Arama ve elkoyma, kişinin konut dokunulmazlığına ve mülkiyetine doğrudan dokunan koruma tedbirleridir. Bu nedenle Ceza Muhakemesi Kanunu, 116 ve devamı maddelerde bunları sıkı şartlara bağlamıştır.
Aramada Kural: Hâkim Kararı
Arama kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri, savcıya ulaşılamayan hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile de arama yapılabilir. Sözlü emirle arama yapılamaz; sonradan yazıya geçirilse bile sözlü emir geçerli sayılmaz.
Konut ve İşyerinde Önemli Sınır
Bu noktada kritik bir kural vardır: konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, yalnızca hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emriyle konut veya işyerinde arama yapılamaz.
Arama Kararının İçeriği
Arama karar veya emrinde; aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi, aramanın yapılacağı konut/yer adresi ya da eşya ve kararın geçerli olacağı zaman dilimi açıkça gösterilmelidir. Savcı hazır olmadan konut, işyeri veya kapalı yerlerde arama yapılırken o yer ihtiyar heyetinden ya da komşulardan iki kişi bulundurulur.
Elkoyma (CMK m. 127)
İspat aracı olarak yararlı görülen ya da müsadereye tabi eşyaya elkonulabilir. Elkoyma kural olarak hâkim kararıyla; gecikmesinde sakınca varsa savcının, ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle yapılır. Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Hukuka Aykırı Arama ve Delil Yasağı
Hukuka aykırı yapılan arama ve elkoyma sonucu elde edilen deliller, yargılamada hükme esas alınamaz. Anayasa ve CMK uyarınca hukuka aykırı deliller reddolunur. Bu nedenle aramanın usulüne uygunluğu, ceza savunmasının en güçlü dayanaklarından biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Rızamla arama yapılabilir mi? Arama tedbirinin koşulları ve usulü kanunla belirlenmiştir; usule aykırılık delilin değerini etkiler.
Avukat bürosunda arama nasıl yapılır? Avukatlık bürolarında arama ve elkoyma, kanunda öngörülen özel ve daha sıkı bir usule tabidir.
Üstüm aranabilir mi? Kişi üzerinde arama da yine kanuni şartlara ve karar/emir usulüne bağlıdır.
Aramanın hukuka uygunluğu, çoğu dosyada sonucu belirleyen ayrıntıdır. Usul aykırılıklarının doğru biçimde ileri sürülmesi için profesyonel hukuki destek almak önemlidir.
