Çocuk yargılaması, yetişkin yargılamasının küçültülmüş hâli değildir; ayrı mahkemeleri, ayrı usulü ve ayrı amacı olan bir sistemdir. Amaç cezalandırmadan çok çocuğun korunması ve topluma kazandırılmasıdır. Bu yüzden duruşmalar kapalı yapılır, müdafi zorunludur, çoğu dosyada karar öncesinde sosyal inceleme raporu alınır ve tutuklama bakımından yetişkinlerde bulunmayan sınırlar uygulanır. 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanunla bu sistemin terminolojisi ve bazı kuralları değişti.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Net Cevap: Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda, çocuk ağır ceza mahkemesi ise ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda çocuklar hakkındaki davalara bakar (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.25-26). Çocuk mahkemesi tek hâkimlidir ve duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz; çocuk ağır ceza mahkemesi bir başkan ve iki üyeyle toplanır. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m.185); çocuğa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). On beş yaşını doldurmamış çocuk, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiilden dolayı tutuklanamaz (5395 m.21). 7593 sayılı Kanunla “suça sürüklenen çocuk” ifadesi “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi; on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme zorunlu hâle geldi ve sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade sebebi sayıldı (CMK m.174/1-e).
Çocuğunuz hakkında bir soruşturma veya dava mı açıldı?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Temel Kavram: “Adli Süreçteki Çocuk” (Eski Adıyla “Suça Sürüklenen Çocuk”)
Hukukumuzda daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış herkes çocuktur (5395 m.3). Ceza mevzuatı, suç işlediği iddia edilen çocuk için yıllarca “sanık” yerine “suça sürüklenen çocuk” terimini kullandı. 7593 sayılı Kanun bu ifadeyi 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanununun uzlaştırma hükümlerinde “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirdi; bazı maddelerde cümle yapısına göre “hakkında adli süreç yürütülen çocuk” ifadesi kullanıldı. Değişiklik bir terim tercihinden ibaret değildir: çocuk, kusurun tek sorumlusu olarak değil, korunması gereken bir birey olarak görülür. Eski kararlarda ve kaynaklarda “SSÇ” kısaltması geçmeye devam edecektir; ikisi aynı hukuki statüyü anlatır.
Çocuk Koruma Kanunu iki tür çocuğu birlikte ele alır: adli süreçteki çocuk ve korunma ihtiyacı olan çocuk. Her ikisi için de danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma gibi koruyucu ve destekleyici tedbirler öngörülmüştür (5395 m.5). 7593 sayılı Kanun buna ek olarak, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yönlendirme tedbirleri getirdi (5395 m.5/A): sosyal hizmet çalışması, dijital risklere karşı koruma, kütüphane ve okuma etkinliği, çevreye saygı çalışması ve bağımlılık tedavisi veya rehabilitasyon programları. Yani bir çocuk dosyasında sonuç yalnızca ceza değil, tedbir de olabilir.
Tedbir mi, Ceza mı? Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler
Çocuk Koruma Kanunu iki grup çocuğu birlikte düzenler. Korunma ihtiyacı olan çocuk; bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal veya duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuktur. Adli süreçteki çocuk ise suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur (5395 m.3). Aynı çocuk her iki gruba da girebilir; bu durumda ceza dosyası ile koruma dosyası birlikte yürür.
| Tedbir | İçeriği | Adli süreçte işlevi |
|---|---|---|
| Danışmanlık | Çocuğun bakımından sorumlu olanlara çocuk yetiştirme konusunda, çocuğa eğitim ve gelişimiyle ilgili sorunların çözümüne yönelik rehberlik | Aile içi risklerin azaltılması; tutuklama yerine adli kontrol planını destekler |
| Eğitim | Bir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı devam ya da meslek edindirme | Okula devam, cezaya alternatif gösterilebilecek en somut tedbirdir |
| Bakım | Bakımından sorumlu olanın herhangi bir sebeple görevini yerine getirememesi hâlinde bakım | Aile ortamının güvenli olmadığı dosyalarda gündeme gelir |
| Sağlık | Geçici veya sürekli bakım ve tedavi, bağımlılık hâlinde tedavi ve rehabilitasyon | Madde kullanımıyla bağlantılı dosyalarda önemlidir |
| Barınma | Barınma yeri olmayan veya barınma yeri güvenli olmayanlar için | Korunma ihtiyacı olan çocukla ortak alan |
Tedbirler mahkûmiyet değildir ve çocuğun geleceği bakımından cezadan çok farklı sonuçlar doğurur. Savunmanın önemli bir kısmı, hangi tedbirin çocuğun durumuna uygun olduğunu somut belgelerle göstermekten ibarettir. Ayrıntılar için Çocuk Koruma Kanunu (5395): Tedbirler yazımıza bakabilirsiniz.
Kanuni Çerçeve: Hangi Kural Nerede?
Çocuk yargılamasının kuralları tek bir kanunda toplanmamıştır; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Türk Ceza Kanunu birlikte uygulanır. Aşağıdaki tablo, bu yazıda ele alınan kuralların dayanaklarını bir arada gösterir:
| Konu | Dayanak | Kural |
|---|---|---|
| Soruşturma | 5395 m.15 | Çocuk hakkındaki soruşturma, çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır |
| Gözaltı ve kelepçe | 5395 m.16 | Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur; çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz |
| Yetişkinle birlikte suç | 5395 m.17 | Soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür |
| Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | 5395 m.19 | CMK’daki koşullar varsa verilebilir; çocuklar açısından erteleme süresi üç yıldır |
| Adli kontrol | 5395 m.20 | CMK m.109’daki tedbirlerin yanında, belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak gibi çocuklara özgü tedbirler |
| Tutuklama yasağı | 5395 m.21 | On beş yaşını doldurmamış çocuk, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiilinden dolayı tutuklanamaz |
| Duruşmada hazır bulunanlar | 5395 m.22 | Çocuk, velisi, vasisi, sosyal çalışma görevlisi, bakımını üstlenen aile veya kurum temsilcisi; yararı gerektirirse çocuk salondan çıkarılabilir |
| HAGB | 5395 m.23 | Karar verilebilir; çocuklar açısından denetim süresi üç yıldır |
| Uzlaştırma | 5395 m.24; CMK m.253/1-c | CMK’nın uzlaştırma hükümleri uygulanır; çocuklar için ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar da kapsamdadır |
| Çocuk mahkemesi | 5395 m.25 | Tek hâkim; duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz |
| Çocuk ağır ceza mahkemesi | 5395 m.26 | Bir başkan ve iki üyeyle toplanır |
| Sosyal inceleme | 5395 m.35 | On beş yaşını doldurmamış çocuklar için zorunlu (7593 ile); diğerlerinde yaptırılmazsa gerekçe gösterilir |
| Kapalı duruşma | CMK m.185 | Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır |
| Zorunlu müdafi | CMK m.150/2 | Şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir |
Hangi Mahkeme Görevli? Çocuk Mahkemesi mi, Çocuk Ağır Ceza mı?
Görev dağılımı kanunda nettir ve çocuğun yaşına değil, fiilin niteliğine göre belirlenir:
- Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar bakımından adli süreçteki çocuklar hakkında açılacak davalara bakar. Tek hâkimlidir ve duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz (5395 m.25). Mahkemenin bulunduğu yerdeki Cumhuriyet savcıları, çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir.
- Çocuk ağır ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından açılan davalara bakar. Mahkemede bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur ve mahkeme bir başkan ve iki üyeyle toplanır (5395 m.26).
Suç işlesin ya da işlemesin, çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir alma görevi de çocuk mahkemesi hâkimindedir. Çocuğun yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (5395 m.17). Görevli mahkeme, iddianamede gösterilen suçun kanundaki cezasına göre belirlendiğinden, nitelendirme itirazları çocuk dosyalarında da mahkemenin görevini değiştirebilir.
Soruşturma Aşaması: Çocuk Bürosu ve İlk İfade
Çocuk dosyalarında en kritik an çoğu zaman ilk ifadedir. Bu aşamada uyulması gereken kurallar şunlardır:
- Soruşturma, Cumhuriyet başsavcılığındaki çocuk bürosunda görevli savcı tarafından bizzat yürütülür (5395 m.15).
- Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde tutulur; çocuğa kelepçe takılamaz (5395 m.16).
- Müdafi zorunludur. Şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Müdafi olmaksızın alınan ifade, hukuka aykırılık tartışmasının konusudur.
- İfade alınırken çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.5/4).
- Çocuğun yetişkinlerle birlikte yargılanmaması ve kimliğinin korunması sistemin temel amacıdır; soruşturma yetişkinlerden ayrı yürütülür (5395 m.17).
Bu kurallardan sapıldıysa bunun ilk fırsatta ileri sürülmesi ve tutanağa geçirilmesi gerekir; sonradan fark edilen usulsüzlükler de belgelenerek dosyaya sunulmalıdır. İfade haklarının ayrıntıları için Emniyette ve Savcılıkta İfade Verme Rehberi ve Müdafi ve Zorunlu Müdafilik yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sosyal İnceleme Raporu: Dosyanın Ağırlık Merkezi
Çocuk yargılamasının yetişkin yargılamasından en belirgin farkı budur. Mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır (5395 m.35/1). Yönetmeliğe göre rapor; çocuğun gelişim öyküsünü, bedensel, zihinsel ve duygusal gelişimini, ailenin sosyo-ekonomik durumunu, okul veya iş çevresini, hukuki durumunu, davranış gözlemlerini ve koruyucu tedbir önerilerini içerir (Yönetmelik m.21).
7593 ile gelen değişiklik: On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme artık zorunludur; daha büyük çocuklarda inceleme yaptırılmayacaksa bunun gerekçesi gösterilmelidir (5395 m.35/3). Bu kurala usul yaptırımı da bağlandı: on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir (CMK m.174/1-e). Ayrıntılar için İddianamenin İadesi (CMK 174) yazımıza bakabilirsiniz.
Raporun iki işlevi vardır. Birincisi, on iki yaşını doldurmuş ancak on beş yaşını doldurmamış çocuklarda fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinde yol gösterir; bu yetenek yoksa ceza sorumluluğu doğmaz (TCK m.31/2). İkincisi, verilecek yaptırımın ve tedbirin belirlenmesinde mahkemeye yol gösterir. Savunma açısından iki imkân doğar: rapor alınmadan karar verilmesine itiraz etmek ve aleyhe düzenlenmiş bir rapora karşı gerekçeli itirazda bulunup ek inceleme talep etmek.
Yaş Grupları ve 7593 ile Artan Cezalar
Hangi mahkemede yargılanırsa yargılansın, çocuğun ceza sorumluluğu TCK m.31’deki yaş gruplarına göre belirlenir. 7593 sayılı Kanun bu maddedeki aralıkları artırdı ve ağır suçlar için yeni bir dördüncü fıkra ekledi:
| Yaş (fiil tarihinde) | Ceza sorumluluğu | Sonuç | Dava zamanaşımı (TCK m.66/2) |
|---|---|---|---|
| 12 yaşını doldurmamış | Yok; ceza muhakemesi başlatılamaz | Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri; 7593 ile yönlendirme tedbirleri (5395 m.5/A) | — |
| 12-15 yaş, algılama yeteneği yok | Yok | Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri | — |
| 12-15 yaş, algılama yeteneği var | Var, indirimli | Ağırlaştırılmış müebbet yerine on üç yıldan on sekiz yıla, müebbet yerine on yıldan on iki yıla kadar hapis; diğer hâllerde ceza yarısı oranında indirilir | Birinci fıkradaki sürelerin yarısı |
| 15-18 yaş | Var, indirimli | Ağırlaştırılmış müebbet yerine on dokuz yıldan yirmi yedi yıla kadar hapis; diğer hâllerde ceza üçte biri oranında indirilir | Birinci fıkradaki sürelerin üçte ikisi |
| Yeni m.31/4 | Kasten öldürme (81, 82) ve 87/2, 87/4 | Kasta dayalı kusurun ağırlığı, amaç ve saik, işleniş biçimi ve önceki kasıtlı mahkûmiyetler gözetilerek 15-18 yaşta üçüncü fıkradaki indirim uygulanmayabilir; 12-15 yaşta ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra uygulanabilir | — |
Tablodaki aralıklar 18 Ağustos 2026 sonrası metne göredir; eski metinde örneğin 12-15 yaş için ağırlaştırılmış müebbet yerine on iki yıldan on beş yıla, 15-18 yaş için on sekiz yıldan yirmi dört yıla kadar hapis öngörülüyordu. Maddedeki diğer sınırlar da değiştirildiğinden, eski tarihli kaynaklardaki rakamlara dayanılmamalıdır. Ayrıntılar için Yaş Küçüklüğü ve Çocukların Ceza Sorumluluğu (TCK 31) ve Çocuğum Suç İşledi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Duruşma: Kapalılık ve Çocuğun Korunması
Yetişkin yargılamasında duruşmalar kural olarak herkese açıktır. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa ise duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m.185). Amaç, çocuğun damgalanmasını ve kamuoyu baskısını önlemektir.
Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı hazır bulunmaz (5395 m.25). Bu, yetişkin yargılamasından en görünür farklardan biridir. Buna karşılık Cumhuriyet savcıları çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir; iddia makamının duruşmadaki yokluğu, kanun yolu denetiminin bulunmadığı anlamına gelmez.
Duruşmaya kimlerin katılabileceği de özel olarak düzenlenmiştir: çocuk, velisi, vasisi, mahkemece görevlendirilmiş sosyal çalışma görevlisi, çocuğun bakımını üstlenen aile ve kurumda bakılıyorsa kurumun temsilcisi duruşmada hazır bulunabilir (5395 m.22/1). Duruşmada hazır bulunan çocuk, yararı gerektirdiği takdirde duruşma salonundan çıkarılabilir; sorgusu yapılmış çocuğun duruşmada hazır bulundurulmasına da gerek görülmeyebilir (5395 m.22/3).
Uygulamada dikkat edilmesi gereken bir nokta daha vardır: çocuğun okul ve sınav takvimi, duruşma günü belirlenirken mahkemeden talep edilebilecek meşru bir gerekçedir; bu talebin yazılı olarak sunulması önerilir.
İlk ifade aşamasındaki usul hataları, dosyanın tamamını etkiler
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Tutuklama Yasağı ve Adli Kontrol
Çocuk yargılamasının en önemli koruyucu hükmü tutuklamaya ilişkindir. Kanun, yaş ve ceza miktarını birlikte esas alan mutlak bir sınır getirmiştir:
On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemez (5395 m.21).
Bu, takdire bırakılmış bir kural değildir; şartları gerçekleştiğinde tutuklama hukuken mümkün değildir. Ölçüt, verilecek somut ceza değil, fiilin gerektirdiği cezanın üst sınırıdır. Bu sınırın dışında kalan hâllerde de tutuklama genel kurallara bağlıdır: kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni aranır, işin önemi ve beklenen ceza ile ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/1); tutuklama istem ve kararlarında adli kontrolün neden yetersiz kalacağı gösterilmelidir (CMK m.101/1). Yönetmelik ayrıca adli kontrol tedbirlerine uyulmaması hâlinde tutuklamanın gündeme gelebileceğini düzenler (Yönetmelik m.10).
Adli kontrol bakımından çocuklara özgü tedbirler de vardır: CMK m.109’daki tedbirlerin yanında, belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak gibi yükümlülükler öngörülebilir (5395 m.20). Tutuklama yerine adli kontrolün yeterli olacağını gösteren somut bir plan — okula devam belgesi, aile gözetimi, rehberlik desteği — sunmak, bu aşamada savunmanın en etkili aracıdır. Ayrıntılar için Tutuklama ve Adli Kontrol (CMK 100-109) ve Yakalamada Zor Kullanma ve Kelepçe yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kelepçe yasağı çocuk yargılamasının ayrı bir güvencesidir. Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlem alınabilir (5395 m.16).
Uzlaştırma, Erteleme ve Tedbir: Cezadan Önceki Yollar
Çocuk adaletinde amaç onarımdır; bu nedenle dosyayı cezaya varmadan sonlandıran yollar yetişkinlere göre daha geniştir:
| Yol | Dayanak | Çocuklara özgü yön |
|---|---|---|
| Uzlaştırma | 5395 m.24; CMK m.253/1-c | Mağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisiyse, çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir |
| Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | 5395 m.19; CMK m.171 | Erteleme süresi çocuklar için üç yıldır |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması | 5395 m.23; CMK m.231 | Denetim süresi çocuklar için üç yıldır; 7593 ile yönlendirme tedbirleri denetim yükümlülüğü olarak uygulanabilir |
| Koruyucu ve destekleyici tedbirler | 5395 m.5 | Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma |
| Yönlendirme tedbirleri | 5395 m.5/A (7593) | Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için sosyal hizmet, dijital risklerden koruma, okuma, çevre ve bağımlılık programları |
| Yaş indirimi | TCK m.31 | Ceza sorumluluğu bulunan yaş gruplarında kanuni indirim |
Bu yolların önemli bir kısmı talep edilmeyi bekler. Dosyaya sunulan somut bir tedbir önerisi — okula devam planı, rehberlik desteği, meslek kursu kaydı — mahkemenin cezaya alternatif üretmesini kolaylaştırır. Ayrıntılar için Uzlaştırma Nedir? (CMK 253), Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ve HAGB Nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tedbir Kararları: Denetim, Kaldırılma ve İtiraz
Tedbir kararları bakımından düzenli bir denetim mekanizması işler. Denetim görevlisi; kararın uygulama biçimi, çocuk üzerindeki etkileri, ana-baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişilerin ya da kurumların sorumluluklarını yerine getirip getirmedikleri ve kararın değiştirilmesini gerektiren bir durum bulunup bulunmadığı hakkında her ay, ayrıca talep hâlinde mahkeme veya çocuk hâkimine rapor verir (5395 m.39/3).
Denetim, kararda öngörülen sürenin dolmasıyla sona erer; tedbirden beklenen yararın elde edilmesi hâlinde sürenin dolmasından önce de kaldırılabilir (5395 m.40/1). Bu, tedbirin amaca ulaştığının belgelenmesi hâlinde erken kaldırma talebinde bulunulabileceği anlamına gelir. Çocuk hâkimince alınan tedbir kararlarına karşı itiraz, CMK’nın itiraza ilişkin hükümlerine göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır (5395 m.14/1).
İnfaz, Adli Sicil ve Geleceğe Etkisi
Ailelerin en çok sorduğu soru budur. Koruyucu ve destekleyici tedbirler mahkûmiyet niteliğinde değildir. Mahkûmiyet söz konusuysa ise adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesine ilişkin kanuni sürelerin takip edilmesi gerekir; çocuğun ileride memuriyet, güvenlik soruşturması veya meslek edinme aşamasında sorun yaşamaması için bu takip önemlidir — Adli Sicil Arşiv Kaydının Silinmesi, Adli Sicil Silinme Hesaplama Aracı.
İnfaz aşamasında da çocuklara özgü kurallar vardır. 7593 sayılı Kanunla, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir günün, kanundaki istisnalar dışında, iki gün olarak dikkate alınacağı hükme bağlandı (5275 m.107/5). Ayrıntılar için Çocuk Hükümlülerde İnfaz ve Çocuk ve Genç Hükümlülerin İnfazı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bir Çocuk Dosyasının Yolculuğu: Adım Adım
Yukarıda ayrı ayrı ele alınan kurallar, bir dosyanın akışı içinde şöyle sıralanır. Her aşamada aile ve müdafiin kontrol etmesi gereken nokta farklıdır:
| Aşama | Ne olur? | Dayanak | Aile ve müdafi için kontrol noktası |
|---|---|---|---|
| 1. Gözaltı | Çocuk kolluğun çocuk biriminde tutulur; kelepçe takılamaz | 5395 m.16 | Çocuğun nerede tutulduğunu ve yakınlarının bilgilendirildiğini teyit edin |
| 2. İfade | Soruşturmayı çocuk bürosu savcısı bizzat yürütür; müdafi zorunludur | 5395 m.15; CMK m.150/2 | Müdafi olmadan ifade alınmamasını sağlayın |
| 3. Koruma tedbiri | Tutuklama yasağı ve çocuklara özgü adli kontrol | 5395 m.20-21 | Adli kontrolün yeterli olacağını gösteren somut plan sunun |
| 4. Sosyal inceleme | On beş yaş altı çocuk için zorunlu | 5395 m.35/3 | Rapor için okul belgeleri ve aile bilgilerini hazırlayın |
| 5. Soruşturma sonu | Uzlaştırma, kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya iddianame | 5395 m.19, 24; CMK m.253/1-c | Uzlaştırma kapsamının çocuklar için geniş olduğunu hatırlatın |
| 6. İddianamenin kabulü | On beş yaş altı çocuk hakkında sosyal incelemesiz iddianame iade edilir | CMK m.174/1-e | İade sebebini süresinde ileri sürün |
| 7. Duruşma | Kapalı duruşma; çocuk mahkemesinde savcı bulunmaz | CMK m.185; 5395 m.22, 25 | Okul takvimine göre duruşma günü talep edin |
| 8. Hüküm | Tedbir, HAGB (denetim süresi üç yıl) veya indirimli ceza | 5395 m.23; TCK m.31 | Tedbir önerisini ve HAGB şartlarını dosyaya sunun |
| 9. Kanun yolu ve infaz | İtiraz, istinaf, temyiz; infazda çocuklara özgü kurallar | 5395 m.14; 5275 m.107/5 | Tedbir kararlarına itirazın en yakın çocuk mahkemesine yapıldığını unutmayın |
Aileler için pratik öneriler: Çocuğunuzun okul devam belgesini, karne ve öğretmen görüşlerini, varsa sağlık veya rehberlik kayıtlarını ilk günden bir dosyada toplayın; sosyal inceleme görevlisiyle görüşmeye hazırlıklı olun ve evdeki gözetim düzeninizi somut olarak anlatabilecek durumda bulunun. Çocuğun sosyal medya paylaşımlarını ve olayla ilgili yazışmalarını silmeyin; bu kayıtlar hem aleyhe hem lehe delil olabilir. Mağdurla doğrudan temasa geçmek yerine uzlaştırma kanalını kullanın. Son olarak, çocuğunuzun ifadesini müdafi olmadan vermemesi gerektiğini ona açıkça anlatın.
7593 Sayılı Kanunla Gelen Değişiklikler (Özet)
8 Ağustos 2026’da kabul edilen ve 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de (33344) yayımlanan Kanunun çocuk yargılamasını doğrudan ilgilendiren hükümleri şunlardır:
| Değişiklik | Dayanak | Pratik sonuç |
|---|---|---|
| “Suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk” | 5395, 2828, CMK m.253 | Terminoloji değişti; hukuki statü aynıdır |
| On beş yaş altında zorunlu sosyal inceleme | 5395 m.35/3 | Daha büyük çocuklarda inceleme yapılmazsa gerekçe gösterilir |
| Sosyal incelemesiz iddianamenin iadesi | CMK m.174/1-e | On beş yaş altı çocuk hakkında inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade edilir |
| Yönlendirme tedbirleri | 5395 m.5/A | Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için yeni tedbir türleri |
| HAGB’de yönlendirme tedbirleri | 5395 m.23 | Tedbirler denetimli serbestlik yükümlülüğü olarak uygulanabilir |
| Yaş indirimi aralıkları | TCK m.31/2-3 | Aralıklar yükseltildi |
| Ağır suçlarda indirim | TCK m.31/4 | Kasten öldürme ve 87/2-4’te indirimin daraltılabilmesi |
| Ebeveynin sorumluluğu | TCK m.233/4 | Çocuk 81, 82, 87/2 veya 87/4’teki suçu ebeveynin 233/1 veya 233/3’teki fiilleri nedeniyle işlerse ebeveynin cezası yarısından iki katına kadar artırılır; şikâyet aranmaz |
| Koşullu salıverilme | 5275 m.107/5 | On beş yaş altında geçirilen bir gün iki gün sayılır (istisnalar saklı) |
Bıçak satışı ve taşınmasına ilişkin yeni kabahat hükmü için Silahla ve Bıçakla Yaralama Cezası, çocuk dosyalarında uyuşturucu rejimi için Çocuklarda Uyuşturucu Dosyası ve 7593 yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuk mahkemesi hangi davalara bakar?
Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar bakımından adli süreçteki çocuklar hakkında açılan davalara bakar. Tek hâkimlidir ve duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz (5395 m.25).
Çocuk ağır ceza mahkemesi ne zaman görevlidir?
Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından çocuklar hakkında açılan davalara bakar. Mahkeme bir başkan ve iki üyeyle toplanır (5395 m.26).
“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırıldı mı?
Evet. 7593 sayılı Kanunla 5395 sayılı Kanun, 2828 sayılı Kanun ve CMK’nın uzlaştırma hükmündeki bu ifade “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi. Hukuki statü, usul ve haklar aynıdır; yalnızca damgalayıcı bulunan terim değişmiştir.
Çocuk davalarında duruşma açık mı yapılır?
Hayır. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m.185).
Çocuk için avukat tutmak zorunlu mu?
Şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Aile ayrıca kendi seçtiği avukatı da görevlendirebilir.
Sosyal inceleme raporu zorunlu mu?
7593 sayılı Kanunla on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında zorunlu hâle geldi; daha büyük çocuklarda inceleme yapılmayacaksa gerekçe gösterilmelidir (5395 m.35/3). On beş yaş altı çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m.174/1-e).
Sosyal inceleme raporunda neler yer alır?
Yönetmeliğe göre çocuğun gelişim öyküsü, bedensel, zihinsel ve duygusal gelişimi, ailenin sosyo-ekonomik durumu, okul veya iş çevresi, hukuki durumu, davranış gözlemleri ve koruyucu tedbir önerileri (Yönetmelik m.21).
On beş yaşından küçük çocuk tutuklanabilir mi?
On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez (5395 m.21). Daha ağır suçlarda ise tutuklama, CMK m.100-101’deki şartlara ve ölçülülüğe bağlıdır.
Çocuğa kelepçe takılabilir mi?
Hayır. Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz; zorunlu hâllerde kolluk kaçmayı veya tehlikeyi önlemek için başka önlemler alabilir. Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde tutulur (5395 m.16).
Çocuk yetişkinle birlikte suç işlerse aynı dosyada mı yargılanır?
Kural olarak hayır; çocuklar hakkındaki soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (5395 m.17).
Çocuk dosyalarında uzlaştırma daha mı geniştir?
Evet. Mağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisiyse, çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir (CMK m.253/1-c).
Çocuklarda HAGB ve erteleme süreleri farklı mı?
Evet. Kamu davasının açılmasının ertelenmesinde erteleme süresi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi çocuklar için üç yıldır (5395 m.19, m.23).
Çocuğun yaşı cezayı nasıl etkiler?
On iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur. 12-15 yaşta algılama yeteneği varsa ceza indirilir; 15-18 yaşta da indirim uygulanır. 7593 ile aralıklar yükseltildi ve kasten öldürme ile ağır neticeli yaralamada indirimi daraltan yeni bir fıkra eklendi (TCK m.31/4).
Çocuklarda dava zamanaşımı kısa mıdır?
Evet. Fiili 12-15 yaş arasında işleyenler için kanundaki sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasında işleyenler için üçte ikisi geçince kamu davası düşer (TCK m.66/2).
Çocuk mahkemesi kararına savcı itiraz edebilir mi?
Evet. Çocuk mahkemesindeki duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmasa da, savcılar çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir.
Yönlendirme tedbiri nedir?
7593 sayılı Kanunla 5395 sayılı Kanuna eklenen 5/A maddesiyle ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için getirilen tedbirlerdir: sosyal hizmet çalışması, dijital risklerden koruma, kütüphane ve okuma etkinliği, çevreye saygı çalışması ve bağımlılık tedavisi veya rehabilitasyon programları. HAGB kararlarında da denetim yükümlülüğü olarak uygulanabilir (5395 m.23).
Çocuğun işlediği suçtan dolayı anne ve baba da cezalandırılır mı?
Kural olarak ceza şahsidir. Ancak 7593 sayılı Kanunla eklenen TCK m.233/4’e göre çocuk kasten öldürme veya 87/2, 87/4’teki ağır neticeli yaralamayı ebeveynin aile hukukundan doğan yükümlülüklerine aykırı fiilleri (233/1 veya 233/3) nedeniyle işlerse, ebeveynin cezası yarısından iki katına kadar artırılır ve şikâyet aranmaz.
Çocuk hükümlü koşullu salıverilmede avantajlı mı?
7593 sayılı Kanunla, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, kanundaki istisnalar dışında iki gün olarak dikkate alınır (5275 m.107/5).
Korunma ihtiyacı olan çocuk ile adli süreçteki çocuk aynı şey mi?
Hayır. Korunma ihtiyacı olan çocuk; gelişimi veya kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuktur. Adli süreçteki çocuk ise suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan çocuktur (5395 m.3). Her ikisi için de koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir.
Tedbir kararına nereye itiraz edilir?
Çocuk hâkimince alınan tedbir kararlarına karşı itiraz, CMK’nın itiraz hükümlerine göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır (5395 m.14/1).
Tedbir süresi dolmadan kaldırılabilir mi?
Evet. Tedbirden beklenen yararın elde edilmesi hâlinde denetim, sürenin dolmasından önce de kaldırılabilir (5395 m.40/1). Denetim görevlisi her ay mahkemeye rapor verir (5395 m.39/3).
📚 İlgili Rehberler
- Ceza Hukuku Rehberi: Soruşturma, Kovuşturma ve Sanık Hakları
- Çocuk Koruma Kanunu (5395): Tedbirler ve Çocuk Mahkemesi
- Çocuğum Bir Suça Karıştı: Çocuklar Nasıl Yargılanır?
- Yaş Küçüklüğü: Çocukların Ceza Sorumluluğu (TCK 31)
- Çocuk ve Genç Hükümlülerin İnfazı: Eğitimevi ve Özel Kurallar
- Yakalamada Zor Kullanma ve Kelepçe: Sınırları ve Başvuru Yolları
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Bahis Mahkûmiyeti Mesleğe Engel mi? 2026: Avukatlık (Av.K. 5), Mali Müşavirlik (3568 m.4), Memurluk, Şirket Yöneticiliği (TCK 53), Aracı Kurum, Kripto ve Ödeme Kuruluşu Ortaklığı — HAGB, Erteleme ve Memnu Hakların İadesi
- ▸ Sahte Fatura Dosyasında Şirket Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyesinin Sorumluluğu 2026: Ceza Sorumluluğu (TCK 20, VUK 333), Vergi ve Üç Kat Cezanın Şahsen Tahsili (VUK 10, 6183 Mükerrer 35), Limited Ortak (6183 m.35), Tasfiye ve Terkin, Şirketin ve Ortakların Yöneticiye Rücuu (TTK 553-560, 644) ve Ödeme Emrine Dava Dilekçesi
- ▸ Bahis Dosyalarının Birleştirilmesi 2026: Aynı Hesap İçin Farklı İllerde Birden Fazla Dava — Bağlantı ve Birleştirme (CMK 8-11, 16), Yetki (CMK 12-18), Derdestlik (CMK 223/7), Zincirleme Suç (TCK 43) ve HAGB Engeli (CMK 231/8)
- ▸ Sahte Fatura Nedeniyle Satıcıya Rücu ve Tazminat Davası 2026: Reddedilen KDV, Gecikme Faizi ve Vergi Cezası Satıcıdan İstenebilir mi? TBK 49, 77, 112, KDVK 8/2, Yöneticinin Sorumluluğu (TMK 50), Zamanaşımı, TTK 5/A Arabuluculuk, İhtiyati Haciz (İİK 257) ve Dava Dilekçesi
Bu konuda hukuki destek almak için


