Terekenin Tespiti ve Korunması Davası (TMK 589 vd.)

Miras bırakanın geride tam olarak ne bıraktığı çoğu zaman mirasçılarca bilinmez. Banka hesapları, tapular, araçlar ve borçlar dağınık hâlde olabilir; bazen terekeye fiilen hâkim olan mirasçı bilgi paylaşmaz. Terekenin tespiti bir alacak davası değildir; amacı terekenin fotoğrafını çekip resmî kayda geçirmektir.

Terekenin Tespiti Ne İşe Yarar?

Tespit kararı tek başına mülkiyet ya da pay belirlemez. Ancak sonraki tüm davaların zeminini kurar:

• Paylaşma davasında hangi malların paylaşılacağı belirlenir.
• Tenkis ve muris muvazaası davalarında terekenin gerçek büyüklüğü ortaya çıkar.
• Mirasın reddi kararı verilirken terekenin borca batık olup olmadığı görülür.
• Terekeyi elinde tutan mirasçının mal kaçırmasının önüne geçilir.

Koruma Önlemleri

Kanun, sulh hukuk hâkiminin re’sen veya talep üzerine alabileceği çeşitli önlemler öngörür. Uygulamada en çok başvurulanlar şunlardır:

Defter tutulması

Terekedeki aktif ve pasif unsurların resmî olarak listelenmesidir. Mahkeme; tapu müdürlüklerine, bankalara, trafik tesciline, vergi dairesine ve ticaret siciline müzekkere yazarak miras bırakan adına kayıtlı tüm varlıkları ve borçları toplar. Terekenin gerçek büyüklüğü çoğunlukla bu aşamada ortaya çıkar.

Mühürleme

Terekedeki eşyanın kaybolma ya da kaçırılma riski varsa, bulundukları yerin mühürlenmesi istenebilir. Konut veya işyeri mühürlenerek içeriğin güvence altına alınması sağlanır.

Terekenin resmen yönetilmesi

Mirasçılar belli değilse, mirasçılık sıfatı çekişmeliyse veya tereke uzun süre yönetimsiz kalacaksa, terekenin resmen yönetilmesine karar verilebilir. Bu hâlde tereke, mahkemece atanan bir yönetici tarafından işletilir.

Kimler Talep Edebilir?

Mirasçılar ve terekede hakkı bulunduğunu ileri süren ilgililer talep edebilir. Vasiyet alacaklıları ve bazı hâllerde tereke alacaklıları da başvurabilir. Talepte bulunanın mirasçılık belgesi ya da hukuki yararını gösteren belgeleri sunması gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Terekenin tespiti çekişmesiz yargı işi niteliğindedir; bu nedenle klasik anlamda davalı taraf bulunmayabilir ve süreç görece hızlı ilerler.

Süre Var mı?

Terekenin tespiti için kanunda belirli bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; mirasçılık sıfatı devam ettiği sürece talep edilebilir. Ancak bazı koruma önlemlerinin anlamını yitirmemesi için erken hareket edilmesi önemlidir. Özellikle mühürleme talebinde gecikme, önlemin işlevini tamamen ortadan kaldırabilir.

Tespitten Sonra Hangi Davalar Açılır?

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Dilekçede yalnızca “terekenin tespitini talep ederim” demek yeterli değildir. Hangi kurumlara müzekkere yazılmasını istediğinizi tek tek belirtmek süreci hızlandırır: tapu, bankalar, TCMB, trafik tescil, vergi dairesi, SGK, ticaret sicili ve varsa MKK. Ayrıca miras bırakanın ölümünden önceki belirli bir döneme ait tapu ve banka hareketlerinin de istenmesi, mal kaçırma iddiaları bakımından kritik delil sağlar.

Terekenin Tespiti Talebi Süreci: Adım Adım

1. Mirasçılık belgesini temin edin — Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden mirasçılık belgesi alarak hukuki yararınızı belgeleyin.
2. Bilinen tereke unsurlarını listeleyin — Elinizdeki tapu, banka ve araç bilgilerini derleyin; eksik olduğunu düşündüğünüz kalemleri not edin.
3. Müzekkere listesini hazırlayın — Tapu, bankalar, trafik tescil, vergi dairesi, SGK ve ticaret sicili gibi hangi kurumlara yazı yazılmasını istediğinizi dilekçede sayın.
4. Koruma önlemi talep edin — Kaçırma riski varsa mühürleme, yönetimsizlik varsa terekenin resmen yönetilmesi önlemini ayrıca isteyin.
5. Sulh hukuk mahkemesine başvurun — Miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine başvurarak defter tutulmasını ve tespiti talep edin.

Görünmeyen Varlıklar: Aramanın Kapsamı

Tereke yalnızca tapu ve banka hesabından ibaret değildir. Müzekkere listesi geniş tutulmalıdır.

Tespit Tutanağının Delil Değeri ve Sınırları

Tespit yararlı bir araçtır; ancak neyi sağlayıp neyi sağlamadığı bilinmelidir.

1. Mülkiyet belirlemez. Tespit, malın kime ait olduğunu kesin olarak hükme bağlamaz.
2. Fotoğraf çeker. Ölüm anındaki durumu kayda geçirir; sonraki kayıplar karşılaştırılabilir.
3. Delil oluşturur. Açılacak davalarda başlangıç dayanağı olur.
4. İtiraza açıktır. Tutanağa geçen kalemlere itiraz edilebilir.
5. Kesin hüküm doğurmaz. Esas uyuşmazlıklar ayrı davalarda çözülür.

Borca Batıklık Şüphesi ve Ret Takvimi

Tereke tespiti çoğu zaman “reddetsem mi” sorusuyla birlikte gündeme gelir. İki süreç birlikte planlanmalıdır.

Masraf yönetimi bakımından: müzekkere sayısı arttıkça gider avansı da artar. Bu nedenle sorgulanacak kurumlar öncelik sırasına konmalı; önce tapu, banka ve trafik kayıtları, ardından ihtiyaç görülürse diğer kurumlar istenmelidir. Eksik avans nedeniyle dosyanın işlemden kaldırılması riski gözetilmelidir.

Saklı pay oranları ve tenkis hesabı için saklı pay hesaplama rehberimize, terekedeki malı elinde tutana karşı açılacak dava için miras sebebiyle istihkak rehberimize bakabilirsiniz.

Defter Tutmanın Zorunlu Olduğu Üç Hâl (TMK m.590)

Terekenin defterinin tutulması her zaman mirasçının takdirine bırakılmamıştır. TMK m.590, sulh hâkiminin defter tutulmasına karar vermek zorunda olduğu üç sebebi sayar.

Üçüncü satır uygulamada en çok kaçırılan süredir. Talebe dayalı defter tutma için kanun ölüm tarihinden başlayarak bir ay öngörür. Bu süre, mirasın reddi için tanınan üç aylık süreden çok daha kısadır ve farkında olmadan geçirilir.

İlk iki sebepte ise süre aranmaz; hâkim şartların varlığını gördüğünde resen karar verir. Mirasçılar arasında kısıtlı bir kişi bulunması ya da bir mirasçıya uzun süredir ulaşılamaması, defter tutmayı kendiliğinden zorunlu kılar.

Maddenin son cümlesi bir de hız kuralı içerir: defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır. Terekenin fiilî durumu zamanla değiştiğinden, tespitin ölüme mümkün olduğunca yakın yapılması esastır.

Koruma Önlemlerinin Kapsamı ve Giderleri (TMK m.589)

TMK m.589, sulh hâkimine geniş ve açık uçlu bir yetki tanır: mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.

Madde önlemleri örnekleyerek sayar: terekede bulunan mal ve hakların yazımı, terekenin mühürlenmesi, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması. Liste sınırlı değildir; hâkim somut olayın gerektirdiği başka önlemleri de alabilir.

Maddenin son fıkrası giderleri düzenler: önlemlerle ilgili giderler, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından karşılanır; önleme hâkim resen karar vermişse gider doğrudan terekeye ait olur.

Bu, talep eden mirasçı için önemli bir bilgidir. Masrafı başlangıçta o yatırır, ancak bu masraf nihai olarak terekeye yüklenir ve paylaşmada dikkate alınır. Yani tespit talebinin maliyeti tek bir mirasçının üzerinde kalmaz.

Mirasçı Bilinmiyorsa: İlan ve Devletin Mirasçılığı (TMK m.594)

Bazı dosyalarda mirasçının kim olduğu ya da mirasçıların tamamı bilinmez. TMK m.594 bu durum için özel bir usul kurar.

Hükme göre sulh hâkimi, uygun araçlarla ve bir ay ara ile iki defa ilan yapıp hak sahiplerini, son ilandan başlayarak en geç bir yıl içinde mirasçılık sıfatlarını bildirmeye çağırır.

İlan süresinde kimse başvurmazsa ve sulh hâkimi de hiçbir mirasçı tespit edememişse, miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak üzere miras Devlete geçer.

