| Ruhsatın habersiz devri | Maden siciline tedbir şerhi | HMK m.389, 3213 s.K. m.38 |
| Sahadaki üretimin tek elde toplanması | Tereke tespiti ve defter tutma | TMK m.589 vd. |
| Tesis ve makinelerin kaçırılması | Tereke mühürleme, tedbir | TMK m.590, HMK m.389 |
| Cevher stokunun satılması | Üretim ve sevkiyat kayıtlarının celbi | 3213 s.K. m.38-39 |
| Mirasçılar arasında yönetim boşluğu | Tereke temsilcisi atanması | TMK m.640/3 |
| Yükümlülüklerin aksaması | Tereke temsilcisi eliyle takip | TMK m.640 |
Tereke temsilcisi neden yararlı?
Maden ruhsatı dosyalarında TMK m.640/3 uyarınca tereke temsilcisi atanması özellikle işe yarar. Temsilci, intikal süreci boyunca teknik nezaretçi görevlendirmesi, beyan ve bildirimlerin yapılması, devlet hakkının ödenmesi gibi yükümlülükleri yürütür. Böylece ruhsat, mirasçılar arasındaki uyuşmazlık sürerken idari yaptırımlarla kaybedilme riskinden korunur.
Altı Ay Dolmadan Sahayı Kim Yönetir? TMK m.640 ve m.592
Maden dosyalarının en kırılgan aşaması, ölüm ile intikal arasındaki dönemdir. Ruhsat henüz kimseye tahsis edilmemiştir, ancak saha durmaz: üretim, bildirim, teminat ve devlet hakkı yükümlülükleri işlemeye devam eder. Bu aradaki boşluğu Medenî Kanun doldurur.
Ortaklık ölümle kendiliğinden doğar (TMK m.640). Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Maden ruhsatı da bu ortaklığın içindedir; bu nedenle mirasçılardan birinin tek başına yaptığı devir, sevkiyat veya taahhüt işlemi diğerlerini bağlamaz.
Temsilci atanması: TMK m.640/3. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir. Yazının önceki bölümünde “bu görevi kimin üstleneceği erken belirlenmelidir” denilen sorunun kanuni çözümü budur. Maden dosyalarında temsilci ataması özellikle değerlidir: teknik nezaretçi defterinin tutulması, süresinde beyan verilmesi ve teminat yükümlülüklerinin izlenmesi tek elden yürütülür ve mirasçılar arası anlaşmazlık faaliyeti durdurmaz.
Koruma istemi: TMK m.640/4. Mirasçılardan her biri, terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan mirasçıların hepsi yararlanır. Diğer mirasçılar hareketsiz kalsa bile tek bir mirasçının başvurusu yeterlidir; bu, altı aylık sürenin işlediği dosyalarda beklemeyi gereksiz kılar.
Mirasın resmen yönetilmesi: TMK m.592. Bazı hâllerde sulh hâkimi re’sen mirasın resmen yönetilmesine karar verir: mirasçılardan birinin uzun süreyle nerede olduğu bilinmiyor ve temsilci de bırakmamışsa; mirasta hak sahibi olduğunu ileri sürenlerden hiçbiri mirasçılık sıfatını yeterince ispatlayamazsa veya bir mirasçının bulunup bulunmadığı şüpheliyse; mirasçıların tamamı bilinmiyorsa; ya da kanunda özel olarak öngörülmüşse. Yurt dışındaki veya adresi bilinmeyen mirasçı bulunan maden dosyalarında bu yol, sahanın sahipsiz kalmasını önler.
Yönetimin kapsamı da kanunda gösterilmiştir: TMK m.593 uyarınca resmî yönetim, sulh hâkimi veya onun atadığı bir kayyım tarafından yürütülür ve yönetim, terekenin olağan yönetimi ile sınırlıdır; olağan yönetimin dışına çıkan işlemler hâkimin iznine bağlıdır. Ruhsatın devri gibi işlemler bu nedenle kayyımın tek başına yapabileceği işlerden değildir.
Ehil mirasçı ile özgülemenin miras hukukundaki karşılığı. 3213 s.K. m.5’teki “en ehil olana tahsis”, Medenî Kanun’daki özgüleme mantığının özel bir görünümüdür. TMK m.651/1 uyarınca değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir; mirasçılar özgüleme konusunda anlaşamazlarsa mal satılır ve bedeli bölüştürülür. Maden Kanunu’nun öngördüğü “tahsis, mümkün olmazsa satış” sıralaması bu hükümle aynı yapıdadır. TMK m.650/2 uyarınca payların oluşturulmasında hâkim yerel âdetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu göz önünde bulundurur; sahada fiilen çalışmış olmak, mesleki yeterlilik ve faaliyeti sürdürme imkânı bu ölçüt kapsamında değerlendirilir.
Ölüm ile tahsis arasındaki dönem
| Durum | Araç | Dayanak |
|---|---|---|
| Ortaklığın doğması | Paylaşmaya kadar elbirliği ortaklığı | TMK m.640/1-2 |
| Tek mirasçının işlemi | Birlikte tasarruf kuralı; diğerlerini bağlamaz | TMK m.640/2 |
| Yönetimin tek elde toplanması | Sulh mahkemesinden temsilci atanması | TMK m.640/3 |
| Diğerleri hareketsizse | Her mirasçı korumayı isteyebilir; hepsi yararlanır | TMK m.640/4 |
| Mirasçı bilinmiyor veya bulunamıyorsa | Sulh hâkimi re’sen resmî yönetim kararı verir | TMK m.592 |
| Resmî yönetimin kapsamı | Olağan yönetimle sınırlı; aşan işlemler hâkim iznine bağlı | TMK m.593 |
| Bölünemeyen malın özgülenmesi | Bütün olarak bir mirasçıya; olmazsa satış | TMK m.651/1 |
| Kişisel durumların gözetilmesi | Payların oluşturulmasında ölçüt | TMK m.650/2 |
| Ruhsatta tahsis veya satış | Ehil mirasçıya tahsis, mümkün değilse satış | 3213 s.K. m.5 |
Sık Yapılan Hatalar
- Altı aylık süreyi takip etmemek. İntikal tamamlanmazsa ruhsat feshedilir ve terekenin en değerli unsuru kaybedilir.
- Anlaşmayı beklerken dava açmamak. Anlaşma sağlanamayacağı anlaşıldığında ivedilikle mahkemeye başvurulmalıdır.
- Ruhsatı ortaklaşa tescil ettirmeye çalışmak. Kanun tek kişiye devri öngörür.
- Maden siciline işletmemek. Tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmez.
- Yükümlülükleri araştırmamak. Devlet hakkı borcu ve cezalar terekeyi borca batık hâle getirebilir.
- Faaliyeti tümüyle durdurmak. Bildirim ve nezaretçi yükümlülükleri devam eder; aksama ceza doğurur.
- Tek uzmanla değerleme yaptırmak. Maden mühendisi ve mali müşavir birlikte gereklidir.
- Ehillik iddiasını belgelendirmemek. Deneyim, teknik yeterlilik ve mali güç somut belgelerle gösterilmelidir.
📘 İlgili Rehberler
🧭 Bu yazı Maden Hukuku Rehberi’nin parçasıdır
Maden sahası araştırması, arama ve işletme ruhsatı, ÇED ve arazi izinleri, Devlet hakkı, ruhsat devri ve rödovans, altın madeni ve rafineri, ruhsat iptali ve dava süreleri; tüm maden rehberleri tek sayfada: Maden Hukuku Rehberi
Sıkça Sorulan Sorular
İntikal tamamlanana kadar sahayı kim yönetir?
TMK m.640/1-2 uyarınca ölümle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında elbirliği ortaklığı doğar ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf edilir. Yönetimin tek elde toplanması için TMK m.640/3 uyarınca mirasçılardan birinin istemiyle sulh mahkemesinden miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir.
Mirasçılardan biri tek başına ruhsatı devredebilir mi?
Hayır. TMK m.640/2 uyarınca mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Tek bir mirasçının yaptığı devir diğerlerini bağlamaz; ayrıca 3213 s.K. m.5 devir için bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname arar.
Diğer mirasçılar hareketsiz kalırsa ne yapabilirim?
TMK m.640/4 uyarınca mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan mirasçıların hepsi yararlanır. Altı aylık fesih süresinin işlediği dosyalarda diğerlerinin katılımını beklemek gerekmez.
Mirasçılardan birine ulaşılamıyorsa süreç kilitlenir mi?
TMK m.592 uyarınca mirasçılardan birinin uzun süreyle nerede olduğu bilinmiyor ve temsilci de bırakmamışsa ya da mirasçıların tamamı bilinmiyorsa sulh hâkimi re’sen mirasın resmen yönetilmesine karar verir. TMK m.593 uyarınca bu yönetim terekenin olağan yönetimiyle sınırlıdır; ruhsatın devri gibi işlemler hâkimin iznine bağlıdır.
Ehil mirasçıya tahsisin Medenî Kanun’daki karşılığı nedir?
TMK m.651/1 uyarınca değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir; anlaşma sağlanamazsa mal satılır ve bedeli bölüştürülür. 3213 s.K. m.5’teki ‘en ehil olana tahsis, mümkün olmazsa satış’ sıralaması bu yapıyla aynıdır. TMK m.650/2 uyarınca da payların oluşturulmasında mirasçıların kişisel durumları gözetilir.
Maden ruhsatı miras yoluyla geçer mi?
Evet. 3213 sayılı Maden Kanunu m.5 uyarınca maden hak ve vecibeleri miras yolu ile intikal eder. Ancak intikalin hukuken tamamlanması için kanunda öngörülen usulün izlenmesi gerekir.
İntikal nasıl yapılır?
Aynı hüküm uyarınca bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile Kanunun 6. maddesinde belirtilen niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir. Yani ruhsat, mirasçılar adına ortaklaşa değil, belirlenen bir kişi üzerine geçirilir.
Altı aylık süre nedir?
3213 s.K. m.5 uyarınca dava söz konusu değilse, altı ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir. Bu, mirasçılar için en kritik süredir ve kaçırılması hâlinde ruhsat tümüyle kaybedilir.
Mirasçılar anlaşamazsa ne olur?
Mirasçıların ittifak edememeleri hâlinde, mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme, bu hakkın mirasçılardan en ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile halleder.
Dava açılırsa altı aylık süre işler mi?
Kanun metninde altı aylık fesih sonucu, dava söz konusu olmaması hâline bağlanmıştır. Mirasçılar anlaşamayıp mahkemeye başvurulduğunda süreç yargı yoluna girer. Bu nedenle anlaşma sağlanamayacağı anlaşıldığında ivedilikle dava açılması, ruhsatın korunması bakımından önem taşır.
Ehil mirasçı nasıl belirlenir?
Mahkeme, mirasçılar arasında maden faaliyetini yürütmeye en uygun olanı belirler. Değerlendirmede Kanunun 6. maddesindeki nitelikleri taşıma, madencilik alanındaki deneyim, teknik bilgi ve mali yeterlilik gibi ölçütler dikkate alınır.
Ruhsatın niteliklerini taşımayan mirasçı ne yapabilir?
Ruhsat kendisine tahsis edilmese dahi, terekeye dâhil bir değer olarak ruhsatın karşılığından payını alma hakkı devam eder. Ruhsat başka bir mirasçıya tahsis edilirse veya satılırsa, elde edilen değer mirasçılar arasında payları oranında paylaşılır.
Ruhsat üçüncü kişiye devredilebilir mi?
Evet. 3213 s.K. m.5 uyarınca hak ve vecibeler bütün mirasçıların vekâletnamesiyle üçüncü bir şahsa da devredilebilir. Ayrıca aynı maddede maden ruhsatlarının genel olarak devredilebileceği düzenlenmiştir; devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir ve maden siciline şerh edilir.
Maden sicili neden önemlidir?
3213 s.K. m.38 uyarınca maden haklarının devir, intikal, haciz, rehin ve ipotek veya sona erme durumları maden siciline işlenir. Sicil alenidir ve kayıtların bilinmediği iddia edilemez. Madenler üzerine iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez.
Ruhsatın değeri nasıl belirlenir?
Sahanın rezerv durumu, üretim kapasitesi, ruhsatın kalan süresi, mevcut izinler, tesis ve makine parkı ile faaliyetin karlılığı birlikte değerlendirilir. Maden mühendisi ve mali müşavirden oluşan bilirkişi heyeti görevlendirilmesi gerekir.
Ruhsat üzerindeki borçlar mirasçılara geçer mi?
Evet. Kanun hak ve vecibelerin birlikte intikal ettiğini belirtir. Devlet hakkı, ruhsat bedeli, teminat yükümlülükleri, idari para cezaları ve çevresel yükümlülükler mirasçılara geçer. Tereke borca batıksa mirasın reddi değerlendirilmelidir.
Faaliyet durursa ne olur?
Ruhsat sahibinin ölümüyle faaliyetin kesintiye uğraması, beyan ve bildirim yükümlülüklerinin aksamasına ve idari para cezalarına yol açabilir. Bu nedenle intikal süreci boyunca teknik nezaretçi ve bildirim yükümlülüklerinin takibi gerekir.
Taş ocakları da aynı rejime tabi mi?
Taş ocakları 3213 sayılı Kanun kapsamındaki I(a) grubu madenler arasındadır ve aynı Kanun ile ilgili yönetmelik hükümlerine tabidir. İntikal bakımından m.5’teki kurallar burada da uygulanır.
Ruhsat tenkise tabi olabilir mi?
Miras bırakan ruhsatı sağlığında karşılıksız devretmişse, bu kazandırma TMK m.565 kapsamında tenkise tabi olabilir. Hesapta ruhsatın ölüm tarihindeki gerçek değeri esas alınır.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara


