Çocuk Mahkemesi ve Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi: Yargılama Nasıl Farklıdır?
24 Temmuz 2026

Çocuk Mahkemesi ve Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi: Yargılama Nasıl Farklıdır?

Çocuk yargılaması, yetişkin yargılamasının küçültülmüş hâli değildir; ayrı mahkemeleri, ayrı usulü ve ayrı amacı olan bir sistemdir. Amaç cezalandırmadan çok çocuğun korunması ve topluma kazandırılmasıdır. Bu yüzden duruşmalar kapalı yapılır, müdafi zorunludur, çoğu dosyada karar öncesinde sosyal inceleme raporu alınır ve tutuklama bakımından yetişkinlerde bulunmayan sınırlar uygulanır. 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanunla bu sistemin terminolojisi ve bazı kuralları değişti.

Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Net Cevap: Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda, çocuk ağır ceza mahkemesi ise ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda çocuklar hakkındaki davalara bakar (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.25-26). Çocuk mahkemesi tek hâkimlidir ve duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz; çocuk ağır ceza mahkemesi bir başkan ve iki üyeyle toplanır. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m.185); çocuğa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). On beş yaşını doldurmamış çocuk, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiilden dolayı tutuklanamaz (5395 m.21). 7593 sayılı Kanunla “suça sürüklenen çocuk” ifadesi “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi; on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme zorunlu hâle geldi ve sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade sebebi sayıldı (CMK m.174/1-e).

Çocuğunuz hakkında bir soruşturma veya dava mı açıldı?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp’tan Yazın

Temel Kavram: “Adli Süreçteki Çocuk” (Eski Adıyla “Suça Sürüklenen Çocuk”)

Hukukumuzda daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış herkes çocuktur (5395 m.3). Ceza mevzuatı, suç işlediği iddia edilen çocuk için yıllarca “sanık” yerine “suça sürüklenen çocuk” terimini kullandı. 7593 sayılı Kanun bu ifadeyi 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanununun uzlaştırma hükümlerinde “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirdi; bazı maddelerde cümle yapısına göre “hakkında adli süreç yürütülen çocuk” ifadesi kullanıldı. Değişiklik bir terim tercihinden ibaret değildir: çocuk, kusurun tek sorumlusu olarak değil, korunması gereken bir birey olarak görülür. Eski kararlarda ve kaynaklarda “SSÇ” kısaltması geçmeye devam edecektir; ikisi aynı hukuki statüyü anlatır.

Çocuk Koruma Kanunu iki tür çocuğu birlikte ele alır: adli süreçteki çocuk ve korunma ihtiyacı olan çocuk. Her ikisi için de danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma gibi koruyucu ve destekleyici tedbirler öngörülmüştür (5395 m.5). 7593 sayılı Kanun buna ek olarak, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yönlendirme tedbirleri getirdi (5395 m.5/A): sosyal hizmet çalışması, dijital risklere karşı koruma, kütüphane ve okuma etkinliği, çevreye saygı çalışması ve bağımlılık tedavisi veya rehabilitasyon programları. Yani bir çocuk dosyasında sonuç yalnızca ceza değil, tedbir de olabilir.

Tedbir mi, Ceza mı? Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Çocuk Koruma Kanunu iki grup çocuğu birlikte düzenler. Korunma ihtiyacı olan çocuk; bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal veya duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuktur. Adli süreçteki çocuk ise suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiil nedeniyle hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur (5395 m.3). Aynı çocuk her iki gruba da girebilir; bu durumda ceza dosyası ile koruma dosyası birlikte yürür.

Tablo 1 — Koruyucu ve destekleyici tedbirler (5395 m.5)
TedbirİçeriğiAdli süreçte işlevi
DanışmanlıkÇocuğun bakımından sorumlu olanlara çocuk yetiştirme konusunda, çocuğa eğitim ve gelişimiyle ilgili sorunların çözümüne yönelik rehberlikAile içi risklerin azaltılması; tutuklama yerine adli kontrol planını destekler
EğitimBir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı devam ya da meslek edindirmeOkula devam, cezaya alternatif gösterilebilecek en somut tedbirdir
BakımBakımından sorumlu olanın herhangi bir sebeple görevini yerine getirememesi hâlinde bakımAile ortamının güvenli olmadığı dosyalarda gündeme gelir
SağlıkGeçici veya sürekli bakım ve tedavi, bağımlılık hâlinde tedavi ve rehabilitasyonMadde kullanımıyla bağlantılı dosyalarda önemlidir
BarınmaBarınma yeri olmayan veya barınma yeri güvenli olmayanlar içinKorunma ihtiyacı olan çocukla ortak alan

Tedbirler mahkûmiyet değildir ve çocuğun geleceği bakımından cezadan çok farklı sonuçlar doğurur. Savunmanın önemli bir kısmı, hangi tedbirin çocuğun durumuna uygun olduğunu somut belgelerle göstermekten ibarettir. Ayrıntılar için Çocuk Koruma Kanunu (5395): Tedbirler yazımıza bakabilirsiniz.

