Bir aracın kaporta, far, ayna veya tampon gibi parçalarının tasarımı, araca takıldığında normal kullanımda görünür kalıyorsa ve görünen özellikleri yeni ve ayırt ediciyse korunur (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.56/2). Aracın görünümüne bağımlı bu parçaların, araca orijinal görünümünü yeniden kazandırmak için onarım amacıyla kullanılması ise tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten üç yıl sonra tasarım hakkının ihlali sayılmaz. Bunun şartı, parçanın kaynağı konusunda yanıltıcı olmamaktır (m.59/4). Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri ve başka bir ürüne mekanik olarak takılması için belirli biçim ve boyutta üretilmesi zorunlu özellikler hiç korunmaz (m.58/4). Yan sanayi üreticisi, marka sahibinin markasını yedek parçanın kullanım amacını belirtmek için dürüstçe kullanabilir (m.7/5-c). Ancak orijinal logoyu parçaya basmak marka hakkına tecavüzdür ve bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir (m.30/1).
Bu rehber; tasarım tescilli parçalarının taklit edildiğini düşünen otomotiv ve beyaz eşya üreticileri ile distribütörler, yan sanayi üreticileri, yedek parça toptancıları ve pazaryeri satıcıları, tasarım veya marka ihtarnamesi alan işletmeler ile onarım yapan servisler için yazıldı. Yedek parça tasarımının hangi şartlarla korunduğunu, görünmeyen parçaların ve montaj zorunluluğu taşıyan özelliklerin neden korunmadığını, onarım istisnasını ve üç yıl kuralını, eşdeğer parça kavramını, yedek parçada marka kullanımının sınırlarını, tescilsiz tasarımı, hak sahibinin dava, tedbir ve gümrük yollarını, yan sanayinin savunma araçlarını ve pazaryeri şikâyet usulünü Sınai Mülkiyet Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili düzenlemelerle anlatıyor. Sayfada tecavüzün mevcut olmadığının tespiti ve hükümsüzlük davası, pazaryerinde kaldırılan yedek parça ilanına itiraz ve ihtiyati tedbir talepli tasarım ve marka hakkına tecavüz davası dilekçe örnekleri yer alıyor. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7, 29, 30, 55-60, 69, 77-81 ve 149-159; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A, 55 ve 56; 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.9; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 389-392 ve 400; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72; Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2017/3) m.4 ve 6. Sınai Mülkiyet Kanunu 13 Kasım 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr’den alınmış güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir.
Yedek Parça Tasarımı Hangi Şartlarla Korunur?
Kanun tasarımı, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümü olarak tanımlar (SMK m.55/1). Ürün kavramı birleşik ürünü ve bu ürünü oluşturan parçaları da kapsar (m.55/2). Birleşik ürün, sökülüp takılma yoluyla değiştirilebilen veya yenilenebilen parçalardan oluşan üründür (m.55/3). Bir otomobil, bir buzdolabı veya bir iş makinesi birleşik üründür; çamurluk, far, kapı kolu veya ön panel ise onun parçasıdır.
Her tasarım gibi parça tasarımı da yeni ve ayırt edici olmalıdır (m.56/1). Parçalar için Kanun iki ek şart arar. Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır. Parçanın görünür durumda olan özellikleri de yenilik ve ayırt edicilik şartlarını ayrıca karşılamalıdır (m.56/2). Normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere son kullanıcının kullanımıdır (m.56/3). Kaputun altında kalan ve ancak serviste görülebilen bir parça bu nedenle tasarım olarak korunamaz.
Parçanın türüne göre tasarım korumasının ihtimali
| Parça | Normal kullanımda görünür mü? | Tasarım koruması | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Çamurluk, kaput, kapı, tampon, far ve stop lambası, dış ayna kapağı | Evet | Görünen özellikler yeni ve ayırt ediciyse mümkün | SMK m.56/2 |
| Ön panel, kapı kolu, gösterge paneli, direksiyon | Evet, kabin içinden | Görünen özellikler bakımından mümkün | m.56/2 |
| Motor parçaları, filtreler, fren balatası, rulman, hortum | Hayır; yalnızca bakım ve onarımda görülür | Tasarım olarak korunamaz; patent, faydalı model veya marka koruması ayrıca değerlendirilir | m.56/2-3 |
| Bağlantı ve montaj yüzeyleri, vida delikleri, klips yerleri | Kısmen | Montaj için zorunlu biçim ve boyutlar korumadan yararlanmaz | m.58/4-c |
| Jant ve aksesuarlar | Evet | Korunabilir; aracın görünümüne bağımlı olmadığı ölçüde onarım istisnasının dışında kalabilir | m.56/2 ve m.59/4 |
Tasarım tescilinin genel şartları, başvuru süreci ve hükümsüzlük nedenleri için tasarım tescili ve tasarım hakkına tecavüz rehberimize bakabilirsiniz. Bu rehber, yedek parça ve onarım piyasasına özgü kurallara odaklanmaktadır.
Koruma Dışında Kalan Görünüm Özellikleri: Teknik Fonksiyon ve Montaj Zorunluluğu
Yedek parça uyuşmazlıklarının çoğu, korunan görünüm ile parçanın işlev ve montaj gereklerinin birbirinden ayrılmasına dayanır. Kanun, ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özelliklerini koruma kapsamı dışında tutar (SMK m.58/4-b). Tasarımın uygulandığı ürünün başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunluysa bu görünüm özellikleri de korunmaz (m.58/4-c). Bir yan sanayi üreticisinin, aracın gövdesine tam oturması için orijinal parçayla aynı bağlantı noktalarını, ölçüleri ve kenar hatlarını kullanması bu nedenle tek başına tecavüz oluşturmaz.
Koruma kapsamının belirlenmesinde kullanılan kurallar
| Kural | Anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Ayırt edici nitelik | Bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin önceki tasarımlardan farklı olması | SMK m.56/5 |
| Seçenek özgürlüğü | Tasarımcının seçenek özgürlüğü ne kadar dar ise küçük farklar o kadar önem kazanır; bu ölçüt hem koruma şartında hem koruma kapsamında dikkate alınır | m.56/6 ve m.58/2 |
| Koruma kapsamı | Tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı haklarını kullanabilir | m.58/1 |
| Teknik fonksiyon | Teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri korunmaz | m.58/4-b |
| Montaj zorunluluğu | Başka bir ürüne mekanik olarak bağlanmak için zorunlu biçim ve boyutlar korunmaz | m.58/4-c |
| Modüler sistemler | Yenilik ve ayırt edicilik şartlarını karşılayan ve birimlerin birbirine çeşitli biçimlerde bağlanmasını sağlayan tasarımlar, montaj istisnasına rağmen korunur | m.58/5 |
Onarım İstisnası: Üç Yıl Kuralı ve Kaynak Konusunda Yanıltmama
Kanunun yedek parça piyasası bakımından en önemli hükmü onarım istisnasıdır. Birleşik ürünün görünümüne bağımlı olan parçaların, birleşik ürüne orijinal görünümünü yeniden kazandırmak üzere onarım amacıyla ve bu parçaların kaynağı konusunda yanıltıcı olmamak şartıyla, tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten üç yıl sonra kullanılması tasarım hakkının ihlali sayılmaz (SMK m.59/4). Üç yıllık süre içinde ise yalnızca Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçaların aynı şartlarla kullanımı ihlal sayılmaz (m.59/5).
Onarım istisnasının şartları
| Şart | Anlamı | Uygulamada dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Görünüme bağımlı parça | Aracın orijinal görünümünü korumak için aynı biçimde olması gereken parça | Çamurluk, far, tampon ve ayna gibi parçalar tipik örnektir; farklı tasarımla serbestçe değiştirilebilen parçalar bakımından istisnaya dayanmak zorlaşır |
| Onarım amacı | Birleşik ürüne orijinal görünümünü yeniden kazandırmak | Parçanın yenileme veya hasar onarımı için pazarlanması; araca farklı bir görünüm kazandırmak için kullanılması bu kapsamda değildir |
| Kaynak konusunda yanıltmama | Parçanın orijinal parça olduğu izlenimi verilmemesi | Ambalajda, faturada ve ilanda üreticinin kendi adı ve “eşdeğer” veya “orijinal değildir” ibaresi; orijinal logo ve parça numarası etiketlerinin kullanılmaması |
| Üç yıllık süre | Tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması | Süre tescil tarihinden değil piyasaya ilk sürülme tarihinden işler; araç modelinin satışa çıktığı tarihi gösteren kayıtlar toplanmalıdır |
| Süre dolmadan kullanım | Ancak Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçalar için ve aynı şartlarla | Parçanın Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçalar arasında olduğunun belgelenmesi gerekir (m.59/5) |
Onarım istisnası tasarım hakkını sınırlar; marka hakkını ve haksız rekabet hükümlerini ortadan kaldırmaz. Üç yıl dolmuş olsa bile parçanın üzerine orijinal üreticinin logosunu basan veya ambalajında orijinal ürün izlenimi veren kişi, “kaynak konusunda yanıltmama” şartını da karşılamadığı için istisnadan yararlanamaz ve ayrıca marka hakkına tecavüz etmiş olur (SMK m.59/4 ve m.29/1).
Eşdeğer Parça Kavramı: Kanun, Rekabet Tebliği, Belgelendirme ve Sigorta
“Eşdeğer parça” ifadesi farklı düzenlemelerde farklı işlevler görür ve uyuşmazlıklarda sıkça karıştırılır. Sınai Mülkiyet Kanunu, üç yıllık süre dolmadan onarım istisnasından yararlanmayı Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçalarla sınırlar (SMK m.59/5). Rekabet hukukunda ise “eş değer kalitede yedek parça”, orijinal parçaların değiştirilmesi amacıyla üretilen ve ilgili mevzuatta belirlenen deney ve muayene metotlarına göre orijinal parçayla kıyaslanarak kütle, boyut, malzeme ve işlevsellik gibi kriterlere uygunluğu akredite bir kuruluş tarafından belgelendirilmiş parçadır (2017/3 sayılı Tebliğ m.4/1-f).
Eşdeğer parçanın farklı düzenlemelerdeki yeri
| Düzenleme | Kural | Önemi |
|---|---|---|
| Sınai Mülkiyet Kanunu | Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçalar, tasarımın piyasaya ilk sürülmesinden itibaren üç yıl içinde de onarım istisnasından yararlanır | Tasarım hakkı bakımından süre öncesi kullanımın tek dayanağıdır (SMK m.59/5) |
| Motorlu taşıtlar grup muafiyeti tebliği | Yetkili servisin orijinal veya eş değer kalitede parçayı kendi seçtiği üçüncü kişiden alıp onarımda kullanmasının engellenmesi muafiyeti ortadan kaldırır; garanti kapsamındaki tamir, ücretsiz bakım ve geri çağırmada orijinal parça zorunlu tutulabilir | Üretici ve yetkili servis arasındaki sözleşmeler bakımından (2017/3 sayılı Tebliğ m.6/1-ğ) |
| Aynı tebliğ | Yetkili dağıtıcı ve servislerin yedek parçaları özel servislere satma serbestisinin kısıtlanması muafiyeti ortadan kaldırır | Bağımsız servislerin parçaya erişimi bakımından (m.6/1-f) |
| TSE belgelendirmesi | Uygulamada eşdeğer parçalar 2015 yılından bu yana TSE tarafından belgelendirilmektedir | Kalite ve izlenebilirlik ispatı; tek başına tasarım hakkı bakımından bir istisna yaratmaz |
| Zorunlu trafik sigortası genel şartları | Hasarlı parçanın hangi hâllerde eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçayla değiştirilebileceği düzenlenmiş, ispat yükü sigortacıya yüklenmiştir; şartlar 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren değişiklikle yeniden düzenlenmiştir | Sigorta ödemesi bakımından; tasarım ve marka hakkını etkilemez |
Bu ayrım önemlidir. TSE belgesi veya sigorta şirketinin onarım tercihi, bir parçanın tasarım hakkına tecavüz oluşturup oluşturmadığını belirlemez. Tasarım hakkı bakımından belirleyici olan Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 59 uncu maddesindeki şartlardır. Yetkili servis ağlarındaki rekabet hukuku kuralları için seçici dağıtım sistemleri, parça ithalatındaki tip onayı ve ürün güvenliği yükümlülükleri için oto yedek parçada tip onayı ve ürün güvenliği rehberlerimize bakabilirsiniz.
Yedek Parçada Marka Kullanımı: Uyumluluğu Belirtmek Serbest, Logo Kullanmak Değil
Yan sanayi üreticisi ve yedek parça satıcısı, parçanın hangi araca uyduğunu söylemek zorundadır; bunu araç üreticisinin markasını anmadan yapmak çoğu zaman mümkün değildir. Kanun bu ihtiyacı tanır. Marka sahibi, üçüncü kişiler tarafından dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde, özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parça ürünlerinde malın kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hâllerde markasının kullanılmasını engelleyemez (SMK m.7/5-c). Aynı hüküm, malların türüne, kalitesine ve kullanım amacına ilişkin açıklamalarda bulunulmasını da serbest bırakır (m.7/5-b).
Aynı ilke arama motoru reklamlarında da geçerlidir; “yedek parça” ve “servis” aramalarına reklam veren satıcının durumu için anahtar kelime reklamları ve karşılaştırmalı reklam rehberimize bakabilirsiniz.
Yedek parçada marka kullanımının sınırları
| Kullanım | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| “… marka … model araçlarla uyumludur” ifadesi, katalogda ve ilanda araç modelinin belirtilmesi | Kullanım amacını belirtmek için gerekli ve dürüst kullanım; kural olarak serbest | SMK m.7/5-c |
| Orijinal parça numarasının referans numarası olarak gösterilmesi | Eşleştirme amacıyla ve parçanın orijinal olmadığı açıkça belirtilerek yapılması gerekir | m.7/5-c; TTK m.55/1-a |
| Araç üreticisinin logosunun parçaya, ambalaja veya etikete basılması | Marka hakkına tecavüz; kullanım amacını belirtmek için gerekli değildir | SMK m.7/3 ve m.29/1 |
| Logolu parçayı bilerek veya bilmesi gerekerek satmak, stoklamak, ithal etmek | Marka hakkına tecavüz | m.29/1-c |
| “Orijinal” veya “orijinal kalite” ibaresiyle orijinal olmayan parça satmak | Yanıltıcı açıklama ve karıştırılmaya yol açma; haksız rekabet | TTK m.55/1-a |
| Üretici markasını mağaza adı veya alan adı gibi kullanmak | Yetkili servis veya bayi izlenimi yaratıyorsa tecavüz | SMK m.7/3-d ve e |
Markanın taklit edilerek kullanıldığı parçalar bakımından ayrıca ceza yolu açıktır. Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, satışa arz eden, satan, ithal eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (SMK