Online altın, pırlanta ve mücevher satışı, kuyum işletmeleri için hızla büyüyen bir kanaldır; ancak büyük pazaryerlerinde faaliyet gösteren bir mücevher satıcısı için tek bir hesap kararı, haftalık cironun ve birikmiş hakedişlerin bir anda askıya alınması anlamına gelebilir. Yüksek sepet tutarları, ayar ve gram şikâyetleri, iade oranları, sahtecilik şüphesi ve ödeme kuruluşlarının uyum incelemeleri, mücevher satıcılarını hesap kısıtlaması ve hakediş blokesi riskine özellikle açık hâle getirir. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanuna 7416 sayılı Kanunla eklenen ek 1. madde, pazaryerlerinin satıcılara karşı haksız ticari uygulamalarını yasaklar ve bazı uygulamaları her durumda haksız sayar: satış bedelinin, pazaryerinin tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde eksiksiz ödenmemesi; satıcının kampanyalı satışa zorlanması ve satış fiyatında tek taraflı değişiklik; ticari ilişkinin açık ve erişilebilir bir aracılık sözleşmesiyle belirlenmemesi; sözleşmede satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişiklik; hizmet verilmediği veya sözleşmede belirtilmediği hâlde bedel alınması; aracılık sözleşmesinde nesnel bir ölçüte yer verilmediği hâlde ya da satıcı kamu kurumlarına veya adli mercilere başvurduğu için sıralamada geriye düşürülmesi, hizmetin kısıtlanması, askıya alınması veya sonlandırılması. Kanunun 12. maddesi bu ihlaller için, haksız uygulamaya maruz kalan her bir satıcı için ayrı ayrı hesaplanan idari para cezaları öngörür. Bu rehber, pazaryerinde hesabı kapatılan veya hakedişi bloke edilen mücevher satıcısının haklarını, sürelerini ve izleyeceği idari ve yargısal yolları doğrulanmış mevzuat hükümleriyle anlatır.
Online mücevher satışı yaptığınız pazaryeri hesabınızı kapattı, askıya aldı, ürünlerinizi yayından kaldırdı ya da hakedişlerinizi mi bloke etti?
Aracılık sözleşmesinin ve pazaryeri kararının 6563 sayılı Kanunun ek 1. maddesi karşısında incelenmesi, pazaryerine gerekçeli ihtar, Ticaret Bakanlığına şikâyet, hakedişlerin tahsili için arabuluculuk ve dava, ihtiyati tedbir, fikri mülkiyet şikâyetiyle kaldırılan ürünler için itiraz ile ödeme kuruluşu ve MASAK kaynaklı blokelerin ayrıştırılması süreçlerinde Hukukçular Evi uzman kadrosuyla yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppMücevher Satıcısı Pazaryerinde Neden Daha Riskli?
Pazaryerleri, hesap güvenliği ve dolandırıcılık önleme sistemlerini işlem tutarı, iade oranı, müşteri şikâyetleri ve ödeme kuruluşunun uyum kuralları gibi ölçütlerle çalıştırır. Mücevher satıcıları bu ölçütlerin hemen hepsinde yüksek riskli görünür: sepet tutarları yüksektir, altın fiyatındaki dalgalanma iade ve iptal taleplerini artırır, ayar ve gram tartışmaları müşteri şikâyetlerine dönüşür, pırlanta ve renkli taşlarda sertifika tartışmaları yaşanır ve yüksek tutarlı ödemeler ödeme kuruluşunun uyum incelemesine takılabilir. Buna ek olarak rakip satıcıların tasarım veya marka şikâyetleriyle ürünleri yayından kaldırtması da sık görülen bir durumdur.
Bu nedenle bir mücevher satıcısının pazaryerindeki hesabına ilişkin kararlar, çoğu zaman otomatik sistemler tarafından ve gerekçe gösterilmeksizin verilir. Satıcı açısından sonuç ağırdır: ürünler yayından kalkar, yeni siparişler durur, birikmiş hakedişler bloke edilir ve bazen önceki satışlara ilişkin iadeler için hakedişten mahsup yapılır. 2022 yılında yapılan değişikliklerle Türk hukuku bu alanda satıcıyı koruyan somut kurallar getirmiştir; bu kuralların bilinmesi, satıcının pazaryeriyle müzakeresinde ve hukuki süreçte en önemli dayanağıdır. İnternetten altın ve pırlanta satışında tüketiciye karşı yükümlülükler internetten altın ve pırlanta alımı rehberimizde anlatılmıştır.
