Bir eş vefat ettiğinde geride kalan eşin ne alacağı, çoğu ailede ilk sorulan ve en çok yanlış cevaplanan sorudur. Yanlış cevabın kaynağı hep aynıdır: eşin payı sabit bir oran değildir; sağ kalan eşin miras payı, miras bırakanın hangi hısımlarıyla birlikte mirasçı olduğuna göre dörtte birden mirasın tamamına kadar değişir. Bu değişimi düzenleyen tek hüküm 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 499. maddesidir ve bu yazı, o maddenin tablosunu, tablonun arkasındaki zümre sistemini, eşin saklı payını, mirastan önce yapılması gereken mal rejimi tasfiyesini ve eşin payını kaybettiği hâlleri kanun maddeleriyle tek tek ele alır.
Yazının sonunda, aynı ailede farklı mirasçı bileşimlerine göre hesaplanmış örnek tablolar ve en sık yapılan hatalar yer alıyor. Somut dosyanızda payınızın ne olduğunu öğrenmek, veraset ilamı ve intikal işlemlerini başlatmak için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Eşin Miras Payı Neden Sabit Değil: Zümre Sistemi (TMK m.495-501)
Türk miras hukuku yasal mirasçıları “zümre” adı verilen üç kan hısımlığı grubuna ayırır. Birinci zümre miras bırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar, torun çocukları), ikinci zümre ana ve babası ile onların altsoyu (kardeşler, yeğenler), üçüncü zümre ise büyük ana ve büyük babaları ile onların altsoyudur (amca, hala, dayı, teyze ve bunların çocukları). Bir önceki zümrede tek bir mirasçı bile varsa sonraki zümre mirasçı olamaz; buna “zümre sisteminin kapatıcı etkisi” denir.
Sağ kalan eş bu zümrelerin hiçbirinde yer almaz. Eş, kan hısımı değildir; kanun onu zümrelerin yanında, her zümre ile birlikte mirasçı olan ama zümreye göre payı değişen özel bir mirasçı olarak konumlandırır. TMK m.499’un mantığı budur: eş, birlikte mirasçı olduğu zümre uzaklaştıkça daha büyük pay alır; hiçbir zümre kalmadığında ise mirasın tamamı eşe geçer.
| Zümre | Kimler girer | Dayanak | Halefiyet |
|---|---|---|---|
| 1. zümre | Çocuklar, torunlar ve onların altsoyu; evlatlık ve altsoyu | TMK m.495, m.500 | Her derecede sınırsız |
| 2. zümre | Ana, baba; onlar ölmüşse kardeşler, yeğenler ve altsoyları | TMK m.496 | Her derecede sınırsız |
| 3. zümre | Büyük ana ve büyük babalar; onlar ölmüşse çocukları (amca, hala, dayı, teyze) ve altsoyları | TMK m.497 | Eş varsa yalnızca büyük ana-babanın çocuklarına kadar |
| Eş | Resmî nikâhla evli sağ kalan eş | TMK m.499 | Zümre dışı, her zümreyle birlikte mirasçı |
| Devlet | Hiçbir mirasçı yoksa | TMK m.501 | — |
Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma ya da hâkim kararıyla kurulmuş çocuklar, TMK m.498 gereği baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçıdır; evlatlık da TMK m.500 uyarınca evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve kendi öz ailesindeki mirasçılığı devam eder. Her iki durumda da bu kişiler birinci zümreyi oluşturduğundan eşin payı dörtte birdir.
TMK m.499 Tablosu: Sağ Kalan Eşin Yasal Miras Payı
TMK m.499, sağ kalan eşin birlikte bulunduğu zümreye göre mirasçılığını üç bentte düzenler. Maddenin son cümlesi, üçüncü zümrede de kimse yoksa mirasın tamamının eşe kalacağını söyler. Tablo, maddenin doğrudan karşılığıdır.
| Eş kimlerle birlikte mirasçı | Eşin payı | Zümreye kalan | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Altsoy ile (çocuk, torun) | 1/4 | 3/4, altsoy arasında eşit ve halefiyetle | TMK m.499/1, m.495 |
| Ana ve baba zümresi ile (ana, baba, kardeş, yeğen) | 1/2 | 1/2, ana-baba arasında eşit; ölen tarafın payı altsoyuna | TMK m.499/2, m.496 |
| Büyük ana-baba zümresi ile (büyük ana-baba, amca, hala, dayı, teyze) | 3/4 | 1/4, büyük ana-babalar arasında eşit; ölenin payı çocuğuna | TMK m.499/3, m.497/son |
| Hiçbir zümrede mirasçı yoksa | Tamamı | — | TMK m.499/3 son cümle |
Tabloda iki noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, ikinci zümrede ana ve babadan biri ölmüşse onun payı kendi altsoyuna, yani miras bırakanın kardeşlerine ve yeğenlerine geçer; ana ve baba tarafından hiç mirasçı kalmamışsa ikinci zümre kapanır ve eş üçüncü zümreyle birlikte dörtte üç alır. İkincisi, üçüncü zümrede eşin varlığı halefiyeti sınırlar: TMK m.497’nin son fıkrası uyarınca sağ kalan eş varsa büyük ana ve büyük babalardan ölmüş olanın payı yalnızca kendi çocuğuna geçer; çocuğu da yoksa o taraftaki diğer büyük ana veya büyük babaya, o taraf tümüyle boşalmışsa diğer tarafa geçer. Kuzenler eşle birlikte mirasçı olamaz; büyük ana ve büyük babaların çocukları da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Eski Kanundan Kalan Yanlış: “Eş Yarım İntifa Seçebilir”
İnternette ve aile büyüklerinin hafızasında hâlâ dolaşan “sağ kalan eş çocuklarla birlikte mirasın dörtte birinin mülkiyeti ile yarısının intifası arasında seçim yapar” bilgisi, 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun’un 444. maddesine aittir. 1 Ocak 2002’de yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanun bu seçimlik hakkı kaldırmış, eşin payını tüm zümrelerde doğrudan mülkiyet payı olarak düzenlemiştir. Bugün ölen bir kişinin eşi için intifa seçeneği yoktur; eşin intifa veya oturma hakkı ancak aşağıda ele alınacak aile konutu hükümleri (TMK m.652 ve m.240) çerçevesinde gündeme gelir.
Örneklerle Hesap: Aynı Tereke, Farklı Mirasçı Bileşimleri
Aşağıdaki tabloda tereke 1.200.000 TL kabul edilmiş ve mal rejimi tasfiyesinin tamamlandığı varsayılmıştır. Rakamlar yalnızca oranların somutlaştırılması içindir.
| Mirasçı bileşimi | Eş | Diğer mirasçılar | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Eş + 2 çocuk | 1/4 = 300.000 | Her çocuk 3/8 = 450.000 | Altsoy 3/4’ü eşit paylaşır (m.495/1) |
| Eş + 1 çocuk + ölen çocuğun 2 torunu | 1/4 = 300.000 | Çocuk 3/8 = 450.000; her torun 3/16 = 225.000 | Torunlar ölen anne/babalarının payını halefiyetle alır (m.495/2) |
| Eş + anne + baba | 1/2 = 600.000 | Anne 1/4 = 300.000; baba 1/4 = 300.000 | Ana-baba kendi yarısını eşit paylaşır (m.496/1) |
| Eş + anne (baba ölmüş) + 2 kardeş | 1/2 = 600.000 | Anne 1/4 = 300.000; her kardeş 1/8 = 150.000 | Babanın payı altsoyuna, yani kardeşlere geçer (m.496/2) |
| Eş + anne (baba ölmüş, kardeş yok) | 1/2 = 600.000 | Anne 1/2 = 600.000 | Bir tarafta mirasçı yoksa tümü diğer tarafa (m.496/3) |
| Eş + 3 kardeş (ana-baba ölmüş) | 1/2 = 600.000 | Her kardeş 1/6 = 200.000 | Kardeşler ikinci zümrenin yarısını halefiyetle paylaşır |
| Eş + büyükanne + amca (büyükbaba ölmüş) | 3/4 = 900.000 | Büyükanne 1/8 = 150.000; amca 1/8 = 150.000 | Büyükbabanın payı çocuğuna, yani amcaya (m.497/son) |
| Eş + yalnızca kuzenler | Tamamı = 1.200.000 | — | Eş varken kuzenler mirasçı olamaz (m.497/son, m.499/3) |
Bu tablonun en çok şaşırtan satırı sonuncusudur: miras bırakanın hayatta hiçbir çocuğu, ana-babası, kardeşi, büyük ana-babası ve amca-hala-dayı-teyzesi yoksa, kuzenleri ne kadar yakın olursa olsun mirasın tamamı eşe kalır. Eş yoksa aynı durumda kuzenler halefiyetle mirasçı olur; eşin varlığı üçüncü zümredeki halefiyeti keser.
Somut paylarınızı hesaplamak için Yasal Miras Payı ve Saklı Pay Hesaplama Aracını kullanabilirsiniz; araç, mirasçı bileşimini seçtiğinizde TMK m.499 ve m.506’ya göre hem yasal payı hem saklı payı verir.
Eşinizin vefatından sonra miras payınızın ve mal rejimi alacağınızın hesabı için
Hukukçular Evi Ankara olarak yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15
Eşin Saklı Payı: Vasiyetle Bile Elinden Alınamayan Kısım (TMK m.505-506)
Yasal miras payı, miras bırakanın hiçbir ölüme bağlı tasarruf yapmadığı durumda eşe düşen paydır. Miras bırakan vasiyetname veya miras sözleşmesiyle bu düzeni değiştirebilir; ancak TMK m.505 saklı paylı mirasçıları altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş olarak sayar ve m.506 her birinin saklı payını yasal miras payının bir oranı olarak korur. Eş için bu oran, diğer mirasçılardan farklı olarak, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre iki kademelidir.
| Mirasçı | Saklı pay (yasal payın oranı) | Dayanak |
|---|---|---|
| Altsoy | Yasal miras payının 1/2’si | TMK m.506/1 |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının 1/4’ü | TMK m.506/2 |
| Sağ kalan eş — altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte | Yasal miras payının tamamı | TMK m.506/3 |
| Sağ kalan eş — diğer hâllerde | Yasal miras payının 3/4’ü | TMK m.506/3 |
| Kardeşler | Saklı payı yoktur | 5650 sayılı Kanun ile 2007’de kaldırıldı |
Bu tablonun pratik sonucu şudur: çocuklarla birlikte mirasçı olan eşin dörtte birlik payının tamamı saklıdır; miras bırakan vasiyetle bu dörtte biri bir başkasına bırakamaz, bıraktıysa eş tenkis davası ile geri alır. Ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olan eşin yarım payı da aynı şekilde tümüyle saklıdır. Eş üçüncü zümreyle birlikte veya tek başına mirasçı olduğunda ise saklı pay yasal payın dörtte üçüne iner; örneğin tek mirasçı olan eşin saklı payı terekenin dörtte üçüdür ve miras bırakan kalan dörtte biri serbestçe vasiyet edebilir.
Kardeşin saklı payının bulunmaması eş açısından önemli bir güvencedir. Çocuğu ve ana-babası olmayan bir kişi tüm malvarlığını eşine vasiyet ettiğinde, ikinci zümrede kalan kardeşler tenkis davası açamaz; vasiyet aynen uygulanır ve eş, yasal olarak yarısını alacağı mirasın tamamını alır. Saklı payların hesaplanma yöntemi ve tasarruf edilebilir kısım için Tasarruf Edilebilir Kısım ve Saklı Pay Oranları yazısına, kimin ne kadar alabileceğinin senaryo tabloları için Miras Paylaşımında Saklı Pay Hakları rehberine bakabilirsiniz.
| Bileşim | Eşin yasal payı | Eşin saklı payı | Toplam saklı pay | Serbest kısım |
|---|---|---|---|---|
| Eş + 2 çocuk | 1/4 | 1/4 | 1/4 + 2×(3/16) = 5/8 | 3/8 |
| Eş + anne + baba | 1/2 | 1/2 | 1/2 + 2×(1/16) = 5/8 | 3/8 |
| Eş + 2 kardeş | 1/2 | 1/2 | 1/2 (kardeşlerin saklı payı yok) | 1/2 |
| Eş + büyükanne | 3/4 | 9/16 | 9/16 | 7/16 |
| Eş tek başına | Tamamı | 3/4 | 3/4 | 1/4 |
Önce Mal Rejimi Tasfiyesi, Sonra Miras (TMK m.225, m.236, m.240)
Eşin miras payı hesaplanmadan önce cevaplanması gereken bir soru vardır: tereke tam olarak nedir? Ölen eşin adına kayıtlı her mal terekeye girmez, çünkü ölüm TMK m.225 uyarınca eşler arasındaki mal rejimini sona erdirir ve tasfiye, miras paylaşımından önce yapılır. 1 Ocak 2002’den sonra evlenen ya da o tarihten sonra başka bir rejim seçmeyen eşler için yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m.202). Bu rejimde her eş, diğerinin evlilik süresince edindiği malların (edinilmiş mallar, m.219) borçlar düşüldükten sonra kalan artık değerinin yarısına katılma alacağı olarak hak kazanır (m.231, m.236/1).
Sağ kalan eşin katılma alacağı bir miras payı değil, terekeye karşı ileri sürülen bir alacaktır; tereke borcu olarak önce ödenir, kalan üzerinden miras payları hesaplanır. Aynı şekilde ölen eşin sağ kalan eşin artık değerindeki yarım hakkı da terekeye bir alacak olarak girer ve diğer mirasçılar bunu sağ kalan eşten isteyebilir. İki alacak karşılıklı olduğundan uygulamada takas edilir. Miras yoluyla edinilen mallar, kişisel eşya ve manevi tazminat alacakları kişisel mal sayıldığından (m.220) tasfiyeye girmez; bunlar doğrudan terekeye dâhil olur.
| Adım | İşlem | Örnek (eş + 2 çocuk) |
|---|---|---|
| 1 | Ölen eşin malvarlığı | 6.000.000 TL (4.000.000 edinilmiş, 2.000.000 miras kalan kişisel mal) |
| 2 | Ölen eşin artık değeri ve sağ kalan eşin katılma alacağı (m.236/1) | Artık değer 4.000.000 → sağ kalan eşe 2.000.000 |
| 3 | Sağ kalan eşin edinilmiş malı ve terekenin ondaki alacağı | Sağ kalan eşin artık değeri 1.000.000 → terekeye 500.000 |
| 4 | Takas sonrası net katılma alacağı | 2.000.000 − 500.000 = terekeden eşe 1.500.000 ödenir |
| 5 | Paylaşılacak tereke | 6.000.000 − 1.500.000 = 4.500.000 |
| 6 | Miras payları (m.499/1, m.495) | Eş 1/4 = 1.125.000; her çocuk 3/8 = 1.687.500 |
| 7 | Sağ kalan eşin eline geçen toplam | 1.500.000 + 1.125.000 = 2.625.000 (kendi 1.000.000 TL’lik malı ayrıca kendisinde kalır) |
Bu sıralama atlanırsa eş, aslında kendisine ait olan katılma alacağını da çocuklarla paylaşmış olur. Uygulamada en çok yapılan hata, tapuda ölen eşin adına kayıtlı evin doğrudan dörtte bir – dörtte üç oranında bölünmesidir; oysa ev evlilik içinde edinilmişse eşin önce yarısı üzerinde katılma alacağı, sonra kalan yarı üzerinde dörtte bir miras payı vardır. Tasfiyenin ayrıntıları için Ölümle Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Sağ Kalan Eşin Katılma Alacağı ile Katılma Alacağı mı Miras Payı mı Önce Gelir? yazılarına; eşin kişisel malına yapılan katkının karşılığı için Değer Artış Payı Alacağı (TMK m.227) yazısına bakılabilir.
Eşler mal ayrılığı rejimi seçmişse (m.242) tasfiye aşaması yoktur; her eşin adına kayıtlı mal onun sayılır ve ölen eşin adına kayıtlı her şey doğrudan terekeye girer. 2002 öncesi evliliklerde 1 Ocak 2002’ye kadar edinilen mallar için eski kanunun mal ayrılığı rejimi, bu tarihten sonra edinilenler için katılma rejimi uygulanır (4722 sayılı Kanun m.10).
Aile Konutu ve Ev Eşyası: Eşin Evde Kalma Hakkı (TMK m.652 ve m.240)
Sağ kalan eşin miras payı çoğu zaman aile konutunun tamamını karşılamaz. Kanun bu boşluğu iki hükümle doldurur. TMK m.652 uyarınca sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için ölen eşiyle birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; aynı talep ev eşyası için de yapılabilir. Konutun değeri eşin payını aşıyorsa aradaki fark diğer mirasçılara ödenir. Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin veya diğer mirasçıların istemi üzerine mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir. Miras bırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı işi sürdürmesi için gerekli olan bölümler bu hakkın dışındadır.
TMK m.240 ise aynı korumayı mal rejimi tasfiyesi aşamasında sağlar: sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben aile konutu üzerinde intifa veya oturma hakkı, haklı sebep varsa mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Böylece eş, önce katılma alacağıyla, yetmezse miras payıyla konutu kendi üzerine alabilir. Bu iki hükmün birlikte kullanımı, eşin çocuklarla paylaşamadığı evde kalmasını sağlayan en güçlü araçtır ve talep, paylaşma tamamlanmadan önce ileri sürülmelidir. Ayrıntılar için Sağ Kalan Eşin Aile Konutu ve Ev Eşyası Üzerindeki Hakkı yazısına bakabilirsiniz.
Eş Ne Zaman Mirasçı Olamaz?
Eşin mirasçılığı evlilik bağına dayanır; bağ yoksa veya kanunun saydığı bir engel varsa pay da yoktur.
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Boşanma kesinleşmiş | Eşler birbirine yasal mirasçı olamaz; boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflardaki haklar da aksi anlaşılmadıkça düşer | TMK m.181/1 |
| Boşanma davası sürerken ölüm | Ölen eşin mirasçıları davaya devam edip sağ kalan eşin kusurunu ispat ederse eş mirasçı olamaz | TMK m.181/2 |
| Ayrılık kararı | Evlilik devam ettiğinden mirasçılık sürer | TMK m.170 vd. |
| Dinî nikâh, birlikte yaşam | Resmî evlilik yoksa mirasçılık yoktur | TMK m.143, m.499 |
| Evliliğin butlanı | Butlan kararı kesinleşinceye kadar evlilik geçerli sonuç doğurur; karar kesinleştiyse mirasçılık kalkar | TMK m.159 |
| Mirastan yoksunluk | Miras bırakanı kasten öldürme, vasiyet yapmasını engelleme gibi hâllerde eş kendiliğinden mirasçı olamaz | TMK m.578 |
| Mirasçılıktan çıkarma | Ağır suç veya aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde ihlali hâlinde miras bırakan eşi saklı payından mahrum edebilir | TMK m.510-512 |
| Mirastan feragat sözleşmesi | Eş, sağlığında noter önünde miras hakkından vazgeçmişse mirasçı olmaz | TMK m.528-530 |
| Mirasın reddi | Eş üç ay içinde reddederse payı diğer mirasçılara geçer | TMK m.605-606 |
En çok tartışılan hâl, boşanma davası devam ederken bir eşin ölmesidir. Dava ölümle düşer; ancak TMK m.181/2 ölen eşin mirasçılarına davaya devam etme ve sağ kalan eşin kusurlu olduğunu ispat etme imkânı verir. Kusur ispatlanırsa sağ kalan eş yasal mirasçı sıfatını ve varsa ölüme bağlı tasarruflardan doğan haklarını kaybeder; ispatlanamazsa evlilik ölümle sona ermiş sayılır ve eş m.499’daki payını alır. Bu ihtimalin ayrıntıları Boşanma Davası Sürerken Eş Ölürse Miras Ne Olur? yazısında; resmî nikâhsız birlikteliklerde sağ kalanın hangi haklara sahip olduğu ise Nikâhsız Yaşadık, Eşim Öldü: Hangi Haklarım Var? yazısında ele alınmıştır.
İkinci Evlilik ve Önceki Evlilikten Çocuklar
Miras bırakanın önceki evliliğinden çocukları varsa ikinci eş bu çocuklarla birlikte mirasçıdır ve payı yine dörtte birdir; çocukların hangi evlilikten olduğu payı değiştirmez. Ancak ikinci eşin ölümünde durum tersine döner: ilk evlilikten olan çocuklar üvey anne veya babanın mirasçısı değildir. Bu nedenle ilk eşten kalan malın önce ikinci eşe dörtte bir, sonra ikinci eşin kendi çocuklarına veya kendi ailesine geçmesi, uygulamada “mal ailenin dışına çıktı” şikâyetlerinin ana kaynağıdır. Bu dengeyi kurmanın yolları, miras sözleşmesi, mirastan feragat ve vasiyetname seçenekleriyle birlikte İkinci Evlilik ve Karma Ailede Miras yazısında incelenmiştir.
Miras bırakan öldüğünde eşi hamileyse cenin, sağ doğmak koşuluyla mirasçıdır (TMK m.582); paylaşma doğuma kadar ertelenir (m.643) ve çocuk sağ doğduğunda birinci zümre oluştuğundan eşin payı dörtte bir olarak hesaplanır. Bu ihtimal Cenin Mirasçı Olur mu? yazısında ele alınmıştır.
Dul Aylığı Mirasın Parçası Değildir (5510 s.K. m.32-37)
Sağ kalan eşin en sık karıştırdığı iki hak, miras payı ile Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı ölüm aylığıdır. Ölüm aylığı terekeye girmez; 5510 sayılı Kanun’un 32 ve devamı maddelerine göre hak sahibi eşin kendi hakkıdır ve mirasın reddedilmesinden etkilenmez. Kanun’un 34. maddesi uyarınca dul eşe sigortalının aylığının yüzde ellisi, aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan ve bu Kanun kapsamında veya yabancı ülke mevzuatı kapsamında çalışmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış dul eşe ise yüzde yetmiş beşi bağlanır. Hak sahiplerine bağlanan aylıkların toplamı sigortalının aylığını geçemez (m.35). Dul eş yeniden evlenirse aylık kesilir; m.37 uyarınca iki yıllık aylık tutarında evlenme ödeneği ödenir. Bu hakkın ayrıntıları Ölüm Aylığı, Dul ve Yetim Aylığı 2026 yazısında; miras payı ile destekten yoksun kalma tazminatının farkı ise ölümlü kaza dosyaları için ayrıca yazılmıştır.
Veraset ve İntikal Vergisinde Eşin İstisnası (7338 s.K. m.4, m.9, m.16)
Eşe düşen miras payı 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında vergilendirilir; ancak Kanun’un 4. maddesinin (b) bendi eş ve füruğ için ayrı bir istisna tanır. 57 Seri No’lu Genel Tebliğ ile 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli tutarlar şöyledir: evlatlıklar dâhil füruğ ve eşten her birine isabet eden miras hisselerinde 2.907.136 TL; füruğ bulunmaması hâlinde eşe isabet eden miras hissesinde 5.817.845 TL. İstisna her mirasçının kendi payına ayrı ayrı uygulanır, terekenin tamamından bir kez düşülmez. Kalan matrah, veraset yoluyla intikallerde dilimlere göre yüzde bir ile yüzde on arasında vergilendirilir (m.16).
Beyanname, ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de ise ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde verilir (m.9). Payı istisna sınırının altında kalan eşin de beyanname vermesi gerekir; çünkü tapu ve banka işlemlerinde aranan ilişik kesme belgesi ancak beyan üzerine alınır. Tutarı hesaplamak için Veraset ve İntikal Vergisi Hesaplama Aracı, beyan ve ödeme takvimi için Veraset ve İntikal Vergisi 2026 yazısı kullanılabilir.
Payı Almanın Yolu: Veraset İlamı, Tereke ve İntikal
Eşin payı kanundan doğar ama tapu, banka ve trafik tescilinde geçerli olması için belgelenmesi gerekir. İlk adım TMK m.598 uyarınca sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınacak mirasçılık belgesidir; belgede eşin payı m.499’a göre kesir olarak gösterilir. Belge, e-Devlet üzerinden sorgulanabilir ve mirasçılardan her biri tek başına başvurabilir. Ardından veraset ve intikal beyannamesi verilir, ilişik kesme belgesi alınır ve tapuda intikal işlemi yapılır. Mirasçılar birden fazlaysa tapu önce elbirliği mülkiyeti olarak tescil edilir (TMK m.640); eş payını ayırmak istiyorsa paylı mülkiyete geçiş, miras taksim sözleşmesi veya ortaklığın giderilmesi yollarından biri izlenir.
Bu sürecin tamamı Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) ve e-Devlet Sorgulama rehberinde, tapu ayağı Miras Kalan Taşınmazın İntikali yazısında, mahkemeden paylaşmadan mirasçıların anlaşmayla bölüşmesi ise Miras Taksim (Paylaşma) Sözleşmesi yazısında adım adım anlatılmıştır. Hangi davanın hangi mahkemede açılacağı için Miras Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme tablosuna bakılabilir.
Eşin Kaçırmaması Gereken Süreler
| İşlem | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Mirasın reddi | 3 ay | Ölümün öğrenildiği tarih | TMK m.606 |
| Veraset ve intikal beyannamesi | 4 ay | Ölüm tarihi (yurt dışı ölümlerde 6-8 ay) | 7338 s.K. m.9 |
| Tenkis davası | 1 yıl / her hâlde 10 yıl | Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi / vasiyetnamenin açılması veya mirasın açılması | TMK m.571 |
| Vasiyetnamenin iptali | 1 yıl / 10 yıl / 20 yıl | İptal sebebinin öğrenilmesi / vasiyetnamenin açılması | TMK m.559 |
| Aile konutunun özgülenmesi talebi | Paylaşma tamamlanmadan önce | — | TMK m.652 |
| Katılma alacağı | 10 yıl zamanaşımı | Mal rejiminin sona ermesi (ölüm) | TMK m.225, TBK m.146 |
| Veraset ilamı | Süre yok | — | TMK m.598 |
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| “Eş her zaman yarısını alır” | Çocuk varsa dörtte bir, ana-baba zümresi varsa yarı, büyük ana-baba zümresi varsa dörtte üç, kimse yoksa tamamı (m.499) |
| Tapudaki evi doğrudan 1/4 – 3/4 bölmek | Ev evlilik içinde edinildiyse önce katılma alacağı (yarı), sonra kalan üzerinden miras payı (m.225, m.236) |
| “Eş yarım intifa hakkı seçebilir” | Bu hak eski 743 sayılı Kanun’a aitti; 2002’den beri yoktur |
| Kardeşlerin eşe karşı tenkis açabileceğini sanmak | Kardeşin saklı payı 2007’den beri yoktur; her şeyi eşe bırakan vasiyet aynen uygulanır |
| Boşanma davası açıldı diye mirasçılığın düştüğünü sanmak | Mirasçılar davaya devam edip kusuru ispat etmedikçe eş mirasçıdır (m.181/2) |
| Ölüm aylığını mirasla karıştırmak | Aylık eşin kendi hakkıdır, terekeye girmez, mirasın reddinden etkilenmez |
| Payı istisnanın altında diye beyanname vermemek | İlişik kesme belgesi beyan olmadan alınamaz; tapu ve banka işlemi tıkanır |
| Ret süresinde tereke hesabından para çekmek | Zımnen kabul sayılır, ret hakkı düşer (m.610) |
Veraset ilamı, mal rejimi tasfiyesi, aile konutunun özgülenmesi ve tenkis davaları için
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.143, 159, 170, 181, 202, 219-220, 225, 231, 236, 240, 495-501, 505-506, 510-512, 528-530, 559, 571, 578, 582, 598, 605-610, 640, 643, 652)
- 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun (m.10)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m.32-37)
- 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (m.4, 9, 16)
- Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 57) — RG 31.12.2025, 33124 (5. Mükerrer)
Oranlar TMK m.499 ve m.506’nın yürürlükteki metnine, istisna tutarları 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli 57 Seri No’lu Tebliğ’e dayanır. Sonraki yıllarda yeniden değerleme oranıyla güncellenen tutarlar için Kanun’un güncel metni ve son Tebliğ esas alınmalıdır.
📘 İlgili Rehberler
- Miras Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Yasal Miras Payı ve Saklı Pay Hesaplama Aracı
- Veraset İlamı ve e-Devlet Sorgulama Rehberi
- Sağ Kalan Eşin Aile Konutu ve Ev Eşyası Üzerindeki Hakkı
- Ölümle Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Katılma Alacağı
- Tenkis Davası ve Saklı Pay Rehberi
- İkinci Evlilik ve Karma Ailede Miras
- Boşanma Davası Sürerken Eş Ölürse Miras (TMK m.181)
Sıkça Sorulan Sorular
Eşin miras payı ne kadar?
TMK m.499’a göre çocuklarla birlikte mirasçıysa dörtte bir, miras bırakanın ana-baba zümresiyle (ana, baba, kardeş, yeğen) birlikte mirasçıysa yarı, büyük ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa dörtte üç; bu zümrelerde kimse yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Çocuk yoksa eş mirasın tamamını alır mı?
Hayır. Çocuk yoksa miras bırakanın ana-babası, onlar ölmüşse kardeşleri ve yeğenleri ikinci zümre olarak eşle birlikte mirasçı olur ve eşin payı yarıdır. Ana-baba zümresinde de kimse yoksa büyük ana-baba zümresi devreye girer ve eş dörtte üç alır. Ancak üçüncü zümrede de kimse yoksa tamamı eşe kalır.
Kardeşler eşin payına karşı tenkis davası açabilir mi?
Açamaz. Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanun ile 2007 yılında kaldırılmıştır. Miras bırakan çocuğu ve ana-babası yokken tüm malını eşine vasiyet etmişse kardeşler hiçbir pay alamaz.
Eşin saklı payı nedir?
TMK m.506’ya göre eş altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü saklıdır. Yani çocuklarla birlikte mirasçı olan eşin dörtte birlik payı hiçbir vasiyetle elinden alınamaz.
Evlilik içinde alınan ev eşe mi kalır, çocuklara mı?
Önce mal rejimi tasfiye edilir: ev edinilmiş malsa sağ kalan eşin evin değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı vardır. Kalan yarı terekeye girer ve eş bunun dörtte birini, çocuklar dörtte üçünü alır. Eş ayrıca TMK m.652 uyarınca evin mülkiyetinin miras payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir.
Sağ kalan eş evde oturmaya devam edebilir mi?
Evet. TMK m.652 uyarınca eş, aile konutunun mülkiyetinin miras payına mahsuben kendisine özgülenmesini, haklı sebep varsa intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. Aynı talep TMK m.240 ile katılma alacağına mahsuben de yapılabilir. Talep paylaşma tamamlanmadan ileri sürülmelidir.
Boşanma davası sürerken eşim öldü, mirasçı mıyım?
Kural olarak evet. Ancak TMK m.181/2 uyarınca ölen eşin mirasçıları davaya devam edip sizin kusurlu olduğunuzu ispat ederse mirasçı olamazsınız. Kusur ispatlanamazsa m.499’daki payınızı alırsınız.
Dinî nikâhla evli eş mirasçı olur mu?
Olmaz. Mirasçılık TMK m.143 uyarınca resmî evlilik bağına dayanır. Nikâhsız birlikte yaşayan kişi, eşin miras payından yararlanamaz; yalnızca sözleşme veya vasiyetle sağlanmış haklar varsa onları talep edebilir.
İkinci eş, ilk evlilikten olan çocuklarla birlikte ne alır?
Dörtte bir. Çocukların hangi evlilikten olduğu eşin payını değiştirmez. Ancak ikinci eş öldüğünde ilk evlilikten olan çocuklar ona mirasçı olmaz; malın aile dışına çıkmaması için miras sözleşmesi veya vasiyetname düşünülmelidir.
Eşin payı vasiyetle artırılabilir mi?
Evet. Miras bırakan, diğer mirasçıların saklı paylarını aşmamak kaydıyla tasarruf edilebilir kısmı eşine bırakabilir. Örneğin eş ve iki çocuk varken tasarruf edilebilir kısım terekenin sekizde üçüdür; bu kısım eşe vasiyet edilirse eşin toplam payı sekizde beşe çıkar.
Dul aylığı mirasa dâhil mi?
Değil. 5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan ölüm aylığı eşin kendi hakkıdır; terekeye girmez, diğer mirasçılarla paylaşılmaz ve mirasın reddinden etkilenmez. Dul eşe sigortalının aylığının yüzde ellisi, aylık bağlanmış çocuğu yoksa ve çalışmıyorsa yüzde yetmiş beşi bağlanır.
Eş 2026’da ne kadar veraset ve intikal vergisi öder?
Eşe düşen payın 2.907.136 TL’si, çocuk yoksa 5.817.845 TL’si istisnadır; kalan matrah yüzde bir ile yüzde on arasındaki dilimlere göre vergilendirilir. Payı istisnanın altında kalan eşin de dört ay içinde beyanname vermesi gerekir.
Eş tek başına veraset ilamı alabilir mi?
Alabilir. TMK m.598 uyarınca mirasçılardan her biri tek başına sulh hukuk mahkemesine veya notere başvurabilir. Belge tüm mirasçıları ve paylarını gösterir; e-Devlet üzerinden sorgulanabilir.
Eş mirası reddederse payı kime geçer?
Eşin reddettiği pay, eş hiç mirasçı olmamış gibi diğer mirasçılara geçer; çocuklar varsa tamamı çocuklara kalır. Ret, ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yapılır ve ölüm aylığını etkilemez.