Son cümledeki saklı tutma önemlidir: miras Devlete geçse bile miras sebebiyle istihkak davası hakkı devam eder. Sonradan ortaya çıkan mirasçı, TMK m.637 uyarınca dava açarak terekeyi talep edebilir. Bu dava için TMK m.639’daki süreler işler.

Yurt dışında yaşayan veya aileyle bağı kopmuş mirasçılar bakımından bu hüküm hayati önemdedir. İlanlardan haberdar olunmadığında miras Devlete geçmiş olabilir; ancak istihkak yolu kapanmaz.

Vasiyetnamenin Tebliği ve Sonraki Adımlar (TMK m.597)

Terekenin korunması kapsamında açılan vasiyetname, açılmakla sonuç doğurmaz; ilgililere tebliğ edilmesi gerekir. TMK m.597: mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir.

Aynı madde, nerede olduğu bilinmeyenlere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının ilan yoluyla tebliğ olunacağını belirtir.

Tebliğ tarihinin kayıt altına alınması kritiktir; çünkü bu tarih birden fazla sürenin başlangıcıdır:

Üç sürenin de fiilen aynı belgeyle işlemeye başlaması, vasiyetname tebliğini miras dosyalarının en kritik anlarından biri hâline getirir. Tebligatı alan mirasçının ilk yapması gereken, tarihi kaydedip saklı payının zedelenip zedelenmediğini hesaplatmaktır.

Terekenin Tespiti Talebi Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin bir şablondur; köşeli parantezli alanlar doldurulmalı ve somut olaya uyarlanmalıdır.

Uyarı: Bu şablon genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı ve mirasçılar arasındaki ilişki talebin içeriğini değiştirir; başvurudan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.

Talebi Kim, Ne Zaman Yapmalı?

Terekenin tespiti, mirasçılar arasında güvensizlik bulunan dosyalarda ilk atılması gereken adımdır.

Talep tek bir mirasçı tarafından yapılabilir; diğerlerinin katılımı veya onayı aranmaz. Bu, mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunan dosyalarda hızlı hareket etme imkânı sağlar.

Ayrıca önemli bir avantajı vardır: tespit talebinde bulunmak tereke işlerine karışma sayılmaz. Mirası reddetmeyi düşünen mirasçı, ret hakkını kaybetmeden terekenin gerçek durumunu öğrenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Terekenin tespiti dilekçesi örneği var mı?

Bu sayfada doldurulabilir bir şablon yer almaktadır. Köşeli parantezli alanlar doldurulmalı ve somut olaya uyarlanmalıdır.

Tespit talebini tek başıma yapabilir miyim?

Yapabilirsiniz. Talep tek bir mirasçı tarafından yapılabilir; diğer mirasçıların katılımı veya onayı aranmaz.

Ret düşünüyorum, tespit istemem sorun olur mu?

Olmaz. Tespit talebinde bulunmak tereke işlerine karışma sayılmaz; ret hakkınızı kaybetmeden terekenin gerçek durumunu öğrenebilirsiniz.

Terekenin tespiti davasında görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Terekenin tespiti çekişmesiz yargı işi niteliğindedir.

Terekenin tespiti için süre sınırı var mı?

Kanunda belirli bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; mirasçılık sıfatı sürdüğü müddetçe talep edilebilir. Ancak mühürleme gibi acil koruma önlemlerinde gecikme, önlemin işlevini ortadan kaldırabilir.

Terekenin tespiti mülkiyet belirler mi?

Hayır. Tespit kararı terekenin kapsamını ortaya koyar; kimin neye malik olduğunu ya da payların oranını belirlemez. Mülkiyet ve pay uyuşmazlıkları ayrı davaların konusudur.

Miras bırakanın banka hesapları nasıl öğrenilir?

Terekenin tespiti talebiyle mahkemeden bankalara ve ilgili kurumlara müzekkere yazılması istenir. Dilekçede hangi kurumlara yazılmasını istediğinizi açıkça belirtmeniz süreci hızlandırır.

Bilgilendirme: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Miras davalarında süreler ve deliller belirleyicidir; işlem yapmadan önce avukata danışın.

İlgili Rehberler

• Miras Ortaklığı ve Tereke Temsilcisi Atanması (TMK 640)
• Muris Muvazaası mı, Tenkis mi? Doğru Dava Seçimi
• Miras Hukuku — tüm rehberler
• Miras Hukuku Rehberi
• Mirasçılar İçin e-Devlet’te Elektronik Para Hesabı Sorgulama