Duruşma tutanağı, salonda olup bitenin tek resmî kaydıdır ve kanun ona olağanüstü bir güç tanır: duruşmanın nasıl yapıldığı ve kanunda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılıp yapılmadığı ancak tutanakla ispat olunabilir; tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir (CMK m.222). Bunun pratik anlamı serttir: tutanağa geçmeyen bir itiraz, bir istem veya bir usul ihlali, kanun yolu incelemesinde çoğu zaman olmamış sayılır. Tutanağı mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi imzalar; duruşmada yapılan işlemler teknik araçlarla, örneğin SEGBİS ile kayda alınmışsa bu kayıtlar vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülerek imzalanır (m.219). Kanun, tarafların istemlerinin ve reddedilmeleri hâlinde gerekçelerinin tutanağa yazılmasını zorunlu kılar (m.221/1-g). Bu yazıda tutanağın içeriğini ve ispat gücünü, beyanınız yanlış yazıldığında nasıl ve ne zaman itiraz edeceğinizi, SEGBİS kaydının rolünü, soruşturma tutanaklarındaki imza hakkını ve bir düzeltme dilekçesini kanun metinleri üzerinden anlatıyoruz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
⚡ Net Cevap: Duruşma tutanağı hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır ve duruşmanın usule uygun yapıldığı yalnızca tutanakla ispat edilir; tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası ileri sürülebilir (CMK m.219, m.222). Beyanınız yanlış yazıldıysa aynı celsede düzeltme isteyin; kabul edilmezse bu isteminizin ve ret gerekçesinin tutanağa yazılmasını talep edin (m.221/1-g). SEGBİS kaydı varsa tutanakla karşılaştırılmasını isteyin. Adliyede kendiniz kayıt alamazsınız (m.183). Destek için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Tutanağın İspat Gücü (CMK m.222)
“Duruşmanın nasıl yapıldığı, kanunda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılıp yapılmadığı, ancak tutanakla ispat olunabilir. Tutanağa karşı yalnız sahtecilik iddiası yöneltilebilir.” (CMK m.222)
Bu kısa hüküm iki sonuç doğurur. Birincisi, tutanakta yazılı olan usul işlemlerinin yapıldığı kabul edilir. İkincisi, tutanakta yer almayan usul işlemlerinin yapılmadığı kabul edilir. Savunma açısından özellikle ikinci sonuç önemlidir: duruşmada yapılmış ancak tutanağa geçmemiş bir itiraz veya istem, istinaf ve temyiz incelemesinde çoğu zaman hiç yapılmamış sayılır. Aynı şekilde tutanakta sanığın son sözünün sorulduğu yazılıysa, aksini ileri sürmek ancak sahtecilik iddiasıyla mümkündür. Bu nedenle tutanakla ilgili her itirazın, tutanak henüz oluşurken, yani o celsede yapılması hayati önemdedir. Tutanağın ispat gücü, yargılamanın güvenilirliğini sağlamaya yöneliktir; ancak bu güç, tarafların tutanağın doğru tutulmasını denetleme ve eksiklikleri zamanında bildirme sorumluluğunu da beraberinde getirir.
Tutanağı Kim İmzalar, Neler Yazılır?
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İmza | Mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi; başkanın mazereti varsa en kıdemli üye | CMK m.219 |
| Teknik kayıt | Vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülür ve imzalanır | CMK m.219/1 |
| Başlık | Mahkemenin adı, oturum tarihleri, hâkim, savcı ve zabıt kâtibinin adları | CMK m.220 |
| Katılanlar | Sanık, müdafi, katılan, vekil, kanuni temsilci, bilirkişi, tercüman, teknik danışman | CMK m.221/1-a |
| Usul | Duruşmanın seyri ve temel usul kurallarına uyulduğunu gösteren unsurlar | CMK m.221/1-b |
| Beyanlar | Sanık açıklamaları, tanık ifadeleri, bilirkişi açıklamaları | CMK m.221/1-c, d, e |
| Belgeler | Okunan veya okunmasından vazgeçilen belge ve yazılar | CMK m.221/1-f |
| İstemler | İstemler ve reddi hâlinde gerekçesi | CMK m.221/1-g |
| Kararlar ve hüküm | Verilen ara kararlar ve hüküm | CMK m.221/1-h, i |
Tablonun en önemli satırı istemlere ilişkin olanıdır. Kanun, tarafların istemlerinin ve reddedilmeleri hâlinde bunun gerekçesinin tutanağa yazılmasını zorunlu kılar. Bu, tutanağa ilişkin itirazın da doğru hukuki çerçevesidir: “beyanımın şu şekilde düzeltilmesini istiyorum” şeklindeki bir talep, bir istemdir; hâkim bu istemi kabul etmezse, istemin kendisi ve reddinin gerekçesi tutanağa geçirilmelidir. Duruşma tutanağını tarafların imzalaması kanunda öngörülmemiştir; bu nedenle duruşmada “imzadan kaçınma” yoluyla itiraz etmek mümkün değildir. Doğru yol, itirazın istem olarak tutanağa yazılmasını sağlamaktır.
Duruşmada beyanınız eksik veya yanlış mı yazıldı?
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Beyanınız Yanlış Yazıldıysa: Adım Adım
| Aşama | Yapılacak | Neden? |
|---|---|---|
| 1. Aynı anda | Beyanın yazılışını ekrandan veya okunduğunda takip edin; hatayı hemen belirtin | En kolay ve etkili düzeltme |
| 2. İstem | Düzeltilmesini açıkça bir istem olarak dile getirin | İstemler tutanağa yazılmak zorundadır (m.221/1-g) |
| 3. Ret hâlinde | İsteminizin ve ret gerekçesinin tutanağa geçirilmesini isteyin | Kanun yolunda denetim imkânı |
| 4. SEGBİS veya ses kaydı | Kayıt varsa tutanakla karşılaştırılmasını ve çözümünü isteyin | Teknik kayıt tutanağa dönüştürülmek zorundadır (m.219/1) |
| 5. Sonraki celse | Dilekçeyle düzeltme istemini tekrarlayın ve dilekçenin tutanağa işlenmesini sağlayın | Celse kaçmışsa yazılı kayıt |
| 6. Kanun yolu | İstinaf veya temyizde eksikliğin hangi hakkı nasıl etkilediğini somut olarak gösterin | Denetim |
Bu sıralamanın özü, itirazın tutanak henüz oluşurken yapılmasıdır. Uygulamada beyanlar çoğu zaman hâkim tarafından özetlenerek zabıt kâtibine yazdırılır; bu özetleme sırasında önemli bir ayrıntının düşmesi veya bir ifadenin farklı bir anlam kazanması mümkündür. Müdafi veya vekil, özellikle sanığın savunmasının ve tanıkların kritik cümlelerinin yazılışını dikkatle takip etmeli; gerekiyorsa beyanın aynen, kişinin kendi kelimeleriyle yazılmasını istemelidir. Aylar sonra, hüküm verildikten sonra ileri sürülen bir “yanlış yazıldı” itirazının, tutanağın ispat gücü karşısında başarılı olma ihtimali çok düşüktür. Heyet hâlinde çalışan mahkemelerde tutanağı mahkeme başkanı, mazereti varsa üyelerin en kıdemlisi imzalar (CMK m.219/2); bu nedenle istemler mahkeme başkanına yöneltilmeli ve başkanın vereceği karar tutanağa yazdırılmalıdır.
Tanık Beyanları ve Soru-Cevap
Tanık beyanları tutanağın en çok tartışılan kısmıdır; çünkü hüküm çoğu zaman bu beyanlara dayanır. Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat, tanıklara doğrudan soru yöneltebilir; sanık ve katılan ise mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru sorabilir (CMK m.201/1). Yöneltilen soruya itiraz edildiğinde sorunun yöneltilmesinin gerekip gerekmediğine mahkeme başkanı karar verir. Bu nedenle tanığa yöneltilen soruların ve özellikle tanığın bu sorulara verdiği cevapların tutanağa ayrı ayrı yazılması istenmelidir. Bir sorunun yöneltilmesine izin verilmemişse, sorunun kendisi ve izin verilmemesi kararı da istem olarak tutanağa geçirilmelidir; aksi hâlde savunma hakkının kısıtlandığı kanun yolunda ispatlanamaz. Tanıklık hak ve yükümlülükleri için ceza muhakemesinde tanıklık rehberimize bakabilirsiniz.
Tercüman ve Anlaşılmayan Beyanlar
Sanık veya mağdur meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa, mahkeme tarafından atanan tercüman aracılığıyla duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar tercüme edilir (CMK m.202/1). Bu hüküm soruşturma evresinde dinlenen şüpheli, mağdur veya tanıklar hakkında da uygulanır (m.202/3). Tercümanın adı ve soyadı tutanakta yer alır (m.221/1-a). Tercümanlı beyanlarda tutanağa geçen metin, tercümanın aktardığı metindir; tercümede bir hata yapıldığı düşünülüyorsa bu durum derhâl belirtilmeli ve beyanın yeniden tercüme edilmesi istem olarak dile getirilmelidir. Tercümanın hiç atanmaması veya yalnızca bir kısım beyanların tercüme edilmesi, savunma hakkının kısıtlanması bakımından kanun yolunda ileri sürülebilecek bir eksikliktir ve bu eksikliğin tutanakta görünür olması gerekir. Engelli sanık veya mağdura da duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar anlayabilecekleri biçimde anlatılır (CMK m.202/2); bu anlatımın nasıl yapıldığı da tutanağa geçirilmelidir.
SEGBİS ve Teknik Kayıt
Kanun, tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılarak dinlenmesine (CMK m.180/5) ve hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda yurt içinde bulunan sanığın bu yöntemle sorgusunun yapılmasına veya duruşmalara katılmasına (m.196/4) imkân tanır. Uygulamada bu sistem SEGBİS olarak bilinir. Duruşmada yapılan işlemler teknik araçlarla kayda alınmışsa, bu kayıtlar vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülür ve hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır (m.219/1). Bu nedenle kayıt tek başına tutanağın yerini tutmaz; ancak tutanak ile kayıt arasında bir fark varsa, kaydın incelenmesi ve çözümünün yapılması tutanaktaki eksikliği tartışmanın en güçlü yoludur. Kaydın dosyada bulunmaması veya tutanağa dönüştürülmemesi de kanun yolunda ileri sürülebilecek bir eksikliktir. SEGBİS ile yapılan dinlemelerde bağlantı kopması, ses kesilmesi veya görüntünün donması gibi teknik sorunlar yaşanmışsa, bu durumun ve dinlemenin hangi kısmının etkilendiğinin de tutanağa yazdırılması gerekir; aksi hâlde teknik bir aksaklık nedeniyle eksik kalan bir beyan, sanki eksiksiz alınmış gibi görünür. SEGBİS ile katılım için SEGBİS ile uzaktan katılım ve duruşmaya SEGBİS ile katılmak zorunda mıyım yazılarımıza bakabilirsiniz.
Duruşmayı Kendim Kaydedebilir miyim?
Hayır. SEGBİS’e ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, adliye binası içerisinde ve duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda her türlü sesli veya görüntülü kayıt veya nakil olanağı sağlayan aletler kullanılamaz; bu yasak adliye binası içinde ve dışındaki diğer adli işlemlerin icrasında da uygulanır (CMK m.183). Bu nedenle “telefonumla kaydettim” yaklaşımı hem kanuna aykırıdır hem de böyle bir kaydın delil olarak kullanılması ciddi biçimde tartışmalıdır. Salonda olup biteni tespit etmenin meşru yolu, tutanak ve resmî teknik kayıttır. Kişisel ses kayıtlarının delil değeri için ses ve görüntü kaydı delil olur mu yazımıza bakabilirsiniz.
