Özet: Trafik kazalarında kusur oranı, KTK m.84 ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157’de sayılan 12 “asli kusur” hâline dayanır. Ama internette dolaşan “bu maddeyi ihlal ettiyseniz kusurunuz %100’dür” formülü eksik ve yanıltıcıdır — kanun metninin kendisi, iki taraf da bu hâllerden birini işlediğinde veya kaza listede olmayan bir sebepten kaynaklandığında, sabit formülün çalışmadığını ve oranın ayrıca tespit edileceğini açıkça yazar. Bu rehber, doğru mekanizmayı, kritik istisnaları ve itiraz stratejisini kanun metninden çözümler.
Kararlarla inceleyin: Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Hukuk Genel Kurulu kararları dahil; değer kaybının hesabı, sigortaya başvuru şartı, arabuluculuk, zamanaşımı, faiz, ihtiyari sigorta, pert araç ve araç mahrumiyeti konularında 16 kararı, KTK m.90-109 ve 1 Temmuz 2026 Genel Şartlar değişikliği ile birlikte Trafik Kazası Değer Kaybı Yargıtay Kararları sayfamızda topladık. Diğer konular için İçtihatlar bölümüne bakabilirsiniz.
Asli Kusur ile Tali Kusur Arasındaki Fark
| Asli Kusur | Tali Kusur | |
|---|---|---|
| Tanım | Kazanın tek başına yeterli nedeni sayılan, kanunda sınırlı sayıda (12 hâl) belirtilmiş ağır ihlaller | Kazaya ikincil derecede katkı sağlayan, asli kusur listesinde olmayan her türlü kural ihlali |
| Kaynak | KTK m.84 / KTY m.157 — sınırlı sayıda (numerus clausus) | Kanunda ayrıca sayılmamıştır — asli kusur dışındaki her ihlal |
| Tipik sonuç | Tek taraflı işlenmişse, ihlal eden taraf tam kusurlu sayılabilir | Kusur oranını azaltıcı/paylaştırıcı bir unsur olarak değerlendirilir |
KTK m.84 = KTY m.157: Tam 12 Hâl
Kanun metni açıktır: “Araç sürücüleri trafik kazalarında… hallerinde asli kusurlu sayılırlar.” Bu hüküm, 2918 sayılı KTK’nın 84. maddesinde ve aynı içerikle Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 157. maddesinde düzenlenir — biri kanun, diğeri onun yönetmelik karşılığıdır.
| Bent | Hâl |
|---|---|
| a | Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme |
| b | Taşıt giremez işaretli yola veya bölünmüş yolda karşı yönden gelen trafiğin şerit/rampa/bağlantı yoluna girme |
| c | İkiden fazla şeritli yolda karşı yönden gelen trafiğin şerit veya yol bölümüne girme |
| d | Arkadan çarpma |
| e | Geçme yasağı olan yerlerde geçme |
| f | Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma |
| g | Şeride tecavüz etme |
| h | Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama |
| i | Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama |
| j | Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama |
| k | Yerleşim dışı yolda zorunlu olmadan park/duraklama ve tedbir almama |
| l | Park için ayrılmış yerde veya kurallı park edilmiş araca çarpma |
Bu liste sınırlıdır — kanunda veya yönetmelikte başka bir “asli kusur” hâli sayılmamıştır. Listede olmayan her ihlal (hız, takip mesafesi, alkol gibi) kural olarak tali kusur kapsamındadır.
Kritik İstisna: Sabit Formül Ne Zaman Çalışmaz?
Madde metninin devamı, çoğu kaynağın atladığı en önemli cümledir: “Ancak, kazada bu hareketlerden herhangi biri, kazaya karışan araç sürücülerinden birden fazlası tarafından yapılmış veya kaza bu hareketler dışında kurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmaması nedenlerinden doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir.”
“Bu maddeyi ihlal ettim, %100 kusurluyum” varsayımı çoğu zaman yanlıştır. Sabit formül yalnızca şu şartlarda işler: (1) yalnızca bir taraf asli kusur hâllerinden birini işlemiş, (2) diğer taraf hiçbir kural ihlali yapmamış. Bu iki şart birden sağlanmazsa, kusur oranı otomatik olarak %100/%0 değildir — somut olaya göre ayrıca tespit edilir.
| Senaryo | Sabit formül işler mi? |
|---|---|
| Yalnız A kırmızı ışıkta geçti, B hiçbir kural ihlali yapmadı | Evet — A tam kusurlu sayılabilir |
| Hem A hem B, farklı yönlerden kırmızı ışıkta geçti | Hayır — 100 puan ikisi arasında paylaştırılır |
| A kırmızı ışıkta geçti, B ise hız sınırını aştı (m.84 dışı) | Hayır — kaza “bu hareketler dışında” bir sebepten de kaynaklandığından oran ayrıca tespit edilir |
“Amaç İstisnası”: Kazayı Önlemek İçin Yapılan İhlal
Bu istisna yalnız doktrinin kabulü değildir; Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 157. maddesinde açıkça yazılıdır. Bir sürücünün kural dışı hareketi veya bir aracın teknik arızası başka bir sürücüyü tehlikeye düşürmüş ve bu sürücü kazayı önlemek için temel bir kuralı ihlal etmek zorunda kalmışsa, asli kusurlu sayılamaz (KTY m. 157). Kısacası asli kusur sayılan bir hareket, bir kazayı önlemek amacıyla ve zorunluluk içinde yapılmışsa asli kusur doğurmaz. Örneğin aniden yola çıkan bir yayaya çarpmamak için şeride tecavüz eden bir sürücünün bu hareketi, salt m.84/g’ye uyduğu için otomatik asli kusur oluşturmaz — amacın ve zorunluluğun somut olayda değerlendirilmesi gerekir.
Tutanaktaki Madde Kodları Ne Anlama Gelir?
Kaza tespit tutanağında sürücülere atfedilen kusurlar, KTK madde numaralarıyla kodlanır. Asli kusur listesindeki (m.84) numaralar dışında, tutanaklarda sık görülen bazı genel madde grupları şunlardır:
| Madde | Kanundaki başlığı | m. 84 ile ilişkisi |
|---|---|---|
| KTK m. 46 | Karayollarında trafiğin akışı (sağdan gitme, şerit kullanımı) | Karşı yönün şeridine girme ve şeride tecavüz m. 84/b, c, g ile asli olabilir |
| KTK m. 47 | Trafik işaret ve kurallarına uyma zorunluluğu | Kırmızı ışıkta veya görevlinin dur işaretinde geçme m. 84/a ile asli |
| KTK m. 51 | Hız sınırlarına uyma zorunluluğu | m. 84’te ayrı bent yok; kural olarak tali |
| KTK m. 52 | Hızın gerekli şartlara uygunluğunu sağlamak (kavşak ve yaya geçidine yaklaşırken yavaşlama, hızı şartlara uydurma, güvenli mesafe) | m. 84’te ayrı bent yok; kural olarak tali |
| KTK m. 53 | Dönüş kuralları | Hatalı doğrultu değiştirme m. 84/f ile asli olabilir |
| KTK m. 54 | Geçme kural ve yasakları | Geçme yasağı olan yerde geçme m. 84/e ile asli |
| KTK m. 56 | Araçlar arasındaki mesafe, şerit izleme, yavaş sürme | Mesafe ihlali tek başına tali; sonuç arkadan çarpma ise m. 84/d gündeme gelir |
| KTK m. 57 | Kavşaklarda geçiş hakkı | m. 84/h ile asli |
| KTK m. 59–61 | Duraklama ve park etme; duraklama ve park yasakları | Yerleşim dışında taşıt yolunda zorunluluk olmadan park veya duraklama m. 84/k ile asli; diğerleri kural olarak tali |
| KTK m. 67 | Araç manevralarını düzenleyen kurallar | Manevra genel şartlarına uymama m. 84/j ile asli |
| KTK m. 74 | Yayalara ilk geçiş hakkı verilmesi | m. 84’te ayrı bent yok; somut olaya göre değerlendirilir |
Madde başlıkları 2918 sayılı Kanundaki başlıklardır. Bu tablo genel bir yönlendirmedir; bir madde numarasının somut olayda asli mi tali mi sayılacağı, o maddenin tam bendine ve m.84/KTY m.157 listesiyle örtüşüp örtüşmediğine bağlıdır.
Örnek Senaryo: Hesaplama Süreci Nasıl İşler?
Rakam vermeden, sürecin mantığını somutlaştıralım: İki araç bir kavşakta çarpışıyor. A sürücüsü kırmızı ışıkta geçmiş (m.84/a), B sürücüsü ise yeşil ışıkta, hız sınırının biraz üzerinde seyrediyormuş (m.84 dışı, tali).
| Adım | Değerlendirme |
|---|---|
| 1 | A’nın kırmızı ışık ihlali (m.84/a) tespit edilir — asli kusur adayı |
| 2 | B’nin hız ihlali de kazaya etki etmiş mi diye sorgulanır — çünkü kaza “m.84 dışı bir sebepten de” kaynaklanmış olabilir |
| 3 | Eğer B’nin hız ihlali kazanın oluşuna gerçekten katkı sağladıysa, istisna hükmü devreye girer ve sabit “%100 A kusurlu” formülü uygulanmaz |
| 4 | Bilirkişi, iki ihlalin kazaya katkısını tartarak 100 puanı iki taraf arasında paylaştırır — örneğin A’ya ağırlıklı, B’ye daha düşük bir pay |
Bu örnek, “kırmızı ışıkta geçtim, otomatik %100 kusurluyum” varsayımının neden her zaman doğru olmadığını somutlaştırır.
Kusur Oranı Nasıl Hesaplanır: 100 Puanlık Paylaştırma
Uygulamada kusur, olay bir bütün kabul edilerek yüzde 100 üzerinden taraflar arasında paylaştırılır. Bu yüzdeleri ne Kanun ne de Yönetmelik verir: KTK m. 84 yalnızca hangi hareketin asli kusur sayılacağını, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 157. maddesi ise kusurun hangi kurallar ve delillere göre tespit edileceğini söyler. Asli kusurlu hareketin birden fazla sürücü tarafından yapıldığı hâllerde de bu paylaştırma usulü uygulanır — yani “iki taraf da asli kusurlu” demek, otomatik %50-50 anlamına gelmez; somut ağırlığa göre pay değişebilir.
| Kurum | Rolü |
|---|---|
| Kolluk (polis/jandarma) | Kaza tespit tutanağını düzenler; kimin hangi kuralı ihlal ettiğini yazar, kusur oranı belirtmez (KTY m. 156) |
| Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) | Kusur oranı verilerini işler, kazaya karışan sürücülerin sorumluluk payını sisteme yansıtır |
| Bilirkişi (dava/tahkim aşamasında) | Tutanaktan bağımsız, kendi teknik incelemesini yapar |
Tutanaktaki Kusur Değerlendirmesi Mahkemeyi Bağlamaz
Kaza tespit tutanağı, sürecin ilk ve temel belgesidir; ancak içindeki kusur değerlendirmesi nihai değildir. Dava veya tahkim aşamasında mahkeme/hakem kendi bilirkişi incelemesini yaptırır; kamera görüntüleri, hasar konumları ve fren izleri tutanağın ötesinde delil oluşturur. Tutanakta kusurlu gösterilmiş olmak davanın kaybedildiği, kusursuz gösterilmiş olmak ise davanın kazanıldığı anlamına gelmez.
Yönetmelik bunu açıkça kurar. Kaza tespit tutanağını düzenleyenler taraflar için kusur oranı belirtmez; yalnızca kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini yazar (KTY m. 156). Kusur durumları ise adli mevzuat ve yargılama hükümleri saklı kalmak üzere, Kanun ve Yönetmelikteki kurallar ile asli kusur hâlleri esas alınarak; olay yerindeki iz ve deliller, kazaya karışanların ve varsa tanıkların ifadeleri değerlendirilerek tespit edilir (KTY m. 157). Tutanaktaki madde kodu bu nedenle bir yüzde değil, bir başlangıç tespitidir.
Ceza dosyasındaki kusur değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlar mı?
Hayır. Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığına karar verirken ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle ve ceza hâkiminin verdiği beraat kararıyla bağlı değildir; ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m. 74). Bilirkişi raporu da tek başına hüküm değildir; hâkim bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282). Uygulamada ceza dosyasındaki kusur raporu tazminat davasında güçlü bir delil olarak kullanıldığı için, orana ceza dosyasında itiraz edilmemesi sonraki davayı zorlaştırır.
Maddi Hasarlı Kazalarda Anlaşmalı Tutanak
Yaralanma veya ölüm içermeyen, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazalarda taraflar, kolluk çağırmadan kendi aralarında anlaşarak tutanak düzenleyebilir. Bu tutanaktaki beyanlar da kusur değerlendirmesinde esas alınır; ancak taraflardan biri sonradan itiraz ederse, kolluk tarafından düzenlenmiş resmî bir tutanağın bulunmaması, delil toplamayı zorlaştırabilir. Bu nedenle anlaşmalı tutanakta taraf imzaları, araç plakaları, sigorta bilgileri ve krokinin eksiksiz doldurulması önemlidir.
Sık Görülen Tali Kusur Örnekleri
m.84 listesinde olmayan, ama uygulamada sık kusur unsuru olarak değerlendirilen bazı davranışlar:
| Davranış | Neden asli kusur değil |
|---|---|
| Hız sınırını aşma / hızı yol-hava-trafik şartlarına uydurmama | m.84 listesinde ayrı bir bent olarak sayılmamıştır (KTK m.51 ve m.52 kapsamındadır) |
| Takip mesafesini korumama | KTK m.52/1-c ve m.56/1-c kapsamındadır; m.84 dışıdır. Ancak sonuç arkadan çarpma ise m.84/d ile asli kusur gündeme gelir |
| Alkollü araç kullanma | Tek başına m.84 listesinde yer almaz |
Alkol konusunda sık yapılan bir yanlış: Alkollü araç kullanmak, tek başına asli kusur sayılmaz — refleksleri yavaşlatan bir risk faktörü olarak değerlendirilir, ancak asli kusur listesinde ayrı bir bent olarak yer almaz. Ancak alkollü bir sürücü aynı zamanda m.84’teki bir hâli de işlemişse (örneğin alkollü şekilde kırmızı ışıkta geçmişse), o zaman asli kusurlu sayılır — asli kusuru doğuran alkol değil, kırmızı ışık ihlalidir.
“Standart Kusur Oranı Tabloları” Neden Garanti Değildir
İnternette madde numarasına göre sabit yüzdeler veren tablolara sıkça rastlanır. Bu tür kaynaklar genellikle kendi metinlerinde de şu çekinceyi taşır: bu oranlar genel eğilimi yansıtır, ancak kazanın somut oluş şekline göre bilirkişi raporlarında değişkenlik gösterebilir. Bu rehberde de aynı dürüstlükle belirtiriz: hiçbir madde numarası, tek başına, kesin ve değişmez bir yüzde garanti etmez. Yukarıdaki istisna kuralı (iki taraf da ihlal / m.84 dışı sebep) ve amaç istisnası, sabit tabloların neden yalnızca bir başlangıç noktası olduğunu gösterir.
“Kusur Oranı” ile “Taksir/Kast” Farklı Kavramlardır
Bu rehberde anlatılan asli/tali kusur ayrımı, tazminat hukukuna ilişkindir — kimin ne kadar tazminat ödeyeceğini/alacağını belirler. Bununla karıştırılmaması gereken ayrı bir eksen, ceza hukukundaki taksir, bilinçli taksir ve olası kast dereceleridir; bu kavramlar, sürücünün cezai sorumluluğunun ağırlığını belirler.
| Asli/Tali Kusur | Taksir/Bilinçli Taksir/Olası Kast | |
|---|---|---|
| Hukuk dalı | Tazminat (haksız fiil) hukuku | Ceza hukuku |
| Belirler | Kim, ne kadar tazminat öder/alır | Cezanın türü ve ağırlığı |
| Dayanak | KTK m.84 / KTY m.157 | TCK m.22 (taksir), Yargıtay içtihadı |
Bir sürücü asli kusurlu bulunabilir ama cezai olarak yalnızca “taksir” (basit dikkatsizlik) derecesinde sorumlu tutulabilir; bu iki değerlendirme birbirini otomatik olarak belirlemez. Ceza hukuku boyutunun (taksir dereceleri, şikâyet, uzlaştırma) tam işleyişi için Trafik Kazasında Kusur Oranı ve Ceza Sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
İtiraz ve Dava Stratejisi
| İtiraz noktası | Dayanak |
|---|---|
| Karşı tarafın da asli kusur hâllerinden birini işlediği | Sabit formül çalışmaz, oran yeniden tespit edilmeli |
| Kazanın m.84 dışı bir sebepten (hız, mesafe) de kaynaklandığı | Aynı istisna hükmü |
| İhlalin bir kazayı önleme amacıyla yapıldığı | Amaç istisnası |
| Tutanaktaki madde kodlamasının hatalı olduğu | Kamera, fotoğraf, tanık beyanıyla itiraz |
Kusur oranının hem ceza hem tazminat sürecini nasıl etkilediği için Trafik Kazasında Kusur Oranı ve Ceza Sorumluluğu, müterafik kusurun tazminata etkisi için Müterafik Kusur: Zarar Görenin Kusuru Tazminatı Nasıl Etkiler? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tutanaktaki madde kodlamasına itiraz mı ediyorsunuz?
Hukukçular Evi yanınızda.
Sıkça Sorulan Sorular
Tutanağımda “52/1-a” yazıyor, bu ne demek?
KTK m.52/1-a, sürücülerin hızlarını kavşak, dönemeç, yaya geçidi gibi yerlere yaklaşırken azaltma yükümlülüğüne ilişkindir; bu, m.84 asli kusur listesinde ayrı bir bent olarak yer almadığından tali kusur kapsamında değerlendirilir.
Kavşakta iki taraf da hatalıysa kusur nasıl paylaşılır?
Sabit bir oran yoktur; bilirkişi her iki tarafın ihlalinin kazaya katkısını değerlendirerek 100 puanlık kusuru aralarında paylaştırır.
Madde numarasının asli mi tali mi olduğunu nasıl anlarım?
KTK m.84 / KTY m.157’deki 12 bentle karşılaştırma yapılır; bu listede birebir veya örtüşen bir bent varsa asli kusur adayıdır, yoksa tali kusur kapsamında değerlendirilir.
Asli kusur ne demektir?
KTK m.84 ve KTY m.157’de sınırlı sayıda sayılan, kazanın tek başına yeterli nedeni kabul edilen ağır trafik kuralı ihlalidir.
KTK m.84’te kaç hâl sayılmıştır?
On iki hâl (a’dan l’ye) sayılmıştır; bu liste sınırlıdır, kıyas yoluyla genişletilemez.
Bu maddeyi ihlal ettiysem otomatik olarak %100 kusurlu muyum?
Hayır, her zaman değil. Yalnızca karşı taraf hiçbir kural ihlali yapmamışsa bu sonuç doğar. İki taraf da asli kusur hâllerinden birini işlediyse veya kaza m.84 dışı bir sebepten kaynaklandıysa, oran ayrıca tespit edilir.
Alkollü araç kullanmak asli kusur mudur?
Tek başına değildir; asli kusur listesinde ayrı bir bent olarak yer almaz. Ancak alkollü sürücü aynı zamanda m.84’teki bir hâli de işlemişse (örneğin kırmızı ışıkta geçmişse), asli kusurlu sayılır.
Hız sınırını aşmak asli kusur mudur?
Hayır, m.84 listesinde ayrı bir bent olarak sayılmamıştır; tali kusur kapsamında değerlendirilir.
İki taraf da kırmızı ışıkta geçtiyse ne olur?
Sabit “%100 kusurlu” formülü çalışmaz; 100 puanlık kusur, somut olayın ağırlığına göre iki taraf arasında paylaştırılır.
Kazayı önlemek için kural ihlali yaptıysam yine asli kusurlu sayılır mıyım?
Başka bir sürücünün kural dışı hareketi veya bir aracın teknik arızası sizi tehlikeye düşürdüyse ve kazayı önlemek için temel bir kuralı ihlal etmek zorunda kaldıysanız, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 157. maddesi uyarınca asli kusurlu sayılamazsınız. Zorunluluğun somut delillerle gösterilmesi gerekir.
Kaza tespit tutanağına ve kusur oranına itiraz edebilir miyim?
Evet. Tutanakta kusur oranı değil, kimin hangi kuralı ihlal ettiği yazılır (KTY m. 156); oran bu kayda dayanılarak belirlenir. Tutanaktaki tespit mahkemeyi bağlamaz; dava veya tahkim aşamasında bağımsız bilirkişi incelemesi yaptırılır.
Kusur oranını kim belirler: polis mi, sigorta mı, mahkeme mi?
Kolluk ilk tespiti tutanağa işler, veriler SBM sistemine yansır; uyuşmazlık hâlinde ise mahkeme veya hakem bilirkişi incelemesi yaptırır ve raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirerek karar verir (HMK m. 282).
İnternette gördüğüm “46/2-b kusuru %100’dür” gibi tablolara güvenebilir miyim?
Bu tür tablolar genel eğilimi gösterebilir, ancak kesin garanti değildir; kazanın somut oluş şekli, karşı tarafın davranışı ve varsa amaç istisnası, gerçek oranı değiştirebilir.
Tali kusur oranım varsa tazminatım hiç mi ödenmez?
Hayır, tali kusur tam bir hak kaybı anlamına gelmez; kusur oranı tazminat miktarını etkiler ama karşı tarafın da kusuru varsa siz de tazminat talep edebilirsiniz.
Polis kaza tespit tutanağına kusur oranı yazar mı?
Hayır. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 156. maddesine göre tutanağı düzenleyenler taraflar için kusur oranı belirtmez; yalnızca kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini yazar.
Ceza davasında beraat ettim; tazminat davasında kusurlu bulunabilir miyim?
Evet. Hukuk hâkimi, kusurun varlığına karar verirken ceza hâkiminin beraat kararıyla ve kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir (TBK m. 74).
Karşı sürücü kusursuzsa araç sahibi yine sorumlu olur mu?
İşletenin sorumluluğu kusura bağlı değildir (KTK m. 85). İşleten ancak kendisinin ve eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusursuz olduğunu, araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ve kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan doğduğunu birlikte ispat ederse kurtulur (KTK m. 86/1).
Tutanakta “56/1-c” yazıyor; takip mesafesi ihlali asli kusur mu?
Tek başına değildir; araçlar arasındaki mesafe kuralı (KTK m. 56/1-c) m. 84 listesinde yer almaz. Ancak kaza arkadan çarpma şeklinde olmuşsa m. 84/d uyarınca asli kusur gündeme gelir.
Tutanakta “57” kodu ne anlama gelir?
KTK m. 57, kavşaklarda geçiş hakkını düzenler. Kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak m. 84/h uyarınca asli kusur hâlidir; ancak karşı tarafın da ihlali varsa oran ayrıca tespit edilir (m. 84 son cümle).
Kusur oranı sigortalar ve sorumlular arasındaki rücuyu nasıl etkiler?
Zarar görene karşı birden fazla sorumlu müteselsilen sorumludur (KTK m. 88/1). Kendi aralarında ise zarar olayın bütün şartlarına göre paylaştırılır ve işletenler kural olarak kusurları oranında zarara katlanır (KTK m. 88/2).
Mevzuat Çerçevesi: Kusur Hangi Hükümlere Dayanır?
Trafik kazasında kusur değerlendirmesi tek bir maddeye dayanmaz. Aşağıdaki hükümler birlikte işler ve her biri farklı bir soruyu cevaplar.
| Hüküm | Neyi düzenler | Pratik sonucu |
|---|---|---|
| KTK m. 84 | Asli kusur sayılan on iki hâl | Sınırlı sayıdadır; liste genişletilemez |
| KTK m. 84 son cümle | Sabit formülün çalışmadığı hâller | Oran yönetmelik esaslarına göre ayrıca tespit edilir |
| KTK m. 85 | İşletenin tehlike sorumluluğu | Kusur bulunmasa dahi sorumluluk doğar |
| KTK m. 86 | Kurtuluş kanıtı | Mücbir sebep ve ağır kusur hâlleri |
| KTK m. 88 | Müteselsil sorumluluk | Zarar gören dilediğine başvurabilir |
| TBK m. 51 | Tazminatın belirlenmesi | Hâkim durumun gereğini ve kusurun ağırlığını gözetir |
| TBK m. 52 | Müterafik kusur ve indirim | Zararın doğumuna veya artmasına katkı |
| Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 157 | Asli kusur hâlleri; kazayı önlemek için zorunlu ihlal istisnası; kusurun kurallar, iz, delil ve ifadelere göre tespiti | Yüzde vermez; tespitin dayanağını gösterir |
| Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 156 | Kaza tespit tutanağının düzenlenmesi | Tutanağa kusur oranı değil, ihlal edilen kural yazılır |
| TBK m. 74 | Ceza kararının hukuk hâkimine etkisi | Ceza hâkiminin kusur değerlendirmesi ve beraat kararı bağlamaz |
Atlanan cümle: KTK m. 84 son cümle
İnternette yaygın olan “bu maddeyi ihlal ettiysen kusurun tamamı sende” formülü eksiktir. Maddenin son cümlesi açıkça şunu söyler: bu hareketlerden herhangi biri kazaya karışan sürücülerden birden fazlası tarafından yapılmışsa ya da kaza bu hareketler dışındaki kural, yasaklama, kısıtlama ve talimatlara uyulmaması nedeniyle doğmuşsa, kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre ayrıca tespit edilir.
Yani sabit formül yalnızca iki şart birlikte gerçekleştiğinde işler: yalnızca bir taraf asli kusur hâllerinden birini işlemiş olmalı ve diğer taraf hiçbir kural ihlali yapmamış olmalıdır. Bu iki şart birden sağlanmıyorsa oran otomatik değildir.
Ayrıntı için: Asli kusur ve tali kusur rehberi · 🧮 Asli ve tali kusur tespit aracı
Kusur Olmasa da Sorumluluk: İşleten, Kurtuluş ve Paylaşım (KTK m. 85, 86, 88)
Kusur oranı, sürücüler arasındaki payı belirler; ancak araç işletenin sorumluluğu kusura bağlı değildir. Motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa işleten ve araç bir teşebbüs adına işletiliyorsa teşebbüs sahibi sorumlu olur (KTK m. 85). İşletenin bu sorumluluktan kurtulması dar şartlara bağlıdır:
| Hüküm | Kural | Kusur oranına etkisi |
|---|---|---|
| KTK m. 85 | Motorlu aracın işletilmesinden doğan zarardan işleten ve teşebbüs sahibi sorumludur | Kusur aranmaz; tehlike sorumluluğudur |
| KTK m. 86/1 | İşleten; kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kusuru bulunmadığını, araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ve kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse kurtulur | Üç şart birlikte ispat edilmelidir |
| KTK m. 86/2 | Kurtulamayan işleten, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunu ispat ederse hâkim tazminatı indirebilir | Zarar görenin kusur oranı indirimi belirler |
| KTK m. 88/1 | Birden fazla kişi sorumluysa üçüncü kişiye karşı müteselsilen sorumludur | Zarar gören tamamını herhangi birinden isteyebilir |
| KTK m. 88/2 | İç ilişkide zarar olayın bütün şartlarına göre paylaştırılır; işletenler kural olarak kusurları oranında katlanır | Rücu davasında kusur oranı belirleyicidir |
Pratik sonuç: karşı tarafın “kusurum yok” savunması, işleten sıfatıyla açılan davada tek başına yeterli değildir. Kusur oranı en çok iki yerde belirleyicidir: zarar görenin kendi kusuru nedeniyle yapılacak indirimde (KTK m. 86/2, TBK m. 52) ve birden fazla sorumlunun birbirine rücu ettiği iç ilişkide (KTK m. 88/2). Ayrıntı için araç işleteninin hukuki sorumluluğu rehberimize bakabilirsiniz.
Kusur Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?
Kusur oranı, hesaplanan tazminattan doğrudan düşülür. Aritmetik basittir: üç milyon liralık bir destekten yoksun kalma hesabında yüzde yirmi kusur atfı tazminatı altı yüz bin lira azaltır.
Ceza dosyasındaki kusur değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlamasa da (TBK m. 74), o dosyadaki bilirkişi raporu tazminat davasında delil olarak önünüze gelir; bu nedenle oran ceza dosyasında tartışılmadan bırakılmamalıdır. Ceza soruşturmasında katılan sıfatını kazanmanın pratik değeri buradadır: dosyaya erişim, bilirkişi raporuna itiraz ve ek inceleme talep etme yetkisi.
Kazadaki Kusur ile Müterafik Kusur Farkı
| Kazadaki kusur | Müterafik kusur | |
|---|---|---|
| Neyi belirler | Zararı kimin karşılayacağını | Ödenecek tutarın ne kadar indirileceğini |
| Dayanak | KTK m. 84 ve Yönetmelik | TBK m. 52 |
| Tipik örnek | Kırmızı ışık ihlali, geçiş önceliği | Kask, emniyet kemeri, hatır taşıması |
| İspat yükü | Bilirkişi incelemesi | İndirimi ileri süren taraf |
İki kavramın karıştırılması sık görülür. Kask takmamak kazanın oluşumunda kusur yaratmaz; kaza yine karşı tarafın ihlalinden doğmuştur. Ancak zararın ağırlaşmasına katkı sayılarak tazminattan ayrıca indirim yapılmasına yol açabilir. Üstelik bu indirim otomatik değildir: Yargıtay uygulamasında kask indirimi, yaralanmanın kafa bölgesinden olması gibi bir nedensellik bağı kurulduğunda gündeme gelir.
📘 Asli ve tali kusur bakımından: Tali kusur kanunda ayrıca sayılmamıştır; KTK m. 84’te yer almayan tüm kural ihlalleri bu kapsamda değerlendirilir. Bu nedenle asli kusur listesi sınırlı sayıda (numerus clausus), tali kusur ise açık uçludur. Oranın belirlenmesinde Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde gösterilen esaslar uygulanır.
Kusur Raporuna İtirazın Somut Gerekçeleri
“Rapor yanlış” demek yeterli değildir. Kabul gören itirazlar teknik ve somuttur.
| İtiraz konusu | Nasıl gösterilir |
|---|---|
| Hız tespitinin hatalı olması | Fren izi, çarpma noktası, savrulma mesafesi, araç hasar analizi |
| Görüş ve yol koşullarının değerlendirilmemesi | Olay yeri fotoğrafları, aydınlatma ve hava kayıtları |
| Geçiş üstünlüğünün yanlış yorumlanması | Trafik levhaları, yol çizgileri, kavşak geometrisi |
| Yol kusurunun gözetilmemesi | Çukur, mucur, işaretlenmemiş çalışma, kayganlık |
| Araçtaki teknik arızanın atlanması | Muayene kayıtları, bakım geçmişi |
| Yaya veya çocuk kusurunun abartılması | Ayırt etme gücü, sürücünün öngörü yükümlülüğü |
| Rapor denetime elverişli değil | Hangi olgudan hangi oranın çıkarıldığının gösterilmemesi |
Son satır en sık kabul gören gerekçedir. Kusur oranını yalnızca sonuç olarak veren, hangi olgudan hangi payın türetildiğini göstermeyen rapor denetime elverişli değildir ve yeniden düzenlenmesi istenebilir.
Kaza tespit tutanağının kendisi de kesin değildir; bir ön değerlendirmedir. Bağlayıcı olan, ceza dosyasında ve gerekirse tazminat yargılamasında alınacak bilirkişi raporudur.
Kusur oranınıza itiraz edilebilir. Dosyanızı ücretsiz inceleyelim.
İlgili Rehberler
- Trafik kazası tazminat süreci: kazadan ödemeye adım adım
- Ceza dosyası tazminatınızı nasıl etkiler?
- Yaya ve motosiklet kazasında müterafik kusur indirimi
- Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
- Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
- Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
- Sürücü alkollüydü: sigorta yine öder mi?
- Eski trafik kazası için hâlâ dava açabilir miyim?
- Plaka ile Araç Hasar Kaydı Sorgulama (TRAMER)
- Geçme Yasağında Sollama Kusur Oranı (KTK m.84/e)
- Park Hâlindeki Araca Çarpma Kusur Oranı (KTK m.84/k,l)
- Ters Yön ve Karşı Şeride Geçme Kusur Oranı (KTK m.84/b,c)
- Şerit İhlali ve Şeride Tecavüz Kusur Oranı (KTK m.46, m.84/g)
- Kavşakta Geçiş Önceliği Kusur Oranı (KTK m.57)
- Arkadan Çarpma Kusur Oranı: SBM Resmî Senaryoları ve İstisnalar
- 📘 Trafik Cezaları Ana Rehberi: 7574 Sayılı Kanun ile Değişen Trafik Cezaları (2026)
- Trafik Kazasında Kusur Oranı ve Ceza Sorumluluğu (Taksir, Bilinçli Taksir, Olası Kast)
- Müterafik Kusur: Zarar Görenin Kusuru Tazminatı Nasıl Etkiler?
- “Kazada Benim de Kusurum Vardı” – Müterafik Kusur ve İndirim
- Değer Kaybı Tazminatı 2026: 1 Temmuz Sonrası Yeni Dönem
- Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru: Süreç ve Bağlayıcılık
- Araç İşleteninin Hukuki Sorumluluğu
Bu içerik, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi ve Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 157. maddesi esas alınarak hazırlanmıştır. Metin Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurunuz.


