Arkadan Çarpma Kusur Oranı: SBM Resmî Senaryoları ve İstisnalar

Özet: Arkadan çarpan sürücü, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) resmî senaryolarında %100 kusurlu kabul edilir — dayanak KTK m.56/1-c (takip mesafesi) ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.107’dir. Ama “arkadan çarptım, otomatik suçluyum” varsayımı her zaman doğru değildir: SBM’nin kendi resmî senaryosunda, öndeki aracın kuralsız ve ani durması kusuru %50-50’ye düşürebilir. Bu rehber, SBM’nin resmî durum kataloğundan doğrulanmış senaryolarla arkadan çarpma kusurunun gerçek sınırlarını çözümlüyor.

Genel Kural: Takip Mesafesi Yükümlülüğü

Arkadan çarpmanın kusur temeli, KTK m.84’teki genel “arkadan çarpma” asli kusur hâlinin (bent d), somut uygulamada KTK m.56/1-c ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.107 ile birleştirilmesine dayanır: her sürücü, öndeki aracı hız ve yol koşullarına uygun, güvenli bir mesafeden izlemekle yükümlüdür. Bu mesafeyi korumayıp öndeki araca çarpan sürücü, öndeki aracın ne yaptığından bağımsız olarak, kural olarak kusurlu sayılır.

SBM’nin Resmî Senaryosu: Üç Net Örnek

Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin yayımladığı resmî “Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları” belgesinde, arkadan çarpma doğrudan üç ayrı durumla örneklenir:

Bu üç senaryo, farklı yol/kavşak koşullarında (çift yönlü yol, işaretsiz kavşak dahil) aynı sonuca ulaşır: arkadan çarpan taraf, öndeki aracın davranışına bakılmaksızın %100 kusurlu kabul edilir — tek koşul, öndeki aracın herhangi bir kural ihlali yapmamış olmasıdır.

Takip Mesafesi Nasıl Hesaplanır?

Uygulamada yaygın kullanılan pratik kural, hızın yarısı kadar metre bırakmaktır — örneğin saatte 50 km hızla seyrederken önünüzdeki araçla yaklaşık 25 metre mesafe bırakmanız beklenir. Bu, sürücü kurslarında öğretilen, kesin bir kanun maddesi olmasa da kusur değerlendirmesinde referans alınan pratik bir ölçüttür.

Kritik İstisna: Öndeki Aracın Kuralsız Durması

SBM’nin resmî senaryosunda, arkadan çarpmanın otomatik %100 kusurlu sonucuna varmadığı bir örnek de yer alır:

Bu örneğin gösterdiği ilke: arkadan çarpmanın %100 kusurlu sayılması için, öndeki aracın hiçbir kural ihlali yapmamış olması gerekir. Öndeki araç da (durma yeri, geçerli bir sebep olmaksızın ani fren, arıza ışıklarını yakmama gibi) bir kural ihlali içindeyse, kusur payı değişir.

Tersine Senaryo: Öndeki Araç Geri Giderse

SBM’nin senaryo kataloğunda, “arkadan çarpma” görünümündeki ama sorumluluğun tamamen tersine döndüğü bir örnek daha vardır:

Bu senaryo, “arkadan gelen araç çarptıysa arkadaki suçludur” genellemesinin fiziksel çarpma yönüyle değil, kimin kime doğru hareket ettiğiyle ilgili olduğunu gösterir. Burada B aracı hareketsiz veya normal seyrindeyken, A aracı geri manevra yaparak kendisi B’ye “arkadan” temas etmiştir — bu durumda kusur, geri manevra yapan A’ya aittir.

Zincirleme Kazalarda Kusur Dağılımı: Her Çarpma Ayrı Değerlendirilir

Birden fazla aracın karıştığı zincirleme kazalarda SBM’nin yaklaşımı nettir: her çarpma olayı kendi başına, ayrı bir arkadan çarpma olarak değerlendirilir.

Pratik sonucu: bir zincirleme kazada “kim kime çarptıysa o kusurlu” ilkesi, zincirin tamamı için tek bir ortak kusur oranı yerine, her ikili çarpma için ayrı bir kusur tespiti anlamına gelir.

4 ve Üzeri Araçlı Kazalarda Sabit Formül Yoktur — SBM’nin Kendi İtirafı

SBM’nin resmî senaryo belgesi, dört araçtan on araca kadar çok araçlı kazalar için dürüst bir sınır çizer: “Kusur oranları, kaza şekli ve tutanak bilgileri doğrultusunda sigorta şirketleri tarafından serbestçe belirlenir.”

Neden Hem m.84/d Hem m.56/1-c Anılıyor?

Kaza tespit tutanaklarında ve sigorta yazışmalarında arkadan çarpma bazen “84/d”, bazen “56/1-c” olarak kodlanır — bu kafa karıştırıcı olabilir.

Pratikte SBM’nin resmî senaryolarının tamamı, arkadan çarpmayı doğrudan 56/1-c ile kodlar — bu, m.84/d’nin somut uygulamadaki karşılığıdır. İkisi çelişmez; biri genel kategori, diğeri o kategorinin somut gerekçesidir.

Kaza Sonrası Delil Toplama: Ne Zaman Neyi Kaydetmelisiniz?

Sigorta Sonucu: Kendi Aracınızın Hasarı Ayrı Bir Konudur

Arkadan çarpmada asli kusurlu bulunan sürücü için önemli bir pratik sonuç vardır: zorunlu trafik sigortası (ZMSS), yalnızca karşı tarafın (öndeki aracın) zararını karşılar — kendi aracınızdaki hasarı değil. Kendi aracınızın hasarını karşılatmak için kaskonuz olması gerekir; kasko yoksa, arkadan çarpan sürücü kendi aracının onarım masrafını üstlenir. Ayrıca, kusurlu tarafın kendi aracındaki değer kaybını talep etme hakkı da bulunmaz — değer kaybı, kusursuz veya az kusurlu tarafın hakkıdır.

Değer kaybı talebinin güncel (2026) işleyişi için Değer Kaybı Tazminatı 2026: 1 Temmuz Sonrası Yeni Dönem yazımıza bakabilirsiniz.

Karar Ağacı: Arkadan Çarptıysanız İzleyeceğiniz Yol

İtiraz Noktaları

Kusur tespitinin genel çerçevesi ve tutanağın mahkemeyi bağlamaması için Trafik Kazasında Kusur Oranı Tespiti: Asli Kusur ve Tali Kusur ana rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Öndeki araç geri manevra yaparak bana çarparsa kusurlu sayılır mıyım?

Hayır. SBM’nin resmî senaryosunda, geri manevra yaparak arkasındaki araca çarpan taraf %100 kusurlu sayılır; siz normal seyrinizdeyseniz kusur size ait olmaz.

Tutanakta hem 84/d hem 56/1-c yazıyor, ikisi çelişki mi?

Hayır. m.84/d, arkadan çarpmayı asli kusur kategorisine sokan genel hükümdür; m.56/1-c ve KTY m.107 ise bunun somut dayanağı olan takip mesafesi yükümlülüğünü düzenler. İkisi birlikte, aynı ihlali farklı düzeylerde ifade eder.

Arkadan çarparsam her zaman %100 kusurlu mu sayılırım?

Genel kural budur, ancak mutlak değildir. SBM’nin resmî senaryosunda, öndeki aracın kuralsız/ani bir şekilde durması hâlinde kusur %50-50’ye kadar değişebilir.

“Ben normal gidiyordum, öndeki araç aniden fren yaptı” savunması işe yarar mı?

Tek başına yeterli değildir. Genel kural, arkadaki sürücünün öndeki aracın aniden durması ihtimaline karşı güvenli mesafe bırakmasını gerektirir. Ancak öndeki aracın duraklamanın yasak olduğu bir yerde durması gibi ek bir kural ihlali varsa, kusur payı değişebilir.

Takip mesafesi ne kadar olmalı?

Kesin bir kanun maddesi bulunmamakla birlikte, uygulamada hızın yarısı kadar metre (örneğin 50 km/s’te yaklaşık 25 metre) yaygın bir referans ölçüttür.

Zincirleme kazada en arkadaki araç mı sorumlu tutulur?

Genellikle her çarpma olayı kendi başına değerlendirilir; zincirdeki her araç, kendi çarptığı öndeki araca karşı ayrı ayrı kusurlu bulunabilir.

Dört veya daha fazla aracın karıştığı kazada sabit bir kusur yüzdesi var mı?

Hayır. SBM’nin resmî senaryo belgesi, dört araçtan itibaren sabit bir formül sunmaz; kusur oranları kaza şekli ve tutanak bilgilerine göre serbestçe belirlenir.

Arkadan çarptım, sigortam kendi aracımın hasarını öder mi?

Hayır, zorunlu trafik sigortası yalnızca karşı tarafın zararını karşılar. Kendi aracınızın hasarı için kaskonuz olması gerekir.

Arkadan çarpma sonrası kendi aracımın değer kaybını talep edebilir miyim?

Hayır, kusurlu taraf kendi aracındaki değer kaybını talep edemez; bu hak kusursuz veya az kusurlu tarafa aittir.

Öndeki aracın fren lambaları bozuksa bu durumu değiştirir mi?

Bu, somut olayda öndeki aracın kendi kusuru olarak değerlendirmeye alınabilecek bir unsurdur; kusur tespitinde bilirkişi incelemesinin konusu olur.

Arkadan çarpma KTK’nın hangi maddesine dayanır?

Genel çerçeve KTK m.84’teki asli kusur listesidir; somut uygulamada KTK m.56/1-c ve Karayolları Trafik Yönetmeliği m.107 (takip mesafesi yükümlülüğü) esas alınır.

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranına itiraz edebilir miyim?

Evet. Tutanaktaki değerlendirme mahkemeyi bağlamaz; kamera kaydı, fren izi ve hasar konumu gibi delillerle itiraz edilebilir, bağımsız bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

Bu içerik, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 56. ve 84. maddeleri, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 107. maddesi ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) resmî “Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları” belgesi esas alınarak hazırlanmıştır. Metin Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurunuz.