Kuyumcuda Arama ve El Koyma: Firmanın Hakları, Tutanak, Müşteri Emanet Altınlarının İadesi, Stokun İşletmeye Bırakılması ve Rayiç Değer (CMK 119-134) ve Talep Dilekçesi

Bir kuyum işletmesinde arama yapılması ve altınlara el konulması, çoğu zaman sabahın erken saatlerinde, işletmenin tüm stokunu, kasasını, bilgisayarlarını ve müşterilere ait emanet altınları bir anda kapsayan bir işlemdir. Bu anda yapılan veya yapılmayan birkaç şey, hem ceza dosyasının seyrini hem de işletmenin ayakta kalıp kalmayacağını belirler. Ceza Muhakemesi Kanununun 119. maddesine göre işyerinde arama ancak hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir; savcı hazır değilse o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur. m.120 uyarınca işyeri sahibi aramada hazır bulunabilir ve avukatının hazır bulunmasına engel olunamaz. m.121 uyarınca arama sonunda istem üzerine el konulan eşyanın listesi verilir ve bu belgelerde el konulan eşyanın mülkiyetine ilişkin görüş ve iddialara da yer verilir; müşterilere ait emanet altınların tutanağa bu şekilde geçirilmesi, iadelerinin temelidir. m.127 uyarınca hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur ve hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar. m.132 ise el konulan eşyanın teminat karşılığında muhafaza için sahibine bırakılmasına ve delil olarak saklanmasına gerek kalmadığında rayiç değerin ödenmesi karşılığında teslimine imkân tanır; altın stoku için bu, işletmenin faaliyetini sürdürmesinin en önemli yoludur. m.134 uyarınca bilgisayarlara el konulduğunda bütün verilerin yedeği alınır ve bir kopyası şüpheliye verilir. Bu rehber, kuyum işletmesinde arama ve el koyma yapıldığında firmanın haklarını, ilk saatlerde yapılacakları ve el konulan altınların iadesi için izlenecek yolları doğrulanmış mevzuat hükümleriyle anlatır.

Kuyumcuda Arama Neden Yapılır?

Kuyum işletmelerinde arama ve el koyma, çoğu zaman işletmenin kendisinin değil, işletmeyle ilişkili bir başka kişinin fiilinden kaynaklanan soruşturmalar kapsamında yapılır. En sık görülen durumlar şunlardır: çalıntı veya gasp edilmiş altınların kuyumcuya satıldığı şüphesiyle suç eşyasının satın alınması soruşturması; gümrükten beyansız getirildiği düşünülen altın nedeniyle kaçakçılık soruşturması; kaynağı belirsiz nakit ve altın hareketleri nedeniyle aklama soruşturması; sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi iddiasıyla vergi suçu soruşturması; dolandırıcılık ağlarının elde ettiği paranın altına çevrildiği şüphesiyle yapılan soruşturmalar. Her birinde el koymanın kapsamı ve iade imkânları farklıdır.

Aramanın ve el koymanın hukuki dayanağını ve kapsamını erken tespit etmek, ilk saatlerdeki davranışı belirler. Arama kararı veya emri; aramanın nedenini oluşturan fiili, aranacak yeri ve eşyayı ve kararın geçerli olacağı süreyi göstermelidir. Kararın kapsamı dışında kalan eşyaya, özellikle soruşturma konusu fiille ilgisi bulunmayan stok ve müşteri emanetlerine el konulması, sonraki itirazlarda en önemli argümanlardan biridir. Kuyumcularda kaçakçılık ve aklama suçlamaları altın kaçakçılığı ve kuyumcu aklama suçu, çalıntı altın çalıntı altını kuyumcudan geri alma rehberlerimizde anlatılmıştır.

Arama Kapıya Geldiğinde: Yasal Çerçeve

CMK m.119/1’e göre hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilir; ancak konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir. Buna göre bir kuyum işletmesinin işyerinde, kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılamaz. m.119/2’ye göre arama karar veya emrinde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi, aramanın yapılacağı yerin adresi ya da eşya ve karar veya emrin geçerli olacağı süre açıkça gösterilir; m.119/3’e göre arama tutanağına işlemi yapanların açık kimlikleri yazılır; m.119/4’e göre savcı hazır olmaksızın işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.

m.120’ye göre aranacak yerlerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir; kendisi bulunmazsa temsilcisi veya bir hısmı ya da komşusu hazır bulundurulur ve kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. İşletme sahibinin veya yöneticisinin arama başladığı anda avukatını çağırması, arama kararını görmek istemesi ve bir örneğini talep etmesi en temel haklarıdır. Aramanın genel kuralları arama kararı ve arama şartları, gece vakti aramaya ilişkin sınırlar ise gece vakti arama yasağı rehberlerimizde anlatılmıştır.

Arama Sırasında Yapılacaklar: Tutanak Her Şeydir

Kuyum işletmesinde aramanın en kritik anı, el konulan eşyanın listelendiği ve tutanağa geçirildiği andır. CMK m.121/1’e göre aramanın sonunda hakkında arama işlemi uygulanan kimseye, istemi üzerine aramanın yasal dayanağını ve soruşturma konusu fiilin niteliğini belirten bir belge ile el konulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren bir defter verilir; şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bunu belirten bir belge de verilir. m.121/2’ye göre bu belgelerde, hakkında arama işlemi uygulanan kimsenin el konulan eşyanın mülkiyetine ilişkin görüş ve iddialarına da yer verilir; m.121/3’e göre el konulan eşyanın tam bir defteri yapılır ve eşya resmi mühürle mühürlenir veya işaretlenir. Ayrıca CMK m.123/3 uyarınca muhafaza altına alınan veya el konulan eşyanın kıymeti tespit edilir.

Kuyum işletmesi için bu hükümlerin pratik anlamı şudur: el konulan her altın parçasının ayar, gram ve adet olarak ayrı ayrı yazılması, “bir torba altın” gibi toplu ifadelerin kabul edilmemesi; müşterilere ait emanet, tamir ve sipariş altınlarının ayrı bir liste hâlinde, sahiplerinin adı ve emanet makbuzlarıyla birlikte tutanağa geçirilmesi ve bunların işletmeye ait olmadığının m.121/2 uyarınca kayda yazdırılması; konsinye olarak alınan malların tedarikçiye ait olduğunun belirtilmesi; kasadaki nakdin ve döviz miktarının ayrı yazılması; el konulan bilgisayar ve belgelerin tek tek listelenmesi. Tutanakta yer almayan bir itiraz ve mülkiyet beyanı, sonradan ispatı güç bir iddiaya dönüşür.

El Koyma: Süreler ve Hâkim Onayı

CMK m.123’e göre ispat aracı olarak yararlı görülen ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri muhafaza altına alınır ve yanında bulunduran kişinin rızasıyla teslim etmediği bu tür eşyaya el konulabilir. m.127/1’e göre el koyma hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir; m.127/2’ye göre kolluk görevlisinin açık kimliği tutanağa geçirilir. En önemli güvence m.127/3’tedir: hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma işlemi yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar. m.127/4’e göre zilyetliğinde bulunan eşyaya el konulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir.

Bu süreler, işletme sahibinin ilk gün takip etmesi gereken takvimi oluşturur: el koymanın hâkim kararına mı yoksa savcı veya kolluk emrine mi dayandığı öğrenilmeli, dayanak hâkim kararı değilse onay kararının verilip verilmediği kırk sekizinci saatin sonunda kontrol edilmelidir. Hâkimlik kararlarına karşı CMK m.268 uyarınca kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. Banka hesaplarına, kiralık kasalara ve ortaklık paylarına el koyma ise m.128’de düzenlenmiştir ve somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ile belirli suçlar için ilgili kurumlardan rapor alınmasını gerektirir; hesap blokeleri şirket hesabının blokesi ve MASAK blokesi rehberlerimizde anlatılmıştır. El koyma kararlarına itiraz dilekçeleri altına el koyma itiraz dilekçesi rehberimizde yer almaktadır.

Hukuka Aykırı Arama ve Delilin Değeri

Aramanın usule uygun yapılmaması, yalnızca bir şikâyet konusu değildir; elde edilen delillerin değerini de etkiler. CMK m.206/2-a’ya göre ortaya konulması istenen bir delil, kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddolunur; m.217/2’ye göre ise yüklenen suç ancak hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir. Buna göre işyerinde hâkim kararı veya savcının yazılı emri olmaksızın yapılan bir arama, karar veya emrin kapsamı dışındaki yerlerde ya da eşyada yapılan arama ve savcının bulunmadığı bir aramada iki tanığın hazır bulundurulmaması gibi usul eksiklikleri, bu aramayla elde edilen delillerin hukuka aykırılığı tartışmasını doğurur.

Bu tartışmanın yapılabilmesi, aramanın nasıl gerçekleştiğinin tutanağa ve tanıklara dayalı olarak belgelenmesine bağlıdır. İşletme sahibinin arama kararını veya emrini görmek ve bir örneğini istemek, aramanın başlangıç ve bitiş saatlerini, kimlerin katıldığını, hangi alanların arandığını ve hangi usul eksikliklerinin bulunduğunu tutanağa şerh olarak yazdırmak ve varsa işyerindeki kamera kayıtlarını korumak, ileride hem el koyma itirazında hem de kovuşturma aşamasında delillerin tartışılmasında belirleyici olur. Bununla birlikte, usul itirazlarının aramayı fiilen engellemeye yönelik davranışlara dönüşmemesi gerekir; itiraz, tutanak ve hukuki yollarla yapılmalıdır.

Müşteri Emanet Altınları ve Üçüncü Kişilere Ait Mallar

Kuyum işletmesinde el koymanın en hassas sonucu, müşterilere ait altınlardır. Tamire, temizliğe veya değişime bırakılan takılar, sipariş için teslim edilen eski altınlar ve saklanmak üzere bırakılan emanetler işletmenin malı değildir; TBK m.561’e göre saklama sözleşmesinde saklayan, kendisine bırakılan taşınırı güvenli bir yerde koruma altına almayı üstlenir. Bu altınlara el konulması, müşterilerin işletmeye yönelmesine ve işletmenin itibarının zedelenmesine yol açar. CMK m.131/1’e göre şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait el konulmuş eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde, re’sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir ve istemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.

Müşteri emanetlerinin iadesi için en güçlü delil, tutanakta bunların ayrı listelenmiş ve mülkiyet beyanının yazılmış olmasıdır; buna ek olarak emanet makbuzları, tamir kayıtları, müşterilerin kimlik bilgileri ve gerekirse müşterilerin kendi başvuruları sunulmalıdır. Müşterilerin doğrudan savcılığa başvurması da mümkündür. İşletmenin kendi stokundan ayrı tutulmayan, kayıtsız emanetler ise iade talebinin ispatını güçleştirir. Bir kuyumcunun faaliyetini durdurması hâlinde müşterilerin emanet altınlarının akıbeti kuyumcu kaçtı, emanet altın rehberimizde anlatılmıştır.

İşletme Nasıl Ayakta Kalır? Stokun Bırakılması ve Rayiç Değer

Altın stokunun tamamına el konulması, bir kuyum işletmesinin faaliyetinin durması anlamına gelir. CMK m.132 bu durumda iki önemli imkân sunar. m.132/5’e göre el konulan eşya, soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri almak ve istendiğinde derhâl iade edilmek koşuluyla, muhafaza edilmek üzere şüpheliye, sanığa veya diğer bir kişiye teslim edilebilir ve bu bırakma teminat gösterilmesi koşuluna bağlanabilir. m.132/6’ya göre ise el konulan eşya, delil olarak saklanmasına gerek kalmaması hâlinde, rayiç değerinin derhâl ödenmesi karşılığında ilgiliye teslim edilebilir; bu durumda müsadere kararının konusunu ödenen rayiç değer oluşturur.

Kuyum işletmesi bakımından bu hükümlerin değeri büyüktür: soruşturmanın konusu belirli parçalarla sınırlıysa, geri kalan stok teminat karşılığında işletmeye bırakılabilir veya rayiç değer ödenerek işletme stokuna kavuşabilir; altının delil değeri çoğu zaman fiziki parçada değil, kayıtlarda ve kıymetinde olduğundan, fotoğraflama, ayar tespiti ve kıymet takdiri yapıldıktan sonra fiziki stokun muhafazasına gerek kalmayabilir. m.132/1-3’e göre el konulan eşya, zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp tehlikesi varsa hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilir; karar soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme tarafından verilir ve karar verilmeden önce eşyanın sahibi dinlenir. m.132/4’e göre el konulan eşyanın değerinin muhafazası ve zarar görmemesi için gerekli tedbirler alınır. Şirketin yönetimine kayyım atanması ise ayrı ve çok daha ağır bir tedbirdir; bu konu şirkete kayyım atanması rehberimizde anlatılmıştır.

Bilgisayarlar ve Kayıtlar: İşin Durmaması İçin

Kuyum işletmesinin muhasebe, stok ve has altın cari kayıtları bilgisayarlarda tutulur; bu cihazlara el konulması, stoka el konulması kadar ağır bir etki yaratabilir. CMK m.134/1’e göre bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından bilgisayarlarda arama yapılmasına ve kayıtlardan kopya çıkarılmasına karar verilir; savcı kararları yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir, aksi hâlde kopyalar derhâl imha edilir.

m.134/2’ye göre bilgisayarlara ancak şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması hâlinde el konulabilir ve çözüm yapılıp gerekli kopyalar alındığında cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir. m.134/3-4’e göre el koyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır ve bu yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilir; m.134/5’e göre verilerin kopyası cihazlara el konulmadan da alınabilir. İşletme sahibinin, cihazlara el konulmadan kopya alınmasını talep etmesi ve el konulan cihazlar için yedek kopyanın kendisine verilmesini tutanağa yazdırması, işletmenin kayıtlarına erişimini ve faaliyetini sürdürebilmesini sağlar.

Soruşturmanın Diğer Boyutları

Arama ve el koyma, soruşturmanın yalnızca başlangıcıdır. Şüpheli sıfatıyla ifade verilmesi, müsadere talebi, kaçakçılık dosyalarında el konulan eşyanın tasfiyesi ve hesaplara yönelik tedbirler, ayrı ayrı savunma gerektirir. Kaçakçılık dosyalarında el konulan eşyanın müsaderesi ve tasfiyesi kaçak eşya müsaderesi ve tasfiye, el konulan eşyanın iadesi talebi el konulan eşyanın iadesi dilekçesi rehberlerimizde anlatılmıştır. Vergi dairesinin yaptığı yoklama ve inceleme ise ceza muhakemesi araması değildir ve farklı kurallara tabidir; bu konu kuyumcuda vergi incelemesi rehberimizde yer almaktadır.

Talep Dilekçesi Örneği: Emanet Altınların İadesi ve Stokun İşletmeye Bırakılması

Aşağıdaki örnek, çalıntı altın satın alındığı şüphesiyle yapılan bir aramada soruşturma konusu birkaç parçanın yanında bir kuyum işletmesinin bütün stokuna, müşterilere ait emanet altınlara ve muhasebe bilgisayarına el konulması üzerine, soruşturma dosyasına Cumhuriyet Başsavcılığına verilecek talep dilekçesi için hazırlanmıştır. Talebin reddi hâlinde CMK m.127/4 ve 131 uyarınca hâkimlikten karar istenmesi ve m.268 uyarınca itiraz yolu açıktır. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.

Önleyici Yapı: Aramaya Hazır Bir Kuyum İşletmesi

Kuyum işletmeleri, arama ve el koyma riskine önceden hazırlanarak zararı büyük ölçüde sınırlayabilir. Bunun temel unsurları şunlardır: müşteri emanet, tamir ve sipariş altınlarının işletme stokundan fiziken ayrı tutulması ve her biri için makbuz düzenlenmesi; konsinye malların ayrı izlenmesi; eski altın alımlarında satıcının kimlik bilgilerinin, kamera kaydının ve alış belgesinin eksiksiz tutulması; stokun kaynağını gösteren alış belgelerinin düzenli arşivlenmesi; muhasebe ve stok kayıtlarının düzenli yedeklenmesi ve bir yedeğin işletme dışında tutulması; çalışanlara arama anında izlenecek yolu ve avukatın aranmasını içeren kısa bir talimat verilmesi. Bu hazırlık, hem soruşturmada işletmenin iyiniyetini gösterir hem de el konulan malların iadesini hızlandırır.

Yurt dışında bulunan işletme sahipleri için dosyanın vekâletnameyle takibi mümkündür; ayrıntılar yurt dışından vekâletname rehberimizde yer almaktadır. Altın ve kuyumdaki bütün gümrük ve vergi uyuşmazlıkları ise altın ve kuyumda gümrük ve vergi davaları rehberimizde bir aradadır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kuyumcuda polis kararsız arama yapabilir mi?

CMK m.119/1 uyarınca işyerinde arama ancak hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir; kolluk amirinin yazılı emriyle işyerinde arama yapılamaz.

Arama kararında neler yazmalı?

CMK m.119/2 uyarınca aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi, yerin adresi veya eşya ve kararın geçerli olacağı süre açıkça gösterilmelidir.

Aramada avukatımı çağırabilir miyim?

Evet. CMK m.120/3 uyarınca kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz; m.120/1 uyarınca işyeri sahibi de aramada hazır bulunabilir.

Savcı gelmezse arama nasıl yapılır?

CMK m.119/4 uyarınca savcı hazır olmaksızın işyerinde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.

Müşterilerin emanet altınlarına el konulursa ne yapmalıyım?

Tutanakta ayrı listelenmelerini ve size ait olmadıklarının CMK m.121/2 uyarınca yazılmasını sağlayın; ardından m.131/1 uyarınca üçüncü kişilere ait eşya olarak iadesini emanet makbuzlarıyla talep edin.

Hâkim kararı olmadan el konulan altın ne olur?

CMK m.127/3 uyarınca el koyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim 48 saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar.

El koyma kararına nasıl itiraz edilir?

Hâkimlik kararlarına CMK m.268 uyarınca öğrenmeden itibaren yedi gün içinde itiraz edilir; m.127/4 uyarınca hâkimden her zaman karar istenebilir.

Stokuma el konuldu; işletmem nasıl çalışacak?

CMK m.132/5 uyarınca stok, istendiğinde iade edilmek koşuluyla ve teminat karşılığında muhafaza için işletmeye bırakılabilir; m.132/6 uyarınca delil olarak gerekmiyorsa rayiç değeri ödenerek teslim alınabilir.

Rayiç değeri ödersem ne olur?

CMK m.132/6 uyarınca eşya size teslim edilir ve ileride müsadere kararı verilirse müsaderenin konusunu ödediğiniz rayiç değer oluşturur.

El konulan altının kıymeti tespit edilir mi?

Evet. CMK m.123/3 uyarınca muhafaza altına alınan veya el konulan eşyanın kıymeti tespit edilir; ayar ve gram bazında tespit istenmelidir.

Bilgisayarlarıma el konuldu; kayıtlarıma nasıl ulaşırım?

CMK m.134/3-4 uyarınca el koyma sırasında bütün verilerin yedeği alınır ve bir kopyası şüpheliye veya vekiline verilir; cihazlar kopya alındıktan sonra gecikmeden iade edilir. m.134/5 uyarınca el koymadan da kopya alınabilir.

Banka hesaplarıma da el konulabilir mi?

CMK m.128 uyarınca somut delillere dayanan kuvvetli şüphe hâlinde hesaplara, kiralık kasalara ve ortaklık paylarına el konulabilir; belirli suçlarda ilgili kurumlardan rapor alınması gerekir.

El konulan altınlar satılabilir mi?

CMK m.132/1-3 uyarınca zarar veya esaslı değer kaybı tehlikesi varsa hükümden önce elden çıkarılabilir; karar hâkim veya mahkemece verilir ve eşya sahibi önceden dinlenir.

Arama tutanağını imzalamak zorunda mıyım?

Tutanağı okumadan imzalamayın; eksik veya hatalı hususları ve itirazlarınızı şerh düşerek imzalayın. Mülkiyet beyanlarınızın belgelere yazılması CMK m.121/2 gereğidir.

Hukuka aykırı aramayla bulunan deliller kullanılabilir mi?

CMK m.206/2-a uyarınca kanuna aykırı elde edilen delil reddolunur ve m.217/2 uyarınca suç ancak hukuka uygun elde edilmiş delillerle ispat edilebilir; usul eksikliklerinin tutanağa ve tanıklara dayalı olarak belgelenmesi gerekir.

Vergi dairesinin yoklaması da arama mıdır?

Hayır. Vergi dairesinin yoklama ve incelemesi ceza muhakemesi araması değildir ve vergi mevzuatına tabidir. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.