Tutanak ile SEGBİS kaydı arasındaki farkı birlikte tespit edelim
Hukukçular Evi Ankara | 0554 648 37 15
Soruşturma ve İfade Tutanakları: İmza Hakkı Burada Var
| Özellik | Duruşma tutanağı | Soruşturma ve ifade tutanakları |
|---|---|---|
| İmzalayan | Hâkim ve zabıt kâtibi | İşlemi yapan görevli, zabıt kâtibi ve ilgililer |
| İlgililere okunması | Kanunda öngörülmemiş | Kendilerini ilgilendiren kısımlar okunur veya okumaları için verilir |
| İmzadan kaçınma | Söz konusu değil | Nedenleri tutanağa geçirilir |
| Teknik kayıt | Kayıt tutanağa dönüştürülür | İfade ve sorguda teknik imkânlardan yararlanılır |
| Dayanak | CMK m.219-222 | CMK m.147, m.169 |
Soruşturma aşamasındaki tutanaklarda durum farklıdır: her soruşturma işlemi tutanağa bağlanır; işlemde hazır bulunan ilgililere tutanağın kendilerini ilgilendiren kısımları okunur veya okumaları için verilir ve bu husus tutanağa yazılarak imzaları alınır; imzadan kaçınma hâlinde nedenleri tutanağa geçirilir (CMK m.169/2, 5, 6). İfade ve sorgu tutanağında da tutanak içeriğinin ifade veren ile müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı, imzadan çekinme hâlinde nedenleri yazılır (m.147/1-i). Bu nedenle kollukta veya savcılıkta verilen ifadenin tutanağı dikkatle okunmalı, eksik veya yanlış yazılan kısımlar imzadan önce düzelttirilmeli; düzeltme yapılmıyorsa imzadan kaçınılmalı ve nedeninin tutanağa yazılması istenmelidir. İfade süreci için emniyette ve savcılıkta ifade verme ve ifade verme ve susma hakkı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Kolluk İfade Tutanakları
Kollukta alınan ifade tutanakları, uygulamada yargılamanın en başındaki ve çoğu zaman en tartışmalı belgelerdir. Bu tutanaklar genellikle hızlı ve yoğun bir ortamda düzenlenir; şüphelinin anlattıkları özetlenerek yazılır ve imza anında dikkatle okunmadan imzalanabilir. Kanun burada önemli bir güvence öngörür: müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). Bu nedenle kollukta verilen ifadenin tutanağa yanlış veya eksik geçtiği düşünülüyorsa, bu durum savcılıkta veya hâkim önündeki ilk ifadede açıkça belirtilmeli ve kolluk ifadesinin doğrulanmadığı tutanağa yazdırılmalıdır. Müdafi huzurunda alınan kolluk ifadesinde ise tutanak müdafi tarafından da okunup imzalandığından, hataların imzadan önce düzeltilmesi daha da önemlidir. Tutanağın bir örneğinin istenmesi ve saklanması da sonraki aşamalarda karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır.
Müdafi ve Vekilin Rolü
Tutanağın doğru tutulmasında müdafi veya vekilin rolü belirleyicidir. Duruşma boyunca tutanağın ekrandaki yazımını takip etmek, kritik beyanların özetlenirken anlamının değişip değişmediğini kontrol etmek, istemlerin ve itirazların tutanağa geçmesini sağlamak ve reddedilen istemlerin gerekçesinin yazılmasını istemek, iyi bir savunmanın parçasıdır. Duruşma sonunda tutanağın bir örneğinin alınması ve aynı gün incelenmesi, bir sonraki celsede düzeltme istenmesi gereken hususların zamanında tespitini sağlar. Müvekkilin de kendi beyanının yazılışını takip etmesi ve bir hata fark ettiğinde bunu müdafiine derhâl bildirmesi önerilir. Özellikle uzun süren ve çok sayıda tanığın dinlendiği celselerde, müdafiin kritik beyanlara ilişkin kendi notlarını tutması, sonradan tutanakla karşılaştırma yapılmasını ve eksikliklerin hızlıca tespit edilmesini kolaylaştırır.
Katılan ve Mağdur Açısından
Tutanağın doğruluğu yalnızca sanık için değil, katılan ve mağdur için de önemlidir. Katılanın beyanları, delil istemleri ve itirazları da tutanağa geçmek zorundadır; reddedilen delil istemlerinin gerekçesi, katılanın kanun yolunda ileri sürebileceği eksikliklerin dayanağıdır. Örneğin katılanın dinlenmesini istediği bir tanığın dinlenmemesi veya istediği bir bilirkişi incelemesinin yaptırılmaması, istem ve ret gerekçesi tutanağa geçmemişse kanun yolunda tartışılamaz. Mağdurun SEGBİS ile dinlendiği durumlarda da beyanın tutanağa doğru geçip geçmediği aynı özenle kontrol edilmelidir. Katılan vekilinin de tanıklara doğrudan soru yöneltme hakkı bulunduğundan (CMK m.201/1), bu soruların ve cevapların eksiksiz yazılması katılan açısından da önemlidir; sanık lehine değerlendirilebilecek bir beyanın yanlış yazılması kadar, sanık aleyhine önemli bir beyanın eksik yazılması da hükmün sonucunu etkileyebilir.