Mücevher satıcısı için tipik risk tetikleyicileri
| Tetikleyici | Pazaryeri tepkisi |
|---|---|
| Yüksek tutarlı siparişler | Ödeme kuruluşu incelemesi, hakediş gecikmesi |
| Ayar, gram veya taş şikâyetleri | Ürün kaldırma, hesap puanı düşüşü |
| Altın fiyatı dalgalanmasında iade ve iptaller | Hesap performans kısıtlaması |
| Rakibin tasarım veya marka şikâyeti | Ürünlerin yayından kaldırılması |
| Kargo kaybı ve teslim tartışmaları | Hakedişten mahsup |
| Sözleşme değişikliğine veya kampanyaya itiraz | Sıralama düşürme, hizmet kısıtlaması |
İlk 72 Saat: Hesap Kapatıldığında veya Hakediş Bloke Edildiğinde
Hesap kısıtlaması veya hakediş blokesi fark edildiğinde, satıcının ilk günlerde yapacakları sonraki bütün süreçlerin temelini oluşturur. Satıcı paneline erişim kesilmeden önce hesap durumunu, bekleyen hakedişleri, sipariş ve teslim kayıtlarını, müşteri yazışmalarını ve pazaryerinden gelen bildirimleri ekran görüntüleri ve dışa aktarılan raporlarla kaydetmelidir. Satıcının kabul ettiği aracılık sözleşmesinin ilgili tarihteki metni ve sonradan yapılan değişikliklerin bildirimleri de ayrıca saklanmalıdır; ek 1. maddenin uygulanmasında sözleşmenin içeriği belirleyicidir.
İkinci adım, pazaryerine yazılı olarak başvurarak kararın gerekçesini, dayandığı sözleşme hükmünü ve nesnel ölçütü, bloke edilen hakedişin tutarını ve ödeme tarihini istemektir. Bu başvuru, sonradan yapılacak şikâyet ve davada pazaryerinin tutumunu belgeler. Üçüncü adım, askıdaki siparişlerin durumunu netleştirmektir: satıcı, kendisine ulaşmış ve ödenmiş siparişler bakımından tüketiciye karşı sorumluluğunu sürdürür ve bu siparişleri teslim etmek zorundadır. Son olarak blokenin sözleşmesel bir pazaryeri kararı mı, yoksa ödeme kuruluşu veya MASAK kaynaklı bir işlem mi olduğu tespit edilmelidir; bu ayrım, izlenecek yolu tamamen değiştirir.
İlk 72 saat
| Adım | Amaç |
|---|---|
| Panel, hakediş ve sipariş raporlarının kaydedilmesi | Erişim kesilmeden delil |
| Aracılık sözleşmesinin ilgili tarihli metni | Ek 1. madde değerlendirmesi |
| Pazaryerine yazılı gerekçe talebi | Kararın dayanağının tespiti |
| Askıdaki siparişlerin tamamlanması | Tüketiciye karşı sorumluluk |
| Blokenin kaynağının tespiti (pazaryeri, ödeme kuruluşu, MASAK) | Doğru yolun seçimi |
| Alternatif satış kanalı | Ciro kaybının sınırlanması |
Hukuki Çerçeve: 6563 Sayılı Kanunun Ek 1. Maddesi
6563 sayılı Kanunun ek 1. maddesinin birinci fıkrasına göre elektronik ticarette haksız ticari uygulamada bulunulamaz; elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının, yani pazaryerinin, aracılık hizmeti sunduğu elektronik ticaret hizmet sağlayıcının, yani satıcının ticari faaliyetlerini önemli ölçüde bozan, makul karar verme yeteneğini azaltan veya belirli bir kararı almaya zorlayarak normal şartlarda taraf olmayacağı bir ticari ilişkinin tarafı olmasına sebep olan uygulamalarının haksız olduğu kabul edilir. İkinci fıkra ise altı uygulamayı her durumda haksız sayar; bu uygulamaların varlığı hâlinde ayrıca satıcının ticari faaliyetinin önemli ölçüde bozulduğunun ispatı gerekmez.
Üçüncü fıkraya göre ödeme süresinin uygulanmasında, pazaryerinin ekonomik bütünlük içinde bulunduğu ödeme hizmeti sağlayıcısına yapılan ödemeler pazaryerine yapılmış kabul edilir. Bu hüküm, pazaryerinin bedeli kendi grubundaki bir ödeme kuruluşunda tutarak ödeme süresini uzatmasının önüne geçer. Kanun, pazaryeri ve satıcı arasındaki ilişkiyi bu hükümlerle kamu düzeni boyutu da olan bir çerçeveye bağlamıştır; bu nedenle sözleşmedeki aksi yöndeki hükümler, bu kurallar karşısında satıcıyı bağlamayabilir.
Her durumda haksız sayılan uygulamalar
| Bent | Uygulama | Mücevher satıcısı için örnek |
|---|---|---|
| a | Satış bedelinin bedelin tasarrufa girmesi ve siparişin alıcıya ulaşmasından itibaren 5 iş günü içinde eksiksiz ödenmemesi | Hakedişlerin haftalarca bloke tutulması |
| b | Kampanyalı satışa zorlama, satış fiyatında tek taraflı değişiklik | Altın fiyatı yükselirken indirime zorlanma |
| c | Açık, anlaşılır ve erişilebilir aracılık sözleşmesinin bulunmaması | Kuralların yalnızca panel duyurularında yer alması |
| ç | Sözleşmede satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişiklik | Komisyon veya rezerv oranının geriye dönük artırılması |
| d | Hizmet verilmediği veya sözleşmede belirtilmediği hâlde bedel alınması | Açıklanmamış “güvenlik” veya “risk” kesintileri |
| e | Nesnel ölçüt olmadan veya kamu kurumuna ya da mahkemeye başvuru nedeniyle sıralama düşürme, kısıtlama, askıya alma, sonlandırma | Gerekçesiz hesap kapatma, şikâyet sonrası misilleme |
Hakediş Blokesi: Beş İş Günü Kuralı
Ek 1. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendine göre mal veya hizmet satışı karşılığında satıcıya yapılması gereken ödemenin, en geç satış bedelinin pazaryerinin tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde eksiksiz yapılmaması her durumda haksız ticari uygulamadır. Sürenin başlangıcı için iki koşul birlikte aranır: bedelin pazaryerinin tasarrufuna girmiş olması ve siparişin alıcıya ulaşmış olması. Mücevher satıcısının teslimi belgeleyen kargo kayıtlarını ve alıcının teslim onayını saklaması, sürenin başlangıcının ispatı bakımından önemlidir. Kargoda kaybolan veya hasar gören altın ve mücevherde taşıyıcının sorumluluğu kargoda kaybolan altın ve mücevher rehberimizde anlatılmıştır.
Aracılık sözleşmelerinde sık görülen “risk rezervi”, “güvence bakiyesi” veya “ödeme güvenliği blokajı” gibi hükümler, bu kural karşısında dikkatle değerlendirilmelidir. Sözleşmede açıkça ve nesnel ölçütlere bağlı olarak düzenlenmemiş, satıcıya sonradan tek taraflı getirilmiş veya ödeme süresini fiilen ortadan kaldıran blokajlar, ek 1. maddenin (a), (ç) ve (d) bentleri bakımından tartışmalıdır. Buna karşılık belirli bir siparişe ilişkin iade veya iptal talebinin sürmesi gibi somut durumlarda o siparişin bedelinin tutulması, hükmün koşulları bakımından ayrıca değerlendirilir. Satıcının, bloke edilen hakedişin hangi siparişlere ait olduğunu ve her siparişte teslim tarihini gösteren bir tablo hazırlaması, alacağın ispatını ve pazaryerinin gerekçesinin denetlenmesini kolaylaştırır.
Hakediş alacağının ispatı
| Belge | Neyi kanıtlar |
|---|---|
| Sipariş ve ödeme kayıtları | Bedelin pazaryerinin tasarrufuna girdiği tarih |
| Kargo teslim kayıtları | Siparişin alıcıya ulaştığı tarih |
| Hakediş ve ödeme raporları | Ödenmeyen tutar ve gecikme |
| Aracılık sözleşmesi ve değişiklik bildirimleri | Blokaj hükmünün varlığı ve niteliği |
| İade ve iptal kayıtları | Tutulan bedelin gerekçesi |
Hesabın Askıya Alınması veya Kapatılması
Ek 1. maddenin ikinci fıkrasının (e) bendine göre aracılık sözleşmesinde herhangi bir nesnel ölçüte yer verilmediği hâlde ya da kamu kurumlarına veya adli mercilere başvuruda bulunulduğu gerekçesiyle satıcının sıralama ya da tavsiye sisteminde geriye düşürülmesi, satıcıya sunulan hizmetin kısıtlanması, askıya alınması veya sonlandırılması her durumda haksız ticari uygulamadır. Bu hüküm iki ayrı koruma içerir. Birincisi, pazaryerinin hesap kısıtlaması, askıya alma veya kapatma kararlarının aracılık sözleşmesinde önceden belirlenmiş nesnel ölçütlere dayanması gerekir; “pazaryerinin takdirine bağlı olarak” gibi ölçütsüz hükümler bu şartı karşılamaz. İkincisi, satıcının Ticaret Bakanlığına, başka bir kamu kurumuna veya mahkemeye başvurması, onun aleyhine bir karar gerekçesi olamaz; bu, şikâyet yoluna başvuran satıcıyı misillemeye karşı korur.
Hesabın fiilen kapatılmasının yanında, satıcının görünürlüğünün düşürülmesi, ürünlerinin arama sonuçlarında geriye itilmesi veya belirli özelliklerin kullanımının kısıtlanması da bu kapsamdadır. Mücevher satıcısı, bu tür bir kısıtlamanın hangi nesnel ölçüte dayandığını yazılı olarak sormalı ve cevabı sözleşmedeki ölçütlerle karşılaştırmalıdır. Pazaryerinin gerekçe olarak müşteri şikâyetlerini, iade oranını veya ürün uygunsuzluğunu göstermesi hâlinde, bu ölçütlerin sözleşmede önceden belirlenmiş olup olmadığı ve satıcıya uygulanan eşiklerin diğer satıcılara uygulananlarla aynı olup olmadığı incelenmelidir.
Ürünlerin Yayından Kaldırılması: Fikri Mülkiyet Şikâyeti
Mücevher satıcılarının sık karşılaştığı bir başka durum, rakip bir satıcının veya bir marka sahibinin tasarım ya da marka hakkı ihlali iddiasıyla ürünleri yayından kaldırtmasıdır. 6563 sayılı Kanunun 9/3. maddesine göre pazaryeri, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine, satıcının şikâyete konu ürününü yayımdan kaldırarak durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir; satıcının şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan itirazını pazaryerine sunması üzerine şikâyete konu ürünü yeniden yayımlar. Şikâyet ve itirazda ilgililerin açık kimlik ve adres bilgileri, ürün hakkındaki bilgiler ve gerekçeler yer alır; ilgililerin genel hükümlere göre adli ve idari mercilere başvurma hakları saklıdır.
Bu nedenle ürünü kaldırılan satıcının ilk işi, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgelerle itiraz etmektir: kendi tasarım tescili, tasarımın yaratım tarihini gösteren belgeler, ürünün şikâyet edilen tasarımdan farklılığını gösteren karşılaştırmalar veya şikâyet edilen tasarımın yeni ve ayırt edici olmadığını gösteren belgeler. Kanun, itiraz üzerine ürünün yeniden yayımlanmasını öngördüğünden, belgeli itiraz, uyuşmazlığın mahkemede çözümüne kadar satışın sürmesini sağlayabilir. Kötüniyetli ve dayanaksız şikâyetlerle ürünleri kaldırtan rakibe karşı haksız rekabet hükümleri de gündeme gelir. Mücevher tasarımının korunması mücevher tasarımının kopyalanması, haksız rekabet ise haksız rekabet ve ticari itibarın korunması rehberlerimizde anlatılmıştır.
Kampanyaya Zorlama ve Fiyat Müdahalesi
Altın fiyatının gün içinde bile değiştiği bir ortamda, mücevher satıcısının fiyat kontrolü hayati önemdedir. Ek 1. maddenin ikinci fıkrasının (b) bendine göre pazaryeri tarafından satış fiyatında tek taraflı değişiklik yapılması dahil olmak üzere satıcının kampanyalı mal veya hizmet satışına zorlanması her durumda haksız ticari uygulamadır. Pazaryerinin, satıcının onayı olmadan ürün fiyatına indirim uygulaması, kampanyaya katılmayan satıcının görünürlüğünü düşürmesi veya kampanyaya katılımı hesap performansının şartı hâline getirmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Altın fiyatı yükselirken sabit fiyatlı bir kampanyada kalmaya zorlanan satıcı, her satışta zarar edebilir; bu nedenle kampanya katılımlarının yazılı onayla ve süreleri açıkça belirlenerek yapılması gerekir.
Pazaryeri Blokesi mi, Ödeme Kuruluşu veya MASAK Blokesi mi?
Satıcının hakedişinin ödenmemesi her zaman pazaryerinin sözleşmesel bir kararı değildir. Pazaryerinin ödeme işlemleri çoğu zaman bir ödeme kuruluşu veya banka aracılığıyla yürütülür ve bu kuruluşlar suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi mevzuatı kapsamında yükümlüdür. Şüpheli işlem bildirimi, müşterinin tanınması kapsamında ek belge talebi veya MASAK tarafından verilen erteleme kararı gibi durumlarda ödeme, pazaryerinin iradesi dışında durabilir ve pazaryeri, mevzuattaki gizlilik yükümlülüğü nedeniyle satıcıya ayrıntılı gerekçe veremeyebilir. Bu durumda izlenecek yol, ek 1. maddeye dayalı şikâyet değil, kaynak belgelerinin sunulması ve MASAK sürecinin yönetilmesidir.
Mücevher satıcısının, yüksek tutarlı satışlarda müşterinin kimlik ve teslim bilgilerini, fatura ve ayar belgelerini düzenli tutması, ödeme kuruluşunun belge taleplerine hızla cevap verebilmesini sağlar. MASAK kaynaklı blokelerin süreleri ve kaldırılma yolları MASAK blokesi, sanal POS ve e-ticarette aklama riski ise sanal POS ve e-ticarette aklama riski rehberlerimizde anlatılmıştır.
Blokenin kaynağına göre yol
| Kaynak | Belirti | Yol |
|---|---|---|
| Pazaryerinin sözleşmesel kararı | Panelde gerekçe, performans uyarısı | Ek 1. madde, ihtar, şikâyet, dava |
| Ödeme kuruluşunun uyum incelemesi | Belge talebi | Belgelerin hızla sunulması |
| MASAK erteleme veya bildirimi | Gerekçe verilmemesi, kısa süreli bekletme | MASAK sürecinin yönetimi |
| Adli veya idari el koyma | Resmi yazı | El koyma kararına itiraz |
İdari Yol: Ticaret Bakanlığına Şikâyet ve Yaptırımlar
6563 sayılı Kanunun 12. maddesi, ek 1. maddeye aykırılıkları pazaryeri bakımından ağır idari para cezalarına bağlar ve cezaların önemli bir kısmı, haksız uygulamaya maruz kalan her bir satıcı için ayrı ayrı hesaplanır. Kanun metnine göre ek 1. maddenin birinci fıkrasına aykırılıkta haksız uygulamada bulunulan her bir satıcı için on bin Türk lirasından yüz bin Türk lirasına kadar; (a) bendindeki ödeme süresine aykırılıkta süresinde ödeme yapılmayan her bir satıcı için on bin Türk lirasından az olmamak üzere, otuz güne kadarki süre aşımlarında ödenmeyen tutar kadar, otuz günü geçen süre aşımlarında ödenmeyen tutarın iki katı; (b) bendindeki kampanyaya zorlamada her bir satıcı için beş yüz bin Türk lirası; (d) bendindeki haksız bedelde haksız olarak alınan bedelin on katı; (e) bendindeki haksız kısıtlama veya sonlandırmada ise her bir satıcı için üç yüz bin Türk lirası idari para cezası öngörülmüştür. Kanundaki sabit tutarlı idari para cezaları, kabahatler mevzuatı uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında güncellenerek uygulanır.
Bu cezalar satıcıya değil devlete ödenir; ancak satıcı açısından önemli bir müzakere kaldıracıdır. Ticaret Bakanlığına yapılacak şikâyette; pazaryerinin kararı, tarihleri, bloke edilen tutar, aracılık sözleşmesinin ilgili hükümleri ve pazaryeriyle yapılan yazışmalar belgeleriyle sunulmalıdır. Ek 1. maddenin (e) bendi, satıcının bu şikâyeti nedeniyle hesabının kısıtlanmasını da her durumda haksız saydığından, şikâyet yolu satıcıyı ek bir risk altına sokmaz. Şikâyetin, hakediş alacağının tahsili için yürütülecek arabuluculuk ve dava süreçleriyle birlikte planlanması etkili olur.
Ek 1. madde ihlallerinde idari para cezaları (Kanun metnindeki tutarlar)
| Aykırılık | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel haksız ticari uygulama | Her satıcı için 10.000-100.000 TL | 6563 s.K. m.12/1-g |
| 5 iş gününde ödeme yapmama | Her satıcı için en az 10.000 TL; 30 güne kadar ödenmeyen tutar kadar, 30 günü aşanda iki katı | m.12/1-ğ |
| Kampanyaya zorlama, fiyat müdahalesi | Her satıcı için 500.000 TL | m.12/1-h |
| Sözleşmenin bulunmaması veya erişilemezliği | Uyarıya rağmen her aykırılık için 10.000 TL | m.12/1-ı |
| Haksız bedel alma | Haksız alınan bedelin 10 katı | m.12/1-i |
| Nesnel ölçütsüz veya misilleme amaçlı kısıtlama, kapatma | Her satıcı için 300.000 TL | m.12/1-j |
Özel Hukuk Yolu: Hakedişin Tahsili ve Tazminat
İdari şikâyet, satıcının parasını doğrudan geri getirmez; bunun için özel hukuk yolunun işletilmesi gerekir. Pazaryeri ile satıcı arasındaki aracılık sözleşmesi büyük ölçüde genel işlem koşullarından oluşur. TBK m.21’e göre karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmeye girmesi, düzenleyenin bunlar hakkında açıkça bilgi vermesine ve karşı tarafın kabulüne bağlıdır; m.24’e göre düzenleyene tek yanlı değişiklik yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır; m.25’e göre dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine hükümler konulamaz. TTK m.55/1-f de, özellikle yanıltıcı bir şekilde diğer taraf aleyhine, uygulanacak kanuni düzenlemeden önemli ölçüde ayrılan veya sözleşmenin niteliğine önemli ölçüde aykırı haklar ve borçlar dağılımını öngören önceden yazılmış genel işlem şartlarını kullananların dürüstlüğe aykırı davrandığını, yani haksız rekabet işlediğini kabul eder. Genel işlem koşullarının denetimi genel işlem koşulları ve irade bozukluğu rehberimizde anlatılmıştır.
Satıcı, bloke edilen hakedişin tahsilini, haksız kesintilerin iadesini ve gerekiyorsa hesabın haksız kapatılması nedeniyle uğradığı kâr kaybı ile diğer zararlarının tazminini isteyebilir. Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde TTK m.5/A uyarınca dava şartı arabuluculuk bulunduğundan, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır; ihtiyati tedbir talebi ise bundan önce de yapılabilir. İhtiyati tedbirle, örneğin bloke edilen hakedişten tek taraflı mahsup yapılmasının veya hesabın tamamen silinmesinin önlenmesi istenebilir. Arabuluculuk ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk, ihtiyati tedbir ihtiyati tedbir rehberlerimizde yer almaktadır.
Satıcının talepleri
| Talep | Dayanak | Yol |
|---|---|---|
| Bloke edilen hakedişin ödenmesi | 6563 s.K. ek m.1/2-a; sözleşme | Arabuluculuk, alacak davası |
| Haksız kesintilerin iadesi | Ek m.1/2-ç, d; TBK m.24-25 | Arabuluculuk, alacak davası |
| Kâr kaybı ve diğer zararlar | Sözleşmeye aykırılık, TTK m.55/1-f | Tazminat davası |
| Mahsubun ve veri silinmesinin önlenmesi | HMK m.389 | İhtiyati tedbir |
| İdari yaptırım | 6563 s.K. m.12 | Ticaret Bakanlığına şikâyet |
Dava Dilekçesi Örneği: Bloke Edilen Hakedişin Tahsili ve Hesabın Haksız Kapatılması
Aşağıdaki örnek, bir pazaryerinin mücevher satıcısının hesabını, sözleşmede nesnel bir ölçüt bulunmaksızın “risk değerlendirmesi” gerekçesiyle kapattığı ve teslimi tamamlanmış siparişlerin bedellerini süresinde ödemeyerek bloke ettiği bir olay için hazırlanmıştır. Arabuluculuk sürecinin tamamlandığı varsayılmıştır. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.
İSTANBUL NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR
DAVACI: … Kuyumculuk ve Mücevher E-Ticaret Limited Şirketi, adres: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres
DAVALI: … Elektronik Ticaret Anonim Şirketi, adres: …
DAVA KONUSU: Bloke edilen … TL hakedişin faiziyle tahsili, haksız kesintilerin iadesi ile yargılama süresince hakedişten mahsup yapılmaması ve satıcı hesabının verilerinin silinmemesi için ihtiyati tedbir talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket, 2023 yılından bu yana davalının işlettiği pazaryerinde altın ve pırlanta mücevher satmaktadır. Davalı, …/…/2026 tarihinde panel üzerinden gönderdiği tek cümlelik bir bildirimle, “risk değerlendirmesi sonucunda” müvekkilin hesabını kapattığını ve bekleyen hakedişlerin “inceleme süresince” bloke edildiğini bildirmiştir.
2. Bloke edilen tutar, …/…/2026 ile …/…/2026 tarihleri arasında alıcılara teslim edilmiş ve iade süreleri de dolmuş 214 siparişin bedelidir. Ekte sunulan sipariş listesi, ödeme kayıtları ve kargo teslim kayıtları, her bir siparişin bedelinin davalının tasarrufuna girdiği ve alıcıya ulaştığı tarihi göstermektedir. Aradan kırk günü aşkın süre geçmesine rağmen ödeme yapılmamıştır.
3. 6563 sayılı Kanunun ek 1. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendine göre satıcıya yapılması gereken ödemenin, satış bedelinin aracı hizmet sağlayıcının tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde eksiksiz yapılmaması her durumda haksız ticari uygulamadır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca davalının ekonomik bütünlük içindeki ödeme kuruluşuna yapılan ödemeler davalıya yapılmış sayılır.
4. Aynı maddenin (e) bendine göre aracılık sözleşmesinde herhangi bir nesnel ölçüte yer verilmediği hâlde hizmetin askıya alınması veya sonlandırılması her durumda haksız ticari uygulamadır. Davalının dayandığı sözleşme hükmü, hesap kapatmayı yalnızca “pazaryerinin kendi değerlendirmesine” bağlamakta olup hiçbir nesnel ölçüt içermemektedir. Müvekkilin iade oranı ve müşteri puanı, davalının kendi yayımladığı satıcı performans eşiklerinin üzerindedir.
5. Davalı ayrıca …/…/2025 tarihinde aracılık sözleşmesine eklediği “risk rezervi” hükmüne dayanarak müvekkilin hakedişlerinden geçmişe dönük kesinti yapmıştır. 6563 sayılı Kanunun ek 1. maddesinin (ç) bendi, satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişikliği; 6098 sayılı TBK m.24, düzenleyene tek yanlı değişiklik yetkisi veren kayıtları yazılmamış sayar. TBK m.25 uyarınca da genel işlem koşullarına dürüstlük kurallarına aykırı olarak satıcı aleyhine hükümler konulamaz.
6. 6102 sayılı TTK m.55/1-f uyarınca, uygulanacak kanuni düzenlemeden önemli ölçüde ayrılan veya sözleşmenin niteliğine önemli ölçüde aykırı hak ve borç dağılımı öngören genel işlem şartlarını kullanmak haksız rekabettir. Davalının hakedişleri süresiz tutmasına imkân veren hükümleri, 6563 sayılı Kanunun açık emrinden önemli ölçüde ayrılmaktadır.
7. Müvekkil, davalıya …/…/2026 tarihli ihtarnameyle kararın dayandığı nesnel ölçütü ve ödeme tarihini sormuş, cevap alamamış; ayrıca Ticaret Bakanlığına şikâyette bulunmuştur. 6563 sayılı Kanunun ek 1/2-e maddesi, bu başvuru gerekçesiyle müvekkil aleyhine işlem yapılmasını da yasaklamaktadır. 6102 sayılı TTK m.5/A uyarınca arabulucuya başvurulmuş, …/…/2026 tarihli son tutanakla anlaşma sağlanamamıştır.
8. 6100 sayılı HMK m.389 bakımından; davalının bloke tutarından tek taraflı mahsup yapması ve kapatılan hesaptaki sipariş ve ödeme verilerini silmesi hâlinde müvekkilin hakkına kavuşması önemli ölçüde zorlaşacaktır. Yargılama süresince bloke tutardan mahsup yapılmamasına ve hesap verilerinin korunmasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ SEBEPLER
6563 sayılı Kanun ek m.1; 6098 sayılı TBK m.20-25; 6102 sayılı TTK m.5/A, 55/1-f; 6100 sayılı HMK m.389 vd. ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Aracılık sözleşmesi ve değişiklik bildirimleri, panel kayıtları ve ekran görüntüleri, sipariş, ödeme ve kargo teslim kayıtları, hakediş raporları, ihtarname, Ticaret Bakanlığı şikâyet belgesi, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle öncelikle ihtiyati tedbir talebimizin kabulüne; yargılama sonunda fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla bloke edilen … TL hakediş ile haksız kesinti tutarı olan … TL’nin ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek ticari faiziyle davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih, vekil ad soyad, imza
Ekler: Vekâletname, aracılık sözleşmesi, panel kayıtları, sipariş ve teslim listesi, hakediş raporları, ihtarname, şikâyet belgesi, son tutanak
Önleyici Yapı: Pazaryerinde Güvenli Mücevher Satışı
Hesap kısıtlaması ve hakediş blokesi riskini azaltmak, çoğu zaman satıcının kendi süreçlerini belgelemesine bağlıdır. Mücevher satıcıları için temel önlemler; ürün sayfalarında ayar, gram, taş özellikleri ve sertifika bilgilerinin eksiksiz ve doğru verilmesi, her gönderinin ağırlık ve fotoğrafla belgelenmesi, yüksek tutarlı siparişlerde teslimatın imzalı ve sigortalı yapılması, iade ve değişim politikasının açık yazılması, tasarımların tescili ve tasarım yaratım belgelerinin saklanması, aracılık sözleşmesinin her sürümünün ve değişiklik bildirimlerinin arşivlenmesi, kampanya katılımlarının yazılı onayla yapılması ve tek bir pazaryerine bağımlılığın azaltılmasıdır. Pırlanta sertifikası uyuşmazlıkları pırlanta sertifikası sahte çıktı, yurt dışına online mücevher satışı ise mücevher e-ihracatı rehberlerimizde anlatılmıştır.
Önleyici kontrol listesi
| Önlem | Amaç |
|---|---|
| Ayar, gram, taş ve sertifika bilgilerinin doğru verilmesi | Şikâyet ve iade riskinin azaltılması |
| Gönderi ağırlığı ve fotoğrafı | Teslim ve içerik uyuşmazlıklarında ispat |
| Sigortalı ve imzalı teslim | Kayıp ve teslim tartışmaları |
| Tasarım tescili ve yaratım belgeleri | Fikri mülkiyet şikâyetine itiraz |
| Sözleşme sürümlerinin arşivi | Tek taraflı değişikliğin ispatı |
| Kampanyaya yazılı onay | Fiyat müdahalesine karşı koruma |
| Birden fazla satış kanalı | Bağımlılığın azaltılması |
Çalışanların müşteri verilerini ve pazaryeri hesap bilgilerini alarak ayrılması hâlinde izlenecek yol ayrılan çalışan müşterileri alıp rakibe geçti rehberimizde, yurt dışından vekâlet yurt dışından vekâletname rehberimizde yer almaktadır. Altın ve kuyumdaki bütün gümrük ve vergi uyuşmazlıkları ise altın ve kuyumda gümrük ve vergi davaları rehberimizde bir aradadır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Pazaryeri hakedişimi ne zaman ödemek zorunda?
6563 s.K. ek m.1/2-a uyarınca en geç satış bedelinin pazaryerinin tasarrufuna girdiği ve siparişin alıcıya ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içinde eksiksiz ödemelidir.
Pazaryeri parayı kendi ödeme kuruluşunda tutuyor; süre başlamış sayılır mı?
Evet. Ek m.1/3 uyarınca pazaryerinin ekonomik bütünlük içinde bulunduğu ödeme hizmeti sağlayıcısına yapılan ödemeler pazaryerine yapılmış kabul edilir.
Pazaryeri hesabımı gerekçe göstermeden kapatabilir mi?
Ek m.1/2-e uyarınca aracılık sözleşmesinde nesnel bir ölçüte yer verilmediği hâlde hizmetin kısıtlanması, askıya alınması veya sonlandırılması her durumda haksız ticari uygulamadır.
Bakanlığa şikâyet edersem hesabım kapatılır mı?
Ek m.1/2-e, kamu kurumlarına veya adli mercilere başvuruda bulunulduğu gerekçesiyle satıcının sıralamada düşürülmesini, hizmetin kısıtlanmasını veya sonlandırılmasını her durumda haksız sayar.
Pazaryeri sözleşmeyi tek taraflı değiştirebilir mi?
Ek m.1/2-ç uyarınca satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişiklik ve buna imkân veren hükümler haksız ticari uygulamadır; TBK m.24 de bu tür genel işlem koşullarını yazılmamış sayar.
Pazaryeri ürün fiyatıma kendisi indirim uygulayabilir mi?
Ek m.1/2-b uyarınca satış fiyatında tek taraflı değişiklik dahil kampanyalı satışa zorlama her durumda haksız ticari uygulamadır.
Sözleşmede yazmayan kesintiler yapılabilir mi?
Ek m.1/2-d uyarınca hizmet verilmediği veya hizmetin türü ve bedeli sözleşmede belirtilmediği hâlde bedel alınması haksız ticari uygulamadır; m.12 uyarınca yaptırımı haksız alınan bedelin on katı idari para cezasıdır.
Pazaryerine hangi cezalar uygulanır?
6563 s.K. m.12 uyarınca her bir satıcı için ayrı hesaplanan idari para cezaları; örneğin ödeme gecikmesinde otuz günü aşan gecikmelerde ödenmeyen tutarın iki katı, haksız hesap kapatmada her satıcı için Kanun metninde üç yüz bin Türk lirası. Tutarlar her yıl güncellenir.
Ceza bana mı ödenir?
Hayır. İdari para cezaları devlete ödenir; hakedişinizin tahsili ve zararınızın tazmini için arabuluculuk ve dava yolu işletilmelidir.
Rakip tasarım şikâyetiyle ürünlerimi kaldırttı. Ne yapmalıyım?
6563 s.K. m.9/3 uyarınca şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgelerle pazaryerine itiraz edin; belgeli itiraz üzerine ürün yeniden yayımlanır. Dayanaksız şikâyetler haksız rekabet oluşturabilir.
Hakedişim MASAK nedeniyle mi bekliyor, nasıl anlarım?
Ödeme kuruluşunun belge talebi, gerekçe verilmemesi ve kısa süreli bekletme bu ihtimali gösterebilir; MASAK kaynaklı süreçlerde izlenecek yol ek 1. madde şikâyeti değil, kaynak belgelerinin sunulması ve MASAK sürecinin yönetimidir.
Hesabım kapandı; bekleyen siparişleri teslim etmeli miyim?
Evet. Kendisine ulaşmış ve ödenmiş siparişler bakımından satıcı tüketiciye karşı sorumluluğunu sürdürür.
Pazaryerine dava açmadan önce ne yapmalıyım?
Kayıtları saklayın, yazılı gerekçe isteyin, ihtar gönderin, gerekiyorsa Ticaret Bakanlığına şikâyette bulunun; para alacağı için TTK m.5/A uyarınca arabulucuya başvurun. İhtiyati tedbir talebi arabuluculuktan önce de yapılabilir.
Genel işlem koşullarına itiraz edebilir miyim?
Evet. TBK m.21, 24 ve 25 ile TTK m.55/1-f, satıcı aleyhine ve kanundan önemli ölçüde ayrılan genel işlem koşullarının denetimine imkân verir.
Hesap kapatma nedeniyle kâr kaybımı isteyebilir miyim?
Haksız hesap kapatma nedeniyle uğranılan kâr kaybı ve diğer zararlar, sözleşmeye aykırılık ve haksız rekabet hükümleri çerçevesinde istenebilir; zararın ispatı için satış geçmişi ve performans verileri önemlidir. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
📚 İlgili Rehberler
Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?
Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan ulaşabilirsiniz.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik Vergi Hukuku alanındadır.
Vergi Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
