Miras Bırakan Paylaşımı Kendisi Düzenlemiş: Paylaştırma Kuralları Bağlayıcı mı? (TMK m.647)
03 Eylül 2026

Miras Bırakan Paylaşımı Kendisi Düzenlemiş: Paylaştırma Kuralları Bağlayıcı mı? (TMK m.647)

Vasiyetnamede yalnızca “malımı çocuklarıma eşit bırakıyorum” yazmaz. Çoğu zaman daha ayrıntılı bir talimat vardır: “Ankara’daki daire oğluma, köydeki tarla kızıma düşsün.” Bu talimatın hukuki değeri nedir? Mirasçılar buna uymak zorunda mıdır? Cevap tek bir maddede yatar ve bağlayıcılık esastır.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

KanunMaddeDüzenlediği konu
4721 s. TMKm.647Mirasbırakanın paylaştırma kuralları
4721 s. TMKm.646Paylaşmanın nasıl yapılacağı
4721 s. TMKm.649-651Payların oluşturulması ve kura
4721 s. TMKm.652Konut ve ev eşyasının özgülenmesi
4721 s. TMKm.659 vd.Tarımsal işletmenin özgülenmesi
4721 s. TMKm.676Paylaşma sözleşmesi
4721 s. TMKm.506Saklı paylar
4721 s. TMKm.560 vd.Tenkis
4721 s. TMKm.557Ölüme bağlı tasarrufun iptali
4721 s. TMKm.531 vd.Vasiyetname şekilleri
4721 s. TMKm.669 vd.Denkleştirme
4721 s. TMKm.640Miras ortaklığı
5403 s. K.m.8Tarım arazilerinde devir

Vasiyetnamedeki paylaştırma talimatını değerlendirelim

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Temel Kural: Bağlayıcılık

4721 s. TMK m.647

Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir. Bu kurallar, mirasbırakan tarafından kastedilmemiş olan bir eşitsizlik hâlinde payların denkleştirilmesi olanağı saklı kalmak kaydıyla, mirasçılar için bağlayıcıdır. Aksini arzu ettiği tasarrufundan anlaşılmadıkça, mirasbırakanın tereke malını bir mirasçıya özgülemesi, vasiyet olmayıp sadece paylaştırma kuralı sayılır.

Hükmün üç fıkrası, üç ayrı soruya cevap verir.

TMK m.647’nin yapısı

FıkraSoruCevap
1Miras bırakan paylaşımı düzenleyebilir miEvet
2Mirasçılar bağlı mıEvet, denkleştirme saklı
3Mal özgülemesi ne anlama gelirVasiyet değil, paylaştırma kuralı

Üçüncü fıkra en çok yanlış anlaşılan hükümdür

Vasiyetnamede «Ankara’daki daire oğluma» yazması, oğlun o daireyi fazladan alacağı anlamına gelmez. TMK m.647/3 uyarınca bu, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet değil paylaştırma kuralı sayılır: daire, oğlun zaten sahip olduğu miras payına mahsuben ona özgülenir. Değeri payını aşıyorsa aradaki farkı diğer mirasçılara denkleştirmesi gerekir. Aileler bu hükmü çoğu zaman ters anlar ve «bana daireyi bıraktı» beklentisiyle hareket eder.

İki Ayrı Kurum: Paylaştırma Kuralı ve Belirli Mal Vasiyeti

Aradaki fark, terekedeki paylaşımın tümünü etkiler.

İki kurumun karşılaştırması

ÖlçütPaylaştırma kuralı (m.647)Belirli mal vasiyeti (m.517)
Kime yapılırMirasçıyaHerkese (mirasçı olmak gerekmez)
SıfatMirasçı olarak kalırVasiyet alacaklısı
Payına mahsuben miEvetHayır, ayrıca kazanır
Tereke borçlarından sorumlulukMirasçı olarak varKural olarak yok
Değer payı aşarsaDenkleştirme gerekirTenkis değerlendirilir
Nasıl anlaşılırKanuni karine (m.647/3)Aksi tasarruftan anlaşılmalı
Talep yoluPaylaşma davasıVasiyetin yerine getirilmesi

Ayrım, tasarrufun yorumuyla yapılır. Kanun bir karine getirmiştir: bir tereke malının mirasçıya özgülenmesi, aksi anlaşılmadıkça paylaştırma kuralı sayılır. Vasiyet olduğunun kabulü için miras bırakanın bunu ayrıca ve fazladan vermek istediğinin tasarruftan anlaşılması gerekir.

İfade tarzı sonucu değiştirir

Vasiyetname yazılırken kullanılan ifade, sonucu doğrudan belirler. «Daire oğlumun payına düşsün» ifadesi paylaştırma kuralıdır. «Daireyi, miras payına ek olarak oğluma bırakıyorum» ifadesi ise belirli mal vasiyetidir ve saklı pay sınırı içinde fazladan kazandırma anlamına gelir. Vasiyetname düzenlenirken bu tercih bilinçli yapılmalı ve metne açıkça yazılmalıdır; aksi hâlde miras bırakanın gerçek iradesi ölümünden sonra tartışma konusu olur.

Vasiyetnameniz iradenizi doğru yansıtıyor mu?

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Bağlayıcılığın Sınırı: Kastedilmemiş Eşitsizlik

Hüküm, bağlayıcılığa tek bir istisna getirir: miras bırakan tarafından kastedilmemiş olan eşitsizlik.

Eşitsizliğin kastedilip kastedilmediği

DurumDeğerlendirmeSonuç
Değerler baştan eşit değildi, biliyorduKastedilen eşitsizlikKorunur
Değerler sonradan değiştiKastedilmemiş olabilirDenkleştirme
Bir mal yok oldu veya satıldıKastedilmemişDenkleştirme
Değerleme hatası yapılmışKastedilmemişDenkleştirme
Malda ipotek çıktıKastedilmemiş olabilirDeğerlendirilir
Miras bırakan farkı açıkça belirtmişKastedilenKorunur

Bu ayrım, tasarrufun yorumuyla belirlenir. Miras bırakan, mallar arasındaki değer farkını bilerek ve isteyerek bu düzeni kurmuşsa eşitsizlik korunur. Farkı bilmiyorsa veya değerler sonradan değişmişse denkleştirme yapılır.

Zaman en büyük eşitsizlik kaynağı

Vasiyetname çoğu zaman ölümden yıllar önce yazılır. O tarihte birbirine denk olan iki taşınmazın değeri, aradan geçen sürede tümüyle farklılaşabilir: biri imara girer, diğeri kısıtlı kalır. Bu, miras bırakanın kastetmediği bir eşitsizliktir ve TMK m.647/2 uyarınca denkleştirme gerektirir. Bu nedenle vasiyetname düzenleyen kişiye verilecek en pratik tavsiye, belirli aralıklarla vasiyetnamesini gözden geçirmesidir.

Aşılamaz Sınır: Saklı Pay

Paylaştırma kuralları, saklı payları ortadan kaldıramaz. Bu, tüm ölüme bağlı tasarruflar için geçerli olan genel sınırdır.

Paylaştırma kuralının sınırları

KonuPaylaştırma kuralının etkisiSınır
Hangi malın kime düşeceğiBelirlenebilir—
Payların oluşturulma biçimiBelirlenebilir—
Bir malın bölünmemesiBelirlenebilir—
Bir mirasçının payının azaltılmasıSaklı pay kadarı korunurTMK m.506
Bir mirasçının dışlanmasıYapılamazSaklı pay
Fazladan kazandırmaTasarruf edilebilir kısımdaTenkis riski

Yani miras bırakan, hangi malın kime düşeceğini serbestçe belirleyebilir; ancak kimin ne kadar alacağını saklı pay sınırının altına indiremez.

📄 Paylaştırma Kurallı Vasiyetname ve Paylaşma Talepli Dilekçe Örneği

BÖLÜM 1 — PAYLAŞTIRMA KURALI İÇEREN VASİYETNAME (Noterde düzenlenir)

VASİYETNAME

Ben, ...  (TC: ...), aklî melekelerim yerinde ve serbest irademle,
ölümümden sonra geçerli olmak üzere aşağıdaki tasarruflarda
bulunuyorum:

MADDE 1 — MİRASÇILARIM
Mirasçılarım eşim ... ile çocuklarım ... , ... ve ... 'dır.

MADDE 2 — PAYLAŞTIRMA KURALLARIM (TMK m.647)

Aşağıdaki düzenlemeler, 4721 sayılı TMK m.647 uyarınca PAYLAŞTIRMA
KURALI niteliğindedir. Anılan mallar, ilgili mirasçıların MİRAS
PAYLARINA MAHSUBEN kendilerine özgülenecektir:

2.1. ... ili ... ilçesi ... ada ... parsel ... bağımsız bölüm numaralı
     KONUT, oğlum ...  'ın payına düşsün.

2.2. ... ili ... ilçesi ... ada ... parsel sayılı TARLA, kızım ...
     'ın payına düşsün.

2.3. ... plakalı ARAÇ, oğlum ...  'ın payına düşsün.

2.4. ... Bankası ... numaralı hesabımdaki BİRİKİM, eşim ...  'ın
     payına düşsün.

MADDE 3 — DEĞER FARKI VE DENKLEŞTİRME

3.1. Yukarıdaki özgülemelerin, mirasçılarımın miras paylarını AŞMASI
     hâlinde, aşan kısım bakımından ilgili mirasçının diğer
     mirasçılara DENKLEŞTİRME yapmasını istiyorum.

3.2. İşbu vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte anılan malların
     değerlerinin birbirine YAKIN olduğunu; aralarındaki farkın
     tarafımca KASTEDİLMEDİĞİNİ beyan ederim. Ölüm tarihinde
     doğabilecek değer farklarının TMK m.647/2 uyarınca
     DENKLEŞTİRİLMESİNİ istiyorum.

MADDE 4 — SAKLI PAYLAR

İşbu paylaştırma kurallarının, mirasçılarımın TMK m.506 uyarınca
SAKLI PAYLARINI ZEDELEMEYECEK şekilde uygulanmasını istiyorum.

MADDE 5 — GEREKÇEM

Bu düzenlemeyi, mirasçılarım arasında paylaşım tartışması çıkmaması
ve her birinin kendisi için uygun malı alması amacıyla yapıyorum.

MADDE 6 — VASİYETİ YERİNE GETİRME GÖREVLİSİ
TMK m.550 vd. uyarınca ...  'ı vasiyeti yerine getirme görevlisi
olarak atıyorum.

Tarih : .../.../2026                        Vasiyetçi
                                              ...

──────────────────────────────────────────────────────────────

BÖLÜM 2 — PAYLAŞTIRMA KURALINA UYULMASI TALEPLİ DİLEKÇE

... ( ) SULH HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

DAVACI  : ...  (TC: ...)
VEKİLİ  : Av. ...
DAVALILAR : Diğer mirasçılar ...

KONU : Mirasın paylaşılması ve müteveffanın TMK m.647 uyarınca
koyduğu PAYLAŞTIRMA KURALLARINA UYULMASI istemlerimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1. Müteveffa ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Taraflar
   ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık belgesi
   uyarınca mirasçılardır.

2. Müteveffa, .../.../.... tarihli ve ... Noterliğinde düzenlenen
   VASİYETNAMESİNDE terekedeki malların hangi mirasçının payına
   düşeceğini AÇIKÇA BELİRLEMİŞTİR. Vasiyetname ... Sulh Hukuk
   Mahkemesinin 2026/... sayılı dosyasında açılmıştır.

3. TMK m.647/1 uyarınca "Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla
   PAYLAŞMANIN NASIL YAPILACAĞI ve payların nasıl oluşturulacağı
   hakkında KURALLAR KOYABİLİR."

4. TMK m.647/2 uyarınca "Bu kurallar, mirasbırakan tarafından
   kastedilmemiş olan bir eşitsizlik hâlinde payların
   denkleştirilmesi olanağı saklı kalmak kaydıyla, MİRASÇILAR İÇİN
   BAĞLAYICIDIR."

5. Buna rağmen davalılar, vasiyetnamedeki düzene uymayacaklarını
   beyan etmekte ve terekenin satış yoluyla paylaşılmasını talep
   etmektedir.

6. TMK m.647/3 uyarınca müteveffanın tereke malını bir mirasçıya
   özgülemesi, aksi tasarrufundan anlaşılmadıkça VASİYET OLMAYIP
   SADECE PAYLAŞTIRMA KURALI sayılır. Bu itibarla anılan mallar,
   ilgili mirasçıların MİRAS PAYLARINA MAHSUBEN özgülenecektir.

7. Malların değerleri arasında müteveffa tarafından KASTEDİLMEMİŞ
   bir eşitsizlik bulunması hâlinde, TMK m.647/2 uyarınca payların
   DENKLEŞTİRİLMESİNİ talep ederiz.

TALEP SONUCU :

1- Müteveffanın terekesinin PAYLAŞILMASINA,

2- Paylaşmanın, müteveffanın .../.../.... tarihli vasiyetnamesinde
   belirlediği PAYLAŞTIRMA KURALLARINA UYGUN olarak yapılmasına,

3- Malların değerlerinin KEŞİF ve BİLİRKİŞİ incelemesiyle tespitine,

4- Kastedilmemiş eşitsizlik bulunması hâlinde payların
   DENKLEŞTİRİLMESİNE,

5- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara
   yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                    Davacı Vekili
                                                       Av. ...

Kanundan Doğan Özgülemeler

Miras bırakan bir talimat bırakmamış olsa dahi, kanunun kendisi bazı hâllerde özgüleme öngörür.

Kanundan doğan özgüleme imkânları

HâlKim isteyebilirDayanak
Konut ve ev eşyasıSağ kalan eşTMK m.652
Tarımsal işletmeEhil mirasçıTMK m.659 vd.
Yeter gelirli tarım arazisiEhil mirasçı5403 s.K. m.8
Bölünmemesi gereken malİlgili mirasçıTMK m.649 vd.
Aile malları ortaklığıMirasçılar birlikteTMK m.373 vd.

Bu imkânlar, miras bırakanın talimatı bulunmadığı hâllerde de terekenin parçalanmadan paylaşılmasını sağlar. Özellikle sağ kalan eşin konut talebi ile tarımsal işletmenin ehil mirasçıya özgülenmesi, uygulamada en sık kullanılan yollardır.

Talimat ile kanuni imkân çakışabilir

Miras bırakan konutu bir çocuğuna özgülemiş, sağ kalan eş ise TMK m.652 uyarınca aynı konutu talep ediyorsa çakışma doğar. Bu hâlde tasarrufun yorumu, sağ kalan eşin durumu ve haklı sebepler birlikte değerlendirilir. TMK m.652’nin ikinci fıkrası, haklı sebeplerin varlığı hâlinde mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabileceğini öngördüğünden, uygulamada bu çakışma çoğu zaman ara bir çözümle giderilir: mülkiyet çocuğa, oturma hakkı eşe tanınır.

Mirasçılar Farklı Anlaşabilir mi?

Paylaştırma kuralı bağlayıcı olsa da, mirasçıların iradesi bunun üzerindedir.

Talimat karşısında mirasçıların konumu

DurumSonuçDayanak
Tüm mirasçılar farklı paylaşımda anlaşıyorAnlaşma geçerliTMK m.676
Bir mirasçı talimata uyulmasını istiyorTalimat uygulanırTMK m.647/2
Talimat uygulanamaz hâle gelmişDenkleştirme veya genel hükümlerSomut duruma göre
Özgülenen mal terekede yokDenkleştirmeDeğer üzerinden
Saklı pay zedeleniyorTenkisTMK m.560 vd.
Tasarruf sakatİptal davasıTMK m.557

Buradaki denge şudur: paylaştırma kuralı, talep eden tek bir mirasçı bulunduğu sürece uygulanır. Ancak tüm mirasçılar oybirliğiyle farklı bir paylaşma sözleşmesi yaparsa, miras bırakanın talimatı fiilen uygulanmaz.

Adım Adım Yol Haritası

  1. Vasiyetnameyi açtırın. Talimat ancak açıldıktan sonra bilinir.
  2. İfadeyi yorumlayın. Paylaştırma kuralı mı, belirli mal vasiyeti mi?
  3. Malların değerlerini tespit ettirin. Eşitsizlik hesabı buna dayanır.
  4. Eşitsizliğin kastedilip kastedilmediğini araştırın. Tasarrufun yorumu.
  5. Saklı pay hesabını yapın. Talimat bu sınırı aşamaz.
  6. Denkleştirme gerekiyorsa talep edin. TMK m.647/2.
  7. Kanuni özgüleme imkânlarını değerlendirin. Konut, tarımsal işletme.
  8. Mirasçılarla anlaşma imkânını araştırın. Oybirliği talimatın üzerindedir.
  9. Anlaşma yoksa paylaşma davası açın. Talimata uyulması talep edilir.
  10. Tenkis süresini gözetin. Saklı pay zedelenmişse ayrı süre işler.

Sayısal Örnek: Denkleştirme Nasıl İşler?

Miras bırakan üç çocuğuna paylaştırma kuralı koymuş, her birine bir taşınmaz özgülemiştir. Vasiyetnamenin yazıldığı tarihte değerler birbirine yakındır; ölüm tarihinde ise farklılaşmıştır.

Değerlerin zaman içinde farklılaşması

MirasçıÖzgülenen malVasiyet tarihindeki değerÖlüm tarihindeki değer
Birinci çocukŞehirdeki daire1.000.000 TL6.000.000 TL
İkinci çocukKöydeki tarla1.000.000 TL2.000.000 TL
Üçüncü çocukDükkân1.000.000 TL4.000.000 TL
Toplam3.000.000 TL12.000.000 TL

Ölüm tarihinde tereke 12.000.000 TL’dir; her çocuğun payı 4.000.000 TL olmalıdır. Oysa özgülemeler bu tutarı karşılamamaktadır.

Denkleştirmenin sonucu

MirasçıAldığı değerOlması gereken payDenkleştirme
Birinci çocuk6.000.000 TL4.000.000 TL2.000.000 TL öder
İkinci çocuk2.000.000 TL4.000.000 TL2.000.000 TL alır
Üçüncü çocuk4.000.000 TL4.000.000 TLDenk

Bu tabloda belirleyici olan soru şudur: miras bırakan bu eşitsizliği kastetmiş midir? Vasiyetnameyi yazdığı tarihte değerler eşit olduğuna göre, ortaya çıkan fark zaman içindeki piyasa değişiminden kaynaklanmıştır ve kastedilmemiş sayılır. Bu nedenle TMK m.647/2 uyarınca denkleştirme yapılır.

Vasiyetnameye bir cümle yeter

Bu tartışmanın tümü, vasiyetnameye eklenecek tek bir cümleyle önlenebilir. Miras bırakan, mallar arasındaki farkı bilerek ve isteyerek kurduğunu yazarsa eşitsizlik kastedilmiş sayılır ve korunur. Tersine, değerlerin denk olduğunu ve ileride doğacak farkların denkleştirilmesini istediğini yazarsa denkleştirme yapılır. Hiçbir şey yazılmadığında ise ölümden sonra yıllarca sürecek bir yorum tartışması doğar.

Bölünmezlik Talimatı

Paylaştırma kuralının en değerli kullanımlarından biri, bir malın bölünmemesini sağlamaktır.

Bölünmezlik amaçlı talimatlar

TalimatEtkisiSınırı
Malın bir mirasçıya özgülenmesiBölünme önlenirDenkleştirme gerekir
Malın satılmamasını istemeBağlayıcılığı sınırlıPaylaşma hakkı
Belirli süre paylaşılmamasıDeğerlendirilirTMK m.642
Aile malları ortaklığı önerisiMirasçıların kabulüne bağlıTMK m.373 vd.
Tarımsal işletmenin bütünlüğüKanunen destekliTMK m.659 vd.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, TMK m.642 uyarınca mirasçıların her zaman paylaşma isteyebilmesidir. Miras bırakan bir malın hiç paylaşılmamasını isteyemez; ancak hangi mirasçının payına düşeceğini belirleyerek malın parçalanmadan tek elde toplanmasını sağlayabilir.

Bu nedenle aile evinin, dükkânın veya tarlanın bölünmesini istemeyen miras bırakanlar için en etkili araç, o malı belirli bir mirasçının payına özgülemek ve diğerlerine denkleştirme yapılmasını öngörmektir. Terekede yeterli başka mal yoksa, denkleştirmenin nakden yapılacağı da vasiyetnamede belirtilebilir.

Nakit denkleştirme öngörülmeli

Bölünmezlik talimatının en zayıf noktası şudur: terekede yalnızca bir taşınmaz varsa, onu bir mirasçıya özgülemek diğerlerini eli boş bırakır ve saklı pay ihlali doğar. Bu hâlde talimat uygulanamaz. Çözüm, vasiyetnamede denkleştirmenin nakden yapılacağını ve ödeme koşullarını (taksit, süre) öngörmektir. Ayrıca miras bırakan sağlığında bir hayat sigortası yaptırarak denkleştirme için kaynak da oluşturabilir; bu, tek taşınmazlı terekelerde bölünmeyi önlemenin en pratik yoludur.

Talimat Uygulanamaz Hâle Gelmişse

Vasiyetname ile ölüm arasında geçen sürede özgülenen mal terekeden çıkmış olabilir: satılmış, kamulaştırılmış, yanmış veya kentsel dönüşümle bambaşka bir varlığa dönüşmüş olabilir.

Bu hâlde talimat kendiliğinden hükümsüz kalmaz; miras bırakanın iradesi yorumlanarak sonuca varılır. Mal satılmış ve bedeli terekede duruyorsa, bedelin ilgili mirasçının payına özgülenmesi gündeme gelebilir. Kentsel dönüşümle yeni bir bağımsız bölüme dönüşmüşse, yeni malın aynı mirasçıya özgülenmesi iradenin devamı sayılabilir. Buna karşılık mal tümüyle yok olmuş ve karşılığı da terekede kalmamışsa, o talimat uygulanamaz hâle gelir ve paylaşım genel hükümlere göre yapılır.

Bu belirsizliği önlemenin yolu, vasiyetnameye bir yedek düzenleme koymaktır: özgülenen malın terekede bulunmaması hâlinde onun yerine ne geçeceğinin veya denkleştirmenin nasıl yapılacağının önceden yazılması, ölümden sonraki yorum tartışmasını baştan keser.

Talimat Yoksa veya Uygulanamıyorsa: TMK m.650, m.651, m.652 ve m.659

Mirasbırakanın paylaştırma kuralı bulunmayan kalemlerde veya talimatın uygulanamadığı hâllerde devreye kanunun kendi paylaşma düzeni girer. Bu düzen, payların oluşturulmasından başlayarak adım adım kurulmuştur.

Payların oluşturulması: TMK m.650. Mirasçılar, tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay oluştururlar. Anlaşma olmazsa, mirasçılardan her biri payların oluşturulmasını sulh mahkemesinden isteyebilir. Payların oluşturulmasında hâkim, yerel âdetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu göz önünde bulundurur. Payların özgülenmesi mirasçıların anlaşması uyarınca yapılır; buna olanak bulunmazsa kur’a çekilir.

Bölünemeyen mal: TMK m.651. Tek taşınmazlı terekelerde uygulanan kural şudur: değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı, bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir. Mirasçılar bir tereke malının bölünmesi veya özgülenmesi konusunda anlaşamazlarsa, o mal satılır ve bedeli bölüştürülür. Mirasçılardan biri istemde bulunursa satış artırma yoluyla yapılır; artırmanın şekli konusunda anlaşılamazsa sulh hâkimi, artırmanın mirasçılar arasında veya herkese açık yapılmasına karar verir.

Sağ kalan eşin önceliği: TMK m.652. Kanunun tanıdığı en güçlü özgüleme hakkı eşe aittir: eşlerden birinin ölümü hâlinde tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.

Bu hakkın sınırı. Aynı maddede iki sınır vardır: mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek ve sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz; ayrıca tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır. Talep miras hakkına mahsuben olduğundan, konutun değeri payı aşarsa fark denkleştirilir.

Tarımsal işletmede özel rejim: TMK m.659. Tarım arazilerinde bölünme yerine bütünlük korunur: terekede bulunan, ekonomik bütünlüğe ve yeterli tarımsal varlığa sahip bir tarımsal işletme, işletmeye ehil mirasçılardan birinin istemde bulunması hâlinde bu mirasçıya gelir değeri üzerinden bölünmeksizin özgülenir. Bir işletme, değerinde azalma olmaksızın birden çok yeterli tarımsal varlığa sahip işletmeye bölünebilecek nitelikteyse, sulh hâkimi bunları istemde bulunan ve işletmeye ehil olan birden çok mirasçıya ayrı ayrı özgüleyebilir.

Bütünlük ve anı değeri: TMK m.649. İki koruma kuralı daha vardır: mirasçılardan birinin karşı çıkması hâlinde, nitelikleri veya özgülendikleri amaç gereği bir bütünlük oluşturan eşya birbirinden ayrılamaz. Ayrıca aile belgeleri ile aile için özel anı değeri olan eşya, mirasçılardan birinin karşı çıkması hâlinde satılamaz; anlaşmazlık çıkarsa sulh hâkimi, yerel âdetleri ve kişisel durumları gözeterek bu eşyanın payına mahsup edilmek veya edilmemek suretiyle birine özgülenmesine ya da satılmasına karar verir.

Anlaşmayla paylaşma: TMK m.676. Mirasçılar talimattan farklı bir düzen kurmak isterse yol açıktır: mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar. Ancak şekil şarttır: paylaşma sözleşmesiyle mirasçıların tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesi de kabul edilebilir. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.

Dava yolu ve mahkeme: HMK m.4. Anlaşma sağlanamazsa paylaşma yargıya taşınır: sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları görür. Bu görev kuralı kamu düzenindendir ve re’sen gözetilir. Ayrıca HUAK m.18/B uyarınca ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Talimat uygulanamıyorsa özet. Mirasbırakanın gösterdiği mal terekede yoksa veya değeri değişmişse: önce TMK m.647 uyarınca iradenin paylaşma kuralı mı kazandırma mı olduğu belirlenir; paylaşma kuralıysa mal payına mahsup edilir ve fark denkleştirilir; uygulanamıyorsa TMK m.650 ve m.651 sırası işler; eş bakımından TMK m.652, tarımsal işletmede TMK m.659 öncelikli özgüleme sebebi olarak ileri sürülür.

Kanunun paylaşma düzeni

KonuKuralDayanak
Payların oluşturulmasıMirasçı veya ortak kök sayısıncaTMK m.650
Anlaşma olmazsaSulh mahkemesinden istenirTMK m.650
Hâkimin ölçütüYerel âdet, kişisel durum, çoğunluğun arzusuTMK m.650
ÖzgülemeAnlaşmayla; olmazsa kur’aTMK m.650
Bölünemeyen malBütün olarak birine özgülenirTMK m.651
AnlaşılamazsaSatılır ve bedeli bölüştürülürTMK m.651
Artırmanın şekliMirasçılar arasında veya herkese açıkTMK m.651
Konut ve ev eşyasıEşe miras hakkına mahsuben mülkiyetTMK m.652
Haklı sebepleİntifa veya oturma hakkıTMK m.652
Meslek bölümleriEş bu hakları kullanamazTMK m.652
Tarımsal işletmeEhil mirasçıya gelir değeri üzerindenTMK m.659
BütünlükKarşı çıkılırsa eşya ayrılamazTMK m.649
Anı değeriKarşı çıkılırsa satılamazTMK m.649
Paylaşma sözleşmesiYazılı şekil; mirasçıları bağlarTMK m.676
Görevli mahkemeSulh hukuk; değere bakılmazHMK m.4

Sık Yapılan Hatalar

  • Özgülemeyi fazladan kazandırma sanmak. TMK m.647/3 karinesi paylaştırma kuralı der.
  • Denkleştirme talebini atlamak. Kastedilmemiş eşitsizlik giderilebilir.
  • Talimatı saklı payın üzerinde görmek. Saklı pay aşılamaz.
  • Vasiyetnamede ifadeyi belirsiz bırakmak. İrade tartışma konusu olur.
  • Değerleri güncellememek. Yıllar sonra eşitsizlik doğar.
  • Kanuni özgüleme imkânlarını bilmemek. Konut ve tarımsal işletme.
  • Oybirliğiyle anlaşma imkânını denememek. Talimattan daha esnektir.
  • Tenkis süresini kaçırmak. Talimat tenkisi engellemez.

Sıkça Sorulan Sorular

Talimat yoksa paylar nasıl oluşturulur?

TMK m.650 uyarınca mirasçılar tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay oluşturur; anlaşma olmazsa her mirasçı payların oluşturulmasını sulh mahkemesinden isteyebilir. Hâkim yerel âdetleri, kişisel durumları ve çoğunluğun arzusunu gözetir; özgüleme anlaşmayla, olanak yoksa kur’a ile yapılır.

Tek taşınmaz varsa ne olur?

TMK m.651 uyarınca değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir; anlaşma sağlanamazsa mal satılır ve bedeli bölüştürülür. Mirasçılardan biri isterse satış artırma yoluyla yapılır ve artırmanın şekline sulh hâkimi karar verir.

Konut ve ev eşyasında sağ kalan eşin önceliği var mı?

TMK m.652 uyarınca tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa sağ kalan eş, bunlar üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebeple mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı da tanınabilir. Mirasbırakanın mesleğini icra ettiği ve altsoyun aynı mesleği sürdürmesi için gerekli bölümlerde bu hak kullanılamaz.

Tarımsal işletmede özel kural var mı?

TMK m.659 uyarınca terekede bulunan, ekonomik bütünlüğe ve yeterli tarımsal varlığa sahip tarımsal işletme, işletmeye ehil mirasçılardan birinin istemi hâlinde ona gelir değeri üzerinden bölünmeksizin özgülenir; işletme değer kaybı olmadan bölünebiliyorsa sulh hâkimi birden çok ehil mirasçıya ayrı ayrı özgüleyebilir.

Mirasçılar talimattan farklı bir paylaşma yapabilir mi?

TMK m.676 uyarınca mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar; paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Anlaşma sağlanamazsa HMK m.4 uyarınca sulh hukuk mahkemesinde dava açılır ve HUAK m.18/B uyarınca önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Miras bırakan paylaşımı düzenleyebilir mi?

Evet. TMK m.647 uyarınca mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir.

Bu kurallar mirasçıları bağlar mı?

Aynı madde uyarınca bu kurallar, mirasbırakan tarafından kastedilmemiş olan bir eşitsizlik hâlinde payların denkleştirilmesi olanağı saklı kalmak kaydıyla mirasçılar için bağlayıcıdır.

Eşitsizlik varsa ne olur?

Miras bırakanın kastetmediği bir eşitsizlik bulunuyorsa, paylar denkleştirilir. Kastedilen eşitsizlik ise tasarrufun yorumuyla belirlenir ve kural olarak korunur.

Saklı pay zedelenirse ne olur?

Paylaştırma kuralları saklı payları ortadan kaldıramaz. Saklı payı zedelenen mirasçı TMK m.560 vd. uyarınca tenkis talebinde bulunabilir.

Belirli bir mal belirli bir mirasçıya bırakılabilir mi?

Evet. Miras bırakan, belirli bir malın belirli bir mirasçının payına düşmesini kararlaştırabilir. Bu, o mirasçıya fazladan bir hak vermez; payına mahsuben özgüleme anlamına gelir.

Malın değeri payı aşarsa ne olur?

Aşan kısım bakımından ilgili mirasçının diğer mirasçılara denkleştirme yapması gerekir. Miras bırakanın bunu bir kazandırma olarak öngördüğü anlaşılıyorsa, tasarrufun niteliği ayrıca değerlendirilir.

Şekil şartı var mı?

Paylaştırma kuralı bir ölüme bağlı tasarruf içinde yer aldığından, vasiyetname veya miras sözleşmesi için öngörülen şekil şartlarına uyulması gerekir.

Sözlü talimat geçerli mi?

Kural olarak hayır. Ölüme bağlı tasarruflar kanunda öngörülen şekillerde yapılır. Sözlü vasiyet ise ancak kanunda sayılan olağanüstü hâllerde ve öngörülen usulle mümkündür.

Mirasçılar aksini kararlaştırabilir mi?

Mirasçılar oybirliğiyle farklı bir paylaşma yapabilir. Paylaşma sözleşmesi, mirasçıların iradesiyle kurulur ve miras bırakanın talimatından farklı bir düzen öngörebilir.

Bir mirasçı razı olmazsa ne olur?

Paylaştırma kuralı bağlayıcı olduğundan, mirasçılardan biri talimata uyulmasını isteyebilir. Bu talep paylaşma davasında ileri sürülür.

Vasiyet alacaklısı ile farkı nedir?

Belirli mal vasiyetinde vasiyet alacaklısı mirasçı olmaz; terekeye karşı kişisel bir alacak hakkı kazanır. Paylaştırma kuralında ise mal, zaten mirasçı olan kişinin payına özgülenir.

Tarımsal işletmede özel kural var mı?

TMK m.659 vd.’da tarımsal işletmelerin bölünmeden özgülenmesine ilişkin özel hükümler bulunur. Ayrıca 5403 sayılı Kanun kapsamında yeter gelirli arazi ve ehil mirasçı ölçütleri uygulanır.

Konut ve ev eşyasında durum nedir?

TMK m.652 uyarınca sağ kalan eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu, kanundan doğan bir özgüleme imkânıdır.

Paylaştırma kuralına itiraz edilebilir mi?

Tasarrufun kendisi TMK m.557 uyarınca iptal davasına konu olabilir. Ayrıca kastedilmemiş eşitsizlik ve saklı pay iddiaları ileri sürülebilir.

Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek

📞 0554 648 37 15

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara


Post by Av. Fatma Öztürk