Maden Ruhsatı ve Taş Ocağının Mirası: Altı Aylık Fesih Süresi ve Ehil Mirasçıya Tahsis (3213 s.K. m.5)

Maden ruhsatı, terekedeki en yüksek değerli ve aynı zamanda en kırılgan unsurlardan biridir. 3213 sayılı Maden Kanunu hakların miras yoluyla geçtiğini kabul eder; ancak kanunun öngördüğü altı aylık süre içinde intikal işlemleri tamamlanmazsa ruhsat feshedilir. Milyonlarca liralık bir değer, işlem gecikmesi nedeniyle tümüyle kaybedilebilir.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Hükmün Metni: 3213 s.K. m.5

Hüküm üç ayrı sonuç doğurur ve her biri mirasçılar için farklı bir yol açar:

Miras hâlinde ruhsatın akıbeti

Ruhsat Kime Geçer? Ortaklaşa Değil, Tek Kişiye

Diğer tereke unsurlarından farklı olarak maden ruhsatı, mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti hâlinde tescil edilmez. Kanun, hakların bir kişiye devredilmesini öngörür.

Bunun iki sebebi vardır. Birincisi, maden faaliyetinin teknik ve idari sorumluluk gerektirmesidir; ruhsat sahibinin belirli ve tek olması aranır. İkincisi, Kanunun 6. maddesinde ruhsat sahibi olabilecek kişiler bakımından nitelikler öngörülmüş olmasıdır.

Bu nedenle mirasçıların önünde üç seçenek vardır:

1. Mirasçılardan birine devir. Tüm mirasçıların vekâletnamesiyle, m.6’daki nitelikleri taşıyan bir mirasçıya devredilir. Diğer mirasçılara payları ödenir veya aralarında ayrı bir düzenleme yapılır.
2. Üçüncü kişiye devir. Tüm mirasçıların vekâletnamesiyle ruhsat dışarıdan bir kişiye satılır ve bedel paylaşılır.
3. Mahkeme yolu. Anlaşma sağlanamazsa mahkemeden ehil mirasçıya tahsis veya satış kararı istenir.

Mahkeme Yolu: Ehil Mirasçıya Tahsis

Mirasçılar ittifak edemezse, mirasçılardan birinin başvurusu üzerine mahkeme devreye girer. Kanun mahkemeye iki seçenek tanır:

• Ehil olana tahsis. Mirasçılar arasında madencilik faaliyetini yürütmeye en uygun olan belirlenir ve ruhsat ona tahsis edilir.
• Ruhsatın satışı. Ehil bir mirasçı bulunamazsa ruhsatın satılmasına karar verilir.

Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile çözer. Basit yargılama usulü, HMK m.316 vd.’da düzenlenmiş ve yazılı usule göre daha hızlı işleyen bir usuldür. Bu, kanun koyucunun ruhsatın uzun süre belirsizlikte kalmasını istemediğini gösterir.

Ehil mirasçı değerlendirmesinde ölçütler

Maden Sicili: Tescil Edilmeyen Hak Hüküm İfade Etmez

Son cümle belirleyicidir: tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmez. Mirasçılar arasında yapılan bir anlaşma veya alınan bir mahkeme kararı, maden siciline işlenmedikçe hukuki sonuç doğurmaz.

Bu nedenle miras dosyasında yapılacak ilk işlerden biri, maden sicilinden ruhsata ilişkin tam kayıt dökümünün alınmasıdır. Bu dökümden şunlar öğrenilir:

• Ruhsatın türü (arama, işletme), grubu ve süresi
• Saha koordinatları ve yüzölçümü
• Üzerinde haciz, rehin veya ipotek bulunup bulunmadığı
• Daha önce yapılmış devir ve intikal işlemleri
• Buluculuk hakkı ve görünür rezerv geliştirme hakkı kayıtları

Ruhsatla Birlikte Geçen Yükümlülükler

Kanun, hak ve vecibelerin birlikte intikal ettiğini belirtir. Yani mirasçı yalnız hakkı değil, borcu da devralır.

Ruhsatla birlikte geçen yükümlülükler

Ruhsatın Değeri Nasıl Tespit Edilir?

Maden ruhsatının değeri, miras paylaşımı, tenkis hesabı ve veraset vergisi beyanı için gereklidir. Değerleme çok bileşenlidir ve uzmanlık gerektirir.

Değerlemede dikkate alınan kalemler:

• Rezerv durumu. Görünür, muhtemel ve mümkün rezerv miktarları; cevher kalitesi ve tenörü.
• Ruhsatın kalan süresi. Kısa süre kalmışsa değer düşer; temdit imkânı ayrıca değerlendirilir.
• Mevcut izinler. ÇED kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izinleri alınmış mı?
• Üretim kapasitesi ve geçmiş üretim verileri.
• Tesis, makine ve ekipman. Kırma-eleme tesisi, iş makineleri, altyapı.
• Pazar ve nakliye maliyeti. Sahanın alıcı pazarlara uzaklığı.
• Yükümlülükler ve borçlar. Devlet hakkı borcu, idari para cezaları, rehabilitasyon maliyeti.

Bu nedenle bilirkişi heyetinde maden mühendisi ile mali müşavir birlikte bulunmalıdır. Tek uzmanlıkla yapılan değerleme eksik kalır.

... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

                            (BASİT YARGILAMA USULÜ — İVEDİDİR)

DAVACI    : ...  (TC: ...)
VEKİLİ    : Av. ...
DAVALILAR : ...  (diğer mirasçılar)

KONU : Miras bırakandan intikal eden ... sicil numaralı maden ruhsatının
3213 s.K. m.5 uyarınca EHİL MİRASÇI olan müvekkile TAHSİSİ istemimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1. Müvekkilin murisi ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Taraflar
   ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık belgesi uyarınca
   murisin mirasçılarıdır.

2. Muris adına, ... ili ... ilçesi sınırlarında ... ruhsat numaralı ve
   ... grubu ... işletme ruhsatı bulunmaktadır. Ruhsat maden siciline
   kayıtlı olup, sicil kaydı ekte sunulmuştur.

3. 3213 sayılı Maden Kanunu m.5 uyarınca "Maden hak ve vecibeleri miras
   yolu ile intikal eder. Bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların
   vekaletini havi bir vekaletname ile 6 ncı maddede belirtilen niteliklere
   sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir."

4. Taraflar arasında ruhsatın kime devredileceği konusunda ANLAŞMA
   SAĞLANAMAMIŞTIR. Davalılar vekâletname vermekten kaçınmaktadır.

5. Aynı hüküm uyarınca "Mirasçıların ittifak edememeleri halinde
   mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme mirasçılardan bu hakkın EN
   EHİL OLANA tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına
   karar verir."

6. Müvekkil, ruhsatın tahsisi bakımından EN EHİL MİRASÇIDIR. Şöyle ki:
   a) 3213 s.K. m.6'da aranan nitelikleri taşımaktadır.
   b) ... yıldır muris ile birlikte sahada fiilen çalışmakta olup, SGK
      hizmet dökümünden bu husus anlaşılacaktır.
   c) ... alanında ... belgesine/diplomasına sahiptir.
   d) Faaliyetin sürdürülmesi için gerekli mali yeterliliğe sahiptir;
      banka kayıtları ve mali müşavir raporu ekte sunulmuştur.
   e) Davalılar madencilik alanında hiçbir deneyime sahip değildir ve
      sahayla fiili bir ilişkileri bulunmamaktadır.

7. Aynı hüküm uyarınca "Eğer dava söz konusu değil ise 6 AY İÇERİSİNDE
   intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar FESH EDİLİR." Anlaşma
   sağlanamadığından, ruhsatın feshedilerek terekenin en değerli
   unsurunun tümüyle kaybedilmesini önlemek amacıyla işbu dava
   açılmıştır.

8. 3213 s.K. m.5 uyarınca mahkemeniz bu hususu BASİT MUHAKEME USULÜ ile
   halledecektir.

HUKUKİ SEBEPLER : 3213 s. Maden Kanunu m.5, 6, 38; 4721 s. TMK m.599,
640, 641; 6100 s. HMK m.316 vd. ve ilgili sair mevzuat.

DELİLLER : Mirasçılık belgesi, maden sicil kaydı, ruhsat sureti, SGK
hizmet dökümü, teknik belgeler ve diplomalar, banka kayıtları, mali
müşavir raporu, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü kayıtları, keşif,
maden mühendisi ve mali müşavir bilirkişi incelemesi, tanık beyanları ve
her türlü yasal delil.

TALEP SONUCU :

1- Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne müzekkere yazılarak dava
   konusu ruhsata ait TÜM SİCİL KAYITLARININ, ruhsat dosyasının, saha
   bilgilerinin ve varsa borç ve ceza kayıtlarının celbine,

2- 3213 s.K. m.5 uyarınca dava konusu maden ruhsatının EN EHİL MİRASÇI
   olan MÜVEKKİLE TAHSİSİNE,

3- Ruhsatın gerçek değerinin maden mühendisi ve mali müşavirden oluşan
   bilirkişi heyetince tespitine ve müvekkil dışındaki mirasçıların
   paylarına düşen değerin belirlenmesine,

4- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                    Davacı Vekili
                                                       Av. ...

Adım Adım Yol Haritası

1. Maden sicil kaydını alın. Ruhsatın türü, süresi, üzerindeki yükler ve borçlar buradan öğrenilir.
2. Kalan süreyi hesaplayın. Ölüm tarihinden itibaren altı aylık takvim hemen kurulmalıdır.
3. Yükümlülükleri tespit edin. Devlet hakkı, ruhsat bedeli, teminat ve idari para cezası borçları çıkarılmalıdır.
4. Terekenin durumunu değerlendirin. Ruhsatın değeri, üzerindeki borçları karşılıyor mu? Karşılamıyorsa mirasın reddi düşünülmelidir.
5. Mirasçılar arasında görüşün. Anlaşma sağlanabilirse vekâletname ile devir en hızlı yoldur.
6. Anlaşma yoksa ivedilikle dava açın. Altı aylık fesih riski ancak dava ile bertaraf edilir.
7. Faaliyeti ve bildirimleri sürdürün. Teknik nezaretçi ve beyan yükümlülükleri aksatılmamalıdır.
8. Değerlemeyi yaptırın. Maden mühendisi ve mali müşavir raporu, hem paylaşım hem vergi beyanı için gereklidir.
9. Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verin.
10. Tahsis veya devir kararını maden siciline işletin. Tescil edilmeyen hak hüküm ifade etmez.

Benzer Rejime Tabi Diğer Ruhsat ve İzinler

Maden ruhsatına benzer biçimde, idari izne dayalı ve ekonomik değer taşıyan başka tereke unsurları da vardır. Her birinin kendi mevzuatındaki intikal kuralları farklıdır ve süreleri kaçırıldığında hak kaybı doğar.

İdari izne dayalı tereke unsurları

Bu tabloda görülen ortak sorun şudur: izin ve ruhsatlar çoğu zaman kişiye bağlı nitelikler aranarak verilir. Mirasçı bu nitelikleri taşımıyorsa iznin kendisi devralınamaz; ancak izne bağlı ekonomik değerin karşılığı terekede kalır.

İki grup ayrılır:

• Devredilebilir izinler. Maden ruhsatı gibi. Belirli nitelikleri taşıyan kişiye devredilebilir; devredilemezse satılarak bedeli paylaşılır.
• Kişiye sıkı sıkıya bağlı izinler. Meslek icrasına bağlı ruhsatlar gibi. Devredilemez ve terekeye bir değer olarak girmez; ancak işletmenin fiziki varlıkları (demirbaş, stok, kiracılık hakkı) terekede kalır.

Terekenin Korunması: İhtiyati Tedbir ve Tereke Tespiti

Maden ruhsatı dosyalarında sık karşılaşılan risk, mirasçılardan birinin veya sahada fiilen çalışan bir üçüncü kişinin, diğer mirasçıların haberi olmadan ruhsatı devretmesi ya da sahadaki üretimi tek başına sürdürmesidir.

Bu riske karşı iki araç kullanılabilir:

• Terekenin tespiti ve korunması. TMK m.589 vd. uyarınca sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti, gerekirse mühürlenmesi ve defterinin tutulması istenebilir. Maden ruhsatı, tesis ve stoklar bu tespite dâhil edilmelidir.
• İhtiyati tedbir. HMK m.389 vd. uyarınca maden siciline devir yasağı şerhi konulması istenebilir. Sicil aleni olduğu ve tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmediği için, sicile konulan şerh etkili bir koruma sağlar.

Ayrıca sahada üretim sürüyorsa, çıkarılan cevherin akıbeti ve satış gelirlerinin nereye gittiği araştırılmalıdır. Üretim ve sevkiyat kayıtları ilgili idareden istenebilir.

Terekenin korunmasına ilişkin önlemler

Sık Yapılan Hatalar

• Altı aylık süreyi takip etmemek. İntikal tamamlanmazsa ruhsat feshedilir ve terekenin en değerli unsuru kaybedilir.
• Anlaşmayı beklerken dava açmamak. Anlaşma sağlanamayacağı anlaşıldığında ivedilikle mahkemeye başvurulmalıdır.
• Ruhsatı ortaklaşa tescil ettirmeye çalışmak. Kanun tek kişiye devri öngörür.
• Maden siciline işletmemek. Tescil edilmeyen haklar hüküm ifade etmez.
• Yükümlülükleri araştırmamak. Devlet hakkı borcu ve cezalar terekeyi borca batık hâle getirebilir.
• Faaliyeti tümüyle durdurmak. Bildirim ve nezaretçi yükümlülükleri devam eder; aksama ceza doğurur.
• Tek uzmanla değerleme yaptırmak. Maden mühendisi ve mali müşavir birlikte gereklidir.
• Ehillik iddiasını belgelendirmemek. Deneyim, teknik yeterlilik ve mali güç somut belgelerle gösterilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Maden ruhsatı miras yoluyla geçer mi?

Evet. 3213 sayılı Maden Kanunu m.5 uyarınca maden hak ve vecibeleri miras yolu ile intikal eder. Ancak intikalin hukuken tamamlanması için kanunda öngörülen usulün izlenmesi gerekir.

İntikal nasıl yapılır?

Aynı hüküm uyarınca bu hak ve vecibeler, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile Kanunun 6. maddesinde belirtilen niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir. Yani ruhsat, mirasçılar adına ortaklaşa değil, belirlenen bir kişi üzerine geçirilir.

Altı aylık süre nedir?

3213 s.K. m.5 uyarınca dava söz konusu değilse, altı ay içerisinde intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir. Bu, mirasçılar için en kritik süredir ve kaçırılması hâlinde ruhsat tümüyle kaybedilir.

Mirasçılar anlaşamazsa ne olur?

Mirasçıların ittifak edememeleri hâlinde, mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme, bu hakkın mirasçılardan en ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme bu hususu basit muhakeme usulü ile halleder.

Dava açılırsa altı aylık süre işler mi?

Kanun metninde altı aylık fesih sonucu, dava söz konusu olmaması hâline bağlanmıştır. Mirasçılar anlaşamayıp mahkemeye başvurulduğunda süreç yargı yoluna girer. Bu nedenle anlaşma sağlanamayacağı anlaşıldığında ivedilikle dava açılması, ruhsatın korunması bakımından önem taşır.

Ehil mirasçı nasıl belirlenir?

Mahkeme, mirasçılar arasında maden faaliyetini yürütmeye en uygun olanı belirler. Değerlendirmede Kanunun 6. maddesindeki nitelikleri taşıma, madencilik alanındaki deneyim, teknik bilgi ve mali yeterlilik gibi ölçütler dikkate alınır.

Ruhsatın niteliklerini taşımayan mirasçı ne yapabilir?

Ruhsat kendisine tahsis edilmese dahi, terekeye dâhil bir değer olarak ruhsatın karşılığından payını alma hakkı devam eder. Ruhsat başka bir mirasçıya tahsis edilirse veya satılırsa, elde edilen değer mirasçılar arasında payları oranında paylaşılır.

Ruhsat üçüncü kişiye devredilebilir mi?

Evet. 3213 s.K. m.5 uyarınca hak ve vecibeler bütün mirasçıların vekâletnamesiyle üçüncü bir şahsa da devredilebilir. Ayrıca aynı maddede maden ruhsatlarının genel olarak devredilebileceği düzenlenmiştir; devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir ve maden siciline şerh edilir.

Maden sicili neden önemlidir?

3213 s.K. m.38 uyarınca maden haklarının devir, intikal, haciz, rehin ve ipotek veya sona erme durumları maden siciline işlenir. Sicil alenidir ve kayıtların bilinmediği iddia edilemez. Madenler üzerine iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmez.

Ruhsatın değeri nasıl belirlenir?

Sahanın rezerv durumu, üretim kapasitesi, ruhsatın kalan süresi, mevcut izinler, tesis ve makine parkı ile faaliyetin karlılığı birlikte değerlendirilir. Maden mühendisi ve mali müşavirden oluşan bilirkişi heyeti görevlendirilmesi gerekir.

Ruhsat üzerindeki borçlar mirasçılara geçer mi?

Evet. Kanun hak ve vecibelerin birlikte intikal ettiğini belirtir. Devlet hakkı, ruhsat bedeli, teminat yükümlülükleri, idari para cezaları ve çevresel yükümlülükler mirasçılara geçer. Tereke borca batıksa mirasın reddi değerlendirilmelidir.

Faaliyet durursa ne olur?

Ruhsat sahibinin ölümüyle faaliyetin kesintiye uğraması, beyan ve bildirim yükümlülüklerinin aksamasına ve idari para cezalarına yol açabilir. Bu nedenle intikal süreci boyunca teknik nezaretçi ve bildirim yükümlülüklerinin takibi gerekir.

Taş ocakları da aynı rejime tabi mi?

Taş ocakları 3213 sayılı Kanun kapsamındaki I(a) grubu madenler arasındadır ve aynı Kanun ile ilgili yönetmelik hükümlerine tabidir. İntikal bakımından m.5’teki kurallar burada da uygulanır.

Ruhsat tenkise tabi olabilir mi?

Miras bırakan ruhsatı sağlığında karşılıksız devretmişse, bu kazandırma TMK m.565 kapsamında tenkise tabi olabilir. Hesapta ruhsatın ölüm tarihindeki gerçek değeri esas alınır.