Geçme Yasağında Sollama Kusur Oranı (KTK m.84/e)

Özet: KTK m.84/e, sık sanılanın aksine her hatalı sollamayı değil, yalnızca geçme yasağı olan yerlerde (viraj, tepe üstü, kavşak, tünel, çift kesintisiz çizgi) yapılan geçmeyi asli kusur sayar. Sinyal vermeden veya mesafe hesabı hatalı sollama gibi diğer geçme hataları, ayrı bir maddede (m.54) düzenlenir ve otomatik asli kusura yol açmayabilir. Bu rehber, iki maddeyi net ayırır ve Yargıtay’ın çelişkili bilirkişi raporlarına ilişkin kritik usul güvencesini aktarır.

m.84/e’nin Dar Kapsamı: Her Hatalı Sollama Değil

Geçme Yasağı Olan Yerler: Tam Liste

Hukuk doktrininde ve uygulamada, geçme yasağının uygulandığı yerler şu başlıklar altında toplanır:

Bu yerlerin ortak paydası, sürücünün karşı yönden gelecek trafiği yeterince erken görememesi veya yolun geometrik yapısının güvenli geçmeye elverişli olmamasıdır.

m.54 ile m.55 Farkı: Geçen Araç mı, Geçilen Araç mı?

Bu ayrım önemlidir çünkü bir sollama kazasında yalnızca geçen tarafın değil, geçilen tarafın davranışının (örneğin geç işaret vermesi veya kasıtlı hızlanması) da kusur değerlendirmesine girebileceğini gösterir.

54/1-a ile 54/1-b Farkı: Başlangıç mı, Tamamlama mı?

Uygulamada hatalı sollama ile “sollama yasağı ihlali” sık karıştırılır: 54/1-a geçme manevrasının genel güvenlik kurallarına aykırı yapılmasını, m.84/e ise özel olarak geçmenin yasak olduğu yerde geçmeyi ifade eder. Bir olayda sürücü hem görüş/mesafe şartlarını ihlal etmiş hem de yasak kesimde sollama yapmışsa, tespit somut fiile göre ayrıca değerlendirilir.

SBM’nin Resmî Senaryoları: Geçme Sırasında Öncelik İhlalleri

Bu iki senaryo, m.54’ün “genel geçme kuralları” kapsamındaki ihlallerin de — yasaklı yerde olmasa dahi — kazaya yol açtığında tam kusura yol açabildiğini gösterir. Yani m.84/e’nin dar kapsamına girmeyen bir sollama hatası, m.54 üzerinden yine tam kusur sonucuna varabilir; fark, hangi maddenin/mekanizmanın devreye girdiğidir.

Otoyolda/Şehirlerarası Yolda Sollama: Yüksek Risk, Ceza Hukuku Boyutu

Yüksek hızlı şehirlerarası yollarda ve otoyollarda yasaklı bir yerde veya hatalı biçimde yapılan sollama, hız farkı nedeniyle çok daha ciddi çarpışma riski taşır. Bu tür bir ihlal somut ve ciddi bir tehlike oluşturduğunda, kaza gerçekleşmese dahi TCK m.179 (trafik güvenliğini tehlikeye sokma) kapsamında ayrı bir ceza soruşturması da gündeme gelebilir.

Sigorta Sonucu: Tam Kusurlu Sollayan Kendi Hasarını Alamaz

Yasaklı yerde sollama nedeniyle tam kusurlu bulunan sürücü, zorunlu trafik sigortasından yalnızca karşı tarafın zararı karşılanır. Kendi aracındaki hasar için kaskosu olması gerekir; kendi aracındaki değer kaybını da talep edemez.

Yargıtay’ın Usul Güvencesi: Çelişkili Raporlarda Uzman Heyet Şartı

Mahkemenin Tutanağa İtibar Etmeme Gerekçesi Zorunluluğu

Aynı çizgide, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (16.06.2025, E.2024/2770, K.2025/9442), mahkemelerin kaza tespit tutanağındaki tespite neden itibar etmediklerini gerekçelendirmelerinin zorunlu olduğuna hükmetmiştir. Bu, bir mahkemenin “tutanaktaki tespiti kabul etmiyorum” deyip geçemeyeceği, bu kararın somut ve denetlenebilir bir gerekçeye dayanması gerektiği anlamına gelir — hem mağdur hem sürücü için, kararın temyiz/itiraz aşamasında sorgulanabilir bir zemin sağlar.

Karar Özeti: Sollamada Kim Kusurlu?

Zorunlu Kaçınma Amaçlı Geçme İstisnası

Ana rehberimizde işlediğimiz genel amaç istisnası burada da geçerlidir: yasaklı bir yerde geçme dahi, bir kazayı önlemek veya can/mal güvenliğini korumak amacıyla, bütün tedbirlere rağmen zorunlu olarak yapılmışsa, otomatik asli kusur sayılmayabilir. Ancak bu istisnanın uygulanması, somut olayda gerçek bir zorunluluğun bulunduğunun ispatına bağlıdır — sırf “önümde yavaş araç vardı, sıkıldım” gerekçesi bu istisnayı karşılamaz.

İtiraz Noktaları

Kusur tespitinin genel çerçevesi için Trafik Kazasında Kusur Oranı Tespiti: Asli Kusur ve Tali Kusur ana rehberimize bakabilirsiniz.

Sollamada Asli Kusur Hâlleri

Geçme kuralları kanunla belirlenmiştir.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar iki temel noktayı verir: geçmenin yasak olduğu yerlerde sollama yapmak kanunen asli kusur sayılan hâllerdendir ve kusur dağılımında belirleyici olur; asli kusurlu tarafın tazminat talebi bu oranda azalırken sorumluluğu da aynı ölçüde artar.

Kusur oranı rehberlerimiz: asli ve tali kusur · arkadan çarpma kusuru · kavşakta geçiş önceliği · şerit ihlali kusuru · ters yön cezası · kusur ve ceza sorumluluğu

Sollamada Delil ve Kusur İtirazı

Kusur oranı tartışılabilir.

İkinci ve yedinci satırlar iki savunma noktasını verir: kaza yerindeki yol çizgisinin kesik mi devamlı mı olduğunun fotoğrafla belgelenmesi kusur tartışmasının merkezinde yer alır; ayrıca geçilmekte olan aracın hızlanarak sollamayı engellemesi karşı tarafa kusur yükleyen bir savunmadır.

Kusur oranı rehberlerimiz: asli ve tali kusur · arkadan çarpma kusuru · kavşakta geçiş önceliği · şerit ihlali kusuru · ters yön cezası · kusur ve ceza sorumluluğu

Sollamada Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

Üçüncü ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: geçilmekte olan aracın hızlanarak sollamayı engellemesi kanunen yasaktır ve bu durum karşı tarafa kusur yüklenmesini sağlar; kaza yerindeki yol çizgisinin türünün fotoğrafla belgelenmesi ise kusur tartışmasının merkezinde yer alır.

Kusur oranı rehberlerimiz: asli ve tali kusur · arkadan çarpma kusuru · kavşakta geçiş önceliği · şerit ihlali kusuru · ters yön cezası · kusur ve ceza sorumluluğu

Asli ve Tali Kusur Ayrımı

Kanun, asli kusur hâllerini saymıştır.

Birinci ve dokuzuncu satırlar sistemin özünü verir: Karayolları Trafik Kanunu belirli ihlalleri asli kusur olarak ayrıca saymıştır ve bu hâllerden birinin bulunması kusur dağılımını belirgin biçimde etkiler; nihai kusur oranı hem ödenecek tazminatı hem ceza yargılamasındaki değerlendirmeyi doğrudan belirler.

Kusur oranı rehberlerimiz: asli ve tali kusur · arkadan çarpma kusuru · kavşakta geçiş önceliği · şerit ihlali kusuru · ters yön cezası · kusur ve ceza sorumluluğu

Kusur Oranının Tazminata Etkisi

Oran, ödenecek tutarı belirler.

İkinci ve dokuzuncu satırlar bağlantıyı verir: zarar görenin kendi kusuru bulunuyorsa tazminat bu oranda indirime tabi tutulur; bu nedenle kusur oranına yapılacak başarılı bir itiraz, ödenecek veya alınacak tazminat tutarını doğrudan ve önemli ölçüde değiştirir.

Kusur oranı rehberlerimiz: asli ve tali kusur · arkadan çarpma kusuru · kavşakta geçiş önceliği · şerit ihlali kusuru · ters yön cezası · kusur ve ceza sorumluluğu

Sıkça Sorulan Sorular

Dava açmadan önce sigortaya başvurmak zorunlu mu?

KTK m.97 uyarınca zarar görenin dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir; kuruluş on beş gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da tahkime başvurulabilir. Başvurusuz açılan dava dava şartı yokluğundan reddedilir.

Düşük ödeme alıp ibraname imzaladım; hakkım bitti mi?

KTK m.111 uyarınca bu Kanun’la öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir; tazminat miktarlarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Bu süre hak düşürücüdür.

Tazminat talebinde zamanaşımı ne kadardır?

KTK m.109 uyarınca talepler zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden iki yıl, her hâlde kaza gününden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil cezayı gerektiriyor ve ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa o süre uygulanır. Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur.

Hem geçen hem geçilen araç kusurluysa kime başvururum?

TBK m.61 uyarınca birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdiklerinde müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır ve zarar gören tazminatın tamamını dilediğinden isteyebilir. TBK m.62 uyarınca iç paylaşımda kusurun ağırlığı ve yaratılan tehlikenin yoğunluğu gözetilir; fazla ödeyen diğerlerine rücu eder ve zarar görenin haklarına halef olur.

Davayı hangi yerde açabilirim?

KTK m.110 uyarınca sorumluluk davaları sigortacının merkez veya şubesinin ya da sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde de açılabilir; kamu kuruluşlarına ait araçların sebebiyet verdiği zararlar dâhil bu davalar adli yargıda görülür.

Geçerken soldan gelen aracın geçişini beklemedim, kaza oldu, kusur kimde?

SBM’nin resmî senaryosuna göre bu durumda geçme yapan taraf tam kusurlu sayılır; soldan gelen araca geçiş önceliği tanınmalıdır.

Otoyolda yasaklı yerde sollama yaptım ve kaza olmadı, yine de sorun yaşar mıyım?

Somut ve ciddi bir tehlike oluşturduysa, kaza gerçekleşmese dahi TCK m.179 kapsamında ayrı bir ceza soruşturması gündeme gelebilir.

Sollama nedeniyle tam kusurlu bulundum, kendi aracımın hasarını alabilir miyim?

Hayır, zorunlu trafik sigortası yalnızca karşı tarafın zararını karşılar; kendi hasarınız için kaskonuz olması gerekir.

Sinyal vermeden sollama yaptım, bu otomatik asli kusur mudur?

Hayır, otomatik değildir. m.84/e yalnızca geçme yasağı olan yerlerde geçmeyi asli kusur sayar; sinyal vermeden sollama m.54’ün genel kuralına girer ve somut olaya göre değerlendirilir.

Hangi yerlerde geçme (sollama) yasaktır?

Yaya/okul geçitlerine yaklaşırken, tünellerde, kavşaklarda, virajlarda, tepe üstlerinde, demiryolu geçitlerinde ve trafik işareti/çizgiyle geçmenin açıkça yasaklandığı yerlerde geçme yasaktır.

54/1-a ile 54/1-b arasındaki fark nedir?

54/1-a sollamanın başlangıcındaki genel kurallara riayeti, 54/1-b ise sollamayı tamamlayan aracın sağ şeride güvenli mesafe bırakmadan dönmesini düzenler.

Geçilen araç sürücüsünün de kusuru olabilir mi?

Evet. KTK m.55, geçilen araçlara ait kuralları düzenler; geç işaret verme veya geçiş üstünlüğü olan aracı engelleme gibi davranışlar geçilen tarafın kusuruna yol açabilir.

Bilirkişi raporu tutanaktaki tespitle çelişiyor, ne yapabilirim?

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, böyle bir çelişki varsa Adli Tıp Kurumu, İTÜ veya Karayolları Trafik Fen Heyeti gibi uzman bir heyetten yeni, denetime elverişli bir rapor alınması talep edilebilir.

Mahkeme tutanaktaki tespiti neden reddettiğini açıklamak zorunda mı?

Evet. Yargıtay içtihadına göre mahkemelerin, kaza tespit tutanağındaki tespite neden itibar etmediklerini gerekçelendirmesi zorunludur.

Viraj içinde sollama yaparken kaza yaptım, kusurum ne olur?

Bu, m.84/e kapsamında geçme yasağı olan bir yerde geçme sayılır ve kazaya yol açtığında asli kusur olarak değerlendirilir.

Çift kesintisiz çizgiyi ihlal ederek sollama yaptım, aynı sonuç mu doğar?

Evet, çizgiyle açıkça yasaklanmış bir yerde geçme de m.84/e kapsamındaki geçme yasağı ihlaline girer.

Bu içerik, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 54., 55. ve 84. maddeleri, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) resmî senaryoları ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin (E.2023/513 K.2025/843; E.2021/5040 K.2021/7132; E.2024/2770 K.2025/9442) kararları esas alınarak hazırlanmıştır. Metin Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurunuz.