Ceza Hukukunda Uzlaştırma ve HAGB: 7589 Sonrası Güncel Durum, Kapsam, Süreler ve Sonuçlar (CMK 231, 253-255)

Uzlaştırma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ceza dosyasının mahkûmiyetle sonuçlanmadan kapanmasını sağlayan iki ayrı kurumdur. Uzlaştırma, şikâyete bağlı suçlarda ve CMK m.253/1-b’de sayılan suçlarda uygulanır. Taraflar hukuk fakültesi mezunu bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşır. Teklife yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Edim tek seferde yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da davanın düşmesi kararı verilir (m.253-254). HAGB ise yargılama sonunda iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilen sanık hakkında uygulanır. Kurulan hüküm açıklanmaz ve beş yıllık denetim süresi başlar (m.231). Anayasa Mahkemesi 10/7/2025 tarihli kararıyla m.231’in 5-14. fıkralarını 30/9/2026’dan geçerli olmak üzere iptal etmişti. 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun bu fıkraları yeniden düzenledi. Böylece HAGB yürürlükte kalmaya devam ediyor.

Uzlaştırma: Kapsam

Eski metnimizde uzlaştırmanın kapsamı yalnızca genel olarak anlatılmıştı. Kanunun yürürlükteki metni hakareti de uzlaştırma dışında bırakır. 7531 sayılı Kanunla hakaretin ikinci fıkrası, 7571 sayılı Kanunla ise m.125’in tamamı kapsam dışına alınmıştır. Hakaret bunun yerine önödeme kapsamına girmiştir (TCK m.75/6). Uzlaşma kapsamındaki suçlar ise önödemenin dışındadır (m.75/1). Aynı mağdura karşı birlikte işlenen önödeme ve uzlaştırma suçları için 7571 sayılı Kanunla getirilen yeni kural, iki kurumun birbirini engellemesini önler. Uzlaştırmanın hangi suçlarda uygulandığı için uzlaştırma nedir, önödeme için önödeme (TCK 75) rehberlerine bakabilirsiniz.

Uzlaştırma Süreci ve Süreler

Uygulamada en sık hak kaybı, teklife yedi gün içinde cevap verilmemesinden doğar. Bu süre 7531 sayılı Kanunla üç günden yedi güne çıkarılmıştır. Sessiz kalan taraf teklifi reddetmiş sayılır ve uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı dosyada tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez (m.253/18). Bununla birlikte kanun, teklif reddedilmiş olsa bile tarafların en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar uzlaştıklarını gösteren belgeyle savcıya başvurabileceğini düzenler (m.253/16). Uzlaştırma müzakerelerinde yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (m.253/20). Bu güvence, tarafların açık konuşabilmesini sağlar. Teklifin değerlendirilmesi için uzlaştırma teklifini kabul etmeli miyim rehberine bakabilirsiniz.

Uzlaşmanın Sonuçları

Eski metnimizde uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde “kural olarak aynı fiil nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açılamayacağı” yazıyordu. Bu kural daha önce Anayasa Mahkemesinin 26/7/2023 tarihli kararıyla iptal edilmiş, 7531 sayılı Kanunla yeniden ve bir istisnayla düzenlenmiştir. Yürürlükteki metne göre uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar için tazminat davası açılabilir (m.253/19). Mağdur bu nedenle, uzlaşma sırasında zararın tamamen belli olmadığı durumlarda, örneğin tedavisi süren bir yaralanmada, bu hususu uzlaşma raporuna yazdırmalıdır. Uzlaşmanın ceza dosyası ve tazminat üzerindeki etkisi için ceza dosyasının tazminata etkisi rehberine bakabilirsiniz.

Edim Ne Olabilir? Uzlaşma Raporu ve Savcı Denetimi

Uzlaşmanın konusu olan edim, çoğu zaman mağdurun zararının para ile karşılanmasıdır. Ancak kanun edimi yalnızca parayla sınırlamamıştır. Özür dilenmesi, zararın aynen giderilmesi, bir hizmetin yerine getirilmesi veya belirli bir davranıştan kaçınılması da edim olarak kararlaştırılabilir. Uzlaşma gerçekleşirse uzlaştırmacı, tarafların imzalarını da içeren raporda ne suretle uzlaşıldığını ayrıntılı olarak açıklar (CMK m.253/15). Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu mühür ve imza altına alır (m.253/17). Bu denetim, baskı altında veya hukuka aykırı bir edimle yapılan uzlaşmaların önüne geçmeyi amaçlar. Uzlaşma sonucunda verilen kararlara karşı kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir (m.253/23).

Kovuşturma Aşamasında Uzlaştırma

Uzlaştırma yalnızca soruşturma aşamasına özgü değildir. Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa, mahkeme dosyayı uzlaştırma işlemleri için uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m.254/1). Bu durum özellikle suçun niteliğinin yargılama sırasında değiştiği, örneğin nitelikli bir suç yerine uzlaştırma kapsamındaki temel hâlin oluştuğunun anlaşıldığı dosyalarda ortaya çıkar. Uzlaşma gerçekleşir ve edim tek seferde yerine getirilirse mahkeme davanın düşmesine karar verir. Edim ileri tarihe bırakılmış veya taksite bağlanmışsa durma kararı verilir ve durma süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse yargılamaya kaldığı yerden devam olunur (m.254/2). Savunmanın, iddianamedeki nitelendirme değiştiğinde uzlaştırma imkânını gündeme getirmesi önemlidir.

Müzakereye Katılım ve Vekil

Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Müzakerelere şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi, kanuni temsilcisi ya da vekili müzakerelere katılmaktan kaçınırsa, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (CMK m.253/13). Bu nedenle uzlaştırmacının davetine uyulmaması, teklifin reddi sonucunu doğurur. Müzakerelerde avukat desteği, edimin kapsamının doğru belirlenmesi, taksit planının gerçekçi kurulması ve mağdur bakımından sonradan ortaya çıkabilecek zararların raporda saklı tutulması için önemlidir. Uzlaştırmacı, müzakerelerde izlenecek yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Uzlaştırma teklifine cevap vermemek: Yedi gün sonunda teklif reddedilmiş sayılır ve tekrar uzlaştırma yapılamaz.
• Müzakereye katılmamak: Katılmaktan kaçınma, uzlaşmayı kabul etmeme anlamına gelir.
• Zararın tamamını bilmeden uzlaşmak: Sonradan ortaya çıkabilecek zararlar raporda belirtilmelidir.
• Taksitleri aksatmak: Edim yerine getirilmezse kamu davası açılır veya yargılamaya devam edilir.
• HAGB’yi “mahkûmiyet yok” sanmak: Hüküm kurulur; denetim süresinde kasıtlı suç işlenirse açıklanır.
• Zarar giderme koşulunu ihmal etmek: Zarar giderilmemişse taksit taahhüdü açıkça sunulmalıdır.
• Eski bilgilerle hareket etmek: HAGB 7589 ile yeniden düzenlenmiştir; hakaret 7571 ile uzlaştırma dışındadır.

Mağdur Açısından Uzlaşma

Uzlaşma, mağdura zararını hızlı ve doğrudan karşılama imkânı verir. Ancak uzlaşmanın bir bedeli vardır: uzlaşma sağlandığında soruşturma konusu suç nedeniyle, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, tazminat davası açılamaz (m.253/19). Bu nedenle mağdur, zararının tamamının belli olup olmadığını değerlendirmeden uzlaşmayı kabul etmemelidir. Örneğin tedavisi süren bir yaralanmada kalıcı hasar oluşup oluşmayacağı henüz belli değilse, bu durum raporda açıkça belirtilmelidir. Edimin taksitli olması hâlinde, edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılır ve icra takibine konu yapılabilir. Mağdur ayrıca birden fazla şüpheli bulunan dosyalarda, uzlaşmanın yalnızca uzlaşan kişi bakımından sonuç doğuracağını bilmelidir (m.255).

HAGB: AYM İptali ve 7589 Sayılı Kanunla Yeniden Düzenleme

Anayasa Mahkemesi 10/7/2025 tarihli ve E.2024/98, K.2025/149 sayılı kararıyla CMK m.231’in beşinci ila on dördüncü fıkralarını iptal etmiş, kararın yayımından başlayarak dokuz ay sonra, yani 30/9/2026 tarihinde yürürlüğe girmesine hükmetmiştir. Kanun koyucu bu tarihten önce, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunun 15. maddesiyle bu fıkraları yeniden düzenlemiştir. Böylece HAGB kurumu ortadan kalkmamış, yeni metniyle uygulanmaya devam etmektedir. Eski metnimizde 7589 sayılı Kanun “31 Temmuz 2026 tarihli” olarak anılıyordu. Kanunun tarihi 16/7/2026’dır. 31/7/2026 ise Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihtir. Eski metinde taksitle zarar giderme imkânının 7589 ile “getirildiği” de yazıyordu. Bu imkân önceki metinde de bulunuyordu ve yeni düzenlemede korunmuştur (m.231/9). Güncel durum için HAGB kaldırıldı mı rehberine bakabilirsiniz.

HAGB’nin Koşulları

Eski metnimizin bir bölümünde HAGB için “sanığın HAGB’yi kabul etmesi” şartı sayılırken, başka bir bölümünde bu şartın aranmadığı belirtiliyordu. Yürürlükteki metinde sanığın kabulü koşullar arasında sayılmamıştır. HAGB kararına karşı ise istinaf yoluna başvurulabilir (m.231/12). HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasıdır (m.231/5). Açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olsa bile seçenek yaptırımlara çevrilemez (m.231/7). HAGB talebinin nasıl yazılacağı için HAGB talebi dilekçesi rehberine bakabilirsiniz.

Denetim Süresi ve Sonuçları

7589 sayılı Kanunla getirilen önemli yeniliklerden biri, denetim süresi içinde yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanık bakımından mahkemeye tanınan esnekliktir. Mahkeme, sanığın durumunu değerlendirerek hükmü açıklamak yerine, cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir (m.231/11). HAGB kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Kayıtlar yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde ve bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir (m.231/13). Denetim süresi ihlalinin sonuçları için HAGB denetim süresinde suç işlenirse, kanun yolu için HAGB kararına itiraz ve istinaf rehberlerine bakabilirsiniz.

HAGB Kararından Sonra

HAGB kararı, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5). Bu nedenle denetim süresi boyunca sanık hakkında kural olarak mahkûmiyete bağlı hak yoksunlukları uygulanmaz. Denetim süresi başarıyla tamamlanırsa hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (m.231/10). Bu karar, sanık hakkında bir mahkûmiyet hükmü bulunmadığı anlamına gelir. Ancak HAGB kararı ve sonuçları özel sisteme kaydedilir ve bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak kullanılabilir (m.231/13). Denetim süresi içinde kişinin adres değişikliklerini bildirmesi ve denetimli serbestlik müdürlüğünün çağrılarına uyması, yükümlülük ihlali iddialarının önüne geçer.

Çocuklar Bakımından Özel Kurallar

Adli süreçteki çocuklar hakkında da CMK’daki koşulların varlığı hâlinde HAGB kararı verilebilir. Ancak bu kişiler bakımından denetim süresi üç yıldır (5395 s.K. m.23/1). 8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanunla bu maddeye iki yeni fıkra eklenmiştir. Buna göre çocuk hakkında HAGB kararı verildiğinde, yönlendirme tedbirlerinden uygun görülenler denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır (m.23/2). Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde ise çocuk hakkında HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m.23/3). CMK’nın uzlaşmaya ilişkin hükümleri de adli süreçteki çocuklar hakkında uygulanır (m.24). Çocuklar bakımından uzlaştırma kapsamı ayrıca genişletilmiştir. Mağdur gerçek veya özel hukuk tüzel kişisiyse üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar da kapsama girer (CMK m.253/1-c). Çocuk mahkemeleri için çocuk mahkemesi rehberine bakabilirsiniz.

Uzlaştırma, HAGB, Erteleme ve Önödeme Karşılaştırması

Bu kurumlar arasında keyfi bir seçim yapılamaz. Hangisinin uygulanacağını suçun türü ve cezası belirler. Uzlaşma kapsamındaki bir suçta önödeme uygulanmaz. Önödeme kapsamındaki bir suçta da uzlaştırma yoluna gidilmez. Uzlaştırma sonuçsuz kalan bir dosyada ise yargılama sonunda koşulları varsa HAGB değerlendirilir. HAGB verilen hükümde hapis cezası ertelenemez (CMK m.231/7). Erteleme ile HAGB farkı için cezanın ertelenmesi ile HAGB farkı rehberine bakabilirsiniz.

Örnek Olaylar

Örnekler, iki kurumun birbirini dışlamadığını, aksine sırayla devreye girebildiğini gösterir. Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta önce uzlaşma denenir. Uzlaşma sağlanamazsa yargılama sonunda HAGB gündeme gelebilir. HAGB kararı ise uzlaşmaya ilişkin hükümleri saklı tutar (m.231/5). Yani uzlaştırma kapsamındaki bir suçta uzlaştırma denenmeden doğrudan HAGB’ye geçilmemelidir.

Katılanın HAGB Kararına Karşı Hakları

HAGB kararı yalnızca sanığı değil, mağduru da ilgilendirir. Davaya katılan mağdur, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurabilir (CMK m.231/12). Katılan, örneğin zararının gerçekte giderilmediğini, sanığın kasıtlı bir suçtan önceki mahkûmiyeti bulunduğunu veya suçun HAGB uygulanamayacak suçlardan olduğunu ileri sürebilir. İstinaf ve temyiz incelemesinde karar, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. Bu nedenle mağdurun davaya katılma talebinde bulunması, HAGB kararına karşı kanun yolu hakkının kullanılabilmesi için önemlidir.

Zamanaşımı Bakımından Sonuçlar

Her iki kurum da dava zamanaşımını etkiler. Uzlaştırmada ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç uzlaştırmacının raporunu büroya verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez (CMK m.253/21). Taksitli edimde verilen erteleme ve durma kararlarında da süre boyunca zamanaşımı işlemez (m.253/19, 254/2). HAGB kararı verildiğinde ise denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (m.231/8). Bu kurallar, uzlaşma veya HAGB süreçlerinin zamanaşımını dolduracak şekilde kullanılmasını engeller.

Hangisi Sizin İçin Daha Uygun?

Şüpheli veya sanık için uzlaşma ile HAGB arasındaki tercih, çoğu zaman gerçek bir seçim değil, dosyanın hangi aşamada olduğuna ve suçun türüne bağlı bir sonuçtur. Suç uzlaştırma kapsamındaysa ilk adım uzlaştırmadır ve teklif yedi gün içinde değerlendirilmelidir. Uzlaşma, mahkûmiyet hükmü kurulmadan dosyanın kapanmasını sağladığı için genellikle daha az iz bırakan yoldur. Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa veya suç kapsam dışındaysa yargılama sürer ve hüküm aşamasında HAGB gündeme gelir. Suçu işlemediğini düşünen ve güçlü bir savunması bulunan kişi için ise her iki kurum da suçsuzluğun tespiti anlamına gelmez. Beraat kararı, özellikle mesleki veya kariyer açısından sonuç doğurabilecek dosyalarda daha güçlü bir belgedir. Uzlaşma da HAGB de suçun kabulü anlamına gelmez; uzlaştırma müzakerelerindeki açıklamalar delil olarak kullanılamaz (m.253/20).

Uzlaştırma müzakereleri, HAGB talebi, denetim süresi ve hükmün açıklanması aşamalarında hukuki destek için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Taksitle Zarar Giderme Taahhüdüyle HAGB Talebi Dilekçesi Örneği

Sık Sorulan Sorular

Uzlaştırma nedir?

Şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşarak dosyayı sonlandırmasıdır (CMK m.253-255).

Hangi suçlar uzlaştırmaya tabidir?

Şikâyete bağlı suçlar, m.253/1-b’de sayılan suçlar ve adli süreçteki çocuklarda üst sınırı 3 yılı geçmeyen suçlar.

Hakaret uzlaştırmaya tabi mi?

Hayır. 7571 sayılı Kanunla m.125’in tamamı uzlaştırma dışında; hakaret önödeme kapsamındadır (125/3-a hariç).

Uzlaşma teklifine ne kadar sürede cevap verilir?

Yedi gün; cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4).

Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa tekrar denenebilir mi?

Hayır (CMK m.253/18); ancak taraflar iddianameye kadar uzlaştıklarını belgeyle bildirebilir (m.253/16).

Uzlaşma olursa dava ne olur?

Edim tek seferde yerine getirilirse soruşturmada KYOK, kovuşturmada düşme kararı verilir.

Uzlaşmadan sonra tazminat davası açılabilir mi?

Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar için açılabilir; diğerleri için açılamaz (CMK m.253/19).

Uzlaşma masrafını kim öder?

Uzlaşma gerçekleşirse giderler Hazine tarafından karşılanır (CMK m.253/22).

Uzlaşmadaki açıklamalar aleyhime kullanılır mı?

Hayır. Müzakerede yapılan açıklamalar delil olarak kullanılamaz (CMK m.253/20).

HAGB kaldırıldı mı?

Hayır. AYM iptali (yürürlük 30/9/2026) öncesinde 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi; HAGB yürürlükte.

HAGB’nin şartları nelerdir?

2 yıla kadar hapis veya APC, kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyet olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi (CMK m.231/5-6).

Zararı hemen ödeyemezsem HAGB alabilir miyim?

Evet. Denetim süresince aylık taksitlerle tamamen giderme koşuluyla (CMK m.231/9).

HAGB için sanığın kabulü gerekir mi?

Yürürlükteki metinde sanığın kabulü koşullar arasında sayılmamıştır; karara karşı istinaf yolu açıktır.

HAGB denetim süresi kaç yıl?

Beş yıl; adli süreçteki çocuklarda üç yıl (5395 m.23/1).

Denetim süresinde suç işlersem ne olur?

Kasten yeni suç işlenirse mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/11).

Yükümlülüklere uyamazsam hüküm mutlaka açıklanır mı?

7589 ile mahkeme, cezanın yarısına kadar kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar verebilir.

HAGB hangi suçlarda uygulanmaz?

İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele suçlarında (CMK m.231/14).

HAGB kararı adli sicile işler mi?

Hayır. Özel bir sisteme kaydedilir ve yalnızca kanunda belirtilen amaçla kullanılır (CMK m.231/13).

HAGB verilen cezada erteleme uygulanır mı?

Hayır. Hapis cezası ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m.231/7).

Dava açıldıktan sonra uzlaştırma yapılabilir mi?

Evet. Suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m.254/1).

Mağdur HAGB kararına itiraz edebilir mi?

Davaya katılan mağdur istinaf yoluna başvurabilir (CMK m.231/12).

Uzlaştırma zamanaşımını etkiler mi?

İlk tekliften rapor tarihine kadar dava zamanaşımı ve kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez (CMK m.253/21).

HAGB denetim süresi başarıyla biterse ne olur?

Açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (CMK m.231/10).

Uzlaşma müzakeresine gitmezsem ne olur?

Katılmaktan kaçınan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır (CMK m.253/13).

Çocuklarda HAGB için zarar giderme şart mı?

Zarar az ise 7593 sayılı Kanunla bu şart aranmayabilir (5395 m.23/3).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki CMK, TCK ve Çocuk Koruma Kanunu hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.