Tereke Borca Batıklık Testi (Mirasın Reddi Ön Değerlendirme)

Miras sürecinde verilecek ilk karar, terekenin borca batık olup olmadığına bağlıdır. Aşağıdaki araç aktif ve pasif kalemleri karşılaştırır, net tereke ile borç-varlık oranını gösterir ve durumunuza uygun yolu işaret eder: ret, resmî defter veya resmî tasfiye. Rehber, aktif ve pasif kalemlerini, borca batıklık ölçütünü ve sonuca göre izlenecek yolları ele alıyor.

Neden Ölüm Tarihi Esas Alınır?

Borca batıklık değerlendirmesinde belirleyici an, mirasçıların durumu fark ettiği an değil miras bırakanın ölüm tarihidir.

Bu nedenle hesaba girilecek aktifler ölüm tarihindeki değerleriyle, pasifler ise ölüm tarihinde mevcut olan borçlar olarak yazılmalıdır. Ölümden sonra doğan borçlar, gecikme faizleri veya taşınmazın sonradan artan değeri bu değerlendirmeye girmez.

Uygulamada mirasçılar çoğu zaman bugünkü tabloyu esas alır ve yanlış sonuca varır. Yıllar önce vefat etmiş bir kişinin terekesi bugün borca batık görünse de ölüm tarihinde batık olmayabilir; tersi de mümkündür.

Aktif Tarafında Nelere Bakılır?

Terekenin eksik tespiti, hem yanlış karar hem sonradan açılacak davalar doğurur. Araştırma şu kaynaklar üzerinden yürütülür.

Taşınmazlar için tapu müdürlüğü kayıtları ve geriye dönük devir hareketleri. Taşıtlar için trafik tescil kayıtları. Banka varlıkları için mevduat, katılım, döviz ve altın hesapları ile kiralık kasa kayıtları.

Şirket payları için ticaret sicili, menkul kıymetler için Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdindeki hesaplar. Alacaklar için senetler, sözleşmeler ve devam eden icra takipleri.

Mirasçılar bu araştırmayı doğrudan yapamıyorsa sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti istenebilir; mahkeme kurumlardan bilgi toplar.

Pasif Tarafında Atlanan Kalemler

Kefalet borçları. Miras bırakanın kefil olduğu borçlar terekeye dahildir ve çoğu zaman mirasçıların hiç haberi olmaz. Kefaletin geçerlilik şartları ve sorumluluğun kapsamı ayrıca incelenmelidir.

Vergi ve sosyal güvenlik borçları. Kamu alacakları bakımından mirasçıların sorumluluğu kendi mevzuatına tabidir ve gecikme zammı işlemeye devam eder.

Devam eden davalardan doğabilecek borçlar. Miras bırakan aleyhine derdest bir dava varsa muhtemel sonuç değerlendirmeye alınmalıdır.

Cenaze giderleri. Bu kalem hem borca batıklık hesabında hem veraset ve intikal vergisi matrahında dikkate alınır.

Buna karşılık krediye bağlı hayat sigortası varsa borç bu poliçeden kapanacağından pasife yazılmamalıdır. Poliçenin varlığı bankaya yazılı olarak sorulmalıdır.

Sonuca Göre Üç Yol

Bu seçenekler birbirinin alternatifidir ve her birinin kendi süresi ile usulü vardır. Ret için üç aylık süre işlerken resmî defter talebinin de değerlendirilmesi gerekir.

Aktif hesaplanırken terekeye girmeyen kalemlerin yazılmaması gerekir.

Karar Verirken Dikkat Edilecek Üç Nokta

Ret süresi dolmadan tereke mallarına dokunmayın. Miras bırakanın hesabından para çekmek, aracını kullanmak, kiracıdan kira tahsil etmek veya borcuna kısmi ödeme yapmak ret hakkını düşürebilir.

Ret kararı ailece planlanmalıdır. Reddeden mirasçının payı kural olarak kendi altsoyuna geçer; çocuklar ayrıca reddetmezse borç zinciri devam eder. Küçük çocuklar için ret vesayet makamı iznine tabidir ve bu süreç de üç ay içinde tamamlanmalıdır.

Kendi borçlarınızı da hesaba katın. Malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçının alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddetmesi hâlinde alacaklılar reddin iptali için dava açabilir.

Aracın Sınırları

Uzun bir rehberdi; en kritik noktaları bir arada bırakalım.

• Sonuç bir ön değerlendirmedir; hükmen ret davasında tereke mahkemece araştırılır.
• Değerlendirme ölüm tarihine göre yapılır; bugünkü değerler girilirse sonuç yanıltıcı olur.
• Kefalet ve devam eden davalardan doğabilecek borçlar tahmini olarak girilir.
• Krediye bağlı hayat sigortası varsa ilgili borç pasife yazılmamalıdır.
• Sağ kalan eş bakımından önce mal rejimi tasfiye edilir; katılma alacağı tereke dışına çıkarılır.

Aracı Kullanırken: Borca Batıklık Testi İçin Gerekli Veriler

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Üçüncü satır en sık gözden kaçan kalemdir: mirasbırakanın başkası için verdiği kefaletler de tereke borcudur ve ölümle birlikte mirasçılara geçer — bu nedenle ret kararı verilmeden önce kefalet araştırması yapılmalıdır. Beşinci satır ise yöntemdir; icra dosyaları, vergi ve SGK borçları ile banka kayıtları taranmadan yapılan hesap eksik kalır.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Tereke Borca Batık mı?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Üçüncü ve beşinci satırlar kararsız hâllerdeki en doğru adımı verir: terekenin durumu net değilse ret süresi içinde resmî defter tutulması istenmelidir — bu, terekenin eksiksiz bir dökümünü çıkarır ve mirasçıya bilgi sahibi olarak karar verme imkânı tanır. Yedinci satır ise sık sorulan hususu açıklar; miras kısmen reddedilemez, bir bütün olarak kabul veya reddedilir.

Konunun tam anlatımı için: tereke borca batıklık ve mirasın reddi — aktif-pasif dengesi, hükmen ret şartları ve defter tutma usulü orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değerlendirme somut belgeler üzerinden avukatla yapılmalıdır.

Hükmen Ret Davasının Usulü

Test sonucu borca batıklığa işaret ediyor ve üç aylık ret süresi geçmişse izlenecek yol hükmen rettir. Bu davanın usulü gerçek retten tamamen farklıdır ve karıştırılması ret sonucu doğurur.

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; gerçek retteki sulh hukuk mahkemesi değil.

Husumet tereke alacaklılarına yöneltilir. Dava hasımsız açılamaz; alacaklıların kimliği ve alacak miktarları dilekçede gösterilmelidir.

Yetkili mahkeme alacaklıların davanın açıldığı zamandaki yerleşim yeri mahkemesidir.

İnceleme ölüm tarihi esas alınarak yapılır. Mahkeme banka kayıtları, icra dosyaları, tapu ve trafik kayıtları üzerinden terekenin aktif ve pasifini araştırır.

Mirasçılar, tereke işlemlerine karışarak zımnen kabul durumuna düşmedikçe her zaman ödemeden aczin tespitini isteyebilir.

Alacaklı Takip Başlatmışsa Ne Yapılır?

Uygulamada mirasçılar çoğu zaman durumu, kendilerine gelen bir icra takibiyle öğrenir. Bu hâlde iki hat birlikte yürütülür.

Birinci hat: takibe itiraz. Ödeme emrine süresi içinde itiraz edilmelidir. İtiraz süresi kaçırılırsa takip kesinleşir ve mirasçının kendi malvarlığına haciz gelebilir.

İkinci hat: ret veya hükmen ret. Süre içindeyse gerçek ret beyanında bulunulur; süre geçmişse hükmen ret davası açılır. Alınan ret kararı veya borca batıklık tespiti, takipte savunma olarak kullanılır.

Telefonla yapılan tahsilat baskısına karşı yapılacak ilk şey, alacağın dayanağını ve dökümünü gösteren yazılı belge istemektir. Ret süresi dolmadan borca ödeme yapılmamalıdır; ödeme zımni kabul sayılabilir.

Resmî Defter ile Resmî Tasfiye Arasındaki Fark

Test sonucu sınırdaysa iki ara çözüm gündeme gelir ve bunlar sıkça karıştırılır.

Resmî defter tutulması bir envanter işlemidir. Alacaklılar çağrılır, bildirilen borçlar deftere yazılır. Mirasçı bunun ardından deftere göre kabul yoluyla mirası, yalnızca deftere yazılan borçlarla sınırlı sorumlulukla kazanabilir. Bilinmeyen borç riskine karşı koruma sağlar ve mirasçı terekeye sahip olmaya devam eder.

Mirasın resmî tasfiyesi ise bir tasfiye işlemidir. Tereke resmen tasfiye edilir, borçlar terekeden ödenir ve artan değer varsa mirasçılara dağıtılır. Mirasçılar kişisel malvarlıklarıyla sorumlu olmaz ancak terekenin yönetimi de ellerinden çıkar.

Kısaca: korunarak sahip olmak isteniyorsa resmî defter, sorumluluktan tümüyle uzaklaşılmak isteniyorsa resmî tasfiye uygundur.

Test Sonrası Yapılacaklar Sırası

1. Terekeyi belgeleyin. Bu araca girdiğiniz rakamların dayanağı olan belgeleri bir dosyada toplayın: tapu kayıtları, banka hesap özetleri, icra dosya dökümleri, vergi ve sosyal güvenlik borç sorguları.

2. Kredi hayat sigortası araştırmasını tamamlayın. Bankaya yazılı başvurarak krediye bağlı poliçe bulunup bulunmadığını sorun. Poliçe çıkarsa pasif tablosu ve dolayısıyla karar değişir.

3. Ret sürenizi hesaplayın. Üç aylık sürenin son gününü öğrenmek için Mirasın Reddi Süre Hesaplama Aracını kullanabilirsiniz.

4. Tereke mallarına dokunmayın. Karar verilene kadar hesaptan para çekmeyin, aracı kullanmayın, kira tahsil etmeyin ve borca ödeme yapmayın.

5. Diğer mirasçılarla ortak karar alın. Ret kararı zincirleme sonuç doğurduğundan, altsoy dahil bütün halkanın planlanması gerekir.

6. Vergi takvimini unutmayın. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi süresi ret kararından bağımsız işler; beyan yükümlülüğü ayrıca değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Karar verene kadar hiçbir şey yapmamalı mıyım?

Terekenin korunmasına yönelik zorunlu tedbirleri almak ve cenaze işlemlerini yürütmek ret hakkını düşürmez. Ancak hesaptan para çekmek, aracı kullanmak, kira tahsil etmek veya borca ödeme yapmak zımni kabul sayılabilir.

Test sonucuna göre hangi aracı kullanmalıyım?

Sonuç borca batıklığa işaret ediyorsa Mirasın Reddi Süre Hesaplama Aracı ile üç aylık sürenin son gününü öğrenin. Vergi yükümlülüğü için ise Veraset ve İntikal Vergisi Hesaplama Aracı kullanılabilir.

Hükmen ret davası nerede açılır?

Asliye hukuk mahkemesinde açılır ve tereke alacaklılarına husumet yöneltilir. Yetkili mahkeme, alacaklıların davanın açıldığı zamandaki yerleşim yeri mahkemesidir.

Bana icra takibi geldi, önce ne yapmalıyım?

Ödeme emrine süresi içinde itiraz edin; süre kaçırılırsa takip kesinleşir. Paralel olarak süre içindeyseniz gerçek ret, süre geçmişse hükmen ret yoluna başvurulmalıdır.

Resmî defter ile resmî tasfiye arasındaki fark nedir?

Resmî defter bir envanter işlemidir; mirasçı deftere yazılan borçlarla sınırlı sorumlulukla terekeye sahip olur. Resmî tasfiyede ise tereke resmen tasfiye edilir, mirasçılar kişisel malvarlıklarıyla sorumlu olmaz ama terekenin yönetimi ellerinden çıkar.

Borca batıklık hangi tarihe göre belirlenir?

Ölüm tarihine göre. Terekenin aktif ve pasifine ilişkin araştırma miras bırakanın ölüm tarihi esas alınarak yapılır; sonraki değer değişimleri ve sonradan doğan borçlar dikkate alınmaz.

Kredi hayat sigortası olan krediyi pasife yazmalı mıyım?

Hayır. Krediye bağlı hayat sigortası varsa borç bu poliçeden kapanacağından pasife yazılmamalıdır. Poliçe bulunup bulunmadığı bankaya yazılı olarak sorulmalıdır.

Tereke borca batık çıktı, ne yapmalıyım?

Öncelikli seçenek mirasın reddidir ve bunun için üç aylık süre işler. Süre geçmişse, ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli olması hâlinde hükmen ret talep edilebilir; bu yol süreye tabi değildir.

Sonuç sınırda çıktı, hangi yolu seçmeliyim?

Bilinmeyen borç çıkma ihtimali varsa resmî defter tutulması istenebilir. Tereke resmen envanterlenir ve mirasçı deftere yazılan borçlarla sınırlı sorumlulukla mirası kabul edebilir.

Kefalet borcunu da yazmalı mıyım?

Evet. Kefalet borçları terekeye dahildir ve mirasçılara intikal eder. Ancak kefaletin geçerlilik şartları ve sorumluluğun kapsamı ayrıca incelenmelidir; bu nedenle tutar yaklaşık girilebilir.

Bu test mahkemede delil olur mu?

Hayır. Bu bir ön değerlendirme aracıdır. Hükmen ret davasında terekenin aktif ve pasifi mahkemece araştırılır; banka kayıtları, icra dosyaları ve tapu kayıtları üzerinden inceleme yapılır.

Aktifleri hangi değerle girmeliyim?

Ölüm tarihindeki değerleriyle. Taşınmazlarda rayiç değer, taşıtlarda kasko değeri gibi ölçütler kullanılabilir. Ölüm sonrası piyasa hareketleri değerlendirmeye girmez.