Alacak ve Kambiyo Senedi Zamanaşımı Aracı — TBK m.146-147, TTK m.749/814 (2026)

Zamanaşımında iki hata sıkça birlikte yapılır. Alacaklı, çekte sürenin vadeden işlediğini sanır — oysa ibraz süresinin bitiminden işler. Borçlu ise sürenin dolduğunu düşünüp rahatlar — oysa zamanaşımı resen dikkate alınmaz; ileri sürülmezse takip sonuçlanır. Bu araç alacak türüne ve kambiyo senedinde kime karşı talepte bulunulduğuna göre süreyi hesaplar.

Alacak Türüne Göre Süreler

Süre, alacağın muaccel olduğu — yani istenebilir hâle geldiği — tarihte işlemeye başlar.

Kredi kartı ve ihtiyaç kredisi gibi sözleşmeye dayalı banka alacakları kural olarak on yıllık süreye tabidir; ancak banka takip başlatıp işlem yaptıkça süre kesilir ve yeniden işler.

Kambiyo Senetlerinde Üç Ayrı Süre

Bono, poliçe ve çekte tek bir süre yoktur; kime karşı talepte bulunulduğuna göre değişir ve aradaki fark çok büyüktür.

Senette “gidersiz iade olunacaktır” kaydı varsa, hamilin cirantalara karşı bir yıllık süresi protesto tarihinden değil vadenin dolduğu tarihten işler.

Altı aylık süre en kısa ve en çok kaçırılan olanıdır. Senedi ödeyen ciranta, kendinden önceki cirantalara rücu etmek istiyorsa altı ay içinde harekete geçmelidir. Ödemenin üzerinden geçen birkaç ay bu hakkı tüketebilir.

Şekil Şartı Eksikse Kambiyo Süreleri Uygulanmaz

Zorunlu unsurlardan biri eksik olan senet kambiyo senedi niteliği kazanamaz. Bu durumda kısa kambiyo süreleri değil, adi senetler için öngörülen on yıllık genel süre uygulanır.

Bu, ilk bakışta alacaklı aleyhine görünen bir eksikliğin bazen lehine sonuç doğurmasına yol açar: kambiyo takibi yapılamaz ama alacak çok daha uzun süre talep edilebilir hâlde kalır.

Zamanaşımının Kesilmesi: Sayaç Sıfırlanır

Kesilme ile durma karıştırılmamalıdır. Durmada süre işlemez ama önceki süre korunur; kesilmede ise geçen süre silinir ve aynı uzunlukta yeni bir süre baştan işlemeye başlar.

Zamanaşımını kesen başlıca sebepler şunlardır:

• Borçlunun borcu ikrar etmesi
• Faiz veya kısmi ödeme yapılması
• Rehin veya kefalet verilmesi
• Dava açılması veya takip talebinde bulunulması
• Davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesi

Kesilme kişiye özeldir. Zamanaşımını kesen işlem kimin hakkında meydana gelmişse ancak ona karşı hüküm ifade eder. Birden fazla borçlu varsa birine karşı yapılan işlem diğerleri bakımından süreyi kesmez; kefiller ve müşterek borçlular için ayrı ayrı değerlendirme yapılmalıdır.

Süre Dolduysa Yol Kapanmaz

Zamanaşımı borcu ortadan kaldırmaz. Yalnızca borçluya, borcu ödemekten kaçınma imkânı — bir def’i — verir. Borç hukuken varlığını sürdürür ve eksik borç hâline gelir.

Bunun iki pratik sonucu vardır. Birincisi: borçlu zamanaşımına rağmen öderse ödediğini geri isteyemez. İkincisi ve daha önemlisi: zamanaşımı resen dikkate alınmaz. Süre dolmuş olsa bile borçlu bunu süresinde ve açıkça ileri sürmezse takip veya dava sonuçlanır. Borçlu tarafında en sık yaşanan hak kaybı budur.

Alacaklı bakımından da kambiyo senedi zamanaşıma uğradığında seçenekler tükenmez:

• Sebepsiz zenginleşme istemi — ayrı ve kısa bir süreye tabidir, hızla değerlendirilmelidir.
• Temel ilişkiye dayalı genel alacak davası — senedin doğduğu satış, hizmet veya ödünç ilişkisine dayanılır; o ilişkinin kendi süresi uygulanır.
• Senedi adi belge olarak kullanıp ilamsız takip — kambiyo yolu kapansa da senet delil değerini korur.

Takip kesinleştikten sonraki döneme ilişkin zamanaşımı için icranın geri bırakılması yoluna başvurulur; ilamsız takipte ise ödeme emrine itiraz edilirken zamanaşımı ayrıca belirtilmelidir.

Zamanaşımının Durması: Süre İşlemez Ama Silinmez

Kesilmenin yanında bir de durma vardır ve ikisi farklı sonuç doğurur. Durmada geçen süre korunur; engel ortadan kalkınca sayaç kaldığı yerden devam eder. Kesilmede ise sayaç sıfırlanır.

Kanun, alacağını istemesi kendisinden beklenemeyecek kişiler bakımından süreyi durdurur. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Velayet süresince çocukların ana ve babalarından olan alacakları
• Vesayet süresince vesayet altındakilerin vasiden veya vesayet işleriyle ilgili olarak devletten olan alacakları
• Evlilik devam ettiği sürece eşlerin diğerinden olan alacakları
• Hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin işverenlerinden olan alacakları
• Alacağı Türk mahkemelerinde ileri sürme imkânının bulunmaması

Ayrıca borç muaccel olmakla birlikte alacaklının hakkını ileri sürmesini engelleyen ve kendisine yüklenemeyecek bir sebep varsa, zamanaşımı bu engel ortadan kalkana kadar işlemez.

Takip Aşamasında Zamanaşımı Nasıl İleri Sürülür?

Zamanaşımının hangi aşamada ve nasıl ileri sürüleceği, sonucu doğrudan etkiler. Uygulamada üç ayrı durum vardır ve her birinin yolu farklıdır.

Takibin kesinleşmesinden sonraki döneme ilişkin zamanaşımı için süre sınırı bulunmaz; bu iddia takibin son bulmasına kadar her zaman ileri sürülebilir. Zamanaşımı iddiasında ayrıca özel bir belge de aranmaz; dosyadaki son işlem tarihinin görülmesiyle ispatlanır.

Aracı Kullanırken: Alacağın Türünü Doğru Belirleyin

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Birinci satır hesabın temelidir: genel alacaklarda on yıl, kanunda sayılı bazı alacaklarda beş yıl, kambiyo senetlerinde ise senedin türüne göre çok daha kısa süreler uygulanır. Dördüncü satır ise sık atlanır — kısmi ödeme veya borç ikrarı zamanaşımını keser ve süre baştan işlemeye başlar.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Zamanaşımı Dolmuş mu?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Birinci satır bu aracın en önemli çıktısıdır: zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; def’i olarak açıkça ileri sürülmesi gerekir. İleri sürülmediği takdirde süre dolmuş olsa dahi alacak hükmedilebilir. Altıncı satır ise ince bir hukuki noktadır — zamanaşımına uğrayan borç ortadan kalkmaz, eksik borç hâline gelir; gönüllü ödenirse geri istenemez.

Konunun tam anlatımı için: kambiyo senetlerine özgü takip — senet türlerine göre süreler ve itiraz yolları orada ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Alacak zamanaşımı kaç yıldır?

Genel alacaklarda on yıl; kira, faiz gibi dönemsel edimlerde beş yıl; kambiyo senetlerinde asıl borçluya karşı üç yıl; ilama dayalı takipte on yıl; aciz vesikasında yirmi yıldır.

Çekte zamanaşımı ne zaman başlar?

İbraz süresinin bitiminden itibaren; çekin üzerindeki keşide tarihinden değil. Süre üç yıldır.

Kısmi ödeme yaparsam zamanaşımı ne olur?

Kesilir ve aynı uzunlukta yeni bir süre baştan işlemeye başlar. Zamanaşımı savunması düşünülüyorsa ödeme öncesi değerlendirme alınmalıdır.

Zamanaşımı dolunca borç siliniyor mu?

Hayır. Borç eksik borç hâline gelir; borçlu ödemekten kaçınabilir ancak öderse geri isteyemez. Ayrıca def’i ileri sürülmezse dikkate alınmaz.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Alacağın niteliği ve muacceliyet tarihinin tespiti sonucu değiştirebilir.