Trafik Kazasında Kusur Oranı Tespiti: Asli Kusur ve Tali Kusur (KTK m.84)

Özet: Trafik kazalarında kusur oranı, KTK m.84 ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.157’de sayılan 12 “asli kusur” hâline dayanır. Ama internette dolaşan “bu maddeyi ihlal ettiyseniz kusurunuz %100’dür” formülü eksik ve yanıltıcıdır — kanun metninin kendisi, iki taraf da bu hâllerden birini işlediğinde veya kaza listede olmayan bir sebepten kaynaklandığında, sabit formülün çalışmadığını ve oranın ayrıca tespit edileceğini açıkça yazar. Bu rehber, doğru mekanizmayı, kritik istisnaları ve itiraz stratejisini kanun metninden çözümler.

Asli Kusur ile Tali Kusur Arasındaki Fark

KTK m.84 = KTY m.157: Tam 12 Hâl

Kanun metni açıktır: “Araç sürücüleri trafik kazalarında… hallerinde asli kusurlu sayılırlar.” Bu hüküm, 2918 sayılı KTK’nın 84. maddesinde ve aynı içerikle Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 157. maddesinde düzenlenir — biri kanun, diğeri onun yönetmelik karşılığıdır.

Bu liste sınırlıdır — kanunda veya yönetmelikte başka bir “asli kusur” hâli sayılmamıştır. Listede olmayan her ihlal (hız, takip mesafesi, alkol gibi) kural olarak tali kusur kapsamındadır.

Kritik İstisna: Sabit Formül Ne Zaman Çalışmaz?

Madde metninin devamı, çoğu kaynağın atladığı en önemli cümledir: “Ancak, kazada bu hareketlerden herhangi biri, kazaya karışan araç sürücülerinden birden fazlası tarafından yapılmış veya kaza bu hareketler dışında kurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmaması nedenlerinden doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir.”

“Amaç İstisnası”: Kazayı Önlemek İçin Yapılan İhlal

Doktrin ve uygulamada kabul edilen bir başka incelik daha vardır: asli kusur sayılan bir hareketin, bir kazayı önlemek, can ve mal güvenliğini korumak amacıyla yapılmış olması hâlinde, bu hareket asli kusur sayılmayabilir. Örneğin aniden yola çıkan bir yayaya çarpmamak için şeride tecavüz eden bir sürücünün bu hareketi, salt m.84/g’ye uyduğu için otomatik asli kusur oluşturmaz — amacın ve zorunluluğun somut olayda değerlendirilmesi gerekir.

Tutanaktaki Madde Kodları Ne Anlama Gelir?

Kaza tespit tutanağında sürücülere atfedilen kusurlar, KTK madde numaralarıyla kodlanır. Asli kusur listesindeki (m.84) numaralar dışında, tutanaklarda sık görülen bazı genel madde grupları şunlardır:

Bu tablo genel bir yönlendirmedir; bir madde numarasının somut olayda asli mi tali mi sayılacağı, o maddenin tam bendine ve m.84/KTY m.157 listesiyle örtüşüp örtüşmediğine bağlıdır.

Örnek Senaryo: Hesaplama Süreci Nasıl İşler?

Rakam vermeden, sürecin mantığını somutlaştıralım: İki araç bir kavşakta çarpışıyor. A sürücüsü kırmızı ışıkta geçmiş (m.84/a), B sürücüsü ise yeşil ışıkta, hız sınırının biraz üzerinde seyrediyormuş (m.84 dışı, tali).

Bu örnek, “kırmızı ışıkta geçtim, otomatik %100 kusurluyum” varsayımının neden her zaman doğru olmadığını somutlaştırır.

Kusur Oranı Nasıl Hesaplanır: 100 Puanlık Paylaştırma

Kazaya karışan taraflar arasında kusur, olay bir bütün kabul edilerek tam kusur puanı 100 üzerinden paylaştırılır. Asli kusurlu hareketin birden fazla sürücü tarafından yapıldığı hâllerde de bu paylaştırma usulü uygulanır — yani “iki taraf da asli kusurlu” demek, otomatik %50-50 anlamına gelmez; somut ağırlığa göre pay değişebilir.

Tutanaktaki Kusur Değerlendirmesi Mahkemeyi Bağlamaz

Kaza tespit tutanağı, sürecin ilk ve temel belgesidir; ancak içindeki kusur değerlendirmesi nihai değildir. Dava veya tahkim aşamasında mahkeme/hakem kendi bilirkişi incelemesini yaptırır; kamera görüntüleri, hasar konumları ve fren izleri tutanağın ötesinde delil oluşturur. Tutanakta kusurlu gösterilmiş olmak davanın kaybedildiği, kusursuz gösterilmiş olmak ise davanın kazanıldığı anlamına gelmez.

Maddi Hasarlı Kazalarda Anlaşmalı Tutanak

Yaralanma veya ölüm içermeyen, yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazalarda taraflar, kolluk çağırmadan kendi aralarında anlaşarak tutanak düzenleyebilir. Bu tutanaktaki beyanlar da kusur değerlendirmesinde esas alınır; ancak taraflardan biri sonradan itiraz ederse, kolluk tarafından düzenlenmiş resmî bir tutanağın bulunmaması, delil toplamayı zorlaştırabilir. Bu nedenle anlaşmalı tutanakta taraf imzaları, araç plakaları, sigorta bilgileri ve krokinin eksiksiz doldurulması önemlidir.

Sık Görülen Tali Kusur Örnekleri

m.84 listesinde olmayan, ama uygulamada sık kusur unsuru olarak değerlendirilen bazı davranışlar:

“Standart Kusur Oranı Tabloları” Neden Garanti Değildir

İnternette madde numarasına göre sabit yüzdeler veren tablolara sıkça rastlanır. Bu tür kaynaklar genellikle kendi metinlerinde de şu çekinceyi taşır: bu oranlar genel eğilimi yansıtır, ancak kazanın somut oluş şekline göre bilirkişi raporlarında değişkenlik gösterebilir. Bu rehberde de aynı dürüstlükle belirtiriz: hiçbir madde numarası, tek başına, kesin ve değişmez bir yüzde garanti etmez. Yukarıdaki istisna kuralı (iki taraf da ihlal / m.84 dışı sebep) ve amaç istisnası, sabit tabloların neden yalnızca bir başlangıç noktası olduğunu gösterir.

“Kusur Oranı” ile “Taksir/Kast” Farklı Kavramlardır

Bu rehberde anlatılan asli/tali kusur ayrımı, tazminat hukukuna ilişkindir — kimin ne kadar tazminat ödeyeceğini/alacağını belirler. Bununla karıştırılmaması gereken ayrı bir eksen, ceza hukukundaki taksir, bilinçli taksir ve olası kast dereceleridir; bu kavramlar, sürücünün cezai sorumluluğunun ağırlığını belirler.

Bir sürücü asli kusurlu bulunabilir ama cezai olarak yalnızca “taksir” (basit dikkatsizlik) derecesinde sorumlu tutulabilir; bu iki değerlendirme birbirini otomatik olarak belirlemez. Ceza hukuku boyutunun (taksir dereceleri, şikâyet, uzlaştırma) tam işleyişi için Trafik Kazasında Kusur Oranı ve Ceza Sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

İtiraz ve Dava Stratejisi

Kusur oranının hem ceza hem tazminat sürecini nasıl etkilediği için Trafik Kazasında Kusur Oranı ve Ceza Sorumluluğu, müterafik kusurun tazminata etkisi için Müterafik Kusur: Zarar Görenin Kusuru Tazminatı Nasıl Etkiler? yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tutanağımda “52/1-a” yazıyor, bu ne demek?

KTK m.52/1-a, sürücülerin hızlarını kavşak, dönemeç, yaya geçidi gibi yerlere yaklaşırken azaltma yükümlülüğüne ilişkindir; bu, m.84 asli kusur listesinde ayrı bir bent olarak yer almadığından tali kusur kapsamında değerlendirilir.

Kavşakta iki taraf da hatalıysa kusur nasıl paylaşılır?

Sabit bir oran yoktur; bilirkişi her iki tarafın ihlalinin kazaya katkısını değerlendirerek 100 puanlık kusuru aralarında paylaştırır.

Madde numarasının asli mi tali mi olduğunu nasıl anlarım?

KTK m.84 / KTY m.157’deki 12 bentle karşılaştırma yapılır; bu listede birebir veya örtüşen bir bent varsa asli kusur adayıdır, yoksa tali kusur kapsamında değerlendirilir.

Asli kusur ne demektir?

KTK m.84 ve KTY m.157’de sınırlı sayıda sayılan, kazanın tek başına yeterli nedeni kabul edilen ağır trafik kuralı ihlalidir.

KTK m.84’te kaç hâl sayılmıştır?

On iki hâl (a’dan l’ye) sayılmıştır; bu liste sınırlıdır, kıyas yoluyla genişletilemez.

Bu maddeyi ihlal ettiysem otomatik olarak %100 kusurlu muyum?

Hayır, her zaman değil. Yalnızca karşı taraf hiçbir kural ihlali yapmamışsa bu sonuç doğar. İki taraf da asli kusur hâllerinden birini işlediyse veya kaza m.84 dışı bir sebepten kaynaklandıysa, oran ayrıca tespit edilir.

Alkollü araç kullanmak asli kusur mudur?

Tek başına değildir; asli kusur listesinde ayrı bir bent olarak yer almaz. Ancak alkollü sürücü aynı zamanda m.84’teki bir hâli de işlemişse (örneğin kırmızı ışıkta geçmişse), asli kusurlu sayılır.

Hız sınırını aşmak asli kusur mudur?

Hayır, m.84 listesinde ayrı bir bent olarak sayılmamıştır; tali kusur kapsamında değerlendirilir.

İki taraf da kırmızı ışıkta geçtiyse ne olur?

Sabit “%100 kusurlu” formülü çalışmaz; 100 puanlık kusur, somut olayın ağırlığına göre iki taraf arasında paylaştırılır.

Kazayı önlemek için kural ihlali yaptıysam yine asli kusurlu sayılır mıyım?

Her zaman değil. Hareketin bir kazayı önleme, can/mal güvenliğini koruma amacıyla yapıldığı somut olarak ortaya konabilirse, bu durum asli kusur değerlendirmesini etkileyebilir.

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranına itiraz edebilir miyim?

Evet. Tutanaktaki değerlendirme mahkemeyi bağlamaz; dava veya tahkim aşamasında bağımsız bilirkişi incelemesi yaptırılır.

Kusur oranını kim belirler: polis mi, sigorta mı, mahkeme mi?

Kolluk ilk tespiti tutanağa işler, veriler SBM sistemine yansır; ancak nihai ve bağlayıcı tespit, uyuşmazlık hâlinde mahkeme veya tahkimde görevlendirilen bilirkişi tarafından yapılır.

İnternette gördüğüm “46/2-b kusuru %100’dür” gibi tablolara güvenebilir miyim?

Bu tür tablolar genel eğilimi gösterebilir, ancak kesin garanti değildir; kazanın somut oluş şekli, karşı tarafın davranışı ve varsa amaç istisnası, gerçek oranı değiştirebilir.

Tali kusur oranım varsa tazminatım hiç mi ödenmez?

Hayır, tali kusur tam bir hak kaybı anlamına gelmez; kusur oranı tazminat miktarını etkiler ama karşı tarafın da kusuru varsa siz de tazminat talep edebilirsiniz.

Bu içerik, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi ve Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 157. maddesi esas alınarak hazırlanmıştır. Metin Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurunuz.