Marka, Patent ve Tasarım Süre Hesaplama Aracı — 6769 sayılı SMK

Sınai mülkiyet haklarında süreler kısa ve çoğu hak düşürücüdür. Marka yayıma itiraz iki ay, tasarımda üç ay, patentte altı aydır; Kurum kararlarına itiraz ve YİDK kararının iptali davası ise iki aylık sürelere bağlıdır. Koruma sürelerinde de tür ayrımı vardır: marka on yıl ve yenilenebilir, patent yirmi yıl ve uzatılamaz, tasarım beşer yıllık dönemlerle yirmi beş yıla kadar sürer. Aşağıdaki araç hak türüne göre doğru süreleri çıkarır, yenileme penceresini gösterir ve markada kullanmama iptali eşiğini hesaplar.

Dört Hak Türü, Dört Ayrı Koruma Süresi

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu dört ayrı hak türünü tek çatı altında toplamıştır. Bunların koruma süreleri ve yenilenebilirlikleri birbirinden farklıdır.

Bütün sürelerin ortak başlangıcı başvuru tarihidir; tescil tarihi değil. Tescil işlemleri uzun sürmüşse koruma süresinin bir kısmı tescil beklenirken tükenmiş olur.

Marka bu tabloda tek başına durur: yenilendiği sürece süresiz korunabilir. Bu, markanın bir buluş değil bir ayırt edici işaret olmasından kaynaklanır; toplumun buluştan yararlanma menfaati burada söz konusu değildir.

Patentte durum tersidir. Yirmi yıllık süre dolduğunda buluş toplumun malı olur ve herkes tarafından serbestçe kullanılabilir. Bu süre hiçbir şekilde uzatılamaz.

Yenileme: İki Pencereli Süre

Marka ve tasarımda koruma, yenileme talebiyle sürdürülür. Yenilemenin de kendi süre rejimi vardır ve iki pencereden oluşur.

Normal pencere: yenileme talebinin, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılması ve ücretinin ödenmesi gerekir.

Ek süre penceresi: bu süre kaçırılırsa, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren altı aylık ek süre içinde ek ücret ödenerek yenileme yapılabilir.

Yenileme kısmi de olabilir: marka, tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerin bir bölümü için yenilenebilir. Bu, kullanılmayan sınıfların bırakılarak maliyetin düşürülmesini sağlar.

Ortak marka veya garanti markasında yenileme talebinin bütün hak sahipleri bakımından sonuç doğurması bakımından ayrıca dikkat edilmelidir.

Yayıma İtiraz: Türe Göre Değişen Süre

Başvurular Bültende yayımlanır ve üçüncü kişilere itiraz imkânı tanınır. İtiraz süresi hak türüne göre farklıdır ve bu fark sıkça karıştırılır.

Tasarımda süre daha önce altı ayken üç aya indirilmiştir. Eski kaynaklara dayanarak altı ay hesaplayanlar süreyi kaçırır.

İtirazın gerekçeli ve yazılı olması gerekir. Salt “itiraz ediyorum” beyanı yeterli değildir; hangi mutlak veya nispi ret nedenine dayanıldığının ve dayanak hakkın açıkça gösterilmesi gerekir.

Ücret bakımından kritik bir kural vardır: itiraz ücretinin itiraz süresi içinde ödenmesi ve ödendiğine ilişkin bilginin aynı süre içinde Kuruma sunulması zorunludur. Aksi takdirde itiraz yapılmamış sayılır. Kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan itirazlardan ücret alınmaz.

Süresinde yapılmayan itiraz, hakkın tümüyle kaybı anlamına gelmez; tescilden sonra hükümsüzlük davası yolu açık kalır. Ancak dava süreci itiraza göre çok daha uzun ve masraflıdır.

Kurum Kararlarına İtiraz ve YİDK

Kurumun verdiği kararlara karşı idari itiraz yolu öngörülmüştür. Bu itiraz, Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından incelenir.

Süre iki aydır ve kararın bildirim tarihinden itibaren işler. İtirazın gerekçeli ve yazılı olması ile ücretinin süresinde ödenmesi burada da zorunludur.

Kurul, itiraz hakkında yapacağı inceleme ve değerlendirme sonucunda Kurumun nihai kararını verir. Bu, idari aşamanın sonu demektir.