Keşif, Arama ve Diğer İşlem Tutanakları
Tutanak yalnızca duruşmada tutulmaz: her soruşturma işlemi tutanağa bağlanır ve tutanak işlemin yapıldığı yeri, tarihi, başlama ve bitiş saatini ve işleme katılan veya ilgisi bulunan kimselerin isimlerini içerir (CMK m.169/2, 4). Keşif, arama, elkoyma ve teşhis tutanakları, olayın ilk ve çoğu zaman tekrarlanamayan kayıtlarıdır. Bu tutanaklarda yer alan saat, kişi ve olgu bilgilerinin doğruluğu, sonradan yapılacak bütün değerlendirmelerin temelini oluşturur. İşlemde hazır bulunan kişinin tutanağı okuma ve gerçeğe aykırı kısımlar varsa imzadan kaçınma hakkı bulunduğundan, bu hak kullanılmalı ve kaçınma nedeni tutanağa yazdırılmalıdır. Arama tutanaklarındaki özel kurallar için arama ve elkoyma rehberimize bakılabilir.
Tutanak ve Hukuka Kesin Aykırılık
Tutanağın kanun yolundaki önemi, özellikle hukuka kesin aykırılık hâllerinde ortaya çıkar. Cumhuriyet savcısının veya duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken diğer kişilerin yokluğunda duruşma yapılması, duruşmalı hükümde açıklık kuralının ihlali ve hüküm için önemli hususlarda mahkeme kararıyla savunma hakkının sınırlandırılması, temyiz dilekçesinde gösterilmemiş olsa da hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m.289/1-e, f, h). Bu aykırılıkların varlığı veya yokluğu, CMK m.222 gereği ancak tutanakla ispat edilir. Örneğin zorunlu müdafiin bir celsede bulunmadığı tutanakta yazılı değilse, bu eksiklik kanun yolunda ileri sürülemeyebilir. Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir (m.217/1); bir delilin duruşmada okunup tartışılıp tartışılmadığı da tutanaktan anlaşılır. Delillerin tartışılması ve son söz hakkı için son söz sanığındır yazımıza bakabilirsiniz.
| Eksiklik | Sonucu | Yapılacak |
|---|---|---|
| Beyanın özetlenerek anlamının değişmesi | Hükme esas alınan beyan gerçeği yansıtmaz | Aynı celsede aynen yazılmasını istemek |
| İstemin yazılmaması | Kanun yolunda istemde bulunulmadığı kabul edilir | İstemin ve ret gerekçesinin yazılmasını istemek |
| Soruya izin verilmemesinin yazılmaması | Savunma hakkı kısıtlaması ispatlanamaz | Soruyu ve kararı istem olarak yazdırmak |
| Okunan belgelerin gösterilmemesi | Delilin tartışılıp tartışılmadığı belirsiz kalır | Okunan belgelerin tutanağa geçmesini istemek |
| Son sözün sorulmadığı hâlde sorulmuş gibi yazılması | Aksi ancak sahtecilik iddiasıyla ileri sürülebilir | SEGBİS kaydı varsa incelenmesini istemek |
| SEGBİS kaydının dosyada bulunmaması | Tutanağın denetimi imkânsızlaşır | Kaydın dosyaya konulmasını istemek |
Son Söz ve Delillerin Tartışılması
Hükümden önce son söz hazır bulunan sanığa verilir (CMK m.216/3). Son sözün verilip verilmediği, tutanakla ispat edilen en önemli usul işlemlerinden biridir; bu nedenle tutanakta açıkça gösterilmelidir. Aynı şekilde ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada sözün sırasıyla katılana, savcıya, sanığa ve müdafiine verilmesi ve tarafların birbirinin açıklamalarına cevap verebilmesi (m.216/1-2) de tutanakta yer almalıdır. Bir delilin duruşmada okunmadan veya tartışılmadan hükme esas alınması hâlinde, bu eksiklik ancak tutanakta delilin okunup tartışıldığına dair bir kaydın bulunmamasıyla ispatlanabilir. Tutanakta “deliller okundu” gibi genel bir ifade bulunması ise hangi delillerin okunduğu konusunda tartışmaya yol açabilir; bu nedenle okunan belgelerin tek tek gösterilmesi istenmelidir.
İstinafta Tutanağın Rolü
Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş delilleri inceleyerek karar verir (CMK m.280/1). İstinaf incelemesi çoğu zaman duruşma açılmadan dosya üzerinden yapıldığından, ilk derece mahkemesindeki tutanaklar bölge adliye mahkemesinin yargılamayı görebildiği başlıca penceredir. İstinaf dilekçesinde tutanaktaki eksikliklerin somut olarak gösterilmesi, örneğin hangi celsede hangi istemin yazılmadığı veya hangi tanık beyanının eksik geçtiği, duruşma açılmasını veya delillerin yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir. Bu nedenle ilk derece yargılaması sırasında tutanağa geçirilmiş istemler ve itirazlar, istinaf aşamasının hazırlığı niteliğindedir. İstinaf dilekçesinde tutanağın ilgili sayfasına ve celse tarihine açıkça atıf yapılması, bölge adliye mahkemesinin incelemesini kolaylaştırır ve itirazın somut bir dayanağa oturmasını sağlar. İstinafta duruşma açılması için istinafta duruşma açılır mı yazımıza bakabilirsiniz.
Sahtecilik İddiası: Son Çare
Kanunun tutanağa karşı tanıdığı tek doğrudan itiraz yolu sahtecilik iddiasıdır (CMK m.222). Bu iddia, tutanağı imzalayan hâkim ve zabıt kâtibine karşı bir suç isnadı niteliği taşır ve hafife alınmamalıdır. İşlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat ederek hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak iftira suçunu oluşturabilir (TCK m.267/1). Bu nedenle sahtecilik iddiası ancak somut ve güçlü delil varsa gündeme getirilmelidir: tutanakta sonradan yapılmış değişikliklere ilişkin sistem kayıtları, SEGBİS kaydı ile tutanak arasında açık ve kasıtlı görünen bir çelişki veya aynı celseye ait farklı içerikte tutanak nüshaları gibi. Diğer hâllerde izlenmesi gereken yol, istem ve şerh mekanizmasıdır. Tutanaktaki bir hatanın kasıtlı bir sahtecilik değil, dikkatsizlik veya özetleme sırasında yapılmış bir yanlışlık olması çok daha olasıdır; bu tür hatalar için doğru yol, yanlışlığın düzeltilmesini istemek ve SEGBİS kaydı gibi objektif bir delille desteklemektir. İftira suçu için iftira suçu rehberimize bakabilirsiniz.
| Senaryo | Değerlendirme |
|---|---|
| Tanık “görmedim, duydum” dedi; tutanakta “gördüm” yazıyor | Aynı celsede düzeltme istemi; SEGBİS kaydı varsa çözümü |
| Müdafiin soru sormasına izin verilmedi; tutanakta yok | Soru ve karar istem olarak yazdırılmalı; yoksa savunma kısıtlaması ispatlanamaz |
| Son söz sorulmadı; tutanakta sorulmuş yazıyor | Tutanağın ispat gücü; aksi ancak güçlü delille ve sahtecilik iddiasıyla |
| Kollukta müdafisiz alınan ifade tutanağa yanlış geçmiş | Hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (m.148/4) |
| Sanık duruşmayı telefonla kaydetmiş | Kayıt yasaktır (m.183); delil değeri tartışmalıdır |
| Tercüman atanmadan Türkçe bilmeyen sanığın savunması alınmış | Savunma hakkı ihlali; tutanakta görünürse kanun yolunda ileri sürülür |
Tutanak Örneğine Erişim
Duruşma tutanakları dosyanın bir parçasıdır ve taraflar ile müdafi veya vekilleri tarafından incelenebilir. Tutanağın imzalanmış hâli UYAP üzerinden veya mahkeme kaleminden dosya incelenerek alınabilir. Duruşmanın hemen ardından tutanağın incelenmesi, hataların bir sonraki celseye kadar tespit edilmesini sağlar; SEGBİS ile yapılan dinlemelerde ise kaydın dosyaya konulup konulmadığı da kontrol edilmelidir. Tutanağın imzalanmadan bırakılması veya sonraki bir tarihte farklı içerikle yeniden düzenlenmesi gibi durumlarda, sistem kayıtları ve farklı nüshalar önemli delillerdir. Bu nedenle duruşma günü alınan tutanak örneğinin tarihiyle birlikte saklanması, ileride doğabilecek bir uyuşmazlıkta belirleyici olabilir.
Sık Yapılan Hatalar
En sık yapılan hata, duruşmada tutanağın yazımını takip etmemek ve hataları ancak gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra fark etmektir. İkinci hata, itirazı sözlü olarak dile getirip tutanağa geçmesini istememektir; tutanağa geçmeyen itiraz kanun yolunda çoğu zaman yok sayılır. Üçüncü hata, duruşma tutanağını imzalamamakla itiraz edildiğini düşünmektir; duruşma tutanağını taraflar imzalamaz. Dördüncü hata, somut delil olmadan sahtecilik iddiasına başvurmaktır; bu hem sonuç vermez hem de ciddi bir sorumluluk riski doğurur. Son olarak, adliyede kişisel kayıt alarak delil oluşturmaya çalışmak hem kanuna aykırıdır hem de ayrı sorunlara yol açabilir; doğru yol, SEGBİS kaydının incelenmesini istemektir. Soruşturma aşamasında ise ifade tutanağını okumadan imzalamak, sonradan telafisi çok güç bir hataya dönüşebilir; tutanak imzalanmadan önce baştan sona okunmalı, anlaşılmayan veya yanlış yazılan her ifade için düzeltme istenmelidir. Düzeltme yapılmıyorsa imzadan kaçınma hakkı kullanılmalı ve kaçınmanın nedeni tutanağa açık ve anlaşılır biçimde yazdırılmalıdır.
Dilekçe Örneği: Tutanağın Düzeltilmesi ve SEGBİS Kaydının Çözümü Talebi
Aşağıdaki örnek, bir önceki celsede SEGBİS ile dinlenen tanığın beyanının tutanağa sanık aleyhine eksik yazıldığını fark eden müdafi tarafından, sonraki celseden önce sunulmak üzere hazırlanmıştır. Bilgiler dosyaya göre düzenlenmelidir.
Dilekçe sunulduktan sonra bir sonraki celsede, dilekçedeki istemin tutanağa geçirilip geçirilmediği ve hakkında ne karar verildiği mutlaka kontrol edilmelidir. Mahkeme kaydın çözümünü reddederse bu ret kararının gerekçesiyle tutanağa yazılması istenmeli; tanığın yeniden dinlenmesi de ayrı bir istem olarak dile getirilebilir. Bu istemlerin tamamı, hükme karşı yapılacak istinaf başvurusunda tanık beyanının gerçek içeriğinin tartışılabilmesinin dayanağını oluşturur.
Sık Sorulan Sorular
Duruşma tutanağını kim imzalar?
Mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi (CMK m.219).
Tutanağın ispat gücü nedir?
Duruşmanın usule uygun yapılıp yapılmadığı ancak tutanakla ispat edilir (CMK m.222).
Tutanağa nasıl itiraz edilir?
Kanun yalnız sahtecilik iddiasına izin verir; bu nedenle hata aynı celsede istem olarak dile getirilmelidir.
İstemim reddedilirse ne olur?
İstem ve reddinin gerekçesi tutanağa yazılmak zorundadır (CMK m.221/1-g).
Duruşma tutanağını imzalamayı reddedebilir miyim?
Duruşma tutanağını taraflar imzalamaz; itiraz istem olarak yazdırılır.
İfade tutanağını imzalamayabilir miyim?
Evet; imzadan kaçınma nedenleri tutanağa yazılır (CMK m.147/1-i, m.169/6).
SEGBİS kaydı tutanağın yerini tutar mı?
Hayır; kayıt yazılı tutanağa dönüştürülür ve imzalanır (CMK m.219/1).
SEGBİS kaydının incelenmesini isteyebilir miyim?
Evet; tutanakla kayıt arasındaki farkın giderilmesi için istenebilir.
Duruşmayı telefonla kaydedebilir miyim?
Hayır; adliyede ses ve görüntü kaydı yasaktır (CMK m.183).
Tutanağa geçmeyen itiraz kanun yolunda dinlenir mi?
Genellikle hayır; tutanakta yer almayan usul işlemi yapılmamış sayılır.
SEGBİS ile kimler dinlenebilir?
Tanık ve bilirkişi (CMK m.180/5); zorunlu durumlarda yurt içindeki sanık (m.196/4).
Tutanak hangi durumlarda bozma nedeni olabilir?
Hazır bulunması zorunlu kişilerin yokluğu, açıklığın ihlali ve savunma hakkının kısıtlanması gibi hâllerin ispatında (CMK m.289).
Sahtecilik iddiası riskli mi?
Evet. Asılsız bir suç isnadı iftira sorumluluğu doğurabilir (TCK m.267).
Tutanakta neler yazılmak zorunda?
Katılanlar, usul unsurları, beyanlar, okunan belgeler, istemler, kararlar ve hüküm (CMK m.221).
Beyanımın kendi kelimelerimle yazılmasını isteyebilir miyim?
Evet; bu da bir istem olarak dile getirilebilir.
Celseyi kaçırdım, sonradan düzeltme isteyebilir miyim?
Dilekçeyle isteyebilirsiniz; ancak etkisi aynı celsedeki itiraza göre daha sınırlıdır.
Tutanak örneğini nasıl alırım?
UYAP üzerinden veya mahkeme kaleminden dosya içeriği incelenerek alınabilir.
Hâkim tutanağa geçmemiş delille hüküm kurabilir mi?
Hayır; ancak duruşmaya getirilmiş ve tartışılmış delillere dayanabilir (CMK m.217/1).
Kollukta verdiğim ifade yanlış yazıldı, ne olur?
Müdafisiz alındıysa hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4).
Tanığa soru sormama izin verilmedi, ne yapmalıyım?
Soruyu ve reddedildiğini istem olarak tutanağa yazdırın (CMK m.201/1, m.221/1-g).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- Boşanma Duruşmasına SEGBİS ile Başka Şehirden Katılma (HMK 149)
- 📘 Ana Rehber: Ceza Davalarında Kanun Yolları
- SEGBİS ile İfade ve Duruşma
- Duruşmaya SEGBİS ile Katılmak Zorunda mıyım?
- Son Söz Sanığındır (CMK 216)
- Emniyette ve Savcılıkta İfade Verme
- İfade Verme ve Susma Hakkı
- Ceza Muhakemesinde Tanıklık
- Delil ve Hukuka Aykırı Delil Yasağı
- İstinafta Duruşma Açılır mı?
- Ses ve Görüntü Kaydı Delil Olur mu?
- Ceza Hukuku Rehberi
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki CMK ve TCK hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Sahte Fatura ve Nitelikli Dolandırıcılık 2026: KDV İadesi, Banka Kredisi ve Kamu Desteğinde TCK 158/1-e, f, j, Özel Belgede Sahtecilik (TCK 207), TCK 212 İçtima Kuralı, VUK 359 Özel Norm mu?, Etkin Pişmanlık (TCK 168) ve Savunma Dilekçesi
- ▸ Bahis Soruşturmasında Ev ve İşyeri Araması 2026: Arama Kararı, Gece Araması Yasağı (CMK 118), Tanık ve Avukat Güvencesi, El Koyma Süreleri ve Hukuka Aykırı Delil
- ▸ Bahis Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz 2026: Hesap Hareketleri ve Dijital İnceleme Raporu, Hukuki Değerlendirme Yasağı (CMK 67/3), Ek Rapor, Uzman Mütalaası ve Bilirkişinin Reddi
- ▸ Sahte Fatura Dosyasında Örgüt Suçlaması 2026: TCK 220’nin Unsurları, Üç Kişi, Yapı ve Elverişlilik, İştirak ile Farkı, VUK 359 ile Ayrıca Ceza (TCK 220/4-5), Örgüte Yardım, AYM’nin 220/6 İptali, Etkin Pişmanlık (TCK 221) ve Savunma Dilekçesi
Bu konuda hukuki destek almak için


