Mücevher Tasarımı Kopyalandı: Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Koruması, Genel İzlenim, Tasarım Hakkına Tecavüz Davası (SMK 59, 81, 149, 151), FSEK Eser Koruması ve Haksız Rekabet

Mücevher tasarımının başka bir üretici tarafından kopyalanması, kuyum sektörünün en yaygın fikri mülkiyet uyuşmazlığıdır: fuarda sergilenen bir koleksiyonun birkaç hafta sonra başka vitrinlerde görülmesi, sosyal medyada paylaşılan bir yüzüğün kalıbı çıkarılarak üretilmesi ya da çalışanın ayrılırken tasarım dosyalarını rakip firmaya götürmesi tipik örneklerdir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 55. maddesine göre tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür; 56. madde uyarınca yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar korunur. Tescilli tasarım başvuru tarihinden itibaren beş yıl, beşer yıllık yenilemelerle toplam yirmi beş yıla kadar; tescilsiz tasarım ise Türkiye’de kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur. Tescilli tasarım sahibi SMK m.59 uyarınca üretme, satma, ithal etme ve piyasaya sunma fiillerini yasaklayabilirken, tescilsiz tasarım yalnızca aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanmasına karşı koruma sağlar. Tecavüz hâlinde SMK m.149 uyarınca tespit, men, ref, ürünlere el koyma, maddi ve manevi tazminat ve hükmün ilanı istenebilir; m.151 yoksun kalınan kazancın üç ayrı yöntemle hesaplanmasına imkân tanır. SMK tasarım ihlalini suç olarak düzenlemez; ancak sahibinin hususiyetini taşıyan bir mücevher, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında güzel sanat eseri olarak da korunabilir ve bu durumda cezai yaptırım ve üç kat tazminat gündeme gelir. Taklit ayrıca TTK m.55 anlamında haksız rekabet oluşturur. Bu rehber, mücevher tasarımının korunmasını, tecavüz davasını, delil tespitini ve tazminatı mevzuat maddeleriyle anlatır.

Mücevher Tasarımı Hangi Hukukla Korunur?

Bir mücevher tasarımı Türk hukukunda üç ayrı yoldan korunabilir ve bu yollar birbirini dışlamaz. Birincisi Sınai Mülkiyet Kanunundaki tasarım korumasıdır: SMK m.55’e göre tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Bir yüzüğün formu, bir kolyenin zincir örgüsü, bir bileziğin yüzey dokusu veya taşların diziliş biçimi tasarım koruması konusu olabilir. İkincisi Fikir ve Sanat Eserleri Kanunudur: sahibinin hususiyetini taşıyan bir mücevher, güzel sanat eseri olarak eser korumasından yararlanabilir. Üçüncüsü Türk Ticaret Kanunundaki haksız rekabet hükümleridir: tescilli olsun olmasın, başkasının ürünleriyle karıştırılmaya yol açan veya başkasının iş ürününden yetkisiz yararlanan taklitler haksız rekabet oluşturur. Kuyum firmasından ayrılan çalışanın müşteri, fiyat ve kalıplarla rakibe geçmesi hâlinde rekabet yasağı, haksız rekabet ve rakip işletmeye karşı dava için ayrılan çalışan müşterileri alıp rakibe geçti rehberimize bakılabilir. Pazaryerinde hesabı kapatılan veya hakedişi bloke edilen mücevher satıcısının 6563 sayılı Kanun kapsamındaki hakları için pazaryeri hesabı kapatıldı, hakediş bloke rehberimize bakılabilir.

Hangi korumanın uygulanacağı; tasarımın tescilli olup olmadığına, ne zaman kamuya sunulduğuna, özgünlük düzeyine ve taklidin niteliğine göre belirlenir. Uygulamada davalar genellikle bu dayanakların birlikte ileri sürülmesiyle açılır. Tasarım tescilinin ve tecavüz davasının genel kuralları tasarım tescili ve tasarım hakkına tecavüz rehberimizde, telif hakkının genel kuralları ise telif hakkı ihlali ve eser sahibinin hakları rehberimizde anlatılmıştır.

