Duruşma Tutanağı ve SEGBİS Kaydı: Beyanım Yanlış Yazıldıysa Ne Yapılır?

Duruşma tutanağı, salonda olup bitenin tek resmî kaydıdır ve kanun ona olağanüstü bir güç tanır: duruşmanın nasıl yapıldığı ancak tutanakla ispat olunabilir ve tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir. Bunun pratik anlamı serttir: tutanağa geçmeyen bir şey, hukuken olmamış sayılır. Bu yüzden düzeltme talebinin doğru anı, yıllar sonrası değil, o celsedir.

Tutanak Neden Bu Kadar Önemli? CMK 222’nin İki Karinesi

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 222. maddesi şöyledir: “Duruşmanın nasıl yapıldığı, kanunda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılıp yapılmadığı, ancak tutanakla ispat olunabilir. Tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir.”

Bu kısa hüküm iki karine doğurur:

• Olumlu karine: tutanağa yazılmış olan her şekli kuralın uygulanmış olduğu kabul edilir.
• Olumsuz karine: tutanakta yer almayan noktaların gerçekleşmemiş olduğu kabul edilir.

İkinci karine savunma açısından hayatidir. Duruşmada güçlü bir itiraz dile getirmiş olabilirsiniz; tutanağa geçmemişse, istinaf incelemesinde o itiraz hiç yapılmamış sayılır. “Söyledim ama yazmadılar” savunmasının hukuki karşılığı yoktur.

Tutanağı Kim Tutar, Kim İmzalar?

Duruşma için tutanak tutulur ve tutanak, mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır. Başkanın mazereti varsa en kıdemli üye imzalar. Duruşma tutanaklarının her bir sayfasının imzalanması gerekir.

Bu imza şekli bir formalite değildir: imzalanmakla tutanak resmî belge niteliği kazanır ve ancak sahteciliği iddia edilebilir hâle gelir. Yargı uygulamasında bu düzenlemenin amacı, tutanakların sonradan değiştirilmesini önlemek ve onlara güven duyulmasını sağlamak olarak açıklanır.

Tutanağın içeriği de kanunda düzenlenmiştir: duruşmanın seyrini ve sonuçlarını yansıtan, yargılama usulünün bütün temel kurallarına uyulduğunu gösteren unsurlar ile tarafların açıklamaları ve istemleri tutanağa yazılır. Yani istemlerinizin tutanağa geçirilmesi kanunun aradığı bir zorunluluktur, hâkimin lütfu değil.

SEGBİS ve Teknik Kayıt: Kayıt Tutanağın Yerini Tutar mı?

Duruşmada yapılan işlemlerin teknik araçlarla kayda alınması mümkündür. Ancak kanunun kurduğu düzen şudur: kayda alınan işlemler vakit geçirmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülür ve tutanak yine hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır.

Yani kayıt tek başına tutanağın yerini tutmaz; tutanağa dönüştürüldüğünde resmî belge niteliği kazanır. Yargıtay uygulamasında, sesli ve görüntülü olarak kayda alınmasına karar verilen işlemlerin tutanağa dönüştürülmemesi; duruşmanın nasıl yapıldığının denetlenmesini imkânsız kıldığı gerekçesiyle esasa etkili bir eksiklik sayılmış ve bozma sebebi olarak kabul edilmiştir. Aynı şekilde SEGBİS ile sorgu yapıldığı hâlde ses ve görüntü kayıtlarının dosyada bulunmaması da hukuka aykırılık olarak değerlendirilmiştir.

Bunun savunmaya sağladığı imkân nettir: kaydın dosyaya konulmasını ve çözümünün yapılmasını talep etmek, tutanaktaki eksikliği tartışmanın en güçlü yoludur.

Duruşmayı Kendim Kaydedebilir miyim?

Hayır. Kanun, duruşma sırasında her türlü sesli veya görüntülü kayıt ya da nakil olanağı sağlayan aletlerin kullanılmasını yasaklar; bu yasak, adliye binası içinde ve dışındaki diğer adlî işlemlerin icrasında da uygulanır.

Dolayısıyla “telefonumla kaydettim, kanıtım var” yaklaşımı hem hukuka aykırıdır hem de sonuç doğurmaz; üstelik ayrı bir sorumluluk doğurabilir. Bu yasak tam da tutanağın önemini artıran sebeptir: salonda olup biteni tespit etmenin meşru yolu tutanak ve resmî teknik kayıttır.

Beyanım Yanlış Yazıldı: Ne Zaman, Nasıl İtiraz Edilir?

Zamanlama her şeydir. Sıralama şöyle olmalıdır:

• Aynı celsede. Tutanak okunduğunda ya da ekranda görüldüğünde hata belirtilir ve düzeltilmesi istenir. Bu, en kolay ve en etkili yoldur.
• Şerh düşülmesi. Düzeltme yapılmazsa, itirazın kendisinin tutanağa geçirilmesi istenir: “Beyanımın şu şekilde geçtiği, oysa şunu söylediğim yönündeki itirazım tutanağa geçirilsin.” Bu cümle, sonraki tüm aşamaların dayanağıdır.
• İmzadan imtina. Katılmadığınız bir tutanağı imzalamama hakkınız vardır ve bu durum tutanağa geçirilir.
• Sonraki celsede dilekçe. Celse kaçmışsa, düzeltme talebini içeren yazılı dilekçe sunulur ve dilekçenin tutanağa işlenmesi sağlanır.
• Kanun yolunda ayrı başlık. İstinaf ve temyiz dilekçesinde eksikliğin hangi hakkı nasıl zedelediği somut olarak gösterilir.

Burada dürüst bir uyarı gerekir: kanun, tutanağa karşı yalnızca sahtecilik iddiasına izin verdiğinden, “yanlış yazıldı” itirazının başarısı büyük ölçüde o celsede yapılmış olmasına bağlıdır. Aylar sonra ileri sürülen bir düzeltme talebi, çok daha zayıf bir zeminde tartışılır.

Sahtecilik İddiası: Son Çare ve Ağır Bir Yol

Kanunun tanıdığı tek doğrudan itiraz yolu sahtecilik iddiasıdır. Ancak bu, hafife alınacak bir başvuru değildir: resmî belgede sahtecilik iddiası, hâkim ve zabıt kâtibi hakkında suç isnadı anlamına gelir ve asılsız çıkması hâlinde iftira sorumluluğu doğurabilir.

Bu nedenle sahtecilik iddiası ancak somut ve güçlü delil varsa gündeme getirilmelidir: tutanakta sonradan yapılmış değişiklik izleri, imza uyuşmazlığı, aynı celseye ait iki farklı tutanak nüshası, sistem kayıtlarındaki tutarsızlık gibi. Aksi hâlde izlenmesi gereken yol, sahtecilik iddiası değil, yukarıda anlatılan düzeltme ve şerh mekanizmasıdır.

Pratik Alışkanlıklar: Tutanağı Lehinize Çalıştırmak

Deneyimli savunmanın tutanakla kurduğu ilişki şöyledir:

• Talebi cümle hâlinde söyleyin. “Şu tanığın dinlenmesini, şu kaydın getirtilmesini talep ediyorum” gibi net, tutanağa doğrudan geçebilecek cümleler kurun.
• Reddedilen talebin reddini de yazdırın. Talebin reddedildiği tutanağa geçmezse, kanun yolunda “talep edilmemiş” sayılır.
• Uzun beyanları yazılı verin. Karmaşık savunmayı duruşmada anlatıp tutanağa özetlenmesini beklemek yerine, yazılı beyan sunup tutanağa “yazılı beyan sunulmuştur” ibaresini geçirtmek daha güvenlidir.
• Celse sonrası kontrol edin. UYAP üzerinden tutanağa erişerek içeriği kontrol edin; hata varsa bir sonraki celseyi beklemeden dilekçe verin.
• Kayıt kararı isteyin. Özellikle çelişkili tanık beyanlarının alınacağı celselerde, işlemlerin teknik araçlarla kayda alınmasını talep etmek sonradan doğacak tartışmaları önler.

Tutanaktaki Hatayı Düzeltmek: Adım Adım

1. Hatayı celse bitmeden fark edin ve söyleyin — Tutanak okunduğunda veya ekranda görüldüğünde hatalı kısmı derhâl belirtin. Düzeltmenin en kolay anı, celse henüz kapanmadan önceki andır.
2. Düzeltme talebinizi tutanağa yazdırın — Talep kabul edilmezse dahi, ‘beyanımın şu şekilde geçtiği, oysa şöyle söylediğim yönündeki itirazım’ ifadesinin tutanağa aynen geçirilmesini isteyin. Bu şerh, sonraki tüm itirazların dayanağıdır.
3. İmzadan imtina hakkınızı bilerek kullanın — Katılmadığınız bir tutanağı imzalamak zorunda değilsiniz; imzadan imtina ettiğiniz ve gerekçeniz tutanağa geçirilir.
4. SEGBİS veya ses-görüntü kaydı varsa çözümünü isteyin — Duruşmadaki işlemler teknik araçlarla kayda alınmışsa, kaydın yazılı tutanağa dönüştürülmesini ve dosyaya konulmasını yazılı dilekçeyle talep edin.
5. Bir sonraki celsede yazılı dilekçe sunun — Celse kaçtıysa, ilk fırsatta hatayı ve doğru beyanı gösteren bir düzeltme dilekçesi verin; dilekçenin tutanağa işlendiğinden emin olun.
6. Kanun yolu dilekçesinde ayrı başlık açın — İstinaf veya temyiz dilekçenizde tutanaktaki eksiklik veya hatayı ayrı bir başlıkta, hangi hakkın nasıl zedelendiğini göstererek ileri sürün.

Tutanağın Resmî Belge Niteliğini Kazandıran Şey: İmza

CMK 222’nin ispat karinesi, tutanağın usulüne uygun tutulmuş olması şartına bağlıdır. Duruşma tutanakları, imzalanmak suretiyle ancak sahteciliği iddia olunabilen resmî belge niteliğine kavuşur. İmza eksikliği, karinenin kendisini çökertir.

Bu düzenlemelerin amacı yargı uygulamasında açıkça belirtilmiştir: tutanakların değiştirilmesini önlemek ve onlara güven duyulmasını sağlamak. Yargılama işlemleri, kendilerine belge delili değeri tanınabilmesi için duruşmada okunarak tutanaklara yansıtılır ve duruşmaya katılan mahkeme başkanı, hâkim ve zabıt kâtibi tarafından imzalanarak resmî belge niteliğine kavuşturulur.

SEGBİS Kaydı Tutanağın Yerini Tutmaz — Ama Kayıtsızlık da Sonuç Doğurur

Bu konudaki en yaygın yanılgı, ses ve görüntü kaydının tutanak yerine geçtiği sanısıdır. Kanun bunun tersini söyler: duruşmada yapılan işlemlerin teknik araçlarla kayda alınması hâlinde, bu kayıtlar vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülerek imzalanır. Yani kayıt, tutanağın alternatifi değil kaynağıdır.

Bunun iki yönlü sonucu vardır. Bir yandan, “kayıtta böyle söylemedim” demek tek başına yeterli değildir; kaydın çözümlenip tutanağa dönüştürülmesi talep edilmelidir. Öte yandan, kayda alınmasına karar verilen işlemlerin tutanağa dönüştürülmemesi esasa etkili bir eksiklik sayılır ve bu hâlde ilgili tutanağın CMK m.222 anlamında ispat edici niteliği bulunmaz.

Talebin doğru biçimi şudur: yalnızca “kayıt izlensin” değil, “ilgili oturuma ait ses ve görüntü kayıtlarının çözümlenerek yazılı tutanağa dönüştürülmesi ve dosyaya sunulması” talep edilmelidir. Çözüm işlemi gerektiğinde bilirkişi vasıtasıyla yaptırılır.

Sahtecilik İddiasının Anlamı ve Sınırı

CMK m.222’nin ikinci cümlesi, itiraz yolunu tek bir kanala indirir: tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir. Bunun pratik sonucu ağırdır — sahteliği ortaya konulamayan ve ispatlanamayan tutanak içeriğinde yazılanlar somut delil olarak kabul edilir.

Bu nedenle “beyanım yanlış yazıldı” itirazının zamanlaması hayati önem taşır. İtiraz aynı oturumda, tutanak henüz imzalanmadan yapıldığında bir düzeltme talebidir ve kolayca sonuç doğurur. Oturum kapandıktan ve tutanak imzalandıktan sonra ise aynı itiraz, hukuken sahtecilik iddiası alanına kayar ve ispat yükü çok daha ağırlaşır.

Tarafların tutanak içeriklerini inceleme ve yanlışlık tespitinde bulunma hakkı bulunmaktadır. Bu hak yalnızca sanık için değil, mağdur ve müşteki için de geçerlidir. Dolayısıyla her oturum sonunda tutanağın okunması, beyanların doğru yansıtılıp yansıtılmadığının kontrol edilmesi ve gerekiyorsa düzeltmenin o anda tutanağa geçirilmesi, sonradan telafisi güç bir hakkın korunması anlamına gelir.

Duruşma tutanağının başlığı ve içeriğine ilişkin zorunlu unsurlar da ayrıca düzenlenmiştir: tutanak başlığında duruşmanın yapıldığı mahkemenin adı, oturum tarihleri, duruşmaya katılan hâkimin, Cumhuriyet savcısının ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları yer alır; içerikte ise duruşmanın seyrini ve sonuçlarını yansıtan, yargılama usulünün bütün temel noktalarına ilişkin kayıtlar bulunur. Bu unsurlardaki eksiklikler de tutanağın niteliğini tartışmaya açar.

Sıkça Sorulan Sorular

Duruşma tutanağının ispat gücü nedir?

Kanuna göre duruşmanın nasıl yapıldığı ancak tutanakla ispat olunabilir ve tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir. Tutanakta yer almayan hususlar gerçekleşmemiş sayılır.

Duruşmada söylediğim tutanağa geçmezse ne olur?

Hukuken hiç söylenmemiş sayılır. Bu nedenle talep ve itirazların tutanağa geçirilmesini açıkça istemek, kanun yolu aşamasında dayanak oluşturması bakımından zorunludur.

Tutanaktaki hatayı nasıl düzelttirebilirim?

En etkili yol aynı celsede hatayı belirtip düzeltilmesini istemektir. Düzeltme yapılmazsa itirazın kendisinin tutanağa şerh olarak geçirilmesini talep edin ve gerekirse imzadan imtina edin.

SEGBİS kaydı tutanağın yerine geçer mi?

Hayır. Teknik araçlarla kayda alınan işlemler vakit geçirmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülür ve imzalanır. Kayıt, tutanağa dönüştürülünce resmî belge niteliği kazanır.

Duruşmayı telefonumla kaydedebilir miyim?

Hayır. Kanun duruşma sırasında sesli veya görüntülü kayıt ya da nakil sağlayan aletlerin kullanılmasını yasaklar; bu yasak adliye binası içindeki ve dışındaki adlî işlemler için de geçerlidir.

Tutanağa karşı sahtecilik iddiası kolay mı?

Hayır. Sahtecilik iddiası hâkim ve zabıt kâtibi hakkında suç isnadı anlamına gelir ve asılsız çıkması hâlinde sorumluluk doğurabilir. Somut ve güçlü delil yoksa düzeltme ve şerh yolu izlenmelidir.