Cezaevine Uyuşturucu Sokma (TCK 297): Ziyaretçi, Görevli ve Hükümlü Sorumluluğu

Cezaevine uyuşturucu madde sokmak, uyuşturucu suçlarından ayrı bir suç tipidir ve Türk Ceza Kanunu’nun 297. maddesinde düzenlenmiştir. Bu suçun faili yalnızca hükümlü değildir: ziyaretçi, avukat ve kurum personeli de fail olabilir.

Bu yazıda maddenin kapsamı, ceza aralıkları, fikri içtima nedeniyle yapılan artırım, görevlilere ilişkin nitelikli hâl, etkin pişmanlık indirimi ve savunmada denetlenecek noktalar ele alınmaktadır.

Kanun Ne Diyor?

Türk Ceza Kanunu’nun “İnfaz kurumuna veya tutukevine yasak eşya sokmak” başlıklı 297. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“İnfaz kurumuna veya tutukevine silah, uyuşturucu veya uyarıcı madde veya elektronik haberleşme aracı sokan veya bulunduran kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun konusunu oluşturan eşyanın, temin edilmesi veya bulundurulması ayrı bir suç oluşturduğu takdirde; fikri içtima hükümlerine göre belirlenecek ceza yarı oranında artırılır.”

Görüldüğü üzere madde, en tehlikeli sayılan üç eşya için ağır bir yaptırım öngörmüştür: silah, uyuşturucu veya uyarıcı madde ve elektronik haberleşme aracı.

Korunan hukuki değer

Maddenin amacı, ceza infaz kurumlarının güvenli işleyişi, disiplini ve kamu düzenidir.

Kanun koyucunun bu üç eşyayı ayırmasının sebebi açıktır: kuruma silah, uyuşturucu veya haberleşme aracı sokulması; firar, suç örgütü faaliyeti, tehdit, şantaj veya yeni suçların işlenmesine zemin hazırlayabilir.

Bu nedenle kanun, eşyanın niteliğine göre kademeli bir ceza sistemi benimsemiştir. Maddenin ikinci fıkrasında sayılan diğer yasak eşyalar bakımından ise ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.

TCK m.297’nin Yapısı

İki Seçimlik Hareket: Sokmak ve Bulundurmak

Suç seçimlik hareketlidir; iki fiilden herhangi biri suçun oluşumu için yeterlidir:

• Kuruma sokmak,
• Kurumda bulundurmak.

Yargısal uygulamada önemli bir genişletme vardır: yasak eşyayı “kullanma” fiili de “bulundurma” unsuru kapsamında cezalandırılmaktadır.

Bunun mantığı şudur: maddenin kurumda kullanılabilmesi ve üzerinde tasarrufta bulunulabilmesi için, öncesinde kısa süreyle de olsa kurum içinde fiilî ve hukuki egemenlik altına alınmış olması gerekir. Bu da bulundurma anlamına gelir.

Dolayısıyla kuruma maddeyi kimin soktuğu tespit edilemese dahi, kurumda kullanılmış olması bu suçu oluşturabilir.

Fail herkes olabilir

Bu, ailelerin en çok yanıldığı noktadır. Maddede fail bakımından özel bir sıfat aranmamıştır. Uygulamada fail olabilecekler:

• Ziyaretçi — açık veya kapalı görüşe gelen yakın,
• Avukat,
• Kurum personeli,
• Hükümlü veya tutuklunun kendisi.

Yani ziyarete giden bir aile ferdi, doğrudan bu suçun faili olabilir.

Manevi unsur: doğrudan kast

Suç kasten işlenir. Failin, eşyanın yasak olduğunu bilmesi ve bilerek kuruma sokması gerekir. Doktrinde bu suçun ancak doğrudan kastla işlenebileceği belirtilmektedir.

Bu nedenle “içinde ne olduğunu bilmiyordum” savunması hukuken tanınan bir savunmadır; ancak somut delillerle desteklenmesi gerekir.

Kim Fail Olabilir?

Dışarıdaki kişi eşyayı temin edip içerideki teslim alırsa, her iki kişi de sorumlu tutulabilir.

Fikri İçtima: Ceza Neden Artıyor?

Bu, uygulamada en çok hata yapılan noktadır ve savunma bakımından kritiktir.

Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca; suçun konusunu oluşturan eşyanın temin edilmesi veya bulundurulması ayrı bir suç oluşturduğu takdirde, fikri içtima hükümlerine göre belirlenecek ceza yarı oranında artırılır.

Uyuşturucu maddede durum tam olarak budur: maddeyi bulundurmak zaten başlı başına ayrı bir suçtur. Dolayısıyla bu artırım zorunludur.

Yargıtay uygulaması

Somut bir örnek meseleyi netleştirir. Cezaevinde hükümlü olarak bulunan sanığın, açık görüş sırasında ziyaretçi konumundaki diğer sanıktan kullanmak amacıyla uyuşturucu madde aldığı olayda; Yargıtay, hükümlünün eyleminin hem infaz kurumuna yasak eşya sokma hem kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçlarını oluşturduğunu tespit etmiştir.

Bu iki suçtan, fikri içtima kuralları uyarınca daha ağır cezayı gerektiren TCK m.297/1 esas alınır ve ceza yarı oranında artırılır.

Aynı şekilde, idrar örneğinde uyuşturucu madde etken maddesi bulunan tutuklu bakımından da; infaz kurumunda uyuşturucu bulundurma ile kullanmak için bulundurma suçlarından, fikri içtimaya göre daha ağır sonuç doğuran infaz kurumunda bulundurma suçu esas alınmaktadır.

Yargıtay, bu artırımın yapılmamasını eksik ceza tayini olarak değerlendirmiştir.

Kullanmak için bulundurma suçunun kendi rejimi için kullanmak için uyuşturucu bulundurma (TCK 191) sayfasına bakabilirsiniz.

Cezanın Belirlenmesinde Sıra

Artırım zorunludur; yapılmaması eksik ceza tayini sayılmaktadır.

Görevliler İçin Nitelikli Hâl

Maddenin üçüncü fıkrası, failin sıfatına bağlı bir ağırlaştırıcı hâl öngörmüştür.

Birinci ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçların, hükümlü veya tutukluların muhafazasıyla görevli kişiler tarafından işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

Gerekçesi açıktır: görevli, kamu güvenine olan özel sorumluluğunu ihlal etmiş olur.

Bu, infaz koruma memurları ve benzeri görevliler bakımından çok ağır bir sonuç doğurur; ayrıca disiplin süreci ve memuriyet statüsü bakımından da ayrı sonuçlar gündeme gelir.

Memuriyete etkisi bakımından uyuşturucu suçu sicile işler mi sayfasına bakabilirsiniz.

Etkin Pişmanlık: Yarı Oranında İndirim

Maddenin dördüncü fıkrası, hükümlü ve tutuklulara özgü bir imkân tanır.

Birinci ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçların konusunu oluşturan eşyayı yanında bulunduran veya kullanan hükümlü ya da tutuklu; bunu kimden ve ne suretle elde ettiği hususunda bilgi verirse, verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Bu hükmün üç özelliği vardır:

• Yalnızca hükümlü veya tutuklu yararlanabilir; ziyaretçi veya görevli için öngörülmemiştir.
• Bilginin hem kaynağa hem yönteme ilişkin olması aranır: kimden ve ne suretle.
• İndirim oranı yarıdır.

Yargıtay uygulamasında bu indirimin resen değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Yani mahkeme, talep olmasa dahi şartların oluşup oluşmadığını incelemelidir.

Uyuşturucu suçlarındaki genel etkin pişmanlık rejimi için uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık (TCK 192) sayfasına bakınız.

İştirak: Ziyaretçi ve Hükümlü Birlikte

Bu suç çoğu zaman tek kişiyle işlenmez.

Dışarıdaki kişi eşyayı temin eder, içerideki hükümlü veya görevli onu teslim alırsa, suçun işlenmesine müşterek katkı sağlanmış olur. Bu durumda her iki kişi de sorumludur.

Uygulamada ziyaretçi ile hükümlü ya da görevli ile hükümlü arasındaki iş birlikleri bu çerçevede değerlendirilmekte ve cezanın artırılmasına karar verilebilmektedir.

Bu nedenle “sadece getirdim, kullanan başkası” veya “sadece aldım, getiren başkası” savunmaları tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

İkinci Yol: Cezaevi Disiplin Rejimi (5275 s.K. m.44)

TCK m.297 bir ceza davası doğurur. Buna karşılık hükümlü veya tutuklu bakımından bundan tamamen ayrı, paralel işleyen ikinci bir süreç daha vardır: kurum içi disiplin rejimi. Bu ikisi birbirinin alternatifi değildir; aynı olay hem ceza davasına hem disiplin cezasına konu olabilir.

Hücreye koymanın içeriği — m.44/1. Hücreye koyma cezası; hükümlünün eylemlerinin nitelik ve ağırlığına göre bir günden yirmi güne kadar, açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere, geceli ve gündüzlü bir hücrede tek başına tutulması ve her türlü temastan yoksun bırakılmasıdır.