Nihai karara karşı yargı yolu açıktır: kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde iptal davası açılabilir. Görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir.

Bu yetki kuralı münhasırdır; başka bir yer mahkemesinde açılan dava yetkisizlik nedeniyle reddedilir. Türkiye’nin her yerinden yapılan başvurular için dava Ankara’da açılır.

Markada Kullanma Yükümlülüğü

Marka tescili, işareti sonsuza kadar rafta tutma hakkı vermez. Kanun, markanın ciddi biçimde kullanılmasını bir yükümlülük olarak öngörmüştür.

Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir.

Ciddi kullanım ölçütü, göstermelik kullanımı dışlar. Sırf tescili korumak amacıyla yapılan sembolik satışlar bu şartı karşılamaz; kullanımın ticari hayatın olağan akışı içinde ve markanın işlevine uygun olması aranır.

Aynı beş yıllık eşik, itiraz aşamasında da bir savunma aracı doğurur. İtiraz gerekçesi markanın, itiraza konu başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye’de en az beş yıldır tescilli olması hâlinde, başvuru sahibi kullanım ispatı talebinde bulunabilir.

Bu talep üzerine itiraz sahibinden, önceki beş yıllık süre içinde markasını itirazına dayanak gösterdiği mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamaya dair haklı sebepleri olduğunu ispatlaması istenir. İspat edilemezse itiraz reddedilir.

Hükümsüzlük ve İptal Ayrımı

Tescilli bir markanın sona ermesi iki ayrı yolla gerçekleşebilir ve bunların sonuçları farklıdır.

Üçüncü satırdaki fark pratikte belirleyicidir. Hükümsüzlük kararı markayı baştan yok sayarken, iptal kararı geçmişteki kullanımları etkilemez.

Bu ayrım, marka hakkına tecavüz iddialarında önem kazanır: hükümsüz kılınan markaya dayanılarak geçmişte elde edilen tazminatların durumu ile iptal edilen markadaki durum farklı değerlendirilir.

İki dava birlikte veya terditli olarak açılabilir. Hangi sebebe hangi yolun uygun olduğu, sakatlığın tescil anında mı sonradan mı doğduğuna bakılarak belirlenir.

Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı

Marka sahibinin hakkını kullanmakta gecikmesi, o hakkı kaybetmesine yol açabilir. Kanun bu durumu açıkça düzenlemiştir.

Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu duruma birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça hükümsüzlük iddiasında bulunamaz.

İki şart birlikte aranır: bilme veya bilmesi gerekme ile beş yıl kesintisiz sessizlik. Bu süre içinde ihtarname gönderilmesi, dava açılması veya itiraz edilmesi süreyi keser.

Kötüniyet istisnası önemlidir: sonraki marka kötüniyetle tescil ettirilmişse sessiz kalma savunması işlemez. Kötüniyetin ispatı davacıya aittir.

Bu kural, marka portföyünün düzenli izlenmesini zorunlu kılar. Bülten takibi yapılmayan işletmeler, benzer başvurulardan yıllar sonra haberdar olduklarında hükümsüzlük yolunu kapanmış bulabilir.

Rüçhan Hakkı ve Başvuru Tarihi

Koruma süresinin başlangıcı olan başvuru tarihi, bazı hâllerde daha erken bir tarihe çekilebilir. Bu imkân rüçhan hakkı olarak adlandırılır.

Paris Sözleşmesine taraf ülkelerden birinde usulüne uygun başvuru yapan kişi, aynı marka için Türkiye’de belirli bir süre içinde başvuru yaparsa ilk başvuru tarihinden yararlanabilir.

Rüçhan süresi hak türüne göre değişir: markalarda altı ay, patent ve faydalı modelde on iki ay, tasarımlarda altı aydır. Bu süre içinde yapılan başvuru, ilk başvuru tarihi itibarıyla değerlendirilir.

Sergi rüçhanı da ayrıca düzenlenmiştir: Türkiye’de veya taraf ülkelerde açılan sergilerde ürünlerini teşhir edenler, belirli süre içinde başvuru yaparlarsa sergi tarihinden yararlanabilir.

Rüçhan talebinin başvuruyla birlikte veya kanunda öngörülen süre içinde yapılması ve belgelendirilmesi gerekir. Süresinde belgelendirilmeyen rüçhan talebi yapılmamış sayılır.

Marka Hakkına Tecavüz ve Talepler

Tescilli marka sahibi, izinsiz kullanımlara karşı hem hukuk hem ceza yollarına başvurabilir. Talepler kanunda ayrı ayrı sayılmıştır.

Dördüncü satırdaki maddi tazminatta özel bir hesap yöntemi öngörülmüştür: yoksun kalınan kazanç, marka sahibinin elde edebileceği muhtemel gelire, tecavüz edenin elde ettiği net kazanca veya lisans bedeline göre hesaplanabilir. Seçim hak sahibine aittir.

Tecavüzden doğan talepler bakımından zamanaşımı, haksız fiil hükümlerine tabidir. Tecavüz devam ettiği sürece süre yeniden işlemeye başlar; bu, süregelen tecavüzlerde hak sahibini korur.

Ceza yolu da açıktır: marka hakkına tecavüz suçları için kanunda hapis ve adli para cezası öngörülmüştür. Bu suçların takibi şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi genel hükümlere tabidir.

Ceza yoluna gidilebilmesi için markanın tescilli olması şarttır. Tescilsiz işaretler için ancak haksız rekabet hükümlerine dayanılabilir.

Tescilsiz İşaretlerin Durumu

Sınai mülkiyet koruması kural olarak tescile bağlıdır. Tescilsiz bir işaret SMK korumasından yararlanamaz; ancak tümüyle korumasız da değildir.

Tescilsiz işaretler, Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümlerine dayanılarak korunabilir. Bu koruma daha dar kapsamlıdır ve iltibas tehlikesinin ispatını gerektirir.

Bir istisna daha vardır: önceki tarihli hak sahipliği. Tescilsiz de olsa bir işaret üzerinde önceden hak sahibi olan kişi, sonraki tarihli tescile itiraz edebilir ve hükümsüzlük talebinde bulunabilir.

Bunun için işaretin ticaret sırasında kullanılmış ve belirli bir bilinirlik kazanmış olması aranır. Sırf kullanım tek başına yeterli görülmez.

Tanınmış markalar bakımından ise koruma tescilli olduğu sınıfları aşabilir. Farklı mal veya hizmetlerde kullanım dahi, markanın itibarından haksız yarar sağlanması veya ayırt edici karakterinin zedelenmesi hâlinde engellenebilir.

Uygulamada Sık Yapılan Beş Hata

Sınai mülkiyet dosyalarında kayıpların çoğu takip eksikliğinden ve süre karışıklığından doğar. Beş hata düzenli olarak tekrarlanır.

Birincisi koruma süresini tescil tarihinden saymaktır. Bütün süreler başvuru tarihinden işler. Tescil uzun sürmüşse koruma süresinin bir kısmı zaten tükenmiştir.

İkincisi tasarımda altı aylık eski itiraz süresini uygulamaktır. Süre üç aya indirilmiştir; eski kaynaklara güvenmek süreyi kaçırtır.

Üçüncüsü itiraz ücretini süre dışında ödemektir. Ücret, itiraz süresi içinde ödenmeli ve ödeme bilgisi aynı süre içinde Kuruma sunulmalıdır; aksi hâlde itiraz hiç yapılmamış sayılır.

Dördüncüsü YİDK davasını yerel mahkemede açmaktır. Görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir; başka yerde açılan dava yetkisizlikle reddedilir.

Beşincisi bülten takibini ihmal etmektir. Benzer başvurulardan haberdar olunmaması hem iki aylık itiraz süresini kaçırtır hem de sessiz kalma yoluyla hak kaybına zemin hazırlar.

Marka Devri, Lisans ve Sicil Kaydı

Sınai mülkiyet hakları devredilebilir, lisansa konu edilebilir ve rehnedilebilir. Bu işlemlerin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi sicile kayıt şartına bağlıdır.

Devir işleminin yazılı olarak yapılması ve tarafların imzalarının noterce onaylanması gerekir. Şekil şartına uyulmaması devri geçersiz kılar.

Lisans iki türlüdür: inhisari lisansta lisans veren başkasına lisans veremez ve hakkı kendisi de kullanamaz; inhisari olmayan lisansta bu sınırlama yoktur. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir.

İnhisari lisans sahibi, üçüncü kişilerin tecavüzü hâlinde marka sahibinden bağımsız olarak dava açabilir. İnhisari olmayan lisans sahibi ise önce marka sahibine bildirimde bulunmalı ve talebini iletmelidir.

Sicile kaydedilmeyen devir veya lisans, taraflar arasında geçerli olmakla birlikte iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Bu, marka üzerinde işlem yapmadan önce sicil incelemesini zorunlu kılar.

Bülten Takibi ve İzleme

Marka hakkının korunmasında en etkili araç, dava değil düzenli izlemedir. Benzer başvurular Bültende yayımlandığında iki aylık itiraz penceresi açılır ve bu pencere kapandıktan sonra maliyet katlanır.

Tablo, erken müdahalenin değerini gösterir. İki aylık itiraz penceresinde çözülebilecek bir uyuşmazlık, kaçırıldığında yıllar süren bir hükümsüzlük davasına dönüşebilir.

İzlemenin bir başka faydası sessiz kalma riskini bertaraf etmesidir. Sonraki tarihli markanın kullanıldığından haberdar olunduğu hâlde beş yıl hareketsiz kalınması, hükümsüzlük yolunu tümüyle kapatabilir.

İzleme kapsamına yalnızca birebir aynı işaretler değil, benzer işaretler ve benzer mal veya hizmet sınıfları da alınmalıdır. Karıştırılma ihtimali ölçütü benzerlik üzerinden işler.

Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı

SMK, marka ve patentin yanında coğrafi işaretleri ve geleneksel ürün adlarını da düzenlemiştir. Bu haklar farklı bir mantıkla korunur.

Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği veya ünü itibarıyla bir yöreyle özdeşleşmiş ürünü gösterir. Menşe adı ve mahreç işareti olmak üzere ikiye ayrılır.

Menşe adında ürünün bütün üretim aşamalarının sınırları belirlenmiş coğrafi alanda gerçekleşmesi aranırken, mahreç işaretinde üretim aşamalarından en az birinin o alanda gerçekleşmesi yeterlidir.

Coğrafi işaretlerde koruma süresi bakımından yenileme yükümlülüğü bulunmaz; tescil, şartlar devam ettiği sürece geçerliliğini korur. Buna karşılık denetim yükümlülüğü süreklidir.

Coğrafi işaret bir kişiye tekel hakkı vermez; şartları taşıyan tüm üreticiler tescilden yararlanabilir. Bu yönüyle markadan temelde ayrılır.

Başvuru Öncesi Benzerlik Araştırması

Marka başvurusunda en verimli adım, başvurudan önce yapılan araştırmadır. Reddedilen veya itirazla karşılaşan bir başvurunun maliyeti, ön araştırmanın maliyetinin kat kat üzerindedir.

Araştırmada iki katman incelenir. Birincisi mutlak ret nedenleridir: işaretin ayırt edici olup olmadığı, tanımlayıcı nitelik taşıyıp taşımadığı ve ticaret alanında herkesçe kullanılan bir işaret olup olmadığı.

İkincisi nispi ret nedenleridir: önceki tarihli aynı veya benzer markaların bulunup bulunmadığı ve karıştırılma ihtimalinin doğup doğmayacağı. Bu inceleme sınıf bazında yapılır.

Sınıflandırma, uluslararası Nice sınıflandırma sistemine göre yapılır. Aynı işaretin farklı sınıflarda tescili kural olarak mümkündür; tanınmış markalar bunun istisnasıdır.

Araştırma sonucu benzer bir marka bulunması başvuruyu her hâlde engellemez. Muvafakat mektubu alınması yoluyla, önceki marka sahibinin izniyle aynı veya benzer markanın tescili mümkündür.

Muvafakat ve Birlikte Var Olma

Sınai Mülkiyet Kanunu’nun getirdiği yeniliklerden biri muvafakat kurumudur. Önceki marka sahibinin noter onaylı muvafakatnamesiyle, aynı veya benzer bir markanın sonraki tarihli tescili mümkün hâle gelmiştir.

Bu, önceki mevzuattan önemli bir ayrılıştır. Eskiden mutlak bir engel oluşturan aynılık, artık hak sahibinin iradesiyle aşılabilmektedir.

Muvafakatnamenin başvuruyla birlikte veya karara kadar sunulması gerekir. Şekil şartına uyulmaması muvafakati geçersiz kılar.

Uygulamada muvafakat, birlikte var olma sözleşmeleriyle desteklenir. Bu sözleşmelerde tarafların hangi sınıflarda, hangi coğrafyada ve hangi biçimde kullanım yapacakları belirlenir.

Muvafakat verilmesi, verenin kendi hakkını kaybetmesi anlamına gelmez; ancak sonradan aynı markaya karşı hükümsüzlük iddiasında bulunmasını güçleştirir.

Süre Yönetimi İçin Pratik Çerçeve

Sınai mülkiyet portföyünde süre yönetimi, tek bir tarihe değil bir takvime dayanır. Hak türüne göre izlenmesi gereken tarihler farklıdır.

Dördüncü satır çoğunlukla ihmal edilir. Tescilden beş yıl sonra marka, kullanmama gerekçesiyle iptal talebine açık hâle gelir. Kullanım delillerinin bu tarihten önce toplanmaya başlanması gerekir.

Kullanım delili olarak faturalar, reklam materyalleri, ambalaj örnekleri, katalog ve internet sitesi kayıtları sunulabilir. Delillerin tarihli olması ve markanın tescil edildiği biçimde kullanıldığını göstermesi aranır.

Bu takvimin bir tabloda tutulması ve her hak için ayrı ayrı izlenmesi, portföy büyüdükçe zorunlu hâle gelir. Ankara ve çevresindeki dosyalarınız için Av. Fatma Öztürk’e 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Mevzuat Çerçevesi

Sıkça Sorulan Sorular

Marka koruma süresi kaç yıldır?

Başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve her on yılda bir yenilenerek süresiz devam ettirilebilir (SMK m.23). Süre tescil tarihinden değil başvuru tarihinden işler.

Marka yenilemesi ne zaman yapılır?

Koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılır. Bu süre kaçırılırsa, sona erme tarihinden itibaren altı aylık ek süre içinde ek ücret ödenerek yenileme mümkündür. Ek süre de geçerse hak sona erer.

Patent koruma süresi uzatılabilir mi?

Hayır. Patent koruma süresi başvuru tarihinden itibaren yirmi yıldır ve uzatılamaz. Süre sonunda buluş toplumun malı olur.

Tasarım kaç yıl korunur?

Beş yıl korunur ve beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir.

Marka yayıma itiraz süresi kaç aydır?

Bültende yayımdan itibaren iki aydır (SMK m.18). Tasarımda üç ay, faydalı modelde üç ay, patentte altı aydır.

İtiraz ücreti süresinde ödenmezse ne olur?

İtiraz yapılmamış sayılır. Ücretin itiraz süresi içinde ödenmesi ve ödendiğine ilişkin bilginin aynı süre içinde Kuruma sunulması zorunludur.

Kurum kararına nasıl itiraz edilir?

Kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde gerekçeli ve yazılı olarak Kuruma itiraz edilir; itiraz Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunca incelenir ve Kurul nihai kararı verir.

YİDK kararına karşı dava nerede açılır?

Kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde açılır. Bu yetki münhasırdır.

Marka kullanılmazsa ne olur?

Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (SMK m.9 ve m.26).

Kullanım ispatı talebi nedir?

İtiraz gerekçesi marka en az beş yıldır tescilliyse, başvuru sahibi itiraz sahibinden önceki beş yıllık dönemde markasını ciddi biçimde kullandığını ispatlamasını isteyebilir (SMK m.19/2). İspat edilemezse itiraz reddedilir.

Hükümsüzlük ile iptal arasındaki fark nedir?

Hükümsüzlük tescil anında var olan bir sakatlığa dayanır ve geçmişe etkilidir. İptal ise tescilden sonra ortaya çıkan duruma dayanır ve kural olarak talep tarihinden ileriye etkilidir.

Sessiz kalma marka hakkını düşürür mü?

Marka sahibi, sonraki tarihli markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl sessiz kalmışsa, sonraki tescil kötüniyetli olmadıkça hükümsüzlük iddiasında bulunamaz (SMK m.25/6).

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uluslararası tescil sistemleri kendi süre rejimlerine tabidir.