Trafik Kazasında Delil Tespiti Talebi Dilekçesi Örneği (2026) — HMK m.400

Trafik kazasında en değerli deliller en çabuk kaybolanlardır: güvenlik kamerası kaydı birkaç haftada siliniyor, araç onarıma girince hasar ortadan kalkıyor, fren izleri ilk yağmurda gidiyor, yoldaki eksiklik idarece hızla gideriliyor. Dava açmayı beklerseniz elinizde fotoğraftan başka bir şey kalmıyor. HMK m.400 tam bu durum için var: dava açmadan önce delili mahkeme eliyle dondurabilirsiniz. Aşağıda şartlar, usul ve hazır bir talep dilekçesi örneği yer alıyor.

Delil Tespiti Nedir, Ne Değildir?

Delil tespiti, 1086 Sayılı HMUK’nun 368-374 (6100 Sayılı HMK’nun 400-406) maddelerinde düzenlenmiştir. Niteliği bakımından ise bir dava değildir: hukukî niteliği itibarıyla bir dava değil geçici hukukî himaye tedbiridir — bu husus Hukuk Genel Kurulunun 01.03.2022 tarihli ve 2019/3-53 E., 2022/230 K. sayılı kararında da belirtilmiştir.

Sonuç bakımından sınırı nettir: bu süreç, esas davanın esası hakkında hüküm kurmaz; yalnızca ileride kullanılacak delilleri güvence altına alır. Yani tespit sizi haklı çıkarmaz; haklılığınızı ispat edeceğiniz malzemeyi korur.

Ne Zaman İstenebilir?

Ölçüt kanunda gösterilmiştir: delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebeplerin bulunması gerekir. Bu çerçevede her türlü delilin tespitini mahkemeden talep etmek mümkündür.

Kapsam yalnızca fiziksel delillerle sınırlı değildir: sosyal medya paylaşımları veya elektronik yazışmaların kaybolma ihtimali sebebiyle, noter aracılığıyla yapılan e-tespit uygulaması da HMK 400 çerçevesinde değerlendirilebilmektedir.

Görevli Mahkeme ve Usul

Henüz ortada açılmış bir dava yoksa delil tespitini yapacak mahkeme esas hakkında yargılamada bulunacak mahkeme veya tespit edilecek delilin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesidir. Dava açılmışsa yol farklıdır: delil tespiti talebi, tarafların yazılı dilekçesi üzerine veya dava açıldıktan sonra davayı gören mahkemece yapılabilir.

Dilekçenin içeriği HMK m.402/1‘de sayılmıştır: “Delil tespiti talebi dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulması istenen sorular, delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler ile aleyhine delil tespiti” istenen kişiye ilişkin bilgiler yer alır.

Mahkemenin izleyeceği yol da bellidir: mahkeme öncelikle delil tespiti için gerekli şartların bulunup bulunmadığını inceler. Talep haklı bulunursa, bu hususta bir karar verilir ve bu karar talep ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Ardından hakim, talebi inceledikten sonra gerekli görürse keşif yapılmasına, bilirkişi atanmasına veya belge incelemesine karar verir.

Masraf ve Bilirkişi

Talepte bulunan kişi, mahkemece belirlenen tespit giderlerini henüz işlem yapılmadan avans olarak yatırmak zorundadır. Bu bir usul tercihi değil, kanunun benimsediği ilkedir: tespitin yapılabilmesi ve karşı tarafa tebliğ için gerekli olan masrafların başlangıçta talep sahibinden avans olarak alınması prensibi getirilerek, bu konuda doğabilecek tereddütler giderilmiştir.

Teknik konularda bilirkişi devreye girer: tespiti istenilen husus teknik bir incelemeyi gerektiriyorsa mahkemece taraf talebi üzerine yahut kendiliğinden bilirkişi incelemesine başvurulabilir. Trafik kazasında hasar tutarı, kusur dağılımı ve yolun durumu tipik olarak teknik incelemeye tabidir.

Rapora İtiraz: Bir Haftalık Süre

Tespit yapıldıktan sonra süreç bitmez. HMK’nın 402. maddesine 22.07.2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun ile eklenen 4. fıkra ile tespitin yapılmasından sonra, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneğinin mahkemece karşı tarafa re’sen tebliğ olunacağı düzenlemesi getirilmiştir.

Buna karşılık itiraz edilen bir rapora körü körüne dayanılamaz. Bir kararda; tespit raporuna itiraz edilmiş olmasına rağmen yargılama sırasında bilirkişi raporu alınmadan itiraza uğrayan tespit raporu esas alınarak hüküm kurulmasının doğru olmadığı, araçta meydana gelen hasar konusunda, uzman bilirkişi heyetinden denetime elverişli rapor alınıp varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Tespit Dosyası Davada Nasıl Kullanılır?

Delil tespiti dosyası, asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir. Asıl davanın taraflarından her biri, iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405).

Dikkat edilecek nokta şudur: dosyaya her iki taraf da dayanabilir. Tespit sizin talebinizle yapılmış olsa bile sonucu karşı tarafın işine yarayabilir. Bu yüzden tespit talebinden önce neyin tespit edileceğini ve bilirkişiye hangi soruların sorulacağını dikkatle belirlemek gerekir.

Trafik Kazasında Delil Tespiti Talebi Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; 2. maddedeki tespit konularından yalnızca dosyanıza uyanları bırakın ve kaybolma tehlikesini somut olarak anlatın — talebin kabulü buna bağlıdır.

Neyin Tespiti İsteniyor? HMK m.199, m.219-221 ve m.240

Delil tespiti dilekçesinin gücü, hangi delilin hangi hükme dayanılarak isteneceğinin doğru kurulmasından gelir. Trafik kazası dosyalarında dört ayrı delil türü gündeme gelir ve her birinin kendi maddesi vardır.

Kamera kaydı ve dijital veriler belgedir: HMK m.199. Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu Kanuna göre belgedir. Güvenlik kamerası görüntüsü, araç içi kamera kaydı, 112 çağrı kaydı ve trafik yönetim sistemi verileri tanık beyanı gibi takdire açık değil, belge olarak değerlendirilir. Dilekçede bunların “belge” niteliğinin vurgulanması, ibraz talebinin dayanağını da güçlendirir.

Karşı tarafın elindeki belge: HMK m.219-220. Taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadır. İbraz istemi kabul edilirse mahkeme, ilgiliye belgenin aslının veya örneğinin verilmesi ya da mahkemeye ibrazı için iki haftalık kesin süre verir. En önemli sonuç ise şudur: belgeyi ibraz etmemesi hâlinde mahkeme, duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Kayıtları “silindi” diyerek vermeyen işyeri veya kurum bakımından bu hüküm doğrudan işletilir.

Üçüncü kişideki belge: HMK m.221. Mahkeme, üçüncü kişi veya kurum elindeki belgelerin sunulmasını da isteyebilir; ilgili üçüncü kişi belgeyi ibrazla yükümlüdür. Belediye ve karayolları birimlerindeki kamera ve sinyalizasyon kayıtları, toplu taşıma araçlarının görüntüleri, hastane kayıtları ve özel işletmelerin güvenlik kayıtları bu yolla getirtilir. Kurum kurum ve tarih aralığı belirterek talep edilmesi, “böyle bir kayıt yok” cevabının önüne geçer.

Tanık dinletme: HMK m.240. Davada taraflarca gösterilen tanıklar dinlenir; tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve dinlenilmesi istenen tanıkların adı, soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Delil tespitinde de aynı mantık işler: kaza yerindeki esnaf veya yolcuların beyanı, aradan uzun zaman geçmeden tutanağa bağlanmalıdır; hatıra dayalı beyanlar zamanla zayıflar.

Bilirkişi ve sınırı: HMK m.266. Mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir; hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Araç hasarının mekanizması, fren izleri ve çarpma açısı teknik konudur; buna karşılık “kusur oranı hukuken kaç olmalı” sorusu nitelendirme içerir. Tespit dilekçesinde bilirkişiye sorulacak soruların teknik biçimde yazılması, raporun sonradan itiraza uğramasını azaltır.

Kendi uzmanınız: HMK m.293. Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir ve sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez. Hâkim, talep üzerine veya resen, rapor alınan uzman kişinin duruşmada dinlenilmesine karar verebilir. Tespit raporuna itiraz edilen dosyalarda, bağımsız bir uzman mütalaası itirazı somutlaştırır ve mahkemenin yeni bilirkişi görevlendirmesi ihtimalini artırır.

Aciliyet nasıl anlatılır. Talebin kabulü, delilin kaybolma veya gösterilmesinde zorluk tehlikesinin somut anlatılmasına bağlıdır. Genel cümleler yerine ölçülebilir olgular yazılmalıdır: kayıt sisteminin saklama süresinin gün olarak belirtilmesi, aracın onarıma girmek üzere olduğu, yol çalışmasıyla fren izlerinin kapanacağı, hasarlı parçanın hurdaya ayrılacağı gibi. Dilekçeye bu hususlara ilişkin yazı, fotoğraf veya randevu kaydı eklenmesi kabul ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Talep Öncesi Kontrol Listesi

1. Kamera kaydı olan yeri belirleyin — kayıtlar kısa sürede siliniyor
2. Aracı onarıma sokmadan başvurun — hasar ortadan kalkarsa tespit anlamsızlaşır
3. Kaybolma tehlikesini somutlaştırın — talebin kabul şartı budur
4. Bilirkişiye sorulacak soruları yazın — kanun bunu açıkça arıyor
5. Avansı yatırmaya hazır olun — işlem öncesi ödenmesi gerekiyor

Sık Yapılan Beş Hata

1. Dava açılmasını beklemek. Deliller o süre içinde kaybolur.
2. Kaybolma tehlikesini yazmamak. Talep bu gerekçeye dayanır.
3. Soru listesi vermemek. Rapor işinize yaramayan sorulara cevap verebilir.
4. Aleyhe tespitte bir haftayı kaçırmak. Rapor kesinleşmiş sayılabilir.
5. Tespiti hüküm sanmak. Esas hakkında karar doğurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamera kaydı hukuken hangi delil türüdür?

HMK m.199 uyarınca vakıaları ispata elverişli film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve benzeri bilgi taşıyıcıları belgedir. Güvenlik kamerası görüntüsü, araç içi kayıt ve çağrı kayıtları bu kapsamda değerlendirilir.

Karşı taraf kaydı vermezse ne olur?

HMK m.220 uyarınca ibraz istemi kabul edilirse mahkeme, belgenin aslının veya örneğinin verilmesi ya da ibrazı için iki haftalık kesin süre verir; belgeyi ibraz etmemesi hâlinde mahkeme, duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir.

Belediye veya işyerindeki kayıtlar nasıl getirtilir?

HMK m.221 uyarınca mahkeme, üçüncü kişi veya kurum elindeki belgelerin sunulmasını isteyebilir. Talebin kurum kurum ve tarih aralığı belirtilerek yapılması, kaydın bulunamadığı yönündeki cevapların önüne geçer.

Bilirkişiye hangi soruları sormalıyım?

HMK m.266 uyarınca bilirkişiye ancak çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda başvurulabilir; hukuki nitelendirme bilirkişiye bırakılamaz. Fren izi, çarpma açısı ve hasar mekanizması gibi teknik sorular sorulmalı, kusur oranının hukuken ne olacağı sorulmamalıdır.

Tespit raporuna itirazımı nasıl güçlendiririm?

HMK m.293 uyarınca taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir ve bunun için ayrıca süre istenemez; hâkim, talep üzerine veya resen uzman kişinin duruşmada dinlenilmesine karar verebilir. Bağımsız uzman mütalaası itirazı somutlaştırır.

Delil tespiti nedir?

Delil tespiti, 6100 sayılı HMK’nın 400-406. maddelerinde düzenlenmiştir. Hukuki niteliği itibarıyla bir dava değil, geçici hukuki himaye tedbiridir. Bu husus Hukuk Genel Kurulunun 01.03.2022 tarihli ve 2019/3-53 E., 2022/230 K. sayılı kararında da belirtilmiştir.

Ne zaman istenebilir?

Delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebeplerin bulunması hâlinde istenebilir. Bu şartlar çerçevesinde her türlü delilin tespitini mahkemeden talep etmek mümkündür.

Hukuki yarar şart mı?

Şarttır. Delil tespiti davası açılabilmesi için hukuki yarar bulunması gerekir; delil tespitini talep eden tarafın bunu istemesinde mutlaka bir hukuki yarar bulunmalıdır.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisi?

Henüz ortada açılmış bir dava yoksa delil tespitini yapacak mahkeme, esas hakkında yargılamada bulunacak mahkeme veya tespit edilecek delilin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesidir. Görevli mahkeme bakımından HMK m.401 hükmü uygulanır.

Dava açıldıktan sonra da istenebilir mi?

İstenebilir. Delil tespiti talebi, tarafların yazılı dilekçesi üzerine veya dava açıldıktan sonra davayı gören mahkemece yapılabilir.

Dilekçede neler bulunmalı?

HMK m.402/1 uyarınca delil tespiti talebi dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulması istenen sorular, delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler ile aleyhine delil tespiti istenen kişiye ilişkin bilgiler yer alır.

Dilekçe nasıl hazırlanmalı?

Dilekçede tespit edilmesi istenen vakıalar açıkça belirtilmeli, hangi delillerin inceleneceği gösterilmeli ve kaybolma tehlikesi ortaya konulmalıdır.

Masrafları kim öder?

Talepte bulunan kişi, mahkemece belirlenen tespit giderlerini henüz işlem yapılmadan avans olarak yatırmak zorundadır. Tespitin yapılabilmesi ve karşı tarafa tebliğ için gerekli masrafların başlangıçta talep sahibinden avans olarak alınması prensibi getirilmiştir.

Mahkeme nasıl karar verir?

Mahkeme öncelikle delil tespiti için gerekli şartların bulunup bulunmadığını inceler. Talep haklı bulunursa bu hususta bir karar verilir ve bu karar talep ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Hâkim, talebi inceledikten sonra gerekli görürse keşif yapılmasına, bilirkişi atanmasına veya belge incelemesine karar verir.

Bilirkişi incelemesi yapılır mı?

Tespiti istenilen husus teknik bir incelemeyi gerektiriyorsa mahkemece taraf talebi üzerine yahut kendiliğinden bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

Tespit esas hakkında hüküm doğurur mu?

Doğurmaz. Bu süreç esas davanın esası hakkında hüküm kurmaz; yalnızca ileride kullanılacak delilleri güvence altına alır.

Rapor karşı tarafa tebliğ edilir mi?

HMK m.402’ye 22.07.2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun ile eklenen dördüncü fıkra ile tespitin yapılmasından sonra, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneğinin mahkemece karşı tarafa resen tebliğ olunacağı düzenlenmiştir.

Rapora itiraz edilebilir mi?

Delil tespitine ilişkin kısımda tespit raporuna itiraz konusunda açık düzenleme yer almamakla birlikte, kanunun yollaması ile yokluğunda tespit yapılan tarafın bir haftalık süre içinde tespit sonucu alınan bilirkişi raporuna itiraz hakkı bulunmaktadır.

Tespit dosyası davada nasıl kullanılır?

HMK m.405 uyarınca delil tespiti dosyası, asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir. Asıl davanın taraflarından her biri, iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir.

Bu sayfadaki örnek dilekçe yalnızca bilgilendirme amaçlı genel bir şablondur ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgüdür; süreler hak düşürücü olabilir. Dilekçenizi mutlaka avukatınızla birlikte hazırlayın. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz.

Mevzuat Çerçevesi: Sorumluluk ve İspat

Kim işletendir?

İşleten sıfatı, aracın maliki olmakla otomatik olarak örtüşmez. Belirleyici olan, aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işletmek ve araç üzerinde fiilî hâkimiyet bulundurmaktır.

Son satır uygulamada sık tartışılır: tescil kaydı bir karine oluşturur, ancak aksi ispatlanabilir. Bu nedenle husumet yöneltilirken hem trafik tescil kaydı hem fiilî kullanım durumu birlikte incelenmelidir.

İspat Yükü ve Kusur Karineleri

Tablonun alt yarısı sorumluya aittir. Bu, savunma tarafında yapılacak eksikliğin de sonucu doğrudan etkilediği anlamına gelir; iddia edilen ama ispatlanmayan bir indirim sebebi uygulanmaz.

İlliyet Bağını Kesen Hâller

Sorumluluğun doğması için fiil ile zarar arasında uygun nedensellik bağı aranır. Bu bağı kesen üç hâl kabul edilir ve her birinde ispat yükü sorumludadır.

Uygulamada bu hâller nadiren tam kurtuluş sağlar. Yoğun yağış, buzlanma veya yola çıkan hayvan gibi olaylar çoğu zaman mücbir sebep sayılmaz; çünkü sürücüden yol ve hava koşullarına uygun hız ve dikkat beklenir. Öngörülebilir bir riskin gerçekleşmesi mücbir sebep oluşturmaz.

Delil Tespiti: Zamanında Yapılması Gereken İş

Bazı deliller zamanla yok olur: fren izi silinir, araç onarılır, olay yeri değişir, kamera kayıtları saklama süresi dolduğunda silinir. Bu hâllerde dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. maddesi uyarınca, hâlin aciliyeti bulunan veya delilin kaybolma ihtimali olan durumlarda mahkemeden delil tespiti talep edilir. Talep dilekçesinde tespiti istenen delilin ne olduğu, neden aciliyet bulunduğu ve tespitin hangi vakıaya ilişkin olduğu gösterilmelidir.

İlk üç satır için gecikme telafi edilemez. Özellikle kamera kayıtları, kaza sonrası ilk günlerde talep edilmezse çoğu zaman geri getirilemez.

İdari Yaptırıma İtiraz: Süre ve Merci

Trafik idari para cezalarına ve ehliyet işlemlerine itiraz, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır. Süre kaçırıldığında karar kesinleşir.

İtiraz dilekçesinde işlemin hangi unsuru bakımından sakat olduğu somut delillerle gösterilmelidir: tutanakta zorunlu unsur eksikliği, ölçüm cihazının kalibrasyonu, tebligat usulsüzlüğü, fiilin sabit olmaması veya sürücünün başka kişi olması.

İdari süreç ile adli süreç birbirinden bağımsız yürür. Karayolları Trafik Kanunu m. 48/5’teki “fiil bir suç oluştursa bile” ibaresi, ceza soruşturmasının varlığının idari yaptırımı engellemeyeceğini açıkça gösterir.

Sorumluluk Haritası: Kim, Neyden?

Birden fazla sorumlunun bulunduğu hâllerde zarar görene karşı müteselsil sorumluluk esastır; zarar gören dilediği birine, birkaçına veya hepsine başvurabilir. Ödeme yapan sorumlunun diğerlerine rücu hakkı saklıdır ve bu iç ilişki zarar göreni ilgilendirmez.

Manevi tazminat bu tablonun tek istisnasıdır: zorunlu trafik sigortası kapsamında değildir ve kusurlu sürücü ile işletene yöneltilir.

İlgili Rehberler

• Kaza tespit tutanağına itiraz: kusur oranı bağlayıcı mı?
• Trafik kazası tazminat süreci: kazadan ödemeye adım adım
• Asli kusur ve tali kusur: KTK m. 84
• 🧮 Asli ve tali kusur tespit aracı
• Haksız fiilde maddi ve manevi tazminatın esasları
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Ceza dosyası tazminatınızı nasıl etkiler?
• Müterafik kusur indirimi nasıl karşılanır?
• Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Sürücü alkollüydü: sigorta yine öder mi?