Uyuşturucu maddenin yeri — m.44/3-g. Maddenin üçüncü fıkrasının (g) bendi; her türlü ateşli silah, mermi, patlayıcı madde, kesici, delici, yaralayıcı, bereleyici alet, yakıcı, aşındırıcı, boğucu, bayıltıcı, kör edici gaz ve ecza, her türlü zehir ve uyuşturucu ilâç ve madde, cep telefonu, telsiz ve sair elektronik haberleşme aracını kuruma sokmak, bulundurmak, kullanmak eylemlerini sayar. Bu bent kapsamındaki eylemler on bir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasını gerektirir; yani maddenin en ağır kademesidir.

5275 s.K. m.44 — Kademeler

İki kademe arasındaki fark tesadüfi değildir. Kanun, uyuşturucu madde ile cep telefonunu aynı bentte ve en ağır kademede toplamıştır. Bu nedenle kurum içinde uyuşturucu madde ile ilgili bir eylem tespit edildiğinde, ceza soruşturmasından bağımsız olarak on bir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezası gündeme gelir. Disiplin soruşturması ceza davasının sonucunu beklemez; iki süreç ayrı yürür ve ayrı ayrı savunma yapılması gerekir.

Disiplin cezasının ikinci dalgası. Hücreye koyma cezasının etkisi yalnızca infaz edildiği günlerle sınırlı kalmaz. Kanun’un 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına göre açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerden kınamadan başka bir disiplin cezası alanlar, kurum yönetim kurulunun kararıyla kapalı ceza infaz kurumlarına geri gönderilirler. Ayrıca disiplin kaydı, açık kuruma ayrılma ve iyi hâl değerlendirmesi bakımından da sonuç doğurur.

Aynı Olayın İki Ayrı Sonucu

Son satır özellikle belirtilmelidir: Kanun’da sayılan disiplin cezaları çocuk hükümlüler bakımından aynen uygulanmaz; onlara uygulanacak disiplin tedbirleri ve cezaları 45 ve 46 ncı maddelerde ayrıca düzenlenmiştir.

Disiplin kararına karşı izlenecek yol da ceza davasınınkinden farklıdır: karar infaz hâkimliğine taşınır. İnfaz hâkimliğine başvuru usulü, süreleri ve itiraz mercii için infaz hâkimliğine başvuru rehberimize bakabilirsiniz.

İdrar Testinde Madde Çıkarsa

Kurum içinde yapılan kontrollerde alınan örneklerde madde tespit edilmesi, sık karşılaşılan bir durumdur.

Böyle bir olayda tipik savunma, maddenin izinde veya kurum dışındayken kullanıldığı yönündedir. Yargı uygulamasında bu savunma otomatik olarak kabul edilmez.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun bir kararına konu olayda; açık ceza infaz kurumunda bulunan sanığın örneklerinde madde tespit edilmiş, sanık ise izindeyken kullandığını savunmuştur. Mahkeme, Adli Tıp Kurumu raporundaki tespit süreleri ile sanığın izinden döndüğü tarih arasındaki zaman farkını karşılaştırmış; aradaki sürenin savunmayı desteklemediği sonucuna vararak maddenin kurum içinde kullanıldığını kabul etmiştir.

Buradan çıkan hukuki ders şudur: bu tür dosyalarda zaman çizgisi belirleyicidir. İzin tarihleri, örnek alma tarihi ve rapor içeriği birlikte değerlendirilir.

Savunma bakımından denetlenmesi gereken noktalar: örneğin alınma usulü, zincirin bütünlüğü, raporun içeriği ve izin kayıtlarının dosyaya eksiksiz getirilip getirilmediği.

Ziyarete Giderken Dikkat

Aileler için pratik uyarılar:

• Kuruma sokulması yasak eşya listesi bellidir; tereddüt hâlinde kurum idaresine sorun.
• Başkasının verdiği paket, çamaşır veya yiyeceği içeriğini bilmeden götürmeyin.
• Reçeteye tabi ilaçlar bakımından ayrı bir rejim bulunduğunu bilin; ilaç götürülecekse önceden idareye danışın.
• Elektronik haberleşme aracı da aynı fıkrada sayılmıştır; telefon veya benzeri cihaz sokmak da bu suçu oluşturur.
• Görüş sırasında verilen bir eşyanın niteliğinden emin değilseniz teslim almayın.

Savunmada Denetlenecekler

• İsnat edilen fiil sokma mı, bulundurma mı?
• Failin eşyanın niteliğini bildiğine dair somut delil var mı?
• Arama ve elkoyma işlemleri usulüne uygun yapılmış mı?
• Ele geçirilen maddenin niteliği ekspertiz raporuyla ortaya konmuş mu?
• Fikri içtima artırımı doğru uygulanmış mı?
• Fail hükümlü veya tutukluysa etkin pişmanlık şartları değerlendirilmiş mi?
• Görevli sıfatı isnat ediliyorsa muhafazayla görevli olup olmadığı tespit edilmiş mi?
• Kamera kayıtları ve görüş tutanakları dosyaya getirilmiş mi?

Arama ve elkoymanın hukuka uygunluk şartları için arama ve elkoyma: hukuka uygunluk, maddenin niteliğinin tespiti için uyuşturucu veya uyarıcı madde kapsamı sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Bu fiili TCK 188 veya 191 kapsamında sanmak; ayrı bir suç tipidir.
• Ziyaretçinin fail olamayacağını düşünmek.
• Fikri içtima artırımının uygulanmayacağını varsaymak; uyuşturucuda artırım zorunludur.
• Etkin pişmanlık hükmünü hiç gündeme getirmemek.
• Başkasının verdiği paketi içeriğini bilmeden kuruma götürmek.
• Elektronik haberleşme aracının aynı fıkrada sayıldığını bilmemek.
• İdrar testi dosyalarında izin kayıtlarını dosyaya getirtmemek.
• Müdafi olmadan beyanda bulunmak.

Adım Adım Süreç

1. İsnat edilen fiili belirleyin — Sokma mı bulundurma mı isnat edildiğini iddianameden tespit ettirin.
2. Kast unsurunu sorgulayın — Eşyanın niteliğinin bilindiğine dair somut delil bulunup bulunmadığına bakın.
3. Tutanakları denetletin — Arama, elkoyma ve görüş tutanaklarının usulünü inceletin.
4. Ekspertizi isteyin — Ele geçirilen maddenin niteliğine ilişkin raporu ve numune zincirini inceletin.
5. İçtima hesabını kontrol edin — Fikri içtima artırımının doğru uygulanıp uygulanmadığını denetletin.
6. Etkin pişmanlığı değerlendirin — Hükümlü veya tutukluysanız m.297/4 şartlarını avukatınızla görüşün.
7. Kayıtları getirtin — Kamera kayıtları ve izin belgelerinin dosyaya eksiksiz gelmesini sağlayın.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Cezaevine uyuşturucu sokmak hangi suçtur?

Türk Ceza Kanunu’nun 297. maddesinde düzenlenen infaz kurumuna veya tutukevine yasak eşya sokmak suçudur; uyuşturucu suçlarından ayrı bir suç tipidir.

Cezası nedir?

İnfaz kurumuna veya tutukevine silah, uyuşturucu veya uyarıcı madde ya da elektronik haberleşme aracı sokan veya bulunduran kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Ceza neden yarı oranında artırılıyor?

Suç konusu eşyanın temini veya bulundurulması ayrı bir suç oluşturuyorsa, fikri içtima hükümlerine göre belirlenecek ceza yarı oranında artırılır; uyuşturucuda bu artırım gündeme gelir.

Ziyaretçi de fail olabilir mi?

Evet. Fail bakımından özel bir sıfat aranmaz; ziyaretçi, avukat, kurum personeli veya hükümlü ile tutuklu bu suçun faili olabilir.

Görevli işlerse ne olur?

Suçun hükümlü veya tutukluların muhafazasıyla görevli kişiler tarafından işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.

Etkin pişmanlık var mı?

Eşyayı yanında bulunduran veya kullanan hükümlü ya da tutuklu, bunu kimden ve ne suretle elde ettiğini bildirirse verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Etkin pişmanlıktan ziyaretçi yararlanır mı?

Hüküm yalnızca hükümlü veya tutuklu bakımından öngörülmüştür.

Kullanmak da suç oluşturur mu?

Yargısal uygulamada yasak eşyayı kullanma fiili de bulundurma unsuru kapsamında cezalandırılmaktadır.

Telefon sokmak da aynı kapsamda mı?

Elektronik haberleşme aracı da maddenin birinci fıkrasında sayılmıştır.

İdrar testinde madde çıkarsa ne olur?

Kurumda kullanıldığı sonucuna varılabilir; izin tarihleri, örnek alma tarihi ve rapor içeriği birlikte değerlendirilir.

İçeriğini bilmiyordum savunması geçerli mi?

Suç kasten işlenir ve failin eşyanın yasak olduğunu bilmesi aranır; ancak bu savunmanın somut delillerle desteklenmesi gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Ceza miktarları ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir. Somut dosyanız için iddianame, ekspertiz raporu ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.