Estetik değeri olan ve fotoğrafçının hususiyetini taşıyan fotoğraflar, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre güzel sanat eseridir (5846 sayılı Kanun m.4/1-5 ve m.1/B-a). Eser niteliğine ulaşmayan fotoğraflar da izinsiz çoğaltma ve yayıma karşı korunur ve bu durumda haksız rekabet hükümleri uygulanır (m.84/3). Eser niteliğindeki bir fotoğrafı internetten alıp web sitesinde, sosyal medyada veya ürün ilanında kullanmak, fotoğrafçının çoğaltma ve umuma iletim haklarına tecavüzdür (m.22 ve m.25). Hak sahibi, sözleşme yapılsaydı isteyebileceği bedelin en çok üç katını isteyebilir (m.68/1). İnternetteki ihlalde hak sahibi önce içerik sağlayıcıya başvurarak üç gün içinde ihlalin durdurulmasını ister. İhlal devam ederse Cumhuriyet savcısına başvurur ve üç gün içinde servis sağlayıcıdan hizmetin durdurulması istenir (Ek m.4/3). Fotoğrafta görünen kişinin rızası olmadan resminin umuma arz edilmesi ise fotoğrafçının izni olsa bile ayrıca yasaktır (m.86/1).
Bu rehber; fotoğrafları izinsiz kullanılan fotoğrafçılar ve ajanslar, ürün görselleri rakipleri tarafından kopyalanan e-ticaret satıcıları, bir görsel ajansından veya hukuk bürosundan telif talebi alan işletmeler, haber siteleri ve fotoğrafı rızası olmadan yayımlanan kişiler için yazıldı. Fotoğrafın hangi durumda eser sayıldığını, fotoğrafçının haklarını, internette izinsiz sayılan kullanımları, iktibas, haber ve kamusal alan istisnalarının sınırlarını, portre hakkını, filigran ve imzanın silinmesini, pazaryerlerinde görsel şikâyetini, içerik kaldırma usulünü, üç kat bedeli, tazminatı ve ceza yolunu Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve Türk Medeni Kanunu hükümleriyle anlatıyor. Sayfada görsel ajansının talebine cevap, ürün fotoğrafları kopyalanan satıcının dava dilekçesi ve fotoğrafçının şikâyet ve içerik kaldırma dilekçesi örnekleri yer alıyor. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.1/B, 2, 4, 11, 14-16, 18, 21-23, 25, 27, 35, 37, 38, 40, 48, 52, 56, 57, 66-71, 75-78, 84, 86 ve Ek m.4; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A, 55 ve 56; 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.9; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24 ve 25; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58, 72 ve 112; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.20, 21, 73, 134 ve 139; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253; 5651 sayılı Kanun m.9/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 111, 389, 392 ve 400. Kanun metinleri 13 Kasım 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr’deki güncel metinlerden kontrol edilmiştir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda son değişiklik 2021 tarihli 7346 sayılı Kanunla yapılmıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davası 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla kaldırılmış, kısmi davada talebin artırılmasına ilişkin yeni bir fıkra eklenmiştir.
Fotoğraf Ne Zaman Eser Sayılır?
Kanun, güzel sanat eserlerini “estetik değere sahip olan” eserler olarak tanımlar ve fotoğrafik eserler ile slaytları bu eserler arasında sayar (FSEK m.4/1-5). Bir fotoğrafın eser olarak korunması için ayrıca sahibinin hususiyetini taşıması gerekir (m.1/B-a). Hususiyet, fotoğrafçının yaratıcı tercihlerinde ortaya çıkar. Çekim açısı, ışık, kompozisyon, anın seçimi, sahnenin kurgulanması ve sonradan yapılan düzenleme bu tercihlerin başlıcalarıdır. Koruma için tescil, kayıt veya “©” işareti gerekmez; fotoğraf çekildiği anda korunmaya başlar.
Bedii vasfı bulunmayan teknik ve ilmi mahiyetteki fotoğraf eserleri de korunur, ancak güzel sanat eseri olarak değil, ilim ve edebiyat eseri olarak (m.2/1-3). Eser seviyesine ulaşmayan fotoğraflar için Kanun ayrı bir koruma öngörür. Bir resmi ticari maksatla haklı olarak çoğaltan veya yayan kişi, aynı resmin üçüncü bir kişi tarafından aynı vasıtadan faydalanılarak çoğaltılmasını veya yayımlanmasını menedebilir. Tecavüz eden tacir olmasa bile haksız rekabet hükümleri uygulanır ve bu kural eser mahiyetinde olmayan her nevi fotoğraf hakkında da geçerlidir (m.84).
Fotoğraf ve görsellerin niteliğine göre koruma
| Tür | Örnek | Koruma | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Fotoğrafik eser | Kurgulanmış portre, sanatsal manzara, reklam ve moda çekimi, belgesel fotoğraf | Eser sahibinin bütün manevi ve mali hakları | FSEK m.4/1-5 ve m.1/B-a |
| Teknik veya ilmi fotoğraf eseri | Bilimsel yayın için hazırlanmış görüntü dizisi, teknik belgeleme fotoğrafları | İlim ve edebiyat eseri olarak koruma | m.2/1-3 |
| Eser niteliğine ulaşmayan fotoğraf | Yaratıcı tercih içermeyen standart ürün fotoğrafı, otomatik çekim | Aynı vasıtayla çoğaltılmasını ve yayımlanmasını menetme; haksız rekabet hükümleri | m.84/1-3 |
| Pazarlanmaya hazır iş ürünü | Hazırlanmış katalog ve ilan görselleri | Teknik çoğaltma yöntemleriyle devralınıp kullanılmasına karşı haksız rekabet koruması | TTK m.55/1-c-3 |
| Resim, grafik, karikatür ve tipleme | İllüstrasyon, infografik, maskot, çizgi karakter | Güzel sanat eseri olarak koruma | FSEK m.4/1-1, 6, 7 ve 8 |
Fotoğrafın Sahibi Kimdir? Fotoğrafçının Hakları
Eser sahibi, eseri meydana getiren kişidir (FSEK m.1/B-b). Fotoğrafta bu kişi, deklanşöre basan ve yaratıcı tercihleri yapan fotoğrafçıdır; fotoğraf makinesinin sahibi veya çekimi organize eden kişi bu sıfatla eser sahibi olmaz. Yayımlanmış nüshalarda veya bir güzel sanat eserinin aslında eser sahibi olarak adını veya tanınmış müstear adını kullanan kişi, aksi sabit oluncaya kadar eser sahibi sayılır (m.11/1). Fotoğrafın üzerindeki imza, filigran veya künye bu nedenle ispat bakımından önemlidir.
Çalışanın işini görürken çektiği fotoğraflar üzerindeki haklar, aralarındaki sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça işveren tarafından kullanılır (m.18/2). Serbest çalışan bir fotoğrafçıya yaptırılan çekimde ise durum farklıdır. Yapımcı veya yayımcı mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir (m.18/3). Bu sözleşmenin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir (m.52). Fotoğrafçıya ücret ödenmesi veya fotoğraf dosyalarının teslim alınması tek başına mali hakları geçirmez. Asıl veya çoğaltılmış nüshalar üzerindeki mülkiyetin devri, aksi kararlaştırılmamışsa fikri hakların devrini içermez (m.57/1). Devir ve lisans sözleşmesinin kurulması için telif hakkı devir ve lisans sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Fotoğrafçının manevi ve mali hakları
| Hak | Fotoğraf bakımından anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Umuma arz yetkisi | Fotoğrafın yayımlanıp yayımlanmayacağına ve ne zaman yayımlanacağına fotoğrafçı karar verir | FSEK m.14 |
| Adın belirtilmesi | Fotoğrafın adla, takma adla veya adsız yayımlanmasına fotoğrafçı karar verir; güzel sanat eserinin kopyalarında asıl eser sahibinin adı kararlaştırılan veya âdet olan şekilde belirtilir | m.15/1-2 |
| Değişikliği menetme | İzinsiz kırpma, renk ve filtre değişikliği, logo veya yazı eklenmesi; şeref ve itibarı zedeleyen değişiklikler sözleşmeye rağmen menedilebilir | m.16/1 ve 3 |
| İşleme | Fotoğraftan yararlanılarak yapılan ve ona nispetle bağımsız olmayan resim, kolaj veya dijital uyarlama izne bağlıdır | m.1/B-c ve m.21 |
| Çoğaltma | İndirme, sunucuya yükleme, baskı, ekran görüntüsü alma; geçici ve kısmi çoğaltma da dâhil | m.22/1 |
| Yayma | Basılı fotoğrafların, kartpostal ve afişlerin satışı veya dağıtımı | m.23 |
| Umuma iletim ve erişime sunma | Web sitesinde, sosyal medyada veya uygulamada kişilerin seçtikleri yer ve zamanda erişimine sunma | m.25/2 |
| Koruma süresi | Eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıl | m.27/1 |
Fotoğraftan yararlanılarak yapay zekâ araçlarıyla üretilen görseller, eserin işlenmesi ve çoğaltılması bakımından ayrıca değerlendirilir. Bu konudaki ayrıntılar için yapay zekâ ve telif hakkı sayfamıza bakabilirsiniz.
İnternette Görsel Kullanımı Hangi Durumlarda İzinsizdir?
Uygulamada en sık rastlanan yanlış kanaat, internette serbestçe erişilebilen bir görselin serbestçe kullanılabileceğidir. Kanun böyle bir ayrım yapmaz. Bir fotoğrafı indirip kendi sunucunuza yüklemeniz çoğaltma, sitenizde veya hesabınızda yayımlamanız umuma iletimdir ve her ikisi de hak sahibinin iznine bağlıdır (FSEK m.22/1 ve m.25/2). Fotoğrafçının adını yazmak bu izni sağlamaz; ad belirtme ayrı bir yükümlülüktür (m.15).
Uygulamada izinsiz sayılan görsel kullanımları
| Kullanım | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Arama motorunda bulunan fotoğrafı web sitesine veya bloga koymak | Erişilebilir olmak kullanım izni değildir; yükleme çoğaltma, yayım umuma iletimdir | FSEK m.22/1 ve m.25/2 |
| Görselin altına “kaynak: internet” veya fotoğrafçının adını yazmak | Ad belirtme izin yerine geçmez; iktibas şartları da gerçekleşmez | m.15 ve m.35 |
| Başkasının sosyal medya paylaşımını indirip kendi hesabında veya reklamında yeniden yüklemek | Yeni bir çoğaltma ve umuma iletimdir; platform kullanım koşulları kural olarak diğer kullanıcılara bu yetkiyi vermez | m.22/1 ve m.25/2 |
| Lisanslı stok fotoğrafı lisans kapsamı dışında kullanmak | Editoryal lisansla reklam yapmak, süresi biten lisansla kullanıma devam etmek veya izin verilen adedi aşmak | m.48/2 ve m.52 |
| Açık lisanslı görselin şartlarına uymamak | Atıf, ticari olmayan kullanım veya değiştirmeme şartına aykırılık, kullanım yetkisinin dayanağını ortadan kaldırır | Lisans şartları; m.15 ve m.16 |
| Rakip satıcının ürün fotoğraflarını kopyalamak | Fotoğraf eserse telif tecavüzü; değilse işaret ve resim koruması ile haksız rekabet | m.22, m.25, m.84/3; TTK m.55/1-c-3 |
| Filigranı, imzayı veya künyeyi kırpmak ya da silmek | Hak yönetim bilgisinin kaldırılması ayrıca yasaktır ve suçtur | Ek m.4/1 ve m.71/2 |
| Fotoğrafı kırpıp filtre uygulayarak ve logo ekleyerek kullanmak | Değişiklik yasağına ve işleme hakkına aykırılık | m.16/1 ve m.21 |
| Çalışanın veya sosyal medya yöneticisinin işletme hesabında paylaşması | Tecavüz işletmenin temsilcisi veya çalışanı tarafından yapılmışsa işletme sahibine karşı da dava açılabilir | m.66/2 |
Web sitesini hazırlayan tasarım firmasının siteye yüklediği görseller de sitenin sahibini sorumluluktan kurtarmaz; fotoğrafı umuma ileten kişi site sahibidir. Ancak tasarım firması lisanssız görsel kullanmışsa site sahibi, ödemek zorunda kaldığı bedel için sözleşmeye aykırılık nedeniyle firmaya başvurabilir (TBK m.112). Başka bir sitedeki görsele yalnızca bağlantı vermek ile görseli kopyalayıp kendi sunucusundan yayımlamak aynı şey değildir. Kopyalama her hâlde çoğaltmadır; gömme (embed) ve bağlantı verme gibi yöntemler ise somut olayın teknik özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir. İnternetteki telif ihlallerinin genel çerçevesi için internette telif hakkı ihlali rehberimize bakabilirsiniz.
Kanuni İstisnalar: İktibas, Haber, Kamusal Alan ve Şahsi Kullanım
Kanun bazı durumlarda eserin izinsiz kullanılmasına imkân tanır. Ancak bu istisnalar dar yorumlanır ve fotoğraf bakımından sınırları özellikle önemlidir. Ticari tanıtım, ürün ilanı, kurumsal web sitesi ve reklam paylaşımı bu istisnaların hiçbirine kural olarak girmez.
Fotoğraf bakımından kanuni istisnalar ve sınırları
| İstisna | Şartları | Fotoğraf bakımından sınırı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İlim eserine alma | Alenileşmiş güzel sanat eserinin, maksadın haklı göstereceği nispette ve içeriği aydınlatmak amacıyla bir ilim eserine konulması | Tanıtım sayfası, ürün ilanı veya sosyal medya paylaşımı ilim eseri değildir | FSEK m.35/1-3 |
| Ders ve konferans | Alenileşmiş güzel sanat eserinin bilimsel konferans veya derste konuyu aydınlatmak için gösterilmesi | Gösterimle sınırlıdır; sonradan internette yayımlamayı kapsamaz | m.35/1-4 |
| İktibasın açıklığı | İktibas belli olacak şekilde yapılır; ilim eserlerinde eser, eser sahibi ve alındığı yer belirtilir | Kaynak göstermeden iktibas suçtur | m.35/2 ve m.71/1-3 |
| Haber | Haber mahiyetinde, bilgilendirme kapsamını aşmayan ve günlük hadiselere bağlı olarak eserlerden bazı parçaların alınması | Hak sahibinin hukuki menfaatlerine zarar veren veya eserden normal yararlanmaya aykırı kullanım serbest değildir | m.37 |
| Kamusal alandaki eserler | Umumi yollara, caddelere ve meydanlara temelli konulan güzel sanat eserlerinin fotoğrafla çoğaltılması ve yayılması; mimarlık eserlerinde yalnız dış şekil | Heykelin veya binanın fotoğrafını çekmeyi serbest bırakır; başkasının çektiği fotoğrafı kullanmayı serbest bırakmaz | m.40/1 |
| Şahsi kullanım | Kâr amacı güdülmeksizin şahsen kullanmaya mahsus çoğaltma; meşru menfaatlere zarar vermemek ve normal yararlanmaya aykırı olmamak şartıyla | İşletme hesabı, ticari site ve basılı tanıtım malzemesi bu kapsama girmez | m.38/1 |
Portre ve Kişi Fotoğrafları: Fotoğraftaki Kişinin Hakları
Bir fotoğraf üzerinde birbirinden bağımsız iki hak bulunabilir. Birincisi fotoğrafçının eser sahipliğinden doğan haklarıdır. İkincisi fotoğrafta görünen kişinin resmi üzerindeki hakkıdır. Kanuna göre resim ve portreler, eser mahiyetinde olmasalar bile, tasvir edilenin muvafakati olmadan teşhir edilemez veya başka bir yolla umuma arz edilemez. Tasvir edilen ölmüşse ölümünden itibaren on yıl geçinceye kadar eser sahibinin ölümünden sonra manevi hakları kullanacak kişilerin, yani vasiyeti tenfiz memurunun, bu da yoksa sırasıyla sağ kalan eş ve çocukların, atanmış mirasçıların, ana ve babanın ve kardeşlerin muvafakati aranır (FSEK m.86/1 ve m.19/1).
Bu iki hak birbirinin yerine geçmez. Fotoğrafçının izni, fotoğraftaki kişinin rızası yerine geçmez. Fotoğraftaki kişinin rızası da fotoğrafçının izni yerine geçmez. Reklam çekimlerinde modelden ayrı bir yazılı rıza belgesi alınmasının nedeni budur.
Kişi fotoğraflarında rıza gerekip gerekmediği
| Durum | Kişinin rızası | Dayanak |
|---|---|---|
| Fotoğrafın ticari reklamda, ambalajda veya tanıtım malzemesinde kullanılması | Gerekir | FSEK m.86/1; TMK m.24 |
| Memleketin siyasi ve sosyal hayatında rol oynayan kişilerin resimleri | Umuma arz için şart değildir; ancak kişilik hakkının korunması saklıdır. Reklamda kullanım bu nedenle kural olarak ayrıca rızaya bağlıdır | m.86/2-1 ve m.86/4 |
| Geçit resmi, resmî tören veya genel toplantıyı gösteren resimler | Şart değildir | m.86/2-2 |
| Günlük olaylara ilişkin resimler ile radyo ve film haberleri | Şart değildir; kişilik hakkının korunması saklıdır | m.86/2-3 ve m.86/4 |
| İşletmenin müşteri fotoğrafını örnek çalışma olarak paylaşması | Gerekir | m.86/1; TMK m.24 |
| İşten ayrılan çalışanın fotoğrafının kurumsal sitede kalması | Rızanın kapsamı ve süresi ayrıca değerlendirilir | m.86/1; TMK m.24 |
| Kişinin özel hayatına ilişkin görüntülerin yayılması | Ayrıca suç oluşturabilir | TCK m.134/2 |
Portre hükmüne aykırı davranan kişi hakkında kişilik hakkının zedelenmesine ilişkin manevi tazminat hükümleri ve koşulları varsa özel hayatın gizliliğini ihlal suçuna ilişkin hükümler uygulanır (FSEK m.86/3). Kanundaki atıf mülga Borçlar Kanunu’nun 49 uncu maddesine yapılmıştır; bugün kişilik hakkının zedelenmesinde manevi tazminatı Türk Borçlar Kanunu’nun 58 inci maddesi düzenler. Yayımın serbest olduğu hâllerde bile Türk Medeni Kanunu’nun kişilik hakkını koruyan 24 üncü maddesi saklıdır (m.86/4).
Fotoğrafı izinsiz kullanılan kişinin başvuru yolları
| Yol | Ne sağlar? | Dayanak |
|---|---|---|
| Kişilik hakkı davası | Saldırı tehlikesinin önlenmesi, süren saldırının durdurulması, etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespiti; kararın yayımlanması | TMK m.25/1-2 |
| Tazminat ve kazancın verilmesi | Maddi ve manevi tazminat; saldırı nedeniyle elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesi | TMK m.25/3; TBK m.58 |
| Yetkili mahkeme | Davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesi | TMK m.25/5 |
| İhtiyati tedbir | Dava sonuçlanıncaya kadar yayının durdurulması | HMK m.389 |
| Özel hayatın gizliliği nedeniyle erişimin engellenmesi | Siber Güvenlik Başkanlığına doğrudan başvuru; erişim sağlayıcılar en geç dört saat içinde uygular; talep yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunulur | 5651 sayılı Kanun m.9/A |
| Şikâyet | Özel hayata ilişkin görüntülerin hukuka aykırı ifşası iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir; soruşturma şikâyete bağlıdır | TCK m.134/2 ve m.139/1 |
Kişinin tanınabildiği fotoğraf aynı zamanda kişisel veridir; ticari amaçla kullanılması kişisel veri işleme şartları ve açık rıza bakımından da değerlendirilmelidir. Konuya yakın durumlar için izinsiz fotoğraf ve video paylaşımı, çocuğun fotoğraflarının sosyal medyada paylaşılması ve kişilik hakkına saldırı ve manevi tazminat rehberlerimize bakabilirsiniz.
Filigran, İmza ve Künye: Silinmesi, Kırpılması ve Başkasının Adının Konulması
Fotoğrafçılar ve ajanslar eserlerini filigranla, köşeye yerleştirilen imza veya logoyla ya da dosyanın içine gömülü yazar ve telif bilgileriyle işaretler. Kanun bu bilgileri ayrıca korur. Eser, eser sahibi, eser üzerindeki hakların sahibi ve kullanım süre ve şartlarıyla ilgili olarak eser nüshaları üzerinde bulunan veya eserin topluma sunulması sırasında görülen bilgiler ile bu bilgileri temsil eden sayılar veya kodlar yetkisiz olarak kaldırılamaz ve değiştirilemez. Bu bilgileri kaldırılmış veya değiştirilmiş eserler dağıtılamaz, yayınlanamaz ve topluma iletilemez (FSEK Ek m.4/1). Filigranı kırpılmış veya rötuşla silinmiş bir fotoğrafı yayımlamak, bu nedenle izinsiz kullanımın yanında ayrı bir ihlal oluşturur.
Fotoğrafçı adı ve hak bilgisiyle ilgili ihlaller
| Fiil | Hukuki sonuç | Cezai sonuç |
|---|---|---|
| Filigranın, künyenin veya gömülü telif bilgisinin silinmesi ya da değiştirilmesi | Tecavüzün ref’i ve men’i, tazminat (FSEK m.66, 69 ve 70) | Üç aydan iki yıla kadar hapis (Ek m.4/1 ve m.71/2) |
| Fotoğrafçının adının hiç belirtilmemesi veya yanlış belirtilmesi | Tecavüz eden fotoğrafçının adını yayındaki ve tedavüldeki nüshalara koymaya mecburdur; hükmün en fazla üç gazetede ilanı istenebilir (m.67/2) | Kaynak yetersiz, yanlış veya aldatıcı gösterilmişse altı aya kadar hapis (m.71/1-5) |
| Başkasının fotoğrafına kendi adını veya logosunu koyarak kendi çekimi gibi sunmak | Eser sahipliğinin tespiti (m.15/3), adın düzeltilmesi (m.67/2), manevi tazminat (m.70/1) | Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası; dağıtma veya yayımlama hâlinde üst sınır beş yıl ve adli para cezası verilemez (m.71/1-2) |
| Fotoğrafı izinsiz değiştirerek yayımlamak | Değiştirilmiş hâliyle yayımın menedilmesi ve düzeltme (m.67/4-1) | Bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası (m.71/1-1) |
| İktibas istisnalarında kaynağın hiç gösterilmemesi | Adın konulması ve ilan (m.67/3) | Kaynak göstermeksizin iktibas altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (m.71/1-3) |
Manevi tazminat talebi eser sahibine, yani fotoğrafçıya aittir. Manevi hakları haleldar edilen kişi manevi zararı karşılığında manevi tazminat isteyebilir ve mahkeme para yerine veya paraya ek olarak başka bir manevi tazminat şekline de hükmedebilir (m.70/1). Fotoğrafı satın alan veya lisanslayan işletme ise mali hakların ihlaline dayanan talepleri ileri sürer.
E-Ticarette Ürün Fotoğraflarının Kopyalanması
Aynı ürünü satan bir rakibin, profesyonel fotoğrafçıya çektirdiğiniz ürün görsellerini kendi ilanlarında kullanması e-ticaretteki en yaygın görsel uyuşmazlığıdır. Hukuki değerlendirmede ilk soru, fotoğraflar üzerindeki hakların kime ait olduğudur. Satıcı, fotoğraflar üzerindeki mali hakları fotoğrafçıdan yazılı ve hakları ayrı ayrı gösteren bir sözleşmeyle devralmışsa kendi adına dava açabilir (FSEK m.52). Fotoğraflar satıcının kendi çalışanı tarafından görev sırasında çekilmişse haklar kural olarak satıcı tarafından kullanılır (m.18/2). Satıcı yalnızca bir kullanma izni almışsa, sözleşmenin üçüncü kişilere karşı haklar bakımından ne öngördüğü ve fotoğrafçının davaya katılması ayrıca değerlendirilmelidir (m.48/2 ve m.56).
İkinci soru, fotoğrafın eser niteliğidir. Beyaz fon önünde standart ışıkla çekilmiş bir ürün fotoğrafı eser seviyesine ulaşmayabilir. Bu durumda da satıcı korumasız değildir. Bir resmi ticari maksatlarla haklı olarak çoğaltan veya yayan kişi, aynı resmin üçüncü kişi tarafından aynı vasıtadan faydalanılarak çoğaltılmasını veya yayımlanmasını menedebilir ve haksız rekabet hükümleri uygulanır (FSEK m.84). Türk Ticaret Kanunu da kendisinin uygun bir katkısı olmaksızın başkasına ait pazarlanmaya hazır çalışma ürünlerini teknik çoğaltma yöntemleriyle devralıp onlardan yararlanmayı haksız rekabet sayar (TTK m.55/1-c-3). Haksız rekabetten zarar gören kişi; fiilin haksız olduğunun tespitini, men’ini, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını, kusur varsa tazminat ve şartları varsa manevi tazminat isteyebilir. Hâkim tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucu elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir (TTK m.56/1). Haksız rekabet davalarının ayrıntıları için haksız rekabet tazminat davası rehberimize bakabilirsiniz.
Ürün fotoğrafı kopyalandığında başvuru yolları
| Yol | Ne sağlar? | Şart ve sınır | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Pazaryeri şikâyeti | Şikâyete konu ürünün yayımdan kaldırılması ve durumun satıcıya ve hak sahibine bildirilmesi | Şikâyet bilgi ve belgeye dayanmalıdır; satıcının belgeye dayanan itirazı üzerine ürün yeniden yayımlanır | 6563 sayılı Kanun m.9/3 |
| Delil tespiti | İlanların, kullanım süresinin ve satış sayfalarının bilirkişiyle tespiti | Hukuki yarar; zorunluluk varsa karşı taraf dinlenmeden | HMK m.400 |
| İhtiyati tedbir | Fotoğrafların kullanımının dava sonuçlanıncaya kadar durdurulması | İddianın kuvvetle muhtemel görülmesi ve zaruret | FSEK m.77/1; HMK m.389 |
| Ref ve men davası | Fotoğrafların kaldırılması ve tekrarının önlenmesi | Kusur şart değildir | FSEK m.66 ve m.69 |
| Üç kat bedel | Sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı | Fotoğrafın eser olması gerekir; dava öncesi arabuluculuk | FSEK m.68/1; TTK m.5/A |
| Haksız rekabet davası | Tespit, men, ortadan kaldırma, tazminat | Fotoğraf eser sayılmasa da uygulanır | FSEK m.84; TTK m.55/1-c-3 ve m.56 |
| Şikâyet | Ceza soruşturması | Fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay | FSEK m.71 ve m.75; TCK m.73 |
Pazaryeri şikâyeti hızlı ama geçici bir çözümdür. Satıcının belgeye dayanan itirazı üzerine ilan yeniden yayımlanır ve ilgililerin genel hükümlere göre yargı yoluna başvurma hakları saklıdır (6563 sayılı Kanun m.9/3). Kalıcı sonuç için ihtiyati tedbir ve dava gerekir. Şikâyet ve itiraz usulünün ayrıntıları için pazaryerinde marka şikâyeti ve satıcı itirazı ile e-ticaret aracı hizmet sağlayıcının sorumluluğu rehberlerimize bakabilirsiniz.
Görsel Ajansından veya Hukuk Bürosundan Telif Talebi Geldiğinde
Yurt içi ve yurt dışındaki görsel ajansları, kendilerine ait veya temsil ettikleri fotoğrafları internette tarayan yazılımlarla tespit eder ve web sitesi sahiplerine e-posta, mektup veya ihtarname gönderir. Bu yazılarda genellikle sitedeki görselin ekran görüntüsü, kısa bir ödeme süresi ve “lisans bedeli” ya da “tazminat” adıyla bir tutar yer alır. Talebin haklı olup olmadığı birkaç temel soruya verilecek cevaba bağlıdır. Bu sorulara cevap verilmeden ödeme yapmak da talebi tamamen yok saymak da doğru değildir.
Telif talep yazısında kontrol edilecek noktalar
| Soru | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Talep eden gerçekten hak sahibi mi? | Ajansın fotoğrafçıdan yazılı devir veya yetki aldığını belgelemesi gerekir; fotoğraf üzerinde adı görünen kişi aksi ispatlanıncaya kadar eser sahibi sayılır | FSEK m.11, m.48, m.52 ve m.56 |
| Fotoğraf eser niteliğinde mi? | Üç kat bedel hükmü eserler için uygulanır; eser niteliği yoksa işaret ve resim korumasının ve haksız rekabetin şartları ayrıca ispatlanmalıdır | m.1/B, m.4, m.68 ve m.84 |
| Görsel sitede ne zamandan beri ve hangi sayfada kullanıldı? | Bedel; kullanımın süresine, mecrasına, boyutuna ve ticari olup olmadığına göre belirlenir | m.68/1 |
| Lisansınız var mı? | Stok fotoğraf sitesinden alınmış lisanslar, tema veya şablonla birlikte gelen görseller ve tasarım firmasının sağladığı lisanslar | m.48/2 |
| Görseli kim yükledi? | Çalışanın paylaşımı işletme sahibine karşı dava açılmasını engellemez; tasarım firmasına karşı sözleşmeye aykırılık nedeniyle başvuru mümkündür | m.66/2; TBK m.112 |
| İstenen tutarın dayanağı nedir? | Ajansın kendi yayımlanmış lisans fiyatıyla karşılaştırılmalıdır; üç kat bir üst sınırdır ve mahkemece belirlenir | m.68/1 |
| Talep zamanaşımına uğradı mı? | Öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre | TBK m.72/1 |
Görselin siteden kaldırılması yeni ihlalleri ve bedelin büyümesini önler; ancak bu işlemin kabul anlamına gelmeyecek şekilde yapılması ve yazışmalarda ihlalin ikrar edilmemesi gerekir. Talep yazısındaki ödeme süresi kanuni bir süre değildir. Buna karşılık hak sahibinin ceza şikâyeti için fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık süresi bulunduğu ve bedel talebi için arabuluculuğa başvurabileceği unutulmamalıdır (TCK m.73/1-2; TTK m.5/A). Aynı dinamik müzik ve yazılım lisansı taleplerinde de görülür; karşılaştırma için işletmede müzik yayını ve telif ile lisanssız yazılım kullanımı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Hak Sahibinin Hukuki Yolları: İçerik Kaldırma, Tedbir, Üç Kat Bedel ve Tazminat
İnternetteki ihlallerde Kanun önce hızlı bir kaldırma usulü öngörür. Dijital iletim de dâhil olmak üzere servis ve bilgi içerik sağlayıcılar tarafından hakların ihlali hâlinde, hak sahiplerinin başvurusu üzerine ihlale konu eserler içerikten çıkarılır. Hakları zarar gören kişi önce bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlalin durdurulmasını ister. İhlal devam ederse Cumhuriyet savcısına başvurulur ve üç gün içinde servis sağlayıcıdan, ihlale devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenir. İhlal durdurulduğunda hizmet yeniden sağlanır (FSEK Ek m.4/3). Bu Kanunda tanınmış hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcılar hakkında ayrıca üç aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür (m.71/2).
Hak sahibinin hukuk davaları
| Talep | İçeriği | Kusur | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tecavüzün ref’i | İzinsiz kullanımın kaldırılması; mahkeme gerekli tedbirleri takdir eder | Şart değil | FSEK m.66 |
| Tecavüzün men’i | Tecavüz tehlikesinin veya tekrar ihtimalinin önlenmesi | Şart değil | m.69 |
| Üç kat bedel | Sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı | Aranmaz | m.68/1 |
| Maddi tazminat | Haksız fiil hükümlerine göre zararın giderilmesi | Şart | m.70/2 |
| Kazancın verilmesi | Tecavüzle elde edilen kârın verilmesi; bu durumda 68 inci maddeye göre istenen bedel indirilir | Tazminat şartlarına bağlı | m.70/3 |
| Manevi tazminat | Fotoğrafçının manevi haklarının ihlali; para veya başka bir giderim şekli | Kanunda ayrıca belirtilmemiştir | m.70/1 |
| Ad koyma ve ilan | Fotoğrafçının adının nüshalara konulması, hükmün ilanı | Şart değil | m.67/2 ve m.78 |
| İhtiyati tedbir | Dava açılmadan önce veya sonra kullanımın durdurulması, nüshaların muhafazası | Şart değil | m.77/1 |
| Belge sunma ve karine | Davacı kuvvetli kanaat oluşturacak delil sunarsa davalıdan izin belgeleri istenir; sunulamaması haksız kullanım karinesidir | Şart değil | m.76/2 |
Görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir (FSEK m.76/1). Eser sahibi tecavüzün ref’i ve men’i davasını kendi ikamet ettiği yerde de açabilir (m.66/5). Konusu bir miktar para olan bedel ve tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1-d ve m.5/A/1). Belirsiz alacak davası kaldırıldığından, bedeli dava açılırken tam olarak belirlenemeyen hak sahibi kısmi dava açabilir. Kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir. Zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).
Üç kat bedelin hesabında esas alınan “sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedel”, fotoğrafçının veya ajansın aynı tür kullanım için önceki lisans faturaları, yayımlanmış fiyat listeleri ve piyasa rayici dikkate alınarak bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Kanun “en çok üç kat” dediği için mahkeme somut olaya göre daha düşük bir kat belirleyebilir (m.68/1). İzinsiz çoğaltılan basılı kopyalar henüz satışa çıkarılmamışsa hak sahibi ayrıca kopyaların ve çoğaltma araçlarının imhasını veya maliyeti geçmeyecek bir bedel karşılığında kendisine verilmesini isteyebilir (m.68/2).
Ceza Yolu: Şikâyet, Süre ve Uzlaştırma
Fotoğraf ihlallerinde suç tipleri
| Fiil | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Fotoğrafı yazılı izin olmadan çoğaltmak, değiştirmek, umuma iletmek veya yayımlamak | Bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası | FSEK m.71/1-1 |
| Başkasına ait fotoğrafa kendi eseri olarak ad koymak | Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası; dağıtma veya yayımlama hâlinde üst sınır beş yıl | m.71/1-2 |
| Kaynak göstermeksizin iktibas | Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası | m.71/1-3 |
| Yetersiz, yanlış veya aldatıcı kaynak göstermek | Altı aya kadar hapis | m.71/1-5 |
| Hak yönetim bilgisini yetkisiz kaldırmak veya değiştirmek; ihlale devam eden bilgi içerik sağlayıcı | Üç aydan iki yıla kadar hapis | m.71/2 ve Ek m.4/1 |
| Kişinin özel hayatına ilişkin görüntüleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek | İki yıldan beş yıla kadar hapis | TCK m.134/2 |
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki bu suçlardan soruşturma ve kovuşturma yapılması şikâyete bağlıdır. Şikâyetin geçerli sayılması için hak sahibinin haklarını kanıtlayan belge ve sair delilleri şikâyet süresi içinde Cumhuriyet başsavcılığına vermesi gerekir; verilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (FSEK m.75/1). Şikâyet süresi fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m.73/1-2). Şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilir (CMK m.253/1-a). Ceza sorumluluğu şahsidir ve bu suçlar ancak kastla işlenebilir; şirket hesabında paylaşım yapan çalışanın veya yöneticinin sorumluluğu ayrı ayrı değerlendirilir (TCK m.20/1 ve m.21/1). Uzlaştırma teklifine verilecek cevap için uzlaştırma teklifine cevap dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Görsel Ajansının Telif Talebine Cevap Örneği
Yurt dışındaki bir görsel ajansının Türkiye’deki avukatlık bürosundan, bir kafe zincirinin internet sitesindeki blog yazısında kullanılan fotoğraf için on gün içinde lisans bedeli ve tazminat ödenmesini isteyen ihtarname alan şirketin cevabı için örnektir. Cevap, ihlali kabul etmeden talebin dayanağını sorgular ve hak sahipliği belgelerini ister.
… NOTERLİĞİ ARACILIĞIYLA
CEVAP İHTARNAMESİ
Keşideci: … Gıda ve Kafe İşletmeciliği Limited Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Muhatap: … Images Ltd. vekili … Hukuk Bürosu (adres)
Konu: … tarihli ihtarnamenize cevabımızdır.
AÇIKLAMALAR
1. İhtarnamenizde, müvekkilinize ait olduğu ileri sürülen bir fotoğrafın müvekkil şirketin internet sitesindeki bir blog yazısında izinsiz kullanıldığı iddia edilerek … Euro lisans bedeli ve tazminatın on gün içinde ödenmesi istenmiştir. İddia ve talep kabul edilmemektedir.
2. İhtarnameye yalnızca sitedeki sayfanın ekran görüntüsü eklenmiştir. Fotoğrafı kimin çektiği, fotoğrafçıdan müvekkilinize hangi hakların hangi sözleşmeyle geçtiği ve müvekkilinizin bu fotoğraf için üçüncü kişilere karşı talepte bulunma yetkisinin dayanağı gösterilmemiştir. Mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır; kanun veya sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça her ruhsat basit ruhsat sayılır (5846 sayılı Kanun m.52 ve m.56/2). Fotoğrafın üzerinde müvekkilinizin veya bir fotoğrafçının adı da bulunmadığından eser sahipliği karinesine dayanılması mümkün değildir (m.11/1).
3. Söz konusu görsel, masa üzerindeki bir fincanın standart bir açıdan ve olağan ışıkla çekilmiş, yaratıcı bir tercih yansıtmayan bir görüntüsüdür. Bir fotoğrafın Kanun kapsamında eser sayılabilmesi için estetik değer taşıması ve sahibinin hususiyetini yansıtması gerekir. Bu nitelik gösterilmedikçe Kanunun 68 inci maddesine dayanan bedel talebinin hukuki dayanağı bulunmamaktadır (5846 sayılı Kanun m.1/B-a, m.4/1-5 ve m.68/1).
4. Müvekkilin internet sitesi, … tarihli sözleşmeyle … Bilişim Hizmetleri tarafından hazırlanmış ve blog yazıları görselleriyle birlikte bu firma tarafından yüklenmiştir. Müvekkilin söz konusu görselin herhangi bir lisans sorununa konu olduğuna dair bilgisi bulunmamaktadır. Kusura dayanan tazminat talebi bu nedenle de yerinde değildir (5846 sayılı Kanun m.70/2). Görsel, ihtarnamenin tebliğini izleyen gün, hiçbir iddiayı kabul anlamına gelmemek ve bütün itirazlar saklı kalmak kaydıyla yayından kaldırılmıştır.
5. Talep edilen tutar, müvekkilinizin kendi internet sitesinde aynı türden web kullanımı için ilan ettiği lisans fiyatının çok üzerindedir ve hesap yöntemi gösterilmemiştir. Kanun, izinsiz kullanımda istenebilecek bedeli sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katı ile sınırlar. Bu sınır bir üst sınırdır ve ancak hak sahipliği ve eser niteliği ispatlandıktan sonra kullanımın süresi, mecrası ve boyutu dikkate alınarak mahkemece belirlenebilir (5846 sayılı Kanun m.68/1).
6. Müvekkil, haklarının ve itirazlarının saklı kalması ve hiçbir beyanının ikrar olarak yorumlanmaması kaydıyla, fotoğrafçının kimliğini, devir veya yetki sözleşmesini ve fotoğrafın ilk yayım tarihini gösteren belgelerin gönderilmesi hâlinde konuyu değerlendirmeye açıktır.
SONUÇ VE İSTEM
7. Açıklanan nedenlerle; talebinizin reddedildiğini, hak sahipliğinizi ve tarafınıza verilen yetkiyi gösteren belgelerin müvekkile yazılı olarak bildirilmesini talep ettiğimizi, aksi hâlde müvekkil aleyhine başlatılacak hukuki veya cezai süreçlerden doğacak zararlardan sorumlu olacağınızı ihtar ederim.
Keşideci Vekili
Av. …
Ürün Fotoğrafları Kopyalanan Satıcının Dava Dilekçesi Örneği
Profesyonel fotoğrafçıya çektirdiği ürün fotoğrafları bir rakip tarafından pazaryerindeki ilanlarda kullanılan ve pazaryeri şikâyeti rakibin itirazıyla sonuçsuz kalan bir ev tekstili satıcısı için örnektir. Fotoğrafların eser niteliği tartışılabileceği için haksız rekabet talepleri fer’î talep olarak ileri sürülmüştür. Bedel talebi bakımından dava öncesinde arabuluculuğa başvurulması gerekir.
… FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİNE
(İhtiyati tedbir taleplidir)
Davacı: … Ev Tekstili Ticaret Limited Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Davalı: … (… pazaryerindeki “…” mağazasının işleteni; adres, vergi numarası)
Dava Değeri: Şimdilik … TL
Konu: Ürün fotoğraflarının izinsiz kullanılması nedeniyle tecavüzün tespiti, ref’i ve men’i, ihtiyati tedbir ve bedel talebimiz ile fer’î olarak haksız rekabete ilişkin taleplerimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, nevresim ve ev tekstili ürünlerini kendi internet sitesi ve … pazaryerindeki mağazası üzerinden satmaktadır. Ürünlerinin tanıtımı için fotoğrafçı … ile … tarihli sözleşmeyi imzalamış ve yaşam alanı kurgusuyla 214 fotoğraf çektirmiştir. Sözleşmeyle fotoğraflar üzerindeki çoğaltma, yayma ve umuma iletim hakları süre ve yer sınırı olmaksızın müvekkile devredilmiştir. Sözleşme yazılıdır ve devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmiştir (5846 sayılı Kanun m.48/1 ve m.52).
2. Fotoğraflar; ışık düzeni, dekor ve aksesuar seçimi, kompozisyon ve renk düzenlemesiyle fotoğrafçının hususiyetini taşıyan ve estetik değeri bulunan fotoğrafik eserlerdir (5846 sayılı Kanun m.1/B-a ve m.4/1-5). Fotoğrafçının ham çekim dosyaları ve bu dosyalardaki çekim tarihleri ektedir.
3. Davalı, benzer ürünler satan bir mağaza işletmektedir. Davalının … pazaryerindeki 37 ilanında müvekkile ait 58 fotoğraf, köşelerindeki müvekkil logosu kırpılarak ve üzerine davalının mağaza adı eklenerek kullanılmaktadır. Kullanımlar … tarihli noter tespit tutanağıyla belgelenmiştir.
4. Davalının fiili, fotoğrafların izinsiz olarak çoğaltılması ve umuma iletilmesidir (5846 sayılı Kanun m.22/1 ve m.25/2). Fotoğraflardaki müvekkil logosunun kırpılması, eser üzerindeki hakların sahibine ilişkin bilginin yetkisiz olarak ortadan kaldırılmasıdır ve bu şekilde değiştirilen fotoğrafların yayımlanması da ayrıca yasaktır (Ek m.4/1).
5. Müvekkil … tarihinde pazaryerine şikâyette bulunmuş, ilanlar yayımdan kaldırılmış, ancak davalının itirazı üzerine yeniden yayımlanmıştır (6563 sayılı Kanun m.9/3). Davalı … tarihli ihtarnameye rağmen kullanıma devam etmektedir. Bu durum tecavüzün tekrarı ihtimalini de açıkça göstermektedir (5846 sayılı Kanun m.69/1).
6. Davalının ilanları her gün yayında kalmakta ve aynı ürün grubunda müvekkilin satışlarını doğrudan etkilemektedir. Sözleşme, ham dosyalar ve noter tespiti iddianın kuvvetle muhtemel olduğunu göstermektedir. Bu nedenle fotoğrafların davalı tarafından kullanılmasının dava sonuçlanıncaya kadar ihtiyati tedbir yoluyla durdurulmasına ve kararın pazaryerine bildirilmesine karar verilmesi gerekmektedir. Talep resmî belgeye dayandığından teminat alınmamasına, aksi kanaat hâlinde makul bir teminat belirlenmesine karar verilmesini talep ediyoruz (5846 sayılı Kanun m.77/1; 6100 sayılı Kanun m.389/1 ve m.392/1).
7. Müvekkil fotoğrafçıya 214 fotoğraf için … TL ödemiştir. Sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedel, bu ödeme, ürün fotoğrafı lisanslarının piyasa rayici ve davalının kullanım süresi dikkate alınarak bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir. Bedel dava tarihinde tam olarak belirlenemediğinden şimdilik … TL talep edilmekte olup talep, tahkikatın sona ermesine kadar artırılacaktır (5846 sayılı Kanun m.68/1; 6100 sayılı Kanun m.109/4).
8. Bedel talebi bakımından dava şartı olan arabuluculuğa başvurulmuş, taraflar anlaşamamıştır. Arabuluculuk son tutanağı ektedir (6102 sayılı Kanun m.4/1-d ve m.5/A/1).
9. Mahkemece fotoğrafların eser niteliği taşımadığı kanaatine varılması hâlinde de müvekkilin talepleri yerindedir. Müvekkil, fotoğrafları ticari maksatla haklı olarak çoğaltan ve yayan kişi olarak bunların aynı vasıtayla çoğaltılmasını ve yayımlanmasını menedebilir ve davalı hakkında haksız rekabet hükümleri uygulanır (5846 sayılı Kanun m.84). Davalının, kendisinin uygun bir katkısı olmaksızın müvekkile ait pazarlanmaya hazır çalışma ürünlerini teknik çoğaltma yöntemiyle devralıp kullanması da haksız rekabettir (6102 sayılı Kanun m.55/1-c-3). Bu nedenle fer’î olarak haksız rekabetin tespiti, men’i, sonuçlarının ortadan kaldırılması ve kusuru açık olan davalıdan tazminat talep edilmektedir (6102 sayılı Kanun m.56/1; 6100 sayılı Kanun m.111).
HUKUKİ SEBEPLER
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.1/B, 4, 22, 25, 48, 52, 66, 68, 69, 76-78, 84 ve Ek m.4; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A, 55 ve 56; 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.9; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 111, 389-392.
DELİLLER
Fotoğrafçı sözleşmesi ve fatura, ham çekim dosyaları, müvekkilin ilanlarının ilk yayım kayıtları, noter tespit tutanağı, pazaryeri şikâyet ve itiraz yazışmaları, ihtarname ve tebliğ belgesi, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
10. Açıklanan nedenlerle; öncelikle ihtiyati tedbir yoluyla davalının müvekkile ait fotoğrafları kullanmasının durdurulmasına ve kararın … pazaryerine bildirilmesine; yargılama sonunda davalının fiilinin müvekkilin mali haklarına tecavüz olduğunun tespitine, tecavüzün ref’i ve men’i ile fotoğrafların bütün ilan ve hesaplardan kaldırılmasına, fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik … TL bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek faiziyle davalıdan tahsiline; mahkemece fotoğrafların eser niteliği taşımadığı kanaatine varılması hâlinde fer’î olarak davalının fiilinin haksız rekabet olduğunun tespitine, men’ine, sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ve fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik … TL maddi tazminatın faiziyle davalıdan tahsiline; kesinleşen kararın masrafı davalıya ait olmak üzere ilanına; yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Davacı Vekili
Av. …
Fotoğrafçının Şikâyet ve İçerik Kaldırma Dilekçesi Örneği
Fotoğrafı bir haber sitesinde filigranı kırpılarak ve sitenin logosu eklenerek yayımlanan, siteye yaptığı başvuruya üç gün içinde sonuç alamayan bir fotoğrafçı için örnektir. Dilekçe, ceza şikâyetini ve servis sağlayıcıdan hizmetin durdurulmasının istenmesi talebini birlikte içerir. Hak sahipliğini kanıtlayan belgelerin şikâyet süresi içinde sunulması zorunludur.
… CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA
Şikâyetçi: … (fotoğrafçı; adres, T.C. kimlik numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Şüpheliler: “…” haber sitesinin işleteni … Medya Anonim Şirketi yetkilileri ile haberi hazırlayan ve yayımlayan kişiler
Suç: 5846 sayılı Kanun m.71/1-1, m.71/1-2 ve m.71/2
Suç Tarihi: … ve devam etmekte
Konu: Şikâyetimiz ile 5846 sayılı Kanun ek 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca servis sağlayıcıdan hizmetin durdurulmasının istenmesi talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil profesyonel fotoğrafçıdır. Müvekkilin … tarihinde … kentinin tarihi yarımadasını gün doğumunda havadan çektiği fotoğraf; ışık, açı ve an seçimiyle müvekkilin hususiyetini taşıyan bir fotoğrafik eserdir (5846 sayılı Kanun m.1/B-a ve m.4/1-5). Fotoğraf, müvekkilin adını taşıyan filigranla birlikte … tarihinde müvekkilin internet sitesinde ve sosyal medya hesabında yayımlanmıştır. Yayımlanmış nüshalarda adı bulunan müvekkil, eser sahibi sayılır (m.11/1).
2. “…” adlı haber sitesinde … tarihinde yayımlanan “…” başlıklı haberde fotoğraf, sol alt köşedeki filigran kırpılarak ve üzerine sitenin logosu eklenerek kullanılmıştır. Müvekkil fotoğrafın kullanılmasına hiçbir zaman izin vermemiştir. Haber sayfası … tarihli noter tespit tutanağıyla belgelenmiştir.
3. Şüphelilerin fiili, eserin hak sahibinin yazılı izni olmaksızın değiştirilmesi, çoğaltılması ve umuma iletilmesidir (5846 sayılı Kanun m.71/1-1). Filigranın kırpılması, eser sahibine ilişkin bilginin yetkisiz olarak ortadan kaldırılmasıdır ve bu şekilde değiştirilen eserin yayımlanması da ayrıca yasaktır (Ek m.4/1 ve m.71/2). Fotoğrafın üzerine sitenin logosunun konulması, başkasına ait esere kendi eseri olarak ad konulması niteliğindedir ve fiil yayımlama yoluyla işlenmiştir (m.71/1-2).
4. Kullanım haber istisnası kapsamında değerlendirilemez. Fotoğraf haberin konusu olan olayı değil, kentin genel görünümünü göstermektedir. Müvekkilin geçimini sağladığı ve lisans karşılığında kullandırdığı fotoğrafın bütünüyle ve izinsiz alınması, hak sahibinin hukuki menfaatlerine zarar veren ve eserden normal yararlanmaya aykırı bir kullanımdır (5846 sayılı Kanun m.37). Kamusal alanda bulunan eserlerin fotoğrafla çoğaltılmasına ilişkin serbesti de başkasının çektiği fotoğrafın kullanılmasını kapsamaz (m.40/1).
5. Müvekkil … tarihinde site yönetimine e-posta ile, … tarihinde de noter ihtarnamesiyle başvurarak üç gün içinde ihlalin durdurulmasını istemiştir. Süre geçmesine rağmen fotoğraf yayından kaldırılmamıştır. Bu nedenle ihlale devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulmasının servis sağlayıcıdan istenmesi gerekmektedir (5846 sayılı Kanun Ek m.4/3). Bu Kanunda tanınmış hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcı bakımından ayrıca 71 inci maddenin ikinci fıkrasındaki suç oluşmuştur.
6. Şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği … tarihinden itibaren altı aylık süre içinde yapılmaktadır (5237 sayılı Kanun m.73/1-2). Müvekkilin hak sahipliğini kanıtlayan ham çekim dosyaları, ilk yayım kayıtları ve noter tespit tutanağı ekte sunulmaktadır (5846 sayılı Kanun m.75/1).
DELİLLER
Ham çekim dosyaları ve dosyalardaki çekim bilgileri, müvekkilin internet sitesi ve sosyal medya hesabındaki ilk yayım kayıtları, noter tespit tutanağı, e-posta ve ihtarname ile tebliğ belgeleri, haber sitesinin alan adı ve barındırma hizmetine ilişkin kayıtlar.
SONUÇ VE İSTEM
7. Açıklanan nedenlerle; ihlale konu fotoğraf yayından kaldırılıncaya kadar “…” alan adlı bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulmasının 5846 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca servis sağlayıcıdan istenmesine; şüpheliler hakkında 5846 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (2) numaralı bentleri ile ikinci fıkrası kapsamında soruşturma yapılarak kamu davası açılmasına karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Şikâyetçi Vekili
Av. …
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Ham çekim dosyaları, dosyaların içindeki çekim tarihi ve cihaz bilgileri, fotoğrafçının arşiv kayıtları
- Fotoğrafçı sözleşmesi ve faturası; devir veya lisans sözleşmeleri; modelden alınan yazılı rıza belgesi
- Stok fotoğraf sitelerinden alınmış lisans belgeleri ve ödeme kayıtları; tasarım firmasıyla yapılan sözleşme
- Fotoğrafın ilk yayımlandığı tarihi gösteren site, sosyal medya ve internet arşivi kayıtları
- İhlalin tarihli tespiti: noter veya elektronik tespit tutanağı, ekran kayıtları, gerekiyorsa delil tespiti dosyası
- Pazaryeri şikâyet ve itiraz yazışmaları, içerik sağlayıcıya yapılan başvuru ve tebliğ belgeleri
- Talep yazısı veya ihtarname, cevap ihtarnamesi, arabuluculuk tutanakları ve süre hesapları
Adım Adım Yol Haritası
Fotoğrafı izinsiz kullanılan hak sahibi için
- İhlali, sayfa adresi ve tarihiyle birlikte noter veya elektronik tespitle kayıt altına alın; ekran görüntüsüyle yetinmeyin.
- Ham dosyaları, sözleşmeleri ve ilk yayım kayıtlarını bir araya getirin; şirket adına dava açılacaksa hakların yazılı olarak devredildiğini kontrol edin (FSEK m.52).
- İnternetteki ihlalde bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlalin durdurulmasını isteyin; sonuç alamazsanız Cumhuriyet savcısına başvurun (Ek m.4/3).
- Pazaryerindeki ihlalde belgeye dayanan şikâyet yapın; satıcının itirazına karşı ihtiyati tedbir hazırlığını paralel yürütün (6563 sayılı Kanun m.9/3; FSEK m.77).
- Ceza şikâyetini fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde ve hak sahipliği belgeleriyle birlikte yapın (TCK m.73/1-2; FSEK m.75/1).
- Bedel ve tazminat için arabuluculuğa başvurun; anlaşma olmazsa fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde dava açın (TTK m.5/A; FSEK m.68 ve m.70).
Telif talebi alan işletme için
- Görseli kabul anlamına gelmeyecek şekilde yayından kaldırın ve kaldırma tarihini kayıt altına alın.
- Görselin sitenize ne zaman, kim tarafından ve hangi lisansla yüklendiğini araştırın; tasarım firmasıyla yapılan sözleşmeyi bulun.
- Talep edenden hak sahipliğini, devir veya yetki sözleşmesini ve hesap yöntemini isteyin (FSEK m.52 ve m.68/1).
- Ödeme veya kabul içeren belgeyi imzalamadan önce hukuki değerlendirme yaptırın; görüşmeleri ikrar içermeyen yazışmalarla yürütün.
- Uzlaşılacaksa, ceza şikâyetinden ve diğer taleplerden feragati de içeren tek bir yazılı anlaşma yapın.
- Görseli sağlayan tasarım firmasına karşı başvuru imkânını değerlendirin (TBK m.112).
Sık Yapılan Hatalar
- Görselin altına kaynak yazmanın yeterli olduğunu düşünmek. Ad belirtmek izin yerine geçmez; kullanım için hak sahibinin izni gerekir.
- Fotoğrafçıya ödeme yapınca hakların geçtiğini sanmak. Mali haklar yazılı ve hakları ayrı ayrı gösteren bir sözleşmeyle geçer.
- Model veya müşteriden rıza almamak. Fotoğrafçının izni, fotoğrafta görünen kişinin rızası yerine geçmez.
- Filigranı veya logoyu kırpmak. Bu fiil izinsiz kullanımdan ayrı olarak da suçtur.
- Pazaryeri şikâyetini kalıcı çözüm saymak. Satıcının belgeye dayanan itirazıyla ilan yeniden yayımlanır; kalıcı sonuç için tedbir ve dava gerekir.
- Talep yazısına cevapta ihlali kabul etmek. Bu yazışmalar bedel davasında ve ceza dosyasında aleyhinize kullanılabilir.
- Şikâyet belgelerini sonraya bırakmak. Hak sahipliği belgeleri şikâyet süresi içinde sunulmazsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Hukukçular Evi Fotoğraf ve Görsel Dosyalarında Ne Yapar?
Fotoğrafçılar, ajanslar ve e-ticaret satıcıları için ihlalleri tespit ettiriyor, içerik sağlayıcılara ve pazaryerlerine başvuruları hazırlıyor, ihtiyati tedbir, üç kat bedel ve haksız rekabet davaları açıyor, şikâyet sürecini belgeleriyle birlikte yürütüyoruz. Görsel ajanslarından veya hukuk bürolarından telif talebi alan işletmeler için hak sahipliğini ve bedel hesabını sorguluyor, ikrar içermeyen cevaplar hazırlıyor ve gerekiyorsa uzlaşmayı ceza ve hukuk taleplerini birlikte kapatacak şekilde yazıya döküyoruz. Fotoğrafı rızası olmadan kullanılan kişiler için kişilik hakkı davası ve erişimin engellenmesi başvurularını hazırlıyoruz.
Talep yazısını, ihlal ekran görüntülerini veya sözleşmenizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Bütün fikri mülkiyet rehberlerimizi sınai mülkiyet ve fikri haklar rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi: Marka, Patent, Tasarım ve Telif
- İnternette Telif Hakkı İhlali ve Üç Kat Tazminat
- Telif Hakkı Devir ve Lisans Sözleşmesi
- Yapay Zekâ ve Telif Hakkı
- Pazaryerinde Marka Şikâyeti ve Satıcı İtirazı
- E-Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcının Sorumluluğu
- Haksız Rekabet Dava Dilekçesi Örneği
- Mücevher Tasarımı Kopyalandığında Tasarım ve Telif Koruması
- İzinsiz Fotoğraf veya Video Paylaşımında Yapılacaklar
- Erişimin Engellenmesi Başvuru Dilekçesi Örneği
- Adıma Sahte Sosyal Medya Hesabı Açıldıysa Ne Yapmalıyım?
- İşletmede Müzik Yayını ve Telif
- Lisanssız Yazılım Kullanımı ve Lisans Denetimi
Sıkça Sorulan Sorular
İnternetten bulduğum bir fotoğrafı kaynak göstererek kullanabilir miyim?
Hayır. Fotoğrafı sitenize yüklemek çoğaltma, yayımlamak umuma iletimdir ve her ikisi de hak sahibinin iznine bağlıdır. Kaynak veya fotoğrafçı adı yazmak izin yerine geçmez (FSEK m.15, m.22/1 ve m.25/2).
Her fotoğraf telif hakkıyla korunur mu?
Estetik değeri olan ve fotoğrafçının hususiyetini taşıyan fotoğraflar güzel sanat eseridir; bedii vasfı olmayan teknik ve ilmi fotoğraf eserleri ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Eser niteliği taşımayan fotoğraflar da izinsiz çoğaltmaya karşı haksız rekabet hükümleriyle korunur (FSEK m.4/1-5, m.2/1-3 ve m.84/3).
Fotoğrafın korunması için tescil gerekir mi?
Hayır. Koruma fotoğrafın çekilmesiyle başlar. Bakanlık nezdinde kayıt ve tescil isteğe bağlıdır, hak doğurmaz ve yalnızca ispat kolaylığı sağlar (FSEK m.13/3).
Fotoğrafın bir kısmını kırparak kullanırsam ihlal olur mu?
Evet. Eser sahibine tanınan haklar eserin bütününe ve parçalarına şamildir (FSEK m.13/2). Ayrıca izinsiz değişiklik yapılması eser sahibinin manevi hakkını ihlal eder (m.16/1).
Fotoğrafımın izinsiz kullanılmasında ne kadar bedel isteyebilirim?
Sözleşme yapılsaydı isteyebileceğiniz bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katını isteyebilirsiniz. Kusur varsa ayrıca maddi tazminat, tecavüzle elde edilen kârın verilmesi ve manevi tazminat talep edilebilir (FSEK m.68/1 ve m.70).
Fotoğrafçıya para ödedim; fotoğrafların hakları bana mı ait?
Ödeme tek başına yeterli değildir. Mali hakların geçmesi için yazılı ve hakları ayrı ayrı gösteren bir sözleşme gerekir; nüshaların mülkiyetinin devri fikri hakların devrini içermez. Çalışanın görev sırasında çektiği fotoğraflarda ise haklar kural olarak işveren tarafından kullanılır (FSEK m.52, m.57/1 ve m.18/2).
Sosyal medyada paylaşılmış bir fotoğrafı işletme hesabımda kullanabilir miyim?
Kural olarak hayır. Fotoğrafı indirip yeniden yüklemek yeni bir çoğaltma ve umuma iletimdir. Fotoğrafta bir kişi görünüyorsa ayrıca o kişinin rızası gerekir (FSEK m.22/1, m.25/2 ve m.86/1).
Tanınmış bir kişinin fotoğrafını reklamda kullanabilir miyim?
Siyasi ve sosyal hayatta rol oynayan kişilerin resimlerinin umuma arzı rızaya bağlı değildir; ancak bu hâlde de kişilik hakkının korunması saklıdır. Reklamda kullanım bu nedenle kural olarak rızaya bağlıdır (FSEK m.86/2-1 ve m.86/4; TMK m.24).
Fotoğraftaki filigranı silmek suç mu?
Evet. Eser ve hak sahibine ilişkin bilgilerin yetkisiz olarak kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır ve üç aydan iki yıla kadar hapis cezası gerektirir (FSEK Ek m.4/1 ve m.71/2).
Haber siteleri fotoğrafımı haber gerekçesiyle kullanabilir mi?
Haber istisnası, günlük olaylara bağlı olarak ve bilgilendirme kapsamını aşmamak kaydıyla eserlerden bazı parçaların alınmasına izin verir. Hak sahibinin hukuki menfaatlerine zarar veren veya eserden normal yararlanmaya aykırı kullanım serbest değildir (FSEK m.37).
Meydandaki bir heykelin veya binanın fotoğrafını çekip satabilir miyim?
Umumi yollara, caddelere ve meydanlara temelli konulan güzel sanat eserlerinin fotoğrafla çoğaltılması ve yayılması serbesttir; mimarlık eserlerinde bu serbesti yalnız dış şekli kapsar. Bu serbesti başkasının çektiği fotoğrafı kullanmayı kapsamaz (FSEK m.40/1).
Rakibim ürün fotoğraflarımı kopyaladı; ne yapabilirim?
Pazaryerine belgeye dayanan şikâyet yapabilir, ihtiyati tedbir isteyebilir ve tecavüzün ref’i, men’i ile bedel davası açabilirsiniz. Fotoğraflar eser sayılmasa da haksız rekabet hükümleri uygulanır (6563 sayılı Kanun m.9/3; FSEK m.66, m.68, m.77 ve m.84; TTK m.55/1-c-3).
Görsel ajansından ödeme talebi geldi; ödemek zorunda mıyım?
Önce talep edenin hak sahipliğini ve yetkisini belgelemesini isteyin. Mali haklara ilişkin sözleşmeler yazılı olmalıdır ve istenebilecek bedel en çok üç kat ile sınırlıdır; tutar mahkemece belirlenir (FSEK m.52, m.56 ve m.68/1).
Sitemi hazırlayan firmanın koyduğu fotoğraftan ben mi sorumluyum?
Fotoğrafı umuma ileten site sahibi olduğundan hak sahibinin talepleri size yöneltilebilir. Ödemek zorunda kaldığınız tutar için sözleşmeye aykırılık nedeniyle tasarım firmasına başvurabilirsiniz (FSEK m.25/2; TBK m.112).
Fotoğrafım rızam olmadan yayımlandı; nasıl kaldırtırım?
Özel hayatınıza ilişkin bir yayın varsa Siber Güvenlik Başkanlığına doğrudan başvurarak erişimin engellenmesini isteyebilirsiniz. Diğer hâllerde kişilik hakkı davası ve ihtiyati tedbir yoluna gidilir (5651 sayılı Kanun m.9/A; TMK m.25; HMK m.389).
Telif ihlalinde şikâyet süresi ne kadar?
Fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Hak sahipliğini kanıtlayan belgeler de bu süre içinde Cumhuriyet başsavcılığına verilmelidir (TCK m.73/1-2; FSEK m.75/1).
Bedel davası açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Fikri mülkiyet mevzuatından doğan ve konusu bir miktar para olan bedel ve tazminat talepleri için arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1-d ve m.5/A/1).
Kaynakça
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 13.11.2026 tarihinde kontrol edilmiştir; son değişiklik 21.12.2021 tarihli ve 7346 sayılı Kanun).
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A, 55 ve 56; 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.9 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24 ve 25; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58, 72 ve 112 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.20, 21, 73, 134 ve 139; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
- 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun m.2 ve 9/A (7590 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler işlenmiş metin); Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararı.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.107 (7589 sayılı Kanunla mülga), 109, 111, 389-392 ve 400 (mevzuat.gov.tr güncel metni).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya fotoğrafın niteliği, hak sahipliği belgeleri, kullanımın kapsamı ve sürelerle birlikte değerlendirilmelidir.
Fotoğrafınız izinsiz mi kullanıldı, yoksa bir telif talebi mi aldınız?
İhlalin ekran kayıtlarını veya talep yazısını gönderin; hak sahipliğini, bedel hesabını ve süreleri birlikte inceleyelim.
İnternetteki ihlalde ilk adım üç günlük başvurudur
İçerik sağlayıcı üç gün içinde ihlali durdurmazsa savcılık aracılığıyla servis sağlayıcıya gidilir. Ceza şikâyeti için süre altı aydır. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi · İnternette Telif İhlali · Telif Sözleşmeleri · Dilekçe Örnekleri · İletişim