Kanuni Çerçeve: Hangi Kural Nerede?

Çocuk yargılamasının kuralları tek bir kanunda toplanmamıştır; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Türk Ceza Kanunu birlikte uygulanır. Aşağıdaki tablo, bu yazıda ele alınan kuralların dayanaklarını bir arada gösterir:

Tablo 2 — Çocuk yargılamasının temel hükümleri
KonuDayanakKural
Soruşturma5395 m.15Çocuk hakkındaki soruşturma, çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır
Gözaltı ve kelepçe5395 m.16Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur; çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz
Yetişkinle birlikte suç5395 m.17Soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi5395 m.19CMK’daki koşullar varsa verilebilir; çocuklar açısından erteleme süresi üç yıldır
Adli kontrol5395 m.20CMK m.109’daki tedbirlerin yanında, belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak gibi çocuklara özgü tedbirler
Tutuklama yasağı5395 m.21On beş yaşını doldurmamış çocuk, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiilinden dolayı tutuklanamaz
Duruşmada hazır bulunanlar5395 m.22Çocuk, velisi, vasisi, sosyal çalışma görevlisi, bakımını üstlenen aile veya kurum temsilcisi; yararı gerektirirse çocuk salondan çıkarılabilir
HAGB5395 m.23Karar verilebilir; çocuklar açısından denetim süresi üç yıldır
Uzlaştırma5395 m.24; CMK m.253/1-cCMK’nın uzlaştırma hükümleri uygulanır; çocuklar için ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar da kapsamdadır
Çocuk mahkemesi5395 m.25Tek hâkim; duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz
Çocuk ağır ceza mahkemesi5395 m.26Bir başkan ve iki üyeyle toplanır
Sosyal inceleme5395 m.35On beş yaşını doldurmamış çocuklar için zorunlu (7593 ile); diğerlerinde yaptırılmazsa gerekçe gösterilir
Kapalı duruşmaCMK m.185Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır; hüküm de kapalı duruşmada açıklanır
Zorunlu müdafiCMK m.150/2Şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir

Hangi Mahkeme Görevli? Çocuk Mahkemesi mi, Çocuk Ağır Ceza mı?

Görev dağılımı kanunda nettir ve çocuğun yaşına değil, fiilin niteliğine göre belirlenir:

  • Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar bakımından adli süreçteki çocuklar hakkında açılacak davalara bakar. Tek hâkimlidir ve duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz (5395 m.25). Mahkemenin bulunduğu yerdeki Cumhuriyet savcıları, çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir.
  • Çocuk ağır ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından açılan davalara bakar. Mahkemede bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur ve mahkeme bir başkan ve iki üyeyle toplanır (5395 m.26).

Suç işlesin ya da işlemesin, çocuklar hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir alma görevi de çocuk mahkemesi hâkimindedir. Çocuğun yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (5395 m.17). Görevli mahkeme, iddianamede gösterilen suçun kanundaki cezasına göre belirlendiğinden, nitelendirme itirazları çocuk dosyalarında da mahkemenin görevini değiştirebilir.

Soruşturma Aşaması: Çocuk Bürosu ve İlk İfade

Çocuk dosyalarında en kritik an çoğu zaman ilk ifadedir. Bu aşamada uyulması gereken kurallar şunlardır:

  • Soruşturma, Cumhuriyet başsavcılığındaki çocuk bürosunda görevli savcı tarafından bizzat yürütülür (5395 m.15).
  • Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde tutulur; çocuğa kelepçe takılamaz (5395 m.16).
  • Müdafi zorunludur. Şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Müdafi olmaksızın alınan ifade, hukuka aykırılık tartışmasının konusudur.
  • İfade alınırken çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (Çocuk Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.5/4).
  • Çocuğun yetişkinlerle birlikte yargılanmaması ve kimliğinin korunması sistemin temel amacıdır; soruşturma yetişkinlerden ayrı yürütülür (5395 m.17).

Bu kurallardan sapıldıysa bunun ilk fırsatta ileri sürülmesi ve tutanağa geçirilmesi gerekir; sonradan fark edilen usulsüzlükler de belgelenerek dosyaya sunulmalıdır. İfade haklarının ayrıntıları için Emniyette ve Savcılıkta İfade Verme Rehberi ve Müdafi ve Zorunlu Müdafilik yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sosyal İnceleme Raporu: Dosyanın Ağırlık Merkezi

Çocuk yargılamasının yetişkin yargılamasından en belirgin farkı budur. Mahkemeler, çocuk hâkimleri veya Cumhuriyet savcılarınca çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini gösteren inceleme yaptırılır (5395 m.35/1). Yönetmeliğe göre rapor; çocuğun gelişim öyküsünü, bedensel, zihinsel ve duygusal gelişimini, ailenin sosyo-ekonomik durumunu, okul veya iş çevresini, hukuki durumunu, davranış gözlemlerini ve koruyucu tedbir önerilerini içerir (Yönetmelik m.21).

7593 ile gelen değişiklik: On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme artık zorunludur; daha büyük çocuklarda inceleme yaptırılmayacaksa bunun gerekçesi gösterilmelidir (5395 m.35/3). Bu kurala usul yaptırımı da bağlandı: on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir (CMK m.174/1-e). Ayrıntılar için İddianamenin İadesi (CMK 174) yazımıza bakabilirsiniz.

Raporun iki işlevi vardır. Birincisi, on iki yaşını doldurmuş ancak on beş yaşını doldurmamış çocuklarda fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinde yol gösterir; bu yetenek yoksa ceza sorumluluğu doğmaz (TCK m.31/2). İkincisi, verilecek yaptırımın ve tedbirin belirlenmesinde mahkemeye yol gösterir. Savunma açısından iki imkân doğar: rapor alınmadan karar verilmesine itiraz etmek ve aleyhe düzenlenmiş bir rapora karşı gerekçeli itirazda bulunup ek inceleme talep etmek.

Yaş Grupları ve 7593 ile Artan Cezalar

Hangi mahkemede yargılanırsa yargılansın, çocuğun ceza sorumluluğu TCK m.31’deki yaş gruplarına göre belirlenir. 7593 sayılı Kanun bu maddedeki aralıkları artırdı ve ağır suçlar için yeni bir dördüncü fıkra ekledi:

Tablo 3 — Yaş grupları ve ceza sorumluluğu (TCK m.31, 7593 ile değişik)
Yaş (fiil tarihinde)Ceza sorumluluğuSonuçDava zamanaşımı (TCK m.66/2)
12 yaşını doldurmamışYok; ceza muhakemesi başlatılamazÇocuklara özgü güvenlik tedbirleri; 7593 ile yönlendirme tedbirleri (5395 m.5/A)—
12-15 yaş, algılama yeteneği yokYokÇocuklara özgü güvenlik tedbirleri—
12-15 yaş, algılama yeteneği varVar, indirimliAğırlaştırılmış müebbet yerine on üç yıldan on sekiz yıla, müebbet yerine on yıldan on iki yıla kadar hapis; diğer hâllerde ceza yarısı oranında indirilirBirinci fıkradaki sürelerin yarısı
15-18 yaşVar, indirimliAğırlaştırılmış müebbet yerine on dokuz yıldan yirmi yedi yıla kadar hapis; diğer hâllerde ceza üçte biri oranında indirilirBirinci fıkradaki sürelerin üçte ikisi
Yeni m.31/4Kasten öldürme (81, 82) ve 87/2, 87/4Kasta dayalı kusurun ağırlığı, amaç ve saik, işleniş biçimi ve önceki kasıtlı mahkûmiyetler gözetilerek 15-18 yaşta üçüncü fıkradaki indirim uygulanmayabilir; 12-15 yaşta ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra uygulanabilir—

Tablodaki aralıklar 18 Ağustos 2026 sonrası metne göredir; eski metinde örneğin 12-15 yaş için ağırlaştırılmış müebbet yerine on iki yıldan on beş yıla, 15-18 yaş için on sekiz yıldan yirmi dört yıla kadar hapis öngörülüyordu. Maddedeki diğer sınırlar da değiştirildiğinden, eski tarihli kaynaklardaki rakamlara dayanılmamalıdır. Ayrıntılar için Yaş Küçüklüğü ve Çocukların Ceza Sorumluluğu (TCK 31) ve Çocuğum Suç İşledi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Duruşma: Kapalılık ve Çocuğun Korunması

Yetişkin yargılamasında duruşmalar kural olarak herkese açıktır. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa ise duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m.185). Amaç, çocuğun damgalanmasını ve kamuoyu baskısını önlemektir.

Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı hazır bulunmaz (5395 m.25). Bu, yetişkin yargılamasından en görünür farklardan biridir. Buna karşılık Cumhuriyet savcıları çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir; iddia makamının duruşmadaki yokluğu, kanun yolu denetiminin bulunmadığı anlamına gelmez.

Duruşmaya kimlerin katılabileceği de özel olarak düzenlenmiştir: çocuk, velisi, vasisi, mahkemece görevlendirilmiş sosyal çalışma görevlisi, çocuğun bakımını üstlenen aile ve kurumda bakılıyorsa kurumun temsilcisi duruşmada hazır bulunabilir (5395 m.22/1). Duruşmada hazır bulunan çocuk, yararı gerektirdiği takdirde duruşma salonundan çıkarılabilir; sorgusu yapılmış çocuğun duruşmada hazır bulundurulmasına da gerek görülmeyebilir (5395 m.22/3).

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bir nokta daha vardır: çocuğun okul ve sınav takvimi, duruşma günü belirlenirken mahkemeden talep edilebilecek meşru bir gerekçedir; bu talebin yazılı olarak sunulması önerilir.

İlk ifade aşamasındaki usul hataları, dosyanın tamamını etkiler
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp’tan Yazın

Tutuklama Yasağı ve Adli Kontrol

Çocuk yargılamasının en önemli koruyucu hükmü tutuklamaya ilişkindir. Kanun, yaş ve ceza miktarını birlikte esas alan mutlak bir sınır getirmiştir:

On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerinden dolayı tutuklama kararı verilemez (5395 m.21).

Bu, takdire bırakılmış bir kural değildir; şartları gerçekleştiğinde tutuklama hukuken mümkün değildir. Ölçüt, verilecek somut ceza değil, fiilin gerektirdiği cezanın üst sınırıdır. Bu sınırın dışında kalan hâllerde de tutuklama genel kurallara bağlıdır: kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni aranır, işin önemi ve beklenen ceza ile ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/1); tutuklama istem ve kararlarında adli kontrolün neden yetersiz kalacağı gösterilmelidir (CMK m.101/1). Yönetmelik ayrıca adli kontrol tedbirlerine uyulmaması hâlinde tutuklamanın gündeme gelebileceğini düzenler (Yönetmelik m.10).

Adli kontrol bakımından çocuklara özgü tedbirler de vardır: CMK m.109’daki tedbirlerin yanında, belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak gibi yükümlülükler öngörülebilir (5395 m.20). Tutuklama yerine adli kontrolün yeterli olacağını gösteren somut bir plan — okula devam belgesi, aile gözetimi, rehberlik desteği — sunmak, bu aşamada savunmanın en etkili aracıdır. Ayrıntılar için Tutuklama ve Adli Kontrol (CMK 100-109) ve Yakalamada Zor Kullanma ve Kelepçe yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kelepçe yasağı çocuk yargılamasının ayrı bir güvencesidir. Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. Zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlem alınabilir (5395 m.16).

Uzlaştırma, Erteleme ve Tedbir: Cezadan Önceki Yollar

Çocuk adaletinde amaç onarımdır; bu nedenle dosyayı cezaya varmadan sonlandıran yollar yetişkinlere göre daha geniştir:

Tablo 4 — Cezadan önceki yollar
YolDayanakÇocuklara özgü yön
Uzlaştırma5395 m.24; CMK m.253/1-cMağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisiyse, çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi5395 m.19; CMK m.171Erteleme süresi çocuklar için üç yıldır
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması5395 m.23; CMK m.231Denetim süresi çocuklar için üç yıldır; 7593 ile yönlendirme tedbirleri denetim yükümlülüğü olarak uygulanabilir
Koruyucu ve destekleyici tedbirler5395 m.5Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma
Yönlendirme tedbirleri5395 m.5/A (7593)Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için sosyal hizmet, dijital risklerden koruma, okuma, çevre ve bağımlılık programları
Yaş indirimiTCK m.31Ceza sorumluluğu bulunan yaş gruplarında kanuni indirim

Bu yolların önemli bir kısmı talep edilmeyi bekler. Dosyaya sunulan somut bir tedbir önerisi — okula devam planı, rehberlik desteği, meslek kursu kaydı — mahkemenin cezaya alternatif üretmesini kolaylaştırır. Ayrıntılar için Uzlaştırma Nedir? (CMK 253), Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ve HAGB Nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz.

Tedbir Kararları: Denetim, Kaldırılma ve İtiraz

Tedbir kararları bakımından düzenli bir denetim mekanizması işler. Denetim görevlisi; kararın uygulama biçimi, çocuk üzerindeki etkileri, ana-baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişilerin ya da kurumların sorumluluklarını yerine getirip getirmedikleri ve kararın değiştirilmesini gerektiren bir durum bulunup bulunmadığı hakkında her ay, ayrıca talep hâlinde mahkeme veya çocuk hâkimine rapor verir (5395 m.39/3).

Denetim, kararda öngörülen sürenin dolmasıyla sona erer; tedbirden beklenen yararın elde edilmesi hâlinde sürenin dolmasından önce de kaldırılabilir (5395 m.40/1). Bu, tedbirin amaca ulaştığının belgelenmesi hâlinde erken kaldırma talebinde bulunulabileceği anlamına gelir. Çocuk hâkimince alınan tedbir kararlarına karşı itiraz, CMK’nın itiraza ilişkin hükümlerine göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır (5395 m.14/1).

İnfaz, Adli Sicil ve Geleceğe Etkisi

Ailelerin en çok sorduğu soru budur. Koruyucu ve destekleyici tedbirler mahkûmiyet niteliğinde değildir. Mahkûmiyet söz konusuysa ise adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesine ilişkin kanuni sürelerin takip edilmesi gerekir; çocuğun ileride memuriyet, güvenlik soruşturması veya meslek edinme aşamasında sorun yaşamaması için bu takip önemlidir — Adli Sicil Arşiv Kaydının Silinmesi, Adli Sicil Silinme Hesaplama Aracı.

İnfaz aşamasında da çocuklara özgü kurallar vardır. 7593 sayılı Kanunla, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir günün, kanundaki istisnalar dışında, iki gün olarak dikkate alınacağı hükme bağlandı (5275 m.107/5). Ayrıntılar için Çocuk Hükümlülerde İnfaz ve Çocuk ve Genç Hükümlülerin İnfazı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Bir Çocuk Dosyasının Yolculuğu: Adım Adım

Yukarıda ayrı ayrı ele alınan kurallar, bir dosyanın akışı içinde şöyle sıralanır. Her aşamada aile ve müdafiin kontrol etmesi gereken nokta farklıdır:

Tablo 5 — Bir çocuk dosyasının yolculuğu: adım adım
AşamaNe olur?DayanakAile ve müdafi için kontrol noktası
1. GözaltıÇocuk kolluğun çocuk biriminde tutulur; kelepçe takılamaz5395 m.16Çocuğun nerede tutulduğunu ve yakınlarının bilgilendirildiğini teyit edin
2. İfadeSoruşturmayı çocuk bürosu savcısı bizzat yürütür; müdafi zorunludur5395 m.15; CMK m.150/2Müdafi olmadan ifade alınmamasını sağlayın
3. Koruma tedbiriTutuklama yasağı ve çocuklara özgü adli kontrol5395 m.20-21Adli kontrolün yeterli olacağını gösteren somut plan sunun
4. Sosyal incelemeOn beş yaş altı çocuk için zorunlu5395 m.35/3Rapor için okul belgeleri ve aile bilgilerini hazırlayın
5. Soruşturma sonuUzlaştırma, kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya iddianame5395 m.19, 24; CMK m.253/1-cUzlaştırma kapsamının çocuklar için geniş olduğunu hatırlatın
6. İddianamenin kabulüOn beş yaş altı çocuk hakkında sosyal incelemesiz iddianame iade edilirCMK m.174/1-eİade sebebini süresinde ileri sürün
7. DuruşmaKapalı duruşma; çocuk mahkemesinde savcı bulunmazCMK m.185; 5395 m.22, 25Okul takvimine göre duruşma günü talep edin
8. HükümTedbir, HAGB (denetim süresi üç yıl) veya indirimli ceza5395 m.23; TCK m.31Tedbir önerisini ve HAGB şartlarını dosyaya sunun
9. Kanun yolu ve infazİtiraz, istinaf, temyiz; infazda çocuklara özgü kurallar5395 m.14; 5275 m.107/5Tedbir kararlarına itirazın en yakın çocuk mahkemesine yapıldığını unutmayın

Aileler için pratik öneriler: Çocuğunuzun okul devam belgesini, karne ve öğretmen görüşlerini, varsa sağlık veya rehberlik kayıtlarını ilk günden bir dosyada toplayın; sosyal inceleme görevlisiyle görüşmeye hazırlıklı olun ve evdeki gözetim düzeninizi somut olarak anlatabilecek durumda bulunun. Çocuğun sosyal medya paylaşımlarını ve olayla ilgili yazışmalarını silmeyin; bu kayıtlar hem aleyhe hem lehe delil olabilir. Mağdurla doğrudan temasa geçmek yerine uzlaştırma kanalını kullanın. Son olarak, çocuğunuzun ifadesini müdafi olmadan vermemesi gerektiğini ona açıkça anlatın.

7593 Sayılı Kanunla Gelen Değişiklikler (Özet)

8 Ağustos 2026’da kabul edilen ve 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de (33344) yayımlanan Kanunun çocuk yargılamasını doğrudan ilgilendiren hükümleri şunlardır:

Tablo 6 — 7593 sayılı Kanunla çocuk yargılamasında neler değişti?
DeğişiklikDayanakPratik sonuç
“Suça sürüklenen çocuk” yerine “adli süreçteki çocuk”5395, 2828, CMK m.253Terminoloji değişti; hukuki statü aynıdır
On beş yaş altında zorunlu sosyal inceleme5395 m.35/3Daha büyük çocuklarda inceleme yapılmazsa gerekçe gösterilir
Sosyal incelemesiz iddianamenin iadesiCMK m.174/1-eOn beş yaş altı çocuk hakkında inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade edilir
Yönlendirme tedbirleri5395 m.5/ACeza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için yeni tedbir türleri
HAGB’de yönlendirme tedbirleri5395 m.23Tedbirler denetimli serbestlik yükümlülüğü olarak uygulanabilir
Yaş indirimi aralıklarıTCK m.31/2-3Aralıklar yükseltildi
Ağır suçlarda indirimTCK m.31/4Kasten öldürme ve 87/2-4’te indirimin daraltılabilmesi
Ebeveynin sorumluluğuTCK m.233/4Çocuk 81, 82, 87/2 veya 87/4’teki suçu ebeveynin 233/1 veya 233/3’teki fiilleri nedeniyle işlerse ebeveynin cezası yarısından iki katına kadar artırılır; şikâyet aranmaz
Koşullu salıverilme5275 m.107/5On beş yaş altında geçirilen bir gün iki gün sayılır (istisnalar saklı)

Bıçak satışı ve taşınmasına ilişkin yeni kabahat hükmü için Silahla ve Bıçakla Yaralama Cezası, çocuk dosyalarında uyuşturucu rejimi için Çocuklarda Uyuşturucu Dosyası ve 7593 yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk mahkemesi hangi davalara bakar?

Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar bakımından adli süreçteki çocuklar hakkında açılan davalara bakar. Tek hâkimlidir ve duruşmalarında Cumhuriyet savcısı bulunmaz (5395 m.25).

Çocuk ağır ceza mahkemesi ne zaman görevlidir?

Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından çocuklar hakkında açılan davalara bakar. Mahkeme bir başkan ve iki üyeyle toplanır (5395 m.26).

“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırıldı mı?

Evet. 7593 sayılı Kanunla 5395 sayılı Kanun, 2828 sayılı Kanun ve CMK’nın uzlaştırma hükmündeki bu ifade “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi. Hukuki statü, usul ve haklar aynıdır; yalnızca damgalayıcı bulunan terim değişmiştir.

Çocuk davalarında duruşma açık mı yapılır?

Hayır. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m.185).

Çocuk için avukat tutmak zorunlu mu?

Şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150/2). Aile ayrıca kendi seçtiği avukatı da görevlendirebilir.

Sosyal inceleme raporu zorunlu mu?

7593 sayılı Kanunla on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında zorunlu hâle geldi; daha büyük çocuklarda inceleme yapılmayacaksa gerekçe gösterilmelidir (5395 m.35/3). On beş yaş altı çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m.174/1-e).

Sosyal inceleme raporunda neler yer alır?

Yönetmeliğe göre çocuğun gelişim öyküsü, bedensel, zihinsel ve duygusal gelişimi, ailenin sosyo-ekonomik durumu, okul veya iş çevresi, hukuki durumu, davranış gözlemleri ve koruyucu tedbir önerileri (Yönetmelik m.21).

On beş yaşından küçük çocuk tutuklanabilir mi?

On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez (5395 m.21). Daha ağır suçlarda ise tutuklama, CMK m.100-101’deki şartlara ve ölçülülüğe bağlıdır.

Çocuğa kelepçe takılabilir mi?

Hayır. Çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz; zorunlu hâllerde kolluk kaçmayı veya tehlikeyi önlemek için başka önlemler alabilir. Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde tutulur (5395 m.16).

Çocuk yetişkinle birlikte suç işlerse aynı dosyada mı yargılanır?

Kural olarak hayır; çocuklar hakkındaki soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (5395 m.17).

Çocuk dosyalarında uzlaştırma daha mı geniştir?

Evet. Mağdur gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisiyse, çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir (CMK m.253/1-c).

Çocuklarda HAGB ve erteleme süreleri farklı mı?

Evet. Kamu davasının açılmasının ertelenmesinde erteleme süresi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi çocuklar için üç yıldır (5395 m.19, m.23).

Çocuğun yaşı cezayı nasıl etkiler?

On iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur. 12-15 yaşta algılama yeteneği varsa ceza indirilir; 15-18 yaşta da indirim uygulanır. 7593 ile aralıklar yükseltildi ve kasten öldürme ile ağır neticeli yaralamada indirimi daraltan yeni bir fıkra eklendi (TCK m.31/4).

Çocuklarda dava zamanaşımı kısa mıdır?

Evet. Fiili 12-15 yaş arasında işleyenler için kanundaki sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasında işleyenler için üçte ikisi geçince kamu davası düşer (TCK m.66/2).

Çocuk mahkemesi kararına savcı itiraz edebilir mi?

Evet. Çocuk mahkemesindeki duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmasa da, savcılar çocuk mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir.

Yönlendirme tedbiri nedir?

7593 sayılı Kanunla 5395 sayılı Kanuna eklenen 5/A maddesiyle ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için getirilen tedbirlerdir: sosyal hizmet çalışması, dijital risklerden koruma, kütüphane ve okuma etkinliği, çevreye saygı çalışması ve bağımlılık tedavisi veya rehabilitasyon programları. HAGB kararlarında da denetim yükümlülüğü olarak uygulanabilir (5395 m.23).

Çocuğun işlediği suçtan dolayı anne ve baba da cezalandırılır mı?

Kural olarak ceza şahsidir. Ancak 7593 sayılı Kanunla eklenen TCK m.233/4’e göre çocuk kasten öldürme veya 87/2, 87/4’teki ağır neticeli yaralamayı ebeveynin aile hukukundan doğan yükümlülüklerine aykırı fiilleri (233/1 veya 233/3) nedeniyle işlerse, ebeveynin cezası yarısından iki katına kadar artırılır ve şikâyet aranmaz.

Çocuk hükümlü koşullu salıverilmede avantajlı mı?

7593 sayılı Kanunla, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, kanundaki istisnalar dışında iki gün olarak dikkate alınır (5275 m.107/5).

Korunma ihtiyacı olan çocuk ile adli süreçteki çocuk aynı şey mi?

Hayır. Korunma ihtiyacı olan çocuk; gelişimi veya kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru çocuktur. Adli süreçteki çocuk ise suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan çocuktur (5395 m.3). Her ikisi için de koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir.

Tedbir kararına nereye itiraz edilir?

Çocuk hâkimince alınan tedbir kararlarına karşı itiraz, CMK’nın itiraz hükümlerine göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır (5395 m.14/1).

Tedbir süresi dolmadan kaldırılabilir mi?

Evet. Tedbirden beklenen yararın elde edilmesi hâlinde denetim, sürenin dolmasından önce de kaldırılabilir (5395 m.40/1). Denetim görevlisi her ay mahkemeye rapor verir (5395 m.39/3).


Bu konuda hukuki destek almak için

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Post by Av. Fatma Öztürk