Koruma Şartları: Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik

SMK m.56 uyarınca tasarım, yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu ölçüde korunur. Yenilik, aynı tasarımın tescilli tasarımlarda başvuru veya rüçhan tarihinden, tescilsiz tasarımlarda ise kamuya ilk sunulduğu tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasıdır; ayrıntılarda küçük farklılıklar bulunan tasarımlar aynı kabul edilir. Ayırt edici nitelik ise tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların bıraktığı genel izlenimden farklı olmasıdır; bu değerlendirmede tasarımcının seçme özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.

Kuyum sektöründe bu şartlar özel önem taşır, çünkü tek taş yüzük, burma bilezik veya düz zincir gibi geleneksel formlar uzun zamandır kamuya sunulmuş olduğundan tasarım korumasının konusu olamaz. Korunabilen, geleneksel formlara getirilen yeni ve ayırt edici yorumlardır: özgün bir yüzey dokusu, alışılmamış bir taş dizilimi, yeni bir kilit mekanizmasının görünümü veya belirli bir koleksiyonun kendine özgü çizgisi. Mücevher sektöründe tasarımcının seçme özgürlüğü geniştir; bu da bilgilenmiş kullanıcının küçük farklılıkları daha kolay fark edeceği ve korumanın kapsamının buna göre değerlendirileceği anlamına gelir. SMK m.57/1 uyarınca kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım ve tanıtım faaliyetlerini kapsar; tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. m.57/2 uyarınca tasarım, başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı, halefi ya da bunların izniyle üçüncü bir kişi tarafından veya bu kişilerle ilişkinin kötüye kullanılması sonucu kamuya sunulmuşsa, bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. Fuarda ürün sergileyen veya sosyal medyada paylaşan üreticilerin, tescil başvurusunu bu on iki aylık süre içinde yapması gerekir.

Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Arasındaki Fark

SMK m.69 uyarınca tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır ve beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. SMK m.55/4 uyarınca ilk kez Türkiye’de kamuya sunulan tasarım tescilsiz tasarım olarak korunur ve m.69/2 uyarınca koruma süresi kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır; bu süre uzatılamaz. Tescilli tasarımda yenileme talebi, m.69/4 uyarınca koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde, bu süre kaçırılırsa ek ücretle sona erme tarihinden itibaren altı ay içinde yapılabilir. İki koruma arasındaki fark yalnızca süre değildir. SMK m.59/1 uyarınca tescilli tasarım sahibi, üçüncü kişilerin izinsiz olarak tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü üretmesini, piyasaya sunmasını, satmasını, ithal etmesini, ticari amaçla kullanmasını veya bu amaçlarla elinde bulundurmasını engelleyebilir; bağımsız olarak geliştirilmiş benzer bir tasarım da tescilli tasarımın koruma kapsamına girebilir. SMK m.59/2 uyarınca tescilsiz tasarım ise bu hakkı yalnızca korunan tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanarak alınması hâlinde verir; davacı, taklit edenin kendi tasarımını gördüğünü ve kopyaladığını da ispat etmek zorundadır.

Bu fark kuyum üreticileri için stratejik bir karar gerektirir. Her sezon onlarca yeni model üreten bir işletmenin bütün modelleri tescil ettirmesi pahalı olabilir; ancak koleksiyonun en çok satan ve kopyalanma riski en yüksek parçalarının tescil ettirilmesi, tescilsiz korumanın ispat güçlüğünden kurtarır. Tasarım tescili Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılan başvuruyla alınır ve yalnızca Türkiye’de koruma sağlar; ihracat yapılan pazarlarda ayrıca uluslararası tescil düşünülmelidir. Mücevher tasarımları uluslararası sınıflandırmada süs eşyaları sınıfında yer alır. Koruma sürelerinin hesaplanması marka ve patent süre hesaplama rehberimizde yer almaktadır.

Tecavüz Sayılan Fiiller

SMK m.81, tasarım hakkına tecavüz sayılan fiilleri düzenler. Tasarım sahibinin izni olmadan tasarımın veya tasarımın uygulandığı ürünün üretilmesi, piyasaya sunulması, satılması, sözleşme yapmak için önerilmesi, ithal edilmesi, ticari amaçla kullanılması veya bu amaçlarla elde bulundurulması; bu fiillerin tasarım hakkı sahibinin bildirimine rağmen sürdürülmesi ve tasarım hakkının genişletilmesi veya devredilmesi tecavüz oluşturur. Kuyum sektöründe tecavüz çoğu zaman şu biçimlerde görülür: orijinal ürünün kalıbının alınarak dökümle çoğaltılması, sosyal medyada paylaşılan görsellerden yola çıkarak aynı modelin üretilmesi, yurt dışında üretilen taklitlerin ithal edilmesi ve orijinal ürünün fotoğraflarının kullanılarak taklidin internette satılması.

SMK m.81/4 uyarınca tescilsiz tasarım sahipleri de koruma süresi içinde aynı davaları açma hakkına sahiptir; ancak yukarıda belirtildiği gibi, tescilsiz tasarımda koruma yalnızca kopyalama hâlini kapsar. Taklidin yalnızca perakende satış aşamasında tespit edildiği durumlarda, satıcı kuyumcunun ürünün taklit olduğunu bilip bilmediği, tazminat sorumluluğunun kapsamını etkiler; ancak tecavüzün tespiti, durdurulması ve ürünlerin toplatılması talepleri için satıcının kusuru aranmaz.

Genel İzlenim: Mahkeme Taklidi Nasıl Değerlendirir?

Tescilli tasarımın koruma kapsamı, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir genel izlenim bırakmayan tasarımları da içerir. Bilgilenmiş kullanıcı, mücevher sektöründe ürünleri tanıyan, farklı modelleri karşılaştırabilen ve ayrıntılara dikkat eden bir alıcıdır; ne sıradan bir tüketici ne de bir tasarım uzmanıdır. Mahkeme, bilirkişi incelemesiyle orijinal tasarımı ve iddia edilen taklidi yan yana değerlendirir; formun genel yapısı, ön plandaki süsleme unsurları, taşların diziliş biçimi, yüzey dokusu ve oranlar karşılaştırılır. Ayrıntılardaki küçük farklılıklar, örneğin bir taşın biraz daha küçük olması veya zincir halkasının biraz farklı olması, genel izlenimi değiştirmiyorsa tecavüzü ortadan kaldırmaz.

Karşılaştırmada tasarımcının seçme özgürlüğü de dikkate alınır. Mücevherde seçme özgürlüğü geniş olduğundan, iki ürün arasındaki benzerliğin rastlantısal olması zor kabul edilir; buna karşılık yalnızca geleneksel ve teknik unsurlardaki benzerlik, bu unsurlar zaten korunmadığından tecavüz sonucunu doğurmaz. Tescilsiz tasarımda ise ek olarak kopyalamanın ispatı gerekir; davalının orijinal ürünü görebilecek durumda olması, örneğin aynı fuara katılması veya ürünün sosyal medyada yaygın biçimde paylaşılmış olması, kopyalama iddiasını destekleyen bir karinedir.

Davalının Savunması: Hükümsüzlük ve Önceki Kamuya Sunum

Tasarım tecavüz davalarında davalı çoğu zaman tasarımın zaten korunmaması gerektiğini ileri sürer. En sık savunma, tescilli tasarımın başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmuş olduğu, yani yenilik şartının bulunmadığıdır. Kuyum sektöründe eski katalogların, yurt dışı fuar broşürlerinin, sosyal medya paylaşımlarının ve internet sitelerinin arşiv kayıtlarının delil olarak sunulması yaygındır. Davalı ayrıca tasarımın ayırt edici niteliği bulunmadığını, tasarımın yalnızca teknik işlevin dayattığı özelliklerden oluştuğunu veya tasarımın davacıya değil başka bir tasarımcıya ait olduğunu ileri sürebilir. Bu savunmalar, SMK’daki hükümsüzlük hükümleri çerçevesinde karşı dava veya ayrı bir hükümsüzlük davasıyla da ileri sürülebilir; hükümsüzlük kararı, tasarıma baştan itibaren korumanın sağlanmadığı sonucunu doğurur.

Davacı açısından bu savunmalara karşı en etkili hazırlık, tasarımın geliştirilme sürecini gösteren tarihli belgelerdir: ilk eskizler, bilgisayar destekli tasarım dosyaları, prototip üretim kayıtları, atölye iş emirleri ve ilk satış faturaları. Davalının sunduğu önceki kamuya sunum delillerinin tarihinin doğrulanması, gösterilen tasarımın gerçekten aynı genel izlenimi bırakıp bırakmadığının incelenmesi ve hoşgörü süresi içinde tasarımcının kendi sunumunun bulunup bulunmadığının araştırılması gerekir.

Mücevher Eser Olarak Korunabilir mi? FSEK

Sahibinin hususiyetini taşıyan, yani tasarımcının kişisel yaratıcılığını yansıtan bir mücevher, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında güzel sanat eseri olarak da korunabilir; kanunda sayılan el sanatları, küçük sanatlar ve süsleme eserleri bu bakımdan mücevher için uygun bir çerçeve sunar. Eser koruması tescile bağlı değildir, eserin meydana getirilmesiyle doğar ve eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra yetmiş yıl sürer. SMK m.58/3 de, tasarım korumasının Fikir ve Sanat Eserleri Kanununda aranan şartları taşıyan tasarımlar bakımından o Kanundaki korumaya halel getirmeyeceğini açıkça düzenler; iki koruma birlikte uygulanabilir. Ancak her mücevher eser değildir; seri üretilen, geleneksel formları tekrar eden ürünler hususiyet şartını karşılamaz. Hususiyetin varlığı, davada bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.

Eser korumasının iki önemli sonucu vardır. Birincisi cezai yaptırımdır: SMK tasarım ihlalini suç olarak düzenlemezken, FSEK m.71 eser sahibinin haklarına tecavüzü hapis veya adli para cezası gerektiren bir suç olarak düzenler. İkincisi tazminattır: FSEK m.68 uyarınca izinsiz çoğaltılan ve yayılan eserlerde hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin üç katını talep edebilir. Bu nedenle özgün tasarım yapan kuyumcular için, tasarım tescilinin yanında eser niteliğinin belgelenmesi, örneğin tasarım çizimlerinin, taslakların ve tarihli dosyaların saklanması büyük önem taşır. Sosyal medya fotoğraflarının izinsiz kullanılması ise ayrıca fotoğraf eserine tecavüz oluşturabilir.

Haksız Rekabet ve Ticari Sır

Tasarım tescil edilmemiş ve üç yıllık tescilsiz koruma süresi dolmuş olsa bile, taklit TTK’daki haksız rekabet hükümleri çerçevesinde korunabilir. TTK m.55, başkasının emtiası, iş ürünleri, faaliyetleri veya işletmesiyle karıştırılmaya yol açan önlemleri ve başkasının pazarlanmaya hazır iş ürünlerinin uygun olmayan teknik çoğaltma yöntemleriyle kopyalanmasını haksız rekabet olarak sayar. Kalıp alarak dökümle çoğaltma, uygun olmayan teknik çoğaltmanın tipik örneğidir. Haksız rekabet davasında tespit, men, ref, maddi ve manevi tazminat istenebilir.

Eski bir çalışanın veya iş birliği yapılan bir atölyenin tasarım dosyalarını, kalıpları ve üretim tekniklerini rakibe götürmesi ise ticari sır ihlali boyutunu da taşır. Gizlilik sözleşmeleri, atölyelerle yapılan fason üretim sözleşmelerindeki tasarım ve kalıp mülkiyeti hükümleri ve tasarım dosyalarına erişimin sınırlandırılması, bu riske karşı en etkili önlemlerdir. Ticari sırların korunması ticari sır ve haksız rekabet rehberimizde anlatılmıştır.

Delil Tespiti, İhtiyati Tedbir ve Gümrük

Tasarım uyuşmazlıklarında hızlı hareket etmek, delillerin kaybolmasını ve taklit ürünlerin piyasaya yayılmasını önler. İlk adım, taklit ürünlerin satın alınması, fatura alınması, internet satış sayfalarının ve sosyal medya paylaşımlarının noter veya elektronik tespitle kayda geçirilmesidir. Dava açılmadan önce HMK m.400 uyarınca delil tespiti istenerek taklit ürünlerin üretildiği veya satıldığı yerde bilirkişi incelemesi yaptırılabilir. SMK m.159/1 uyarınca dava açma hakkı olan kişi, dava konusu kullanımın ülke içinde kendi hakkına tecavüz oluşturacak şekilde gerçekleşmekte olduğunu veya gerçekleşmesi için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispat etmek şartıyla, verilecek hükmün etkinliğini sağlamak üzere ihtiyati tedbir talep edebilir. m.159/2’ye göre tedbirler özellikle tecavüz oluşturan fiillerin önlenmesini ve durdurulmasını; tecavüz edilerek üretilen veya ithal edilen ürünlere ve bunların üretiminde münhasıran kullanılan araçlara, gümrük ve serbest bölgeler dahil bulundukları her yerde el konulmasını ve saklanmasını; zararın tazmini için teminat verilmesini kapsar. m.159/3 uyarınca Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda HMK hükümleri uygulanır. Kuyum sektöründe tedbirin en etkili biçimi, taklitlerle birlikte bunların dökümünde kullanılan kalıplara el konulmasıdır. Delil tespitinin nasıl talep edileceği delil tespiti talebi, ihtiyati tedbirin genel şartları ihtiyati tedbir rehberlerimizde yer almaktadır.

Yurt dışından ithal edilen taklit mücevherlere karşı gümrük idaresinin fikri ve sınai haklara ilişkin tedbir mekanizması da kullanılabilir: tasarım sahibi, gümrük idaresine başvurarak kendi hakkını ihlal eden ürünlerin gümrükte durdurulmasını talep edebilir. Bu mekanizma, taklitlerin piyasaya girmeden önce yakalanmasını sağlar ve özellikle yurt dışında üretilip ithal edilen taklitlere karşı etkilidir.

Talepler ve Tazminatın Hesabı

SMK m.149 uyarınca hakkı tecavüze uğrayan tasarım sahibi; fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, tecavüz fiillerinin durdurulmasını, tecavüzün giderilmesini ve maddi ile manevi zararın tazminini, tecavüz oluşturan ürünlere ve bunların üretiminde kullanılan araçlara el konulmasını, bu ürünlerin şekil ve özelliklerinin değiştirilmesini veya imhasını ve kesinleşen kararın ilan edilmesini talep edebilir. Hükmün ilanı, kuyum sektöründe taklit ürünleri satın alan kuyumcuların ve tüketicilerin bilgilendirilmesi açısından önemli bir araçtır.

SMK m.151 uyarınca yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine göre üç yöntemden biriyle hesaplanır: tecavüz olmasaydı hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir, tecavüz edenin tecavüz nedeniyle elde ettiği net kazanç veya tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesiyle kullansaydı ödeyeceği lisans bedeli. Kuyum sektöründe taklit üreticinin satış hacmini gösteren kayıtlar genellikle davalının elinde olduğundan, net kazanç yönteminde mahkemeden davalının defter ve kayıtlarının incelenmesi istenmelidir. Tasarımın itibarının taklit nedeniyle zedelenmesi, örneğin düşük kaliteli taklitlerin orijinal ürünün imajını bozması hâlinde ek tazminat talep edilebilir.

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Süreler

Tasarım hakkına tecavüz davaları fikri ve sınai haklar hukuk mahkemelerinde görülür; bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde görev, asliye hukuk mahkemesine aittir. Dava, davacının yerleşim yeri mahkemesinde veya tecavüz fiilinin gerçekleştiği ya da etkilerinin görüldüğü yer mahkemesinde açılabilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan, yani tazminat içeren davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; yalnızca tespit, men ve ref istenen davalarda arabuluculuk zorunlu değildir. Tazminat talepleri, haksız fiile ilişkin genel zamanaşımı kurallarına tabidir; bu nedenle taklidin öğrenilmesinden sonra beklemeden harekete geçilmelidir. Marka hakkına tecavüz davası marka hakkına tecavüz rehberimizde anlatılmıştır.

Dava Dilekçesi Örneği: Tescilli Yüzük Tasarımının Taklidi

Aşağıdaki örnek, tescilli bir yüzük tasarımının kalıp alınarak başka bir üretici tarafından çoğaltıldığı ve kuyumculara satıldığı, arabuluculukta anlaşma sağlanamadığı bir olay için hazırlanmıştır. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.

Kuyum Üreticisi İçin Kontrol Listesi

Mücevherde niteliğe ilişkin uyuşmazlıklar pırlanta sertifikası sahte çıktı, internetten yapılan satışlarda tüketici hakları internetten altın ve pırlanta alımı, ihracat yapan üreticilerin vergi süreçleri mücevher ihracatında KDV iadesi, yöresel kuyum ürünlerinin coğrafi işaret koruması ise coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı rehberlerimizde yer almaktadır. Kuyumculuk meslek kuralları kuyumcu yetki belgesi rehberimizde anlatılmıştır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Mücevher tasarımım kopyalandı. Ne yapabilirim?

Tasarım tescilliyse veya tescilsiz korumanın üç yıllık süresi içindeyse fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde tecavüzün tespiti, durdurulması, taklitlerin toplatılması, tazminat ve hükmün ilanı istenebilir (SMK m.149). Önce delil tespiti ve ihtiyati tedbir yoluna gidilmelidir.

Tescil ettirmediğim tasarım korunur mu?

Evet, Türkiye’de kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur. Ancak koruma yalnızca aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanması hâlini kapsar (SMK m.59/2) ve kopyalamanın ispatı gerekir.

Tasarım tescili ne kadar süre korur?

Başvuru tarihinden itibaren beş yıl; beşer yıllık yenilemelerle toplam yirmi beş yıla kadar (SMK m.69).

Tek taş yüzük veya burma bilezik tasarımı tescil edilebilir mi?

Geleneksel ve uzun süredir kamuya sunulmuş formlar yenilik ve ayırt edici nitelik şartını karşılamadığından korunamaz. Bu formlara getirilen yeni ve ayırt edici yorumlar ise korunabilir.

Tasarım ihlali suç mudur?

SMK tasarım ihlalini suç olarak düzenlemez. Ancak mücevher sahibinin hususiyetini taşıyan bir eser niteliğindeyse FSEK m.71 kapsamında cezai yaptırım, marka ihlali varsa SMK m.30 kapsamında suç gündeme gelir.

Tazminat nasıl hesaplanır?

SMK m.151 uyarınca hak sahibinin seçimine göre muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı veya lisans bedeli yöntemlerinden biriyle. Mücevher eser niteliğindeyse FSEK m.68 uyarınca üç kat bedel de talep edilebilir.

Fuarda sergilediğim tasarımı sonradan tescil ettirebilir miyim?

SMK m.57/2 uyarınca tasarımcının, halefinin veya bunların izniyle üçüncü kişinin başvuru ya da rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde yaptığı kamuya sunma, tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez. Başvuru bu on iki ay dolmadan yapılmalıdır.

Taklit ürünü satan kuyumcu da sorumlu mu?

Evet, satış ve piyasaya sunma da tecavüz fiilidir (SMK m.81). Tespit, durdurma ve toplatma talepleri için kusur aranmaz; tazminat sorumluluğunun kapsamı ise satıcının taklit olduğunu bilip bilmediğine göre değerlendirilir.

Atölyem aynı kalıpla başkalarına üretim yapıyor. Ne yapabilirim?

Bu durum tasarım hakkına tecavüz, haksız rekabet ve sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Fason sözleşmesinde tasarım ve kalıp mülkiyeti ile gizlilik hükümleri bulunması, talepleri güçlendirir.

Hangi mahkemede dava açılır?

Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde; bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde. Tazminat içeren davalarda dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

Yurt dışından gelen taklitler nasıl durdurulur?

Gümrük idaresine başvurarak hakkınızı ihlal eden ürünlerin gümrükte durdurulmasını talep edebilirsiniz; bu mekanizma taklitlerin piyasaya girmeden yakalanmasını sağlar.

Taklitteki küçük farklılıklar tecavüzü ortadan kaldırır mı?

Hayır. Tescilli tasarımın koruma kapsamı, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir genel izlenim bırakmayan tasarımları da kapsar; genel izlenimi değiştirmeyen küçük ölçü veya ayrıntı farkları tecavüzü ortadan kaldırmaz.

Davalı tasarımımın daha önce yayımlandığını iddia ediyor. Ne olur?

Bu, yenilik şartına yönelik bir hükümsüzlük savunmasıdır. İleri sürülen delilin tarihi, gösterilen tasarımın aynı genel izlenimi bırakıp bırakmadığı ve hoşgörü süresi içindeki kendi sunumunuz incelenmelidir.

Bana tasarım ihlali iddiasıyla ihtarname geldi. Ne yapmalıyım?

İddia edilen tasarımın tescil tarihini, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını ve kendi tasarımınızın bağımsız olarak geliştirildiğini gösteren tarihli belgeleri inceleyin; gerekirse hükümsüzlük yoluna başvurulabilir. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.