Telif Hakkının Mirası: Mali Haklar Geçer, Manevi Haklar Geçmez (FSEK)

Bir yazarın, bestecinin, fotoğrafçının veya yazılım geliştiricinin vefatında geriye yalnızca taşınmaz ve para kalmaz; eserleri üzerindeki haklar da terekenin parçasıdır. Ancak bu haklar tek parça hâlinde geçmez. Bu rehber, hangi hakkın mirasçılara geçtiğini ve hangisinin geçmediğini açıklar. Rehber, koruma süresinin hesabını ve tecavüz hâlinde mirasçıların elindeki araçları da açıklıyor.

Mali Haklar: Terekenin Ekonomik Parçası

Mali haklar, eser sahibinin eserinden ekonomik olarak yararlanmasına hizmet eden inhisari haklardır. Çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi haklar bu kapsamdadır.

Hakların akıbeti tek bir kuralla anlatılamaz; üçlü bir ayrım gerekir.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 63. maddesi uyarınca kanunun tanıdığı mali haklar miras yoluyla intikal eder. Geçiş, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre gerçekleşir; yani yasal miras payları ve saklı pay kuralları burada da işler.

Mali haklar sınırlı sayıdadır ve her biri birbirinden bağımsızdır. Bu nedenle bir mali hak üzerinde yapılan işlem, kural olarak diğerlerini etkilemez. Mirasçılar örneğin yayma hakkını bir yayınevine devredip temsil hakkını ellerinde tutabilir.

Koruma Süresi: 70 Yıl ve Hesabı

Mali haklara ilişkin koruma, eser sahibi yaşadığı sürece ve ölümünden sonra 70 yıl devam eder.

Sürenin hesabında incelik vardır: eser sahibinin ölümünden itibaren başlayan sürelerin hesabında, öldüğü seneyi takip eden yılın ilk günü başlangıç tarihi sayılır. Yani ölüm hangi ayda olursa olsun, süre bir sonraki yılın 1 Ocak’ından işlemeye başlar.

Sürenin dolmasıyla eser kamu malı hâline gelir ve herkes tarafından serbestçe kullanılabilir. Mirasçıların bu tarihten sonra mali hak iddiasında bulunması mümkün değildir.

Manevi Haklar: Geçmez ama Kullanılabilir

Eserin kamuya sunulması, adın belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasının önlenmesi gibi manevi haklar, eser sahibinin kişiliğine sıkı sıkıya bağlıdır.

Bu haklar miras yoluyla intikal etmez, ölüme bağlı tasarrufa konu olmaz ve sağlararası işlemle devredilemez; bu haklardan feragat de geçerli değildir.

Ancak kanun bir çözüm getirmiştir: manevi hakların kullanma yetkisi devredilebilir. Kanunun 19. maddesinde, eser sahibinin belirli manevi haklarını ölümünden itibaren 70 yıl süreyle kullanabilecek kişi ve kurumlar sayılmıştır. Amaç, eserin ve eser sahibinin ölümden sonra da korunmasıdır.

Yargıtay kararlarında, bu kişilerin manevi hakları ayrı ayrı ve kendi namlarına ileri sürebileceği, birlikte kullanma zorunluluğu bulunmadığı kabul edilmiştir. Bu, mirasçılardan birinin diğerlerini beklemeden harekete geçebilmesi anlamına gelir ve pratikte büyük kolaylıktır.

Tecavüz Hâlinde Mirasçının Elindeki Araçlar

Mali hak sahibi sıfatıyla: tecavüzün ref’i, tecavüzün men’i ve tazminat talepleri ileri sürülebilir. Eserin izinsiz çoğaltılması, yayımlanması veya dijital ortamda paylaşılması bu kapsamdadır.

Manevi hak bakımından: kanunda sayılan kişiler, esere yönelik saldırı hâlinde kendi namlarına manevi tazminat davası açabilir. Eser sahibinin adının belirtilmemesi veya eserde izinsiz değişiklik yapılması tipik ihlallerdir.

Bu iki hat birbirinden bağımsızdır ve aynı olayda birlikte ileri sürülebilir.

Terekede Telif: Pratik Adımlar

Uzun bir rehberdi; en kritik noktaları bir arada bırakalım.

• Eser envanterini çıkarın: kitaplar, besteler, fotoğraflar, yazılım, çeviriler, senaryolar.
• Mevcut sözleşmeleri toplayın: yayın, lisans, temsil ve dağıtım sözleşmeleri terekeyle birlikte devam eder.
• Meslek birliği üyeliği varsa kuruma başvurun; telif dağıtımları hak sahipliğine göre yapılır.
• Dijital gelir kanallarını tespit edin: yayın platformları, uygulama mağazaları, reklam gelirleri.
• Telif ve lisans gelirlerini veraset ve intikal vergisi beyannamesinde gösterin.
• Mali hakların paylaşımını netleştirin; elbirliği mülkiyeti burada da geçerlidir ve tasarruf oybirliği gerektirir.
• 70 yıllık sürenin bitiş tarihini hesaplayın ve planlamayı buna göre yapın.

Sık Karıştırılan Üç Nokta

Eserin fiziki nüshası ile hak aynı şey değildir. Bir tablonun mülkiyetinin devri, o tablo üzerindeki çoğaltma hakkının devri anlamına gelmez. Mirasçılar tabloyu satsa bile mali haklar terekede kalabilir.

Marka ve patent farklı mevzuata tabidir. Sınai mülkiyet hakları da mirasla intikal eder ancak kendi kanunundaki tescil ve süre rejimine tabidir; telif rejimiyle karıştırılmamalıdır.

Süre dolduğunda hak sona erer, isim hakkı sona ermez. 70 yıl geçtikten sonra eser serbestçe kullanılabilir; ancak manevi koruma süreyle sınırlı olmadığından, eser sahibinin adının belirtilmesi gibi hususlar tartışma konusu olmaya devam eder.

Mali Haklar ile Manevi Hakların Ayrımı

Telif hakkı ikiye ayrılır ve yalnızca bir kısmı mirasçılara geçer.

İlk üç satır ayrımın özünü verir: eserin mali hakları mirasçılara geçer ve gelir getirir; manevi haklar ise eser sahibine sıkı sıkıya bağlı olduğundan devredilemez, yalnızca kanunda sayılan kişilerce kullanılabilir. Altıncı satır ise zaman sınırıdır — koruma süresi dolduğunda eser kamuya mal olur ve mali haklar sona erer.

Özel varlıklar ve miras rehberlerimiz: terekeye dâhil olmayan haklar · şirket paylarının intikali · telif hakkının mirası · dijital miras · yabancılık unsurlu miras · taşıt intikali

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki değerlendirme gereklidir.

Yayın ve Lisans Sözleşmeleri Terekeyle Birlikte Devam Eder

Eser sahibinin sağlığında yaptığı yayın, lisans, temsil ve dağıtım sözleşmeleri ölümle kendiliğinden sona ermez. Bu sözleşmelerden doğan hak ve borçlar terekeye dahildir ve mirasçılara geçer.

Pratik sonuç şudur: mirasçılar, eser sahibinin imzaladığı bir yayın sözleşmesini beğenmedikleri gerekçesiyle tek taraflı olarak sona erdiremez. Sözleşmenin süresi, kapsamı ve fesih koşulları aynen uygulanmaya devam eder.

Bu nedenle terekede telif bulunan dosyalarda ilk yapılacak iş, yürürlükteki bütün sözleşmelerin toplanması ve incelenmesidir. Hangi mali hak kime, hangi süreyle ve hangi coğrafyada devredilmiş; telif ödemeleri hangi hesaba yapılıyor; sözleşme münhasır mı?

Ödemelerin mirasçılara yönlendirilmesi için karşı tarafa mirasçılık belgesiyle birlikte yazılı bildirim yapılması gerekir. Bildirim yapılmadığı sürece yayınevi veya platform, eski hesaba ödeme yaparak borcundan kurtulabilir.

Mali Hakların Paylaşımında Elbirliği Sorunu

Mali haklar terekeye girdiğinde, taşınmazlarda olduğu gibi elbirliği mülkiyeti rejimine tabi olur. Bu, telif bakımından özel bir zorluk doğurur.

Bir eserin yeni baskısına izin verilmesi, bir filme uyarlanması veya dijital platforma lisanslanması bir tasarruf işlemidir ve kural olarak bütün mirasçıların oybirliğini gerektirir. Tek bir mirasçının itirazı, ekonomik değeri yüksek bir teklifi durdurabilir.

Çözüm yolları taşınmazlardakiyle aynıdır: miras taksim sözleşmesiyle mali hakların belirli bir mirasçıya özgülenmesi, paylı mülkiyete geçiş ya da ortaklık yönetilemez hâle gelmişse tereke temsilcisi atanması.

Uygulamada en pratik çözüm, mirasçıların telif işlerini yürütmek üzere bir kişiye yetki vermesi veya haklarını tek elde toplayan bir yapı kurmasıdır. Aksi hâlde her teklif için baştan mutabakat aranır ve fırsatlar kaçar.

Yazılım, Fotoğraf ve Çeviri: Sık Atlanan Eser Türleri

Telif denince akla kitap ve müzik gelir; oysa terekede fark edilmeyen eser türleri çoğu zaman daha değerlidir.

Yazılım. Bilgisayar programları eser olarak korunur. Kaynak koda erişim sağlanamazsa hak fiilen kullanılamaz hâle gelebilir; bu nedenle depo erişimleri ve lisans anahtarları envantere alınmalıdır.

Fotoğraf ve görsel arşiv. Ajanslara ve stok platformlarına lisanslanmış fotoğraflar düzenli gelir üretebilir. Platform hesaplarının devri, kendi prosedürüne tabidir.

Çeviri ve işlenme eserler. Çevirmenin eseri üzerinde ayrı bir hakkı bulunur. Asıl eser sahibinin hakları ile çevirmenin hakları birbirinden bağımsızdır.

Ders notları, senaryolar, mimari projeler. Bunlar da eser niteliği taşıyabilir ve tereke tespitinde gözden kaçmaması gerekir.

Koruma Süresi Dolduğunda Ne Değişir?

Telif hakkı süresizdir sanılır; oysa mali haklar belirli bir süreyle korunur ve süre dolduğunda eser kamuya mal olur.

Dördüncü satır mirasçılar için nihai sınırdır: koruma süresi dolduğunda eser serbestçe çoğaltılabilir ve yayımlanabilir; telif geliri kesilir.

Bu nedenle telif hakkı bulunan terekelerde kalan koruma süresi değerlemenin temel ölçütüdür. On yılı kalmış bir eserle altmış yılı kalmış eserin ekonomik değeri aynı olamaz.

İkinci satır ortak eserlerde süreyi uzatır ve sıkça atlanır: birden çok eser sahibi varsa süre son ölen sahibin ölümünden işlemeye başlar.

Paylaşmada bu kalem hesaplanırken, kalan süre ve yıllık ortalama telif geliri birlikte değerlendirilmelidir.

Sözleşmeler ve Ödemeler Ne Olur?

İkinci satır gelir kaybını doğrudan önler: yayıncıya bildirim yapılmadığında ödemeler eski hesaba gitmeye devam eder ve tahsilat karışır.

Üçüncü ve dördüncü satırlar arasındaki ayrım vergi beyanı bakımından önemlidir: ölüm öncesine ait birikmiş alacak terekeye girer; ölüm sonrası doğan gelirler ise mirasçıların payları oranında kendi gelirleridir.

Beşinci satır ise elbirliği kuralının sonucudur: sözleşme yenilemek tasarruf işlemidir ve TMK m.640/2 uyarınca oybirliği gerektirir. Bir mirasçı imza vermezse gelir kesilebilir.

Bu kilidi açmak için TMK m.640/3 uyarınca tereke temsilcisi atanması istenebilir; talep mirasçılardan yalnızca biri tarafından yapılabilir.

Terekede Telif Nasıl Tespit Edilir?

Telif hakkı tescile bağlı olmadığından tapu gibi görünür bir kayıtta yer almaz. Bu nedenle terekede telif bulunup bulunmadığı ancak fiilî araştırmayla ortaya çıkar.

Üçüncü satır en güvenilir izdir: hesaba düzenli aralıklarla gelen ödemeler, hangi kurumdan geldiğini de gösterir ve oradan sözleşmeye ulaşılır.

Altıncı satır ise sıkça atlanır: yayımlanmamış eserler de korunur ve terekeye girer. El yazması metinler, tamamlanmamış besteler ve taslaklar bu kapsamdadır.

Bu araştırma için TMK m.589 kullanılabilir: hâkim, tereke için gerekli olan bütün önlemleri alma yetkisine sahiptir ve ilgili kurumlara müzekkere yazdırılması istenebilir.

Talep mirasçılardan yalnızca biri tarafından yapılabilir ve TMK m.640/4 uyarınca sağlanan korumadan hepsi yararlanır.

Telif Geliri Vergi ve Paylaşmada Nasıl Ele Alınır?

İkinci satır beyan aşamasında en çok atlanan kalemdir: mali hakkın kendisi bir malvarlığı değeridir ve beyanda gösterilmelidir. Yalnızca birikmiş alacağın bildirilmesi eksik beyan oluşturur.

Üçüncü satır ise ayrımı netleştirir: ölümden sonra doğan telif gelirleri terekeye değil, mirasçıların kendi gelir beyanlarına konu olur ve payları oranında bölüşülür.

Paylaşmada ise mali haklar bölünemeyen bir değer gibi ele alınabilir: TMK m.651/1 uyarınca bir mirasçıya özgülenip fark TMK m.642/3 uyarınca para ile denkleştirilebilir.

Bu, özellikle eserin yönetimini sürdürmek isteyen bir mirasçı varsa en işlevsel çözümdür; hak tek elde toplanır ve sözleşme süreçleri tıkanmaz.

Mirasçıların Sık Yaptığı Dört Hata

Dördüncü satır bakımından mirasçının eli aslında güçlüdür: tecavüzün durdurulması koruma niteliğinde olduğundan mirasçılardan biri tek başına harekete geçebilir ve diğerlerinin onayını beklemesi gerekmez.

Buna karşılık tazminat talebi terekeye ait bir alacağın tahsiline yöneldiğinden birlikte hareket gerekir; anlaşma yoksa tereke temsilcisi atanmalıdır.

Üçüncü satır ise süreye bağlı kesin bir kayıptır: alan adı yenilenmezse süresi dolar ve geri alınamaz. Marka veya işletme değeri taşıyan alan adlarında bu ciddi bir zarardır.

İlk iki satır ise en kolay önlenebilir olanlardır: mirasçılık belgesiyle yapılacak yazılı bildirimler, gelir akışını kesintisiz sürdürür.

Manevi Haklar: Devredilmez ama Korunabilir

Telif hakkı iki gruba ayrılır ve miras bakımından tümüyle farklı işlerler. Bu ayrım bilinmediğinde mirasçılar ya sahip olmadıkları bir hakkı ileri sürer ya da sahip oldukları hakkı kullanmaz.

Üçüncü satır ince ama işlevsel bir ayrım içerir: manevi haklar mirasa konu olmaz, ancak bunları kullanma yetkisi kanunda belirlenen kişilere geçebilir.

Yani mirasçı hakkın sahibi olmaz; buna karşılık eser sahibinin adının belirtilmemesi veya eserde izinsiz değişiklik yapılması hâlinde müdahalenin durdurulmasını isteyebilir.

İkinci satır ise terekeyi ilgilendiren kısmı gösterir: mali haklar terekeye girer ve telif gelirleri de terekenin parçasıdır.

Nüsha Mülkiyeti ile Telif Hakkı Aynı Şey Değildir

İlk iki satır uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran noktadır: bir tablonun veya el yazması metnin fiziki nüshasına sahip olmak, o eser üzerindeki mali hakları kazandırmaz.

Nüsha bir taşınır maldır ve terekeye girer; telif hakkı ise ayrı bir haktır. İkisi paylaşmada farklı mirasçılara düşebilir.

Bu nedenle taksim sözleşmesinde her ikisi ayrı ayrı yazılmalıdır: “tablo X’e, eser üzerindeki mali haklar Y’ye” gibi bir düzenleme mümkündür ve sonradan tartışmayı önler.

Dördüncü satır ise araştırma yükümlülüğünü doğurur: yayımlanmamış taslaklar da korunur ve ekonomik değer taşıyabilir.

Yazılım, Fotoğraf ve Çeviri: Atlanan Eser Türleri

Üçüncü satır sıkça atlanır: çeviri bir işlenme eseridir ve çevirmene ayrı bir hak doğurur. Muris çevirmen ise bu haklar da terekeye girer ve gelir üretmeye devam edebilir.

Beşinci satır ise yeni bir gelir kalemidir: dijital platformlarda yayımlanan eğitim içerikleri ölümden sonra da satılmaya devam eder. Platform hesapları ve ödeme kayıtları araştırılmalıdır.

Birinci satırda ise erişim sorunu öne çıkar: kaynak kod ve depo erişim bilgileri bilinmiyorsa yazılımın ekonomik değeri fiilen kullanılamaz hâle gelir.

Bu kalemlerin hiçbiri tapu veya sicil gibi görünür bir kayıtta yer almadığından, terekenin tespiti talebiyle ilgili kuruluşlara müzekkere yazdırılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Babamın yayınevi sözleşmesini feshedebilir miyiz?

Tek taraflı olarak feshedemezsiniz. Sözleşmeden doğan hak ve borçlar terekeye dahildir; süre, kapsam ve fesih koşulları aynen uygulanmaya devam eder.

Telif ödemeleri bize nasıl yönlendirilir?

Karşı tarafa mirasçılık belgesiyle birlikte yazılı bildirim yapılması gerekir. Bildirim yapılmadıkça yayınevi veya platform eski hesaba ödeme yaparak borcundan kurtulabilir.

Bir mirasçı yeni baskıya izin vermiyor, ne yapabiliriz?

Mali haklar elbirliği mülkiyetine tabi olduğundan tasarruf kural olarak oybirliği gerektirir. Miras taksim sözleşmesiyle hakların bir mirasçıya özgülenmesi, paylı mülkiyete geçiş veya tereke temsilcisi atanması değerlendirilebilir.

Yazılım da telif kapsamında mı?

Evet, bilgisayar programları eser olarak korunur. Ancak kaynak koda ve depo erişimlerine ulaşılamazsa hak fiilen kullanılamaz hâle gelebilir; bu bilgiler envantere alınmalıdır.

Koruma süresi dolarsa telif geliri tümüyle biter mi?

Mali haklar sona erer ve eser serbestçe çoğaltılıp yayımlanabilir; bu nedenle telif geliri kesilir. Bu yüzden terekedeki telif hakkının değeri, kalan koruma süresine göre belirlenmelidir.

Eser sahibinin adının belirtilmemesine karşı ne yapabiliriz?

Manevi haklar devredilmez; ancak bunları kullanma yetkisi kanunda belirlenen kişilere geçebilir. Bu kapsamda müdahalenin durdurulması istenebilir ve bu talep koruma niteliğinde olduğundan mirasçılardan biri tek başına harekete geçebilir.

Babamın tablosu bende, hakları da bana mı ait?

Hayır. Nüsha mülkiyeti ile eser üzerindeki mali haklar iki ayrı kalemdir. Tablonun fiziki nüshası size düşmüş olsa dahi mali haklar terekeye ait olmaya devam eder ve ayrıca paylaşılır.

Yayımlanmamış taslaklar da terekeye girer mi?

Evet. Koruma tescile bağlı olmadığından, yayımlanmamış metinler, besteler ve taslaklar da korunur ve ekonomik değer taşıyabilir. Bu nedenle kişisel arşiv de envantere alınmalıdır.

Çeviri için ayrı bir hak doğar mı?

Evet. Çeviri işlenme eseri sayılır ve çevirmene ayrı bir hak doğurur. Muris çevirmen ise bu haklar da terekeye girer.

Telif geliri veraset beyanında nasıl gösterilir?

Ölüm öncesine ait birikmiş alacak ile mali hakkın kendisi terekeye aittir ve beyanda gösterilir. Ölümden sonra doğan gelirler ise mirasçıların payları oranında kendi gelirleridir.

Mali haklar bir mirasçıya bırakılabilir mi?

Evet. Bölünemeyen bir değer gibi ele alınarak TMK m.651/1 uyarınca bir mirasçıya özgülenebilir ve fark TMK m.642/3 uyarınca para ile denkleştirilebilir. Eserin yönetimini sürdürecek mirasçı varsa en işlevsel çözüm budur.

İzinsiz baskı yapılıyor, tazminat isteyebilir miyiz?

Tazminat terekeye ait bir alacağın tahsiline yöneldiğinden birlikte hareket gerekir. Anlaşma sağlanamıyorsa tereke temsilcisi atanması istenebilir. Buna karşılık tecavüzün durdurulması talebi koruma niteliğindedir ve tek mirasçı tarafından ileri sürülebilir.

Meslek birliği kaydını güncellemezsek ne olur?

Takip ve tahsilat kayıt üzerinden yürüdüğünden ödemeler aksayabilir. Mirasçılık belgesiyle başvurularak kaydın güncellenmesi gerekir.

Alan adı yenilenmezse geri alınabilir mi?

Süresi dolan alan adı kural olarak geri alınamaz ve üçüncü kişiler tarafından tescil edilebilir. Marka veya işletme değeri taşıyan alan adlarında bu kalıcı bir kayıptır; yenileme takvimi mutlaka takip edilmelidir.