Bir eser üzerindeki mali haklara ilişkin sözleşmenin yazılı yapılması ve devredilen ya da kullandırılan hakların tek tek gösterilmesi şarttır (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.52). Kanunun öngördüğü şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (Türk Borçlar Kanunu m.12/2). Eser sahibi mali haklarını süre, yer ve içerik bakımından sınırlı veya sınırsız, bedelli veya bedelsiz devredebilir ya da yalnızca kullanma yetkisi, yani ruhsat (lisans) verebilir (FSEK m.48). Sözleşmede aksi yazılmadıkça devir eserin çevirisini ve diğer işlenmelerini kapsamaz, her ruhsat da münhasır olmayan basit ruhsat sayılır (m.55 ve m.56). Hakkı devralan kişi bu hakkı kararlaştırılan veya makul süre içinde kullanmaz ve eser sahibinin menfaatleri esaslı biçimde zedelenirse, eser sahibi noter aracılığıyla süre verip sözleşmeden cayabilir (m.58). Bu kurallar 13 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüktedir; Nisan 2026’da Meclis’e sunulan değişiklik teklifi henüz kanunlaşmamıştır.
Bu rehber, eserini bir yayınevine, ajansa, yapımcıya veya müşterisine kullandıran yazar, besteci, fotoğrafçı, illüstratör, tasarımcı ve yazılımcılar ile bu hakları satın alan, lisanslayan veya alt lisansla dağıtan şirketler için yazıldı. Mali ve manevi hakların ayrımını, devir ile ruhsat arasındaki farkı, yazılı şekil ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartını, gelecekteki eserlere ilişkin taahhütleri, sözleşme sessiz kaldığında uygulanan yorum kurallarını, yazar ile yayınevi arasındaki yayım sözleşmesini, çalışan ve sipariş eserlerini, kullanılmayan hak için cayma hakkını, hakkın eser sahibine geri dönmesini, hak zincirinin kontrolünü ve sözleşme dışı kullanımda açılacak davaları Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu hükümleriyle anlatıyor. Sayfada cayma için süre veren ihtarname, caymaya itiraz davası ve lisans kapsamı dışında kullanım nedeniyle açılacak dava dilekçesi örnekleri yer alıyor. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m.1/B, 8-10, 13-27, 48-65, 66-71, 75-77; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.12, 14, 15, 72, 146, 147 ve 487-501; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4 ve 5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109 ve 389 (belirsiz alacak davasını düzenleyen m.107, 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır). FSEK’in Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metninde son değişiklik 7346 sayılı Kanunla 2021’de yapılmıştır; metin 13 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilmiştir. TBMM’deki 2/3634 esas numaralı değişiklik teklifinin durumu yazının sonunda anlatılmıştır.
Mali Haklar ve Manevi Haklar: Hangisi Devredilir?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eser sahibine iki tür hak tanır. Mali haklar eserden ekonomik olarak yararlanmayı sağlar ve sözleşmenin asıl konusudur. Manevi haklar ise eser ile sahibi arasındaki kişisel bağı korur. Kanun mali haklar için ayrıntılı bir sözleşme rejimi kurmuştur (m.48-62); manevi hakların özü ise sözleşmeyle bile ortadan kaldırılamaz.
Mali haklar (FSEK m.20-25)
| Hak | İçeriği | Sözleşmedeki karşılığı |
|---|---|---|
| İşleme hakkı (m.21) | Eseri çevirmek, uyarlamak, düzenlemek, başka bir türe dönüştürmek | Çeviri, uyarlama, senaryolaştırma, yeni sürüm, kısaltılmış baskı |
| Çoğaltma hakkı (m.22) | Eserin aslını veya kopyalarını her türlü yöntemle, kısmen veya tamamen, geçici veya sürekli çoğaltmak; bilgisayar programının yüklenmesi ve çalıştırılması da dâhil | Basım, dijital kopya, sunucuya yükleme, ambalaj ve broşür baskısı |
| Yayma hakkı (m.23) | Aslı veya çoğaltılmış nüshaları satmak, kiralamak, ödünç vermek, dağıtmak; yurt dışında çoğaltılan nüshaları ithal etmek | Kitapçı ve e-ticaret satışı, ithalat, kiralama |
| Temsil hakkı (m.24) | Eseri umumi mahallerde okumak, çalmak, oynamak, göstermek | Konser, tiyatro, mağaza ve otel müziği, fuar gösterimi |
| Umuma iletim hakkı (m.25) | Radyo, televizyon, uydu, kablo ve internet yoluyla iletmek; kişilerin seçtikleri yer ve zamanda erişimine sunmak | Televizyon yayını, dijital platform, internet sitesi, sosyal medya |
Mali haklar birbirine bağlı değildir; birinin devri veya kullanılması diğerini etkilemez (m.20/1). Bu kural sözleşme uygulamasının temelidir: kitabın basım ve satış hakkını alan yayınevi, aynı kitabı e-kitap olarak internette satma hakkını da almış sayılmaz; bunun için umuma iletim hakkının da sözleşmede ayrıca sayılması gerekir. Kanunun hakların “ayrı ayrı gösterilmesi” şartı (m.52) bu bağımsızlığın sonucudur.
Manevi haklar ve sözleşmeyle sınırlanabilirlikleri
| Manevi hak | İçeriği | Sözleşmenin etkisi |
|---|---|---|
| Umuma arz yetkisi (m.14) | Eserin umuma sunulup sunulmayacağına, zamanına ve tarzına karar vermek | Eserin sunuluş biçimi eser sahibinin şeref ve itibarını zedeliyorsa, yazılı izin verilmiş olsa bile yasaklanabilir; bu yetkiden sözleşmeyle vazgeçmek hükümsüzdür (m.14/3) |
| Adın belirtilmesi yetkisi (m.15) | Eserin adla, takma adla veya adsız yayımlanmasına karar vermek | Sözleşmede düzenlenebilir; eser sahipliği çekişmeliyse gerçek sahip tespit davası açabilir (m.15/3) |
| Eserde değişikliği yasaklama (m.16) | İzinsiz kısaltma, ekleme ve değişikliği önlemek | Teknik zorunluluk gereği değişiklikler yapılabilir; ancak şeref ve itibarı zedeleyen veya eserin niteliğini bozan değişiklikler, kayıtsız şartsız izin verilmiş olsa bile yasaklanabilir; bu yetkiden vazgeçmek hükümsüzdür (m.16/3) |
| Zilyet ve malike karşı haklar (m.17) | Güzel sanat eserinin aslından geçici yararlanma; malikin eseri bozmaması ve yok etmemesi | Malik, sözleşme şartlarına göre tasarruf eder ama eseri bozamaz ve yok edemez (m.17/2) |
Mali hakların koruma süresi eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder; ilk eser sahibi tüzel kişi ise süre aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıldır (m.27/1 ve 4). Süreler, ölüm veya aleniyet yılını izleyen yılın ilk gününden itibaren hesaplanır (m.26). Bu nedenle “süresiz” devir, uygulamada koruma süresinin sonuna kadar yapılmış devir anlamına gelir.
Devir mi, Ruhsat mı? Tam ve Basit Ruhsat
Eser sahibi veya mirasçıları mali haklarını süre, yer ve içerik bakımından sınırlı veya sınırsız, bedelli veya bedelsiz olarak başkalarına devredebilir. Mali hakları kullanma yetkisi de başka birine bırakılabilir; Kanun buna ruhsat der (m.48/1-2). Uygulamada “lisans” olarak anılan sözleşme, Kanundaki ruhsattır.
Devir, tam ruhsat ve basit ruhsat
| Konu | Devir | Tam ruhsat | Basit ruhsat |
|---|---|---|---|
| Ne geçer? | Mali hakkın kendisi | Münhasır kullanma yetkisi; hak sahibinde kalır | Münhasır olmayan kullanma yetkisi |
| Eser sahibi aynı yetkiyi başkasına verebilir mi? | Hayır; hak artık devralanındır | Hayır; yetki yalnız bir kişiye mahsustur | Evet |
| Uygulanan hükümler | Sözleşme ve FSEK m.48-59 | İntifa hakkına ilişkin hükümler | Hasılat kirasına ilişkin hükümler |
| Sözleşme sessizse | Devrin kapsamı dar yorumlanır | Tam ruhsat ancak açıkça kararlaştırılırsa vardır | Her ruhsat basit sayılır |
| Dayanak | m.48/1 | m.56/1 ve 3 | m.56/1-3 |
Hakkı veya ruhsatı eser sahibinden ya da mirasçılarından edinen kişi, bunu ancak onların yazılı muvafakatiyle başkasına devredebilir. İşleme hakkının devrinde, işleme hakkını devralan kişi hakkında da aynı yazılı muvafakat gerekir (m.49). Yayınevinin yabancı yayınevine çeviri hakkı satması, ajansın müşterisine kullanım hakkı bırakması veya yazılım şirketinin alt lisans vermesi bu hükme tabidir. Alt lisans yetkisi ana sözleşmede açıkça yazılmamışsa, zincirin sonundaki kullanıcı izinsiz kullanım iddiasıyla karşılaşabilir.
Şekil Şartı: Yazılılık ve Hakların Ayrı Ayrı Gösterilmesi
Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK m.52). Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir; bu şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m.12/2). Yazılı şekil için borç altına girenin imzası gerekir. Güvenli elektronik imza el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur (TBK m.14/1 ve m.15/1).
Şartın iki unsuru vardır ve ikisi de ayrı ayrı önemlidir. Yazılılık, sözlü anlaşmaların, telefon görüşmelerinin ve imzasız mesajlaşmaların mali hak devri veya ruhsat için yeterli olmadığı anlamına gelir. Hakların ayrı ayrı gösterilmesi ise “eser üzerindeki bütün haklar devredilmiştir” gibi genel bir ibarenin tek başına yeterli kabul edilmeme riskini doğurur. Devredilen veya kullandırılan her hak (işleme, çoğaltma, yayma, temsil, umuma iletim) sözleşmede adıyla sayılmalıdır. Kanunun eser sahibini koruyan bu kuralı, sözleşmenin dar yorumlanması kuralıyla birlikte işler (m.55 ve m.56; TBK m.489).
Telif sözleşmesinde bulunması gerekenler
| Unsur | Neden gerekli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Tarafların tam kimliği ve imzası | Yazılı şekil borç altına girenin imzasını gerektirir | TBK m.14 ve m.15 |
| Eserin kesin tanımı | Devrin konusu belirsizse sözleşme uygulanamaz; gelecekteki eserlerde ayrı rejim var | FSEK m.48/3 ve m.50 |
| Devir mi ruhsat mı; ruhsatsa tam mı basit mi | Sözleşme sessizse ruhsat basit sayılır | FSEK m.48 ve m.56/2 |
| Hakların tek tek sayılması | Mali haklar birbirinden bağımsızdır; sayılmayan hak geçmez | FSEK m.20/1 ve m.52 |
| Süre, ülke ve kullanım alanı | Belirli süre veya amaçla devredilen hak, süre veya amaç sona erince sahibine döner | FSEK m.48/1 ve m.59 |
| İşleme, çeviri ve yeni sürüm yetkisi | Aksi yazılmadıkça devir işlenmeleri kapsamaz | FSEK m.55; TBK m.495 |
| Alt lisans ve devir yetkisi | Devralan, eser sahibinin yazılı muvafakati olmadan devredemez | FSEK m.49 |
| Bedel, ödeme zamanı ve satış hesapları | Satışa bağlı bedelde hesap tutma ve belge yükümlülüğü | TBK m.496 ve m.497 |
| Kullanma yükümlülüğü ve süresi | Kullanılmayan hak için cayma hakkı doğar; önceden vazgeçme geçersizdir | FSEK m.58 |
| Ad belirtme ve değişiklik kuralları | Manevi hakların özünden vazgeçilemez; çerçevesi yazılmalıdır | FSEK m.14-16 |
Şekle aykırılığın sonuçları ağırdır. Geçersiz bir sözleşmeye dayanarak eseri kullanan şirket, hukuken izinsiz kullanıcı konumuna düşebilir. Bu durumda eser sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katını talep edebilir (FSEK m.68/1). Ödenen bedelin iadesi ise ayrıca sebepsiz zenginleşme hükümleriyle tartışılır. Bu yüzden geçmişte sözlü anlaşmayla veya yalnızca faturayla yürütülmüş işlerde, sonradan yazılı bir sözleşme veya muvafakat belgesi düzenlenmesi önemli bir korunma aracıdır.
Gelecekteki Eserler ve İleride Doğacak Haklar
Kanun, henüz meydana getirilmemiş eserler için tasarruf işlemi ile borçlanma işlemini birbirinden ayırır. Mali hakların devri veya ruhsat verilmesi gibi tasarruf işlemleri, henüz meydana getirilmemiş veya tamamlanacak bir esere ilişkinse batıldır (m.48/3). Buna karşılık bu işlemleri yapmayı taahhüt eden sözleşmeler, eser henüz meydana getirilmeden önce yapılmış olsa bile geçerlidir (m.50/1). Uygulamadaki karşılığı şudur: yazılacak bir kitap, çekilecek bir film müziği veya geliştirilecek bir yazılım için yapılan sözleşme bir taahhüttür; hakların kendisi eser ortaya çıktığında ve sözleşmeye uygun biçimde geçer.
Gelecekteki eserlere ilişkin özel kurallar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Eser sahibinin ileride meydana getireceği eserlerin tamamına veya belirli bir türüne ilişkin taahhüt | Taraflardan her biri, bildirimden bir yıl sonra hüküm doğurmak üzere feshedebilir | m.50/2 |
| Eser tamamlanmadan eser sahibi ölür, yeteneğini yitirir veya tamamlama kusursuz olarak imkânsızlaşır | Taahhüt kendiliğinden sona erer | m.50/3 |
| Diğer taraf iflas eder veya devraldığı hakları kullanamaz hâle gelir | Taahhüt kendiliğinden sona erer | m.50/3 |
| İleride çıkarılacak mevzuatın tanıyacağı muhtemel mali hakların devri | Batıldır | m.51/1 |
| Mali hakların ileride genişletilmesinden veya koruma süresinin uzatılmasından doğacak yetkilerin devri veya bunlardan vazgeçme | Batıldır | m.51/2 |
51 inci madde, yapay zekâ çağında yeniden önem kazanıyor. Meclis’te bekleyen değişiklik teklifi kanunlaşır ve yeni bir bedel veya lisans hakkı doğarsa, bugün imzalanan bir sözleşmedeki “ileride doğabilecek her türlü hak da devredilmiştir” ibaresi bu yeni hakları kapsamayacaktır. Bu tür ibareler mevcut hakların açıkça sayılmasının yerini tutmaz. Yapay zekâyla üretilen içeriklerin sahipliği için yapay zekâ ve telif hakkı rehberimize bakabilirsiniz.
Sözleşme Sessiz Kaldığında: Yorum Kuralları
Telif sözleşmeleri çoğu zaman eksik yazılır. Kanun bu boşlukları eser sahibi lehine dolduran yorum kuralları koymuştur. Bu kuralların ortak mantığı, sözleşmede açıkça yazılmayan bir yetkinin devralana geçmemiş sayılmasıdır.
Sözleşmede yazılmamışsa ne olur?
| Soru | Kanundaki cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Devir çeviriyi, uyarlamayı, yeni sürümü kapsar mı? | Hayır; aksi kararlaştırılmadıkça devir ve ruhsat işlenmelere şamil değildir | FSEK m.55 |
| Lisans münhasır mı? | Hayır; kanun veya sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça her ruhsat basittir | FSEK m.56/2 |
| Eserin aslını satın alan çoğaltabilir mi? | Hayır; nüsha mülkiyeti fikri hakları içermez | FSEK m.57/1 |
| Yayınevi kaç basım yapabilir? | Sözleşmede belirtilmemişse yalnızca bir basım | TBK m.491/1 |
| Yayınevine çeviri hakkı geçer mi? | Ancak sözleşmede açıkça belirtilmişse | TBK m.495 |
| Ayrı ayrı yayım hakkı, eserlerin bir arada basılmasına izin verir mi? | Hayır; tersi de geçerlidir | TBK m.494 |
| Yayımlatan bedel isteyebilir mi? | Evet; aksi kararlaştırılmadıkça bedel istenebilir, miktar belli değilse hâkim belirler | TBK m.496/1-2 |
| Belirli amaç veya süre için verilen hak ne zaman biter? | Amacın ortadan kalkması veya sürenin geçmesiyle hak eser sahibine döner | FSEK m.59/1 |
Yayım sözleşmesinde Türk Borçlar Kanunu aynı yaklaşımı genel bir kural olarak koyar: yayım sözleşmesiyle eser sahibinin hakları, ancak sözleşmenin ifasının gerektirdiği ölçüde ve süreyle yayımcıya geçer (TBK m.489/1). Sözleşmeyi hazırlayan taraf genellikle devralan şirket olduğundan, belirsizliğin sonuçlarına da çoğu zaman o katlanır.
Yayım Sözleşmesi: Yazar ile Yayınevi Arasındaki İlişki
Yayım sözleşmesi, bir fikir ve sanat eseri sahibinin veya halefinin eseri yayımlanmak üzere yayımcıya bırakmayı, yayımcının da onu çoğaltarak yayımlamayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.487). Bu sözleşmenin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (m.488). Türk Borçlar Kanunu yayım sözleşmesini Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki genel kuralların yanında ayrıca düzenler; iki kanun birlikte uygulanır.
Yayım sözleşmesinde tarafların başlıca hak ve borçları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hakların geçişi | Haklar, sözleşmenin ifasının gerektirdiği ölçüde ve süreyle yayımcıya geçer | TBK m.489/1 |
| Yayımlatanın sorumluluğu | Sözleşme anında yayımlatma ve telif hakkının bulunmamasından sorumludur; eserin daha önce başka yayımcıya verildiğini bildirmelidir | m.489/2-3 |
| Yayımlatanın tasarruf yasağı | Kararlaştırılan süre veya baskının tükenmesi için alışılmış süre geçmeden eser sahibi yayımcının zararına tasarrufta bulunamaz | m.490/1 |
| Basım sayısı | Belirtilmemişse tek basım; taraflar süreyi veya baskı adedini kararlaştırmak zorundadır | m.491/1-2 |
| Yeni basımın ihmali | Baskı tükendiği hâlde yeni basım yapılmazsa yayımlatan uygun süre verir; süre içinde basılmazsa sözleşmeden cayabilir | m.491/3 |
| Çoğaltma ve tanıtım | Yayımcı eseri kısaltma, ekleme ve değişiklik yapmadan çoğaltır, tanıtım ve dağıtımı yapar; fiyatı satışı güçleştirmeden belirler | m.492 |
| Düzeltme ve iyileştirme | Eser sahibi düzeltme ve iyileştirme yapabilir; yeni basımdan önce bu imkân verilmelidir | m.493 |
| Çeviri | Çeviri hakkı ancak açıkça kararlaştırılmışsa yayımcıya geçer | m.495 |
| Bedel | Aksi kararlaştırılmadıkça bedel istenebilir; satışa bağlı bedelde yayımcı satış hesaplarını tutmak ve belgelemekle yükümlüdür | m.496 ve m.497/2 |
| Yayımcının iflası | Yayımlatan eseri başka yayımcıya verebilir; muaccel olmamış borç için güvence gösterilmişse veremez | m.500/2 |
| Sipariş üzerine yayım | Yayımcının planına göre eser meydana getirenler yalnızca kararlaştırılan ücrete hak kazanır; mali haklar yayımcıya ait olur | m.501 |
Satışa bağlı telif ücretlerinde en sık uyuşmazlık, satış hesaplarının hiç verilmemesi veya eksik verilmesidir. Yayımcı satış hesaplarını tutmak, çıkarmak ve teamüle uygun ispat edici belgeleri hazırlamakla yükümlüdür (TBK m.497/2). Hesap verilmezse eser sahibi önce hesap ve belge ister, gerekirse kısmi dava açar; talep aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir (HMK m.109/4). Telif gelirlerinin vergilendirilmesi için telif kazançları istisnası rehberimize bakabilirsiniz.
Çalışan ve Siparişle Yapılan Eserler
Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir. Ancak aralarındaki özel sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakları onları çalıştıran veya atayan kişi kullanır. Tüzel kişilerin organları için de aynı kural geçerlidir (FSEK m.18/1-2). Bir eserin yapımcısı veya yayımcısı ise mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir (m.18/3).
Fotoğrafçıya yaptırılan çekimlerde hakların devri ve izinsiz kullanımın sonuçları için fotoğraf ve görsellerin izinsiz kullanımı rehberimize bakabilirsiniz.
Kim kullanır? Tipik durumlar
| Durum | Mali hakları kim kullanır? | Dayanak ve dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Çalışanın görevi sırasında yazdığı yazılım, metin veya tasarım | Kural olarak işveren | FSEK m.18/2; iş tanımı ve iş sözleşmesindeki hükümler belirleyici |
| Çalışanın görev dışında, kendi zamanında yaptığı eser | Çalışan | m.18/2 kuralı işlerini görürken meydana getirilen eserlerle sınırlıdır |
| Serbest çalışan, ajans veya yazılımcıya sipariş edilen iş | Sözleşmeyle devredilmedikçe eser sahibi | m.18/3, m.48 ve m.52; ücretin ödenmesi tek başına hak devri sayılmaz |
| Yayımcının planına göre yazdırılan eser | Yayımcı | TBK m.501 |
| Birden çok kişinin ayrılmaz bütün oluşturan ortak eseri | Sözleşme veya hizmet şartlarında aksi yoksa, eser sahiplerini bir araya getiren gerçek veya tüzel kişi | FSEK m.10/4; sinema eseri ile ilgili haklar saklıdır |
Uygulamadaki en tehlikeli boşluk, serbest çalışan tasarımcı, fotoğrafçı veya yazılımcıyla yürütülen işlerdir. Sipariş veren şirket, ücreti ödediği için işin kendisine ait olduğunu düşünür. Oysa çalışan eserine ilişkin 18 inci maddenin ikinci fıkrası iş ilişkisi içindeki çalışanlar içindir; serbest çalışandan hak edinilmesi yazılı ve hakları tek tek sayan bir sözleşme gerektirir (m.52). Patent alanındaki benzer düzen için çalışan buluşu, yazılım sözleşmelerindeki kaynak kod ve mali hak hükümleri için yazılım geliştirme ve SaaS sözleşmeleri rehberlerimize bakabilirsiniz.
Hak Kullanılmazsa: Eser Sahibinin Cayma Hakkı
Mali bir hak veya ruhsat edinen kişi, kararlaştırılan süre içinde, süre belirlenmemişse durumun gerektirdiği uygun bir süre içinde hak ve yetkilerinden gereği gibi yararlanmaz ve bu yüzden eser sahibinin menfaatleri esaslı biçimde ihlal edilirse, eser sahibi sözleşmeden cayabilir (FSEK m.58/1). Bu hüküm, hakları alıp eseri rafta bekleten yayınevlerine, yapımcılara ve lisans sahiplerine karşı eser sahibinin en güçlü aracıdır.
Cayma hakkının kullanılması (FSEK m.58)
| Aşama | Kural | Fıkra |
|---|---|---|
| Şart | Hak kararlaştırılan veya uygun süre içinde gereği gibi kullanılmamış ve eser sahibinin menfaatleri esaslı biçimde ihlal edilmiş olmalı | m.58/1 |
| Süre verme | Eser sahibi, hakların kullanılması için noter aracılığıyla karşı tarafa uygun bir süre vermek zorundadır | m.58/2 |
| Süre vermeye gerek olmayan hâller | Hakkın kullanılması devralan için imkânsızsa, devralan kullanmayı reddederse veya süre verilmesi eser sahibinin menfaatlerini esaslı biçimde tehlikeye düşürecekse | m.58/2 |
| Caymanın tamamlanması | Süre sonuçsuz geçerse veya süreye gerek yoksa noter aracılığıyla yapılacak bildirimle | m.58/3 |
| Caymaya itiraz davası | Cayma bildiriminin tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra açılamaz | m.58/3 |
| Devralanın tazminatı | Devralanın kusuru yoksa veya eser sahibinin kusuru daha ağırsa, hakkaniyet gerektiriyorsa uygun bir tazminat istenebilir | m.58/4 |
| Önceden vazgeçme | Cayma hakkından önceden vazgeçme ve bu hakkın iki yıldan uzun süre kullanılmasını engelleyen kayıtlar hükümsüzdür | m.58/5 |
Dört haftalık süre devralan bakımından kritik önemdedir. Cayma bildirimini alan yayınevi, yapımcı veya lisans sahibi, caymanın şartlarının oluşmadığını düşünüyorsa bildirimin tebliğinden itibaren dört hafta içinde caymaya itiraz davası açmalıdır. Bu süre geçtikten sonra dava açılamaz (m.58/3). Yayım sözleşmesinde ayrıca, baskı tükendiği hâlde yeni basım yapılmaması özel bir cayma sebebidir (TBK m.491/3).
Süre veya Amaç Sona Erince: Hakkın Eser Sahibine Dönmesi
Eser sahibi veya mirasçıları mali bir hakkı belirli bir amaç için veya belirli bir süre için devretmişlerse, amacın ortadan kalkması veya sürenin geçmesiyle hak kendiliğinden sahibine döner. Belirli amaç veya süre için verilen ruhsatlar da bu hâllerde sona erer (FSEK m.59/1-2). Bu kural, süresi biten lisansla kullanıma devam edilen dosyalarda izinsiz kullanımın başladığı anı belirler: süre bittikten sonraki kullanım artık sözleşmeye değil, izinsiz kullanıma ilişkin hükümlere tabidir (m.68).
Hakkı devralan kişinin ölümü veya iflası ise, sözleşmeyle devrine izin verilmemiş bir hakkın kendiliğinden dönmesine yol açmaz; meğer ki işin niteliği gereği hakkın kullanılması devralanın şahsına bağlı olsun (m.59/1). Gelecekteki eserlere ilişkin taahhütlerde ise diğer tarafın iflası veya hakları kullanamaz duruma düşmesi taahhüdü kendiliğinden sona erdirir (m.50/3). Yayım sözleşmesinde yayımcının iflası hâlinde yayımlatan eseri başka yayımcıya verebilir (TBK m.500/2).
Hak Zinciri: Yetkisiz Kişiden Alınan Hak Korunmaz
Telif hukukunda iyi niyetli edinim korunmaz. Mali bir hakkı veya ruhsatı devretmeye yetkili olmayan kimseden edinen kişi, iyi niyetli olsa bile korunmaz (FSEK m.54/1). Yetkisi olmadan hak devreden veya ruhsat veren kişi ise, karşı tarafın bunu bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat etmedikçe tasarrufun hükümsüz kalmasından doğan zararı tazmin eder; kusur varsa mahkeme hakkaniyet gerektiriyorsa daha geniş bir tazminata hükmedebilir (m.54/2). Hak devreden veya ruhsat veren kişi, hakkın varlığını da garanti eder (m.53/1).
Hak satın alırken veya lisans alırken kontrol listesi
| Kontrol | Neden? | Dayanak |
|---|---|---|
| Eser sahibinin kim olduğu; birden çok eser sahibi varsa hepsinin rızası | Ortak eserde eser sahipleri birlikte hareket eder; ayrılmaz bütünlerde birlik hükümleri uygulanır | FSEK m.8-10 |
| Karşı tarafın hakkı nereden edindiği; zincirdeki bütün sözleşmeler | Yetkisiz kişiden edinilen hak korunmaz | m.54/1 |
| Zincirdeki her devirde eser sahibinin yazılı muvafakati | Devralan, ancak eser sahibinin yazılı muvafakatiyle devredebilir | m.49 |
| Daha önce aynı hak için başkasına tam ruhsat veya devir yapılıp yapılmadığı | Aynı hak ikinci kez devredilemez; yayımlatan önceki yayımı bildirmekle yükümlüdür | m.56; TBK m.489/3 |
| Hakların koruma süresi | Süresi dolan eser herkesin kullanımına açıktır | m.26 ve m.27 |
| Haciz veya rehin kaydı | Mali haklar belirli şartlarla haciz ve rehne konu olabilir | m.61 ve m.62 |
| Kayıt ve tescil belgeleri | Sinema ve müzik eserlerinde yapımcıların kayıt yükümlülüğü vardır; diğer eserlerde isteğe bağlı kayıt ispat kolaylığı sağlar | m.13/3 |
Haciz, Rehin ve Miras
Mali hakların cebri icra ve miras bakımından durumu
Marka, patent ve tasarım gibi sınai mülkiyet haklarının devri, lisansı ve rehni ise farklı şekil ve sicil kurallarına tabidir; bunları marka ve patent devri, lisansı ve rehni rehberimizde anlattık.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Henüz alenileşmemiş eserin müsveddesi ve bu eser üzerindeki mali haklar (sinema eserleri hariç) | Haciz, rehin ve hapis hakkına konu olamaz | FSEK m.61 |
| Alenileşmiş eser üzerindeki mali haklar | Eser sahibinin manevi menfaatlerini ihlal etmemek şartıyla haciz ve rehne konu olabilir | m.62/1-3 |
| Eser sahibinin telif sözleşmelerinden doğan para alacakları | Haciz ve rehne konu olabilir | m.62/1-4 |
| Rehin sözleşmesi | Yazılı yapılmalı ve rehnedilen haklar ayrı ayrı gösterilmeli | m.62/2 |
| Miras | Mali haklar miras yoluyla geçer; ölüme bağlı tasarruf yapılabilir | m.63 |
| Birden çok mirasçı | Mirasçılık temsilcisi mali haklar üzerindeki işlemler için mirasçıların kararını almak zorundadır | m.65 |
Telif haklarının mirası ve terekedeki lisans gelirlerinin paylaşımı için telif hakkının mirası ve terekede lisans ve telif geliri paylaşımı, boşanmada telif ve marka haklarının durumu için marka, telif hakkı ve YouTube kanalı boşanmada paylaşılır mı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Sözleşme Dışı Kullanım: Davalar, Görevli Mahkeme ve Süreler
Sözleşmenin kapsamı dışına çıkan kullanım, yalnızca sözleşmeye aykırılık değil, aynı zamanda mali haklara tecavüzdür. Süresi biten lisansla kullanmaya devam etmek, yalnız Türkiye için verilen hakla yurt dışında kullanmak, basılı yayın için verilen hakla eseri internette yayımlamak veya izin verilmeyen bir uyarlama yapmak bu kapsamdadır. Eser sahibi bu durumda hem sözleşmeden hem de Kanundan doğan haklarını kullanabilir.
Hak sahibinin talepleri
| Talep | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Tecavüzün ref’i | Tecavüzün kaldırılması; işletmenin temsilcisi veya çalışanı tarafından yapılmışsa işletme sahibine karşı da; kusur şart değil | FSEK m.66 |
| Tecavüzün men’i | Tecavüz tehlikesinin veya tekrarının önlenmesi | m.69 |
| Üç kat bedel | Sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı | m.68/1 |
| Maddi tazminat ve kârın verilmesi | Kusur varsa haksız fiil hükümlerine göre tazminat; tecavüzle elde edilen kârın verilmesi, bu hâlde 68 inci maddeye göre istenen bedel indirilir | m.70/2-3 |
| Manevi tazminat | Manevi hakların ihlali hâlinde; para yerine veya yanında başka bir manevi tazminat şekli | m.70/1 |
| Adın konulması ve ilan | Ad hiç konulmamış veya yanlış konulmuşsa nüshalara adın eklenmesi; hükmün en fazla üç gazetede ilanı | m.67/2 |
| İhtiyati tedbir | Esaslı zarar veya ani tehlikenin önlenmesi için dava öncesinde veya sonrasında bir işin yapılması veya yapılmaması | m.77/1 |
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan davalarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; böyle bir mahkeme bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi bakar (FSEK m.76/1; SMK m.156/1). Eser sahibi, tecavüzün ref’i ve men’i davasını ikamet ettiği yerde de açabilir (FSEK m.66/5). Davacı iddiasının doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturacak delil sunarsa, mahkeme kullanandan izin belgelerini veya kullanılan eserlerin listesini isteyebilir; bunların sunulamaması haksız kullanım karinesi doğurur (m.76/2).
Fikri mülkiyet mevzuatından ve yayım sözleşmesinden doğan davalar ticari davadır (TTK m.4/1-c ve d). Konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A/1). Tespit, men ve ref’ gibi para dışı talepler için bu şart aranmaz. Sözleşmeden doğan alacaklarda kural on yıllık zamanaşımıdır; dönemsel edimlerde beş yıllık süre gündeme gelebilir (TBK m.146 ve m.147/1). İzinsiz kullanımdan doğan tazminat taleplerinde ise haksız fiil zamanaşımı uygulanır (TBK m.72). Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, eseri izinsiz çoğaltma ve yayma bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir ve soruşturma şikâyete bağlıdır (FSEK m.71/1-1 ve m.75). İnternetteki ihlaller için internette telif hakkı ihlali, korsan nüshalar için korsan yayın ve bandrolsüz satış rehberlerimize bakabilirsiniz.
Meclis’teki Değişiklik Teklifi: Kanunlaştı mı?
5846 sayılı Kanunda değişiklik öngören bir kanun teklifi 8 Nisan 2026’da TBMM’ye sunuldu ve 2/3634 esas numarasıyla komisyona havale edildi. Teklif, dijital kullanımlar için genişletilmiş toplu lisanslama, yapay zekâ sistemlerinin eğitiminde eser kullanımına ve yapay zekâ çıktılarının ticari kullanımına ilişkin lisans ve bedel düzeni ile tek durak ofis ilkesini içeriyor. Bu yazının hazırlandığı 13 Kasım 2026 itibarıyla teklif kanunlaşmamıştır: Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel FSEK metninde son değişiklik 2021 tarihli 7346 sayılı Kanunla yapılmıştır. Bu nedenle yukarıda anlatılan sözleşme kuralları aynen geçerlidir.
Umuma açık mahallerin meslek birliklerinden lisans alma yükümlülüğünü ve tarife düzenini işletmede müzik yayını ve telif rehberimizde anlattık.
Teklif kanunlaşırsa iki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, ileride çıkarılacak mevzuatın tanıyacağı mali hakların önceden devri batıl olduğundan (m.51), yeni doğacak bedel hakları bugünkü sözleşmelerle devralınamaz. İkincisi, yayınevleri, müzik şirketleri ve yazılım firmaları mevcut sözleşmelerinde yapay zekâ eğitimi ve çıktı kullanımına ilişkin hükümleri yeniden değerlendirmek zorunda kalabilir. Teklifin ayrıntıları yasalaşma sürecinde değişebileceğinden, sözleşmeler kanunlaşan metne göre güncellenmelidir.
Cayma İçin Süre Veren İhtarname Örneği
Romanının basım, satış ve e-kitap haklarını tam ruhsatla beş yıl süreyle bir yayınevine veren, ancak sözleşmede öngörülen sürede eseri yayımlanmayan yazar adına cayma hakkının kullanılmasından önce gönderilecek ihtarname için örnektir. Kanun bu bildirimin noter aracılığıyla yapılmasını şart koşar; süre dolduktan sonra cayma da ayrı bir noter bildirimiyle tamamlanır.
… NOTERLİĞİ ARACILIĞIYLA
İHTARNAME
Keşideci: … (adres, T.C. kimlik numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Muhatap: … Yayıncılık Limited Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Konu: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.58 uyarınca hakların kullanılması için süre verilmesidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, “…” adlı romanın yazarıdır. Taraflar arasında … tarihinde imzalanan yayım sözleşmesiyle müvekkil, eser üzerindeki çoğaltma, yayma ve umuma iletim haklarını Türkiye için ve beş yıl süreyle tam ruhsat olarak şirketinize vermiştir (5846 sayılı Kanun m.48, m.52 ve m.56; 6098 sayılı Kanun m.487 ve m.488).
2. Sözleşmenin … maddesine göre eser, sözleşmenin imzasından itibaren on iki ay içinde basılarak satışa sunulacak ve aynı tarihte e-kitap olarak yayımlanacaktı. Aradan yirmi ay geçmesine rağmen eser ne basılmış ne de e-kitap olarak yayımlanmıştır. Müvekkilin … ve … tarihli e-postalarına cevap verilmemiştir.
3. Müvekkilin telif bedeli sözleşmeye göre satış adedine bağlı olduğundan bugüne kadar hiçbir gelir elde edilememiştir. Ruhsat tam ruhsat olduğu için müvekkil eseri başka bir yayınevine de verememektedir. Bu durum, haklarınızı kararlaştırılan süre içinde gereği gibi kullanmamanız nedeniyle müvekkilin menfaatlerinin esaslı biçimde ihlal edilmesidir (5846 sayılı Kanun m.56/1 ve m.58/1; 6098 sayılı Kanun m.490/1).
4. Sözleşmenin “yayınevi eseri uygun gördüğü zamanda yayımlar” şeklindeki … maddesi bu sonucu değiştirmez. Cayma hakkından önceden vazgeçme geçerli olmadığı gibi, bu hakkın iki yıldan fazla süreyle ileri sürülmesini engelleyen kayıtlar da hükümsüzdür (5846 sayılı Kanun m.58/5).
SONUÇ VE İSTEM
5. Bu ihtarnamenin tebliğinden itibaren altmış gün içinde eserin sözleşmeye uygun biçimde basılarak satışa sunulmasını ve e-kitap olarak yayımlanmasını; bu süre içinde haklarınızı gereği gibi kullanmamanız hâlinde müvekkilin noter aracılığıyla yapacağı bildirimle sözleşmeden cayacağını, cayma ile birlikte eser üzerindeki bütün hakların müvekkile döneceğini ve müvekkilin uğradığı zararlara ilişkin talep haklarının saklı olduğunu 5846 sayılı Kanunun 58 inci maddesi uyarınca ihtar ederim.
Keşideci Vekili
Av. …
Caymaya İtiraz Davası Dilekçesi Örneği
Eseri yayımlamış, satışını sürdüren ve ikinci basım için yazardan düzeltilmiş metni bekleyen bir yayınevine, süre verilmeden doğrudan cayma bildirimi gönderilmesi üzerine açılacak dava için örnektir. Dava, cayma bildiriminin tebliğinden itibaren dört hafta içinde açılmalıdır; bu süre geçtikten sonra caymaya itiraz edilemez.
… NÖBETÇİ FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİNE
İhtiyati tedbir talepli
Davacı: … Yayıncılık Anonim Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Davalı: … (adres, T.C. kimlik numarası)
Dava Konusu: Davalının … Noterliğinin … tarihli ve … yevmiye numaralı cayma bildiriminin geçersiz olduğunun ve taraflar arasındaki … tarihli yayım sözleşmesinin devam ettiğinin tespiti
AÇIKLAMALAR
1. Davalı, “…” adlı eserin yazarıdır. Taraflar arasında … tarihinde yazılı olarak imzalanan yayım sözleşmesiyle davalı, eser üzerindeki çoğaltma, yayma ve umuma iletim haklarını Türkiye için yedi yıl süreyle müvekkile tam ruhsat olarak vermiştir. Sözleşme yazılı şekilde yapılmış ve haklar tek tek gösterilmiştir (5846 sayılı Kanun m.48, m.52 ve m.56; 6098 sayılı Kanun m.487 ve m.488).
2. Müvekkil eserin ilk basımını sözleşmede öngörülen süre içinde … adet olarak yapmış, eseri bütün kitapçı zincirlerinde ve e-ticaret sitelerinde satışa sunmuş, e-kitap sürümünü yayımlamış ve tanıtım için … TL harcamıştır. Davalıya … ve … tarihli satış hesapları ile telif ödemeleri gönderilmiştir. Basım, dağıtım ve tanıtım belgeleri ektedir (6098 sayılı Kanun m.492 ve m.497).
3. Davalı, … tarihinde tebliğ edilen bildirimle, ikinci basımın yapılmadığı gerekçesiyle sözleşmeden caydığını bildirmiştir. Cayma hakkı, devralanın haklarını kararlaştırılan veya uygun süre içinde gereği gibi kullanmamasına ve bu nedenle eser sahibinin menfaatlerinin esaslı biçimde ihlal edilmesine bağlıdır. Müvekkil haklarını eksiksiz kullanmaktadır; eser hâlen satıştadır ve davalının satış hesapları üzerinden düzenli gelir elde ettiği belgelerle sabittir (5846 sayılı Kanun m.58/1).
4. İkinci basımın henüz yapılmamasının sebebi ilk baskının tükenmemiş olmasıdır. Yayımcının yeni basım yapma yükümlülüğü baskının tükenmesiyle doğar ve bu hâlde dahi yayımlatanın önce uygun bir süre vermesi gerekir (6098 sayılı Kanun m.491/3). Kaldı ki müvekkil, davalının ikinci basım için yapmak istediğini bildirdiği düzeltmeleri beklemektedir. Yayımcı, eser sahibine düzeltme ve iyileştirme imkânı vermeden yeni basım yapamaz; davalı düzeltilmiş metni müvekkilin … tarihli yazısına rağmen bugüne kadar teslim etmemiştir (6098 sayılı Kanun m.493/2).
5. Davalı, cayma bildiriminden önce müvekkile noter aracılığıyla hakların kullanılması için bir süre vermemiştir. Süre verilmesine gerek olmayan hâller, hakkın kullanılmasının imkânsız olması, devralanın kullanmayı reddetmesi veya süre verilmesinin eser sahibinin menfaatlerini esaslı biçimde tehlikeye düşürmesidir; somut olayda bunların hiçbiri yoktur. Süre verilmeden yapılan cayma bildirimi bu nedenle de hüküm doğurmaz (5846 sayılı Kanun m.58/2 ve 3).
6. Dava, cayma bildiriminin tebliğinden itibaren dört haftalık süre içinde açılmıştır (5846 sayılı Kanun m.58/3).
7. Davalı, cayma bildiriminde eseri başka bir yayınevine vereceğini açıkça belirtmiştir. Davalının dava süresince eseri üçüncü bir yayınevine yayımlatması, müvekkilin tam ruhsatını ve yaptığı yatırımı telafisi güç biçimde zedeleyecektir. Bu nedenle davalının eser üzerinde müvekkilin zararına olacak tasarruflarda bulunmasının ve eseri başka bir yayınevine yayımlatmasının ihtiyati tedbir yoluyla önlenmesi gerekmektedir (5846 sayılı Kanun m.77/1; 6098 sayılı Kanun m.490/1; 6100 sayılı Kanun m.389).
8. Aksi kanaat hâlinde ve kabul anlamına gelmemek kaydıyla, müvekkilin hakkı kullanmamakta kusuru bulunmadığından ve gecikme davalının düzeltilmiş metni teslim etmemesinden kaynaklandığından müvekkilin hakkaniyete uygun tazminat isteme hakkı doğmuştur. Bu talep, dava şartı arabuluculuk sürecinin ardından ayrıca ileri sürülecektir (5846 sayılı Kanun m.58/4; 6102 sayılı Kanun m.5/A).
9. Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi görevli, davalının yerleşim yeri mahkemesi olarak Mahkemeniz yetkilidir (5846 sayılı Kanun m.76/1; 6100 sayılı Kanun m.6). Dava, konusu bir miktar para olmayan tespit istemine ilişkin olduğundan dava şartı arabuluculuk hükmü uygulanmaz (6102 sayılı Kanun m.5/A/1).
HUKUKİ SEBEPLER
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.48, 52, 56, 58, 76 ve 77; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.487-493 ve 497; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4 ve 5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6, 106 ve 389-392.
DELİLLER
Yayım sözleşmesi, basım ve dağıtım belgeleri, e-kitap yayın kayıtları, tanıtım harcamalarına ilişkin faturalar, satış hesapları ve telif ödeme dekontları, stok ve depo kayıtları, taraflar arasındaki yazışmalar, cayma bildirimi ve tebliğ belgesi, bilirkişi incelemesi, tanık ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
10. Açıklanan nedenlerle; öncelikle ihtiyati tedbir yoluyla davalının dava süresince eseri başka bir yayınevine yayımlatmasının ve eser üzerinde müvekkilin zararına tasarrufta bulunmasının önlenmesine; yargılama sonunda davalının … tarihli cayma bildiriminin geçersiz olduğunun ve taraflar arasındaki yayım sözleşmesinin devam ettiğinin tespitine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Davacı Vekili
Av. …
Lisans Kapsamı Dışında Kullanım Nedeniyle Dava Dilekçesi Örneği
Ambalaj karakterini yalnızca Türkiye’de, iki yıl süreyle ve ambalaj baskısı için basit ruhsatla kullandıran bir illüstratörün, süre bittikten sonra kullanıma devam eden, karakteri televizyon reklamında hareketlendiren ve ihracat ambalajlarında kullanan şirkete karşı açacağı dava için örnektir. Bedel ve tazminat talepleri için dava şartı arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olması gerekir.
… NÖBETÇİ FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİNE
İhtiyati tedbir talepli
Davacı: … (adres, T.C. kimlik numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Davalı: … Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Dava Konusu: Mali ve manevi haklara tecavüzün tespiti, ref’i ve men’i; FSEK m.68 uyarınca bedel ile manevi tazminat (fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik … TL bedel ile … TL manevi tazminat); hükmün ilanı
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, davalının çocuk bisküvisi ambalajlarında kullanılan “…” adlı çizgi karakterin yaratıcısı ve eser sahibidir. Karakter, müvekkilin kişisel özelliklerini taşıyan özgün bir resim eseridir. Karakterin ilk çizimleri, tarihli taslak dosyaları ve müvekkilin önceki yayınları ektedir (5846 sayılı Kanun m.1/B-a, m.4 ve m.8).
2. Taraflar arasında … tarihinde imzalanan sözleşmeyle müvekkil, karakteri yalnızca Türkiye’de satılacak bisküvi ambalajlarında basmak üzere ve iki yıl süreyle çoğaltma ve yayma haklarını kapsayan basit ruhsat vermiştir. Sözleşmede işleme hakkı, televizyon ve internet yoluyla umuma iletim hakkı ve yurt dışında kullanım yetkisi verilmemiştir (5846 sayılı Kanun m.48/2, m.52 ve m.56).
3. Ruhsatın süresi … tarihinde sona ermiştir. Belirli bir süre için verilen ruhsat, sürenin geçmesiyle kendiliğinden sona erer (5846 sayılı Kanun m.59/2). Davalı ise süre bittikten sonra da karakteri ambalajlarda basmaya ve satmaya devam etmektedir. Market rafından alınan … tarihli üretim tarihini taşıyan ambalajlar ve noter tespit tutanağı ektedir.
4. Davalı ayrıca karakteri hareketlendirerek televizyon ve internet reklamlarında kullanmış, karakterin yüz ifadelerini ve renklerini değiştirmiştir. Mali haklar birbirinden bağımsızdır ve sözleşmede sayılmayan hak devralana geçmez; aksi kararlaştırılmadıkça ruhsat eserin işlenmelerini kapsamaz. Bu nedenle reklamlardaki kullanım işleme ve umuma iletim haklarına izinsiz bir tecavüzdür (5846 sayılı Kanun m.20/1, m.21, m.25, m.52 ve m.55).
5. Davalı, karakteri ihracat ambalajlarında … ülkelerinde de kullanmaktadır. Ruhsat yalnızca Türkiye’de satılacak ürünlerle sınırlıdır; Türkiye’de çoğaltılarak ihraç edilen ambalajlar müvekkilin çoğaltma ve yayma haklarını ihlal etmektedir (5846 sayılı Kanun m.22 ve m.23).
6. Davalı, müvekkilin … tarihli ihtarnamesine verdiği cevapta karakterin bedelinin bir kez ödendiğini ve bu nedenle karakterin şirkete ait olduğunu ileri sürmüştür. Bedelin ödenmesi mali hakların devri sonucunu doğurmaz; mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır ve taraflar arasındaki tek yazılı sözleşme süreli ve basit bir ruhsattır. Nüshalar veya dosyalar üzerindeki zilyetlik de fikri hakların devrini içermez (5846 sayılı Kanun m.52 ve m.57/1).
7. Davalı, reklam filmlerinde ve yeni ambalajlarda müvekkilin adını da kaldırmıştır. Eserin adla yayımlanmasına karar verme yetkisi eser sahibine aittir; işlenmelerde asıl eser sahibinin adının belirtilmesi şarttır. Müvekkilin manevi hakları bu nedenle de ihlal edilmiştir (5846 sayılı Kanun m.15/1-2 ve m.70/1).
8. Eseri hak sahibinin yazılı izni olmadan işleyen, çoğaltan, yayan ve umuma ileten kişiden, sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı istenebilir. Rayiç bedel, karakterin kullanıldığı ürün sayısı, ülkeler, reklam mecraları ve süre esas alınarak bilirkişi incelemesiyle belirlenecektir. Bu aşamada alacağın tam miktarı belirlenemediğinden bedel talebi kısmi dava olarak açılmış olup talep, tahkikatın sona ermesine kadar artırılacaktır (5846 sayılı Kanun m.68/1; 6100 sayılı Kanun m.109/4).
9. Davalının kullanımı hâlen devam etmektedir. Esaslı zararın önlenmesi için dava sonuçlanıncaya kadar karakterin ambalaj, reklam ve internet kullanımlarının durdurulmasına ve davalının elindeki ambalaj stoklarının muhafaza altına alınmasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesi gerekmektedir. Sözleşme ve tespit tutanağı iddianın kuvvetle muhtemel olduğunu göstermektedir (5846 sayılı Kanun m.77/1).
10. Davalı, kullandığı karakterlere ilişkin izin belgelerini sunmakla yükümlüdür; sunamaması haksız kullanım karinesi doğurur (5846 sayılı Kanun m.76/2). Bedel ve tazminat talepleri için dava şartı arabuluculuk yoluna başvurulmuş, anlaşmazlık son tutanağı ektedir (6102 sayılı Kanun m.5/A/1). Mahkemeniz görevli ve eser sahibinin ikametgâhı mahkemesi olarak yetkilidir (5846 sayılı Kanun m.66/5 ve m.76/1).
HUKUKİ SEBEPLER
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.1/B, 4, 8, 15, 20-25, 48, 52, 55-57, 59, 66, 68-70, 76-78; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109 ve 389-392; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4 ve 5/A.
DELİLLER
Karakterin ilk çizimleri ve tarihli dosyaları, taraflar arasındaki sözleşme, ihtarname ve cevabı, market rafından alınan ambalajlar, noter tespit tutanağı, reklam filmleri ve internet ekran görüntüleri, ihracat kayıtları için davalı ve gümrük kayıtlarına müzekkere, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi, tanık ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
11. Açıklanan nedenlerle; öncelikle ihtiyati tedbir yoluyla davalının “…” karakterini ambalaj, reklam ve internet mecralarında kullanmasının durdurulmasına ve elindeki ambalaj stoklarının muhafaza altına alınmasına; yargılama sonunda davalının eylemlerinin müvekkilin mali ve manevi haklarına tecavüz olduğunun tespitine, tecavüzün ref’i ve men’ine, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik … TL’nin FSEK m.68 uyarınca bedel olarak ve … TL’nin manevi tazminat olarak dava tarihinden itibaren işleyecek faiziyle davalıdan alınarak müvekkile verilmesine, kesinleşen kararın masrafı davalıya ait olmak üzere ilanına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Davacı Vekili
Av. …
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- İmzalı sözleşme ve ekleri; ek protokoller, e-posta ile yapılan değişiklikler ve güvenli elektronik imzalı metinler
- Eserin yaratılma tarihini gösteren taslaklar, dosya meta verileri, önceki yayınlar; varsa Bakanlık kayıt ve tescil belgesi
- Hak zincirini gösteren bütün devir ve alt lisans sözleşmeleri ile eser sahibinin yazılı muvafakatleri
- Satış hesapları, telif ödeme dekontları, faturalar ve stok kayıtları
- Kullanımın kapsamını gösteren deliller: ürünler, ambalajlar, reklam filmleri, internet ve sosyal medya ekran görüntüleri, noter tespit tutanağı
- Noter ihtarnameleri, cevapları ve tebliğ belgeleri; cayma dosyalarında süre hesabı için tebliğ tarihleri
- Bedel ve tazminat talepleri için arabuluculuk son tutanağı
Adım Adım Yol Haritası
- Sözleşmenin yazılı ve imzalı olup olmadığını ve hakların tek tek sayılıp sayılmadığını kontrol edin (FSEK m.52; TBK m.12/2 ve m.14).
- Devir mi ruhsat mı verildiğini, ruhsatın tam mı basit mi olduğunu belirleyin; sözleşme sessizse ruhsat basittir (m.48 ve m.56).
- Süre, ülke, mecra ve işleme yetkisi bakımından kullanımın sözleşmenin sınırları içinde kalıp kalmadığını karşılaştırın (m.55 ve m.59).
- Hakkınız kullanılmıyorsa noter aracılığıyla uygun bir süre verin; süre sonuçsuz geçerse yine noter aracılığıyla cayın (m.58/2-3).
- Cayma bildirimi aldıysanız, şartlar oluşmamışsa dört hafta içinde caymaya itiraz davası açın (m.58/3).
- Sözleşme dışı kullanımı noter tespiti veya delil tespitiyle belgeleyin; gerekirse ihtiyati tedbir isteyin (m.77).
- Bedel ve tazminat talepleri için önce arabulucuya başvurun, anlaşma olmazsa fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde dava açın (TTK m.5/A; FSEK m.76).
- Hak satın alıyorsanız zinciri ve eser sahibinin yazılı muvafakatlerini dava çıkmadan önce kontrol edin (m.49 ve m.54).
Sık Yapılan Hatalar
- “Tüm haklar devredilmiştir” yazıp yetinmek. Mali haklar birbirinden bağımsızdır; devredilen her hak adıyla sayılmalıdır.
- Ücreti ödedi diye işi sahiplenmek. Serbest çalışandan sipariş edilen işte ücretin ödenmesi mali hakların devri anlamına gelmez; yazılı devir gerekir.
- Lisansı münhasır sanmak. Sözleşmede açıkça yazılmamışsa ruhsat basittir; eser sahibi aynı hakkı başkasına da verebilir.
- Alt lisans vermeden önce eser sahibinin muvafakatini almamak. Devralan, eser sahibinin yazılı muvafakati olmadan hakkı başkasına devredemez.
- Cayma bildirimine süresinde itiraz etmemek. Tebliğden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya itiraz davası açılamaz.
- Cayma için noter yoluyla süre vermemek. Süre verilmesine gerek olmayan istisnai hâller dışında doğrudan cayma bildirimi tartışmaya açıktır.
- Süresi biten lisansla kullanmaya devam etmek. Süre bitince hak sahibine döner; sonraki kullanım üç kat bedel talebine yol açabilir.
Hukukçular Evi Telif Sözleşmelerinde Ne Yapar?
Eser sahipleri için yayım, lisans, yapım ve sipariş sözleşmelerini inceliyor, hakların süre, ülke, mecra ve işleme bakımından sınırlarını netleştiriyor, kullanılmayan haklar için cayma sürecini noter ihtarnamesiyle başlatıyor ve sözleşme dışı kullanımda üç kat bedel ve tazminat davalarını yürütüyoruz. Yayınevleri, ajanslar, yapımcılar ve yazılım şirketleri için hak zinciri incelemesi, serbest çalışan ve çalışan sözleşmelerine telif hükümleri, alt lisans muvafakatleri ve cayma bildirimlerine karşı dört haftalık sürede itiraz davası hazırlıyoruz.
Sözleşmenizi, aldığınız ihtarnameyi veya cayma bildirimini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Bütün fikri mülkiyet rehberlerimizi sınai mülkiyet ve fikri haklar rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Marka ve Patent Devri, Lisansı ve Rehni: Noter Onayı, Sicil Kaydı ve İnhisari Lisans
- Fotoğraf ve Görsellerin İzinsiz Kullanımı: Fotoğraf Telifi, Üç Kat Bedel ve Portre Hakkı
- Lisanssız Yazılım Kullanımı: Lisans Denetimi, Delil Tespiti ve Savunma
- İşletmede Müzik Yayını ve Telif: Meslek Birliği İhtarnamesi ve Müzik Lisans Belgesi
- Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi: Marka, Patent, Tasarım ve Telif
- İnternette Telif Hakkı İhlali ve Üç Kat Tazminat
- Korsan Yayın ve Bandrolsüz Satışın Cezası
- Yapay Zekâ ve Telif Hakkı
- Yazılım ve SaaS Lisans Sözleşmeleri
- Yazılım Geliştirme ve SaaS Sözleşmeleri
- Çalışan Buluşu ve Hizmet Buluşu
- Telif Hakkının Mirası
- Terekede Lisans ve Telif Geliri Paylaşımı
- Telif Kazançları İstisnası ve Vergilendirme
- Yurt Dışına Royalty ve Lisans Bedeli Ödemesinde Stopaj
- Haksız Rekabet Davası (TTK m.54-63)
Sıkça Sorulan Sorular
Telif hakkı devri sözlü yapılabilir mi?
Hayır. Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır; kanuni şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (FSEK m.52; TBK m.12/2).
E-posta ile yapılan anlaşma yazılı sayılır mı?
Yazılı şekil için borç altına girenin imzası gerekir. Güvenli elektronik imza el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur; imzasız e-posta yazışması ise tek başına riskli bir dayanaktır (TBK m.14 ve m.15).
Telif devri ile lisans arasındaki fark nedir?
Devirde mali hakkın kendisi geçer. Lisans (Kanundaki adıyla ruhsat) ise yalnızca kullanma yetkisi verir; münhasırsa tam, değilse basit ruhsattır (FSEK m.48 ve m.56).
Sözleşmede yazmıyorsa lisans münhasır mıdır?
Hayır. Kanun veya sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça her ruhsat basit sayılır; eser sahibi aynı yetkiyi başkalarına da verebilir (FSEK m.56/2).
“Bütün haklar devredilmiştir” ibaresi yeterli mi?
Riskli. Mali haklar birbirinden bağımsızdır ve sözleşmede hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır; işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim hakları tek tek yazılmalıdır (FSEK m.20/1 ve m.52).
Devir eserin çevirisini veya uyarlamasını da kapsar mı?
Aksi kararlaştırılmadıkça kapsamaz. Yayım sözleşmesinde çeviri hakkı da ancak açıkça belirtilmişse yayımcıya geçer (FSEK m.55; TBK m.495).
Henüz yazılmamış bir kitabın hakları satılabilir mi?
Henüz meydana getirilmemiş esere ilişkin devir işlemi batıldır, ancak devri taahhüt eden sözleşme geçerlidir. Gelecekteki eserlerin tamamına ilişkin taahhütler bir yıllık bildirimle feshedilebilir (FSEK m.48/3 ve m.50).
Serbest çalışana yaptırdığım tasarımın hakları bana mı ait?
Ücretin ödenmesi yeterli değildir. Çalışan eserine ilişkin kural iş ilişkisi içindekiler içindir; serbest çalışandan hakların yazılı ve tek tek sayılarak devralınması gerekir (FSEK m.18 ve m.52).
Çalışanın işi sırasında yazdığı yazılımın hakları kime aittir?
Aralarındaki sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça, çalışanların işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakları işveren kullanır (FSEK m.18/2).
Yayınevi kitabımı basmıyor; ne yapabilirim?
Noter aracılığıyla hakların kullanılması için uygun bir süre verir, süre sonuçsuz geçerse yine noter aracılığıyla sözleşmeden cayabilirsiniz (FSEK m.58/1-3).
Cayma bildirimine itiraz süresi ne kadar?
Cayma bildiriminin tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamaz (FSEK m.58/3).
Sözleşmede cayma hakkından vazgeçtim; bağlayıcı mı?
Hayır. Cayma hakkından önceden vazgeçme geçersizdir; bu hakkı iki yıldan fazla süreyle engelleyen kayıtlar da hükümsüzdür (FSEK m.58/5).
Lisans süresi bitti ama kullanım devam ediyor; ne isteyebilirim?
Süreli ruhsat sürenin geçmesiyle sona erer; sonraki kullanım izinsizdir. Sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katını, ayrıca tecavüzün ref’i ve men’ini isteyebilirsiniz (FSEK m.59/2, m.66, m.68 ve m.69).
Telif hakkını aldığım kişinin hakkı yoksa korunur muyum?
Hayır. Yetkisiz kişiden hak edinen kişi iyi niyetli olsa bile korunmaz; yetkisiz devreden kişiden zararınızı isteyebilirsiniz (FSEK m.54).
Telif sözleşmesi davalarında arabuluculuk zorunlu mu?
Konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerinde dava şartıdır; tespit, men ve ref’ gibi para dışı taleplerde aranmaz (TTK m.4 ve m.5/A).
Nisan 2026’daki FSEK değişiklik teklifi yasalaştı mı?
13 Kasım 2026 itibarıyla yasalaşmamıştır. 2/3634 esas numaralı teklif komisyon aşamasındadır; güncel FSEK metninde son değişiklik 2021 tarihli 7346 sayılı Kanunla yapılmıştır.
Kaynakça
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 13.11.2026 tarihinde kontrol edilmiştir; son değişiklik 21.12.2021 tarihli ve 7346 sayılı Kanun).
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m.12-15, 72, 146-147 ve 487-501 (mevzuat.gov.tr güncel metni).
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4 ve 5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6, 109 ve 389-392; m.107, 7589 sayılı Kanunla mülga (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
- TBMM, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, esas no. 2/3634 (Nisan 2026).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya sözleşmenin metni, hakların kapsamı, kullanımın biçimi ve süreler birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.
Eseriniz sözleşmenin dışında mı kullanılıyor, yayınevi haklarınızı rafta mı bekletiyor?
Sözleşmenizi gönderin; hangi hakların gerçekten devredildiğini, cayma veya dava yolunu birlikte belirleyelim.
Yazılmayan hak geçmez
Telif sözleşmesinde devredilen her hak adıyla, süresi, ülkesi ve mecrasıyla yazılmalıdır. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi · İnternette Telif Hakkı İhlali · Ticaret Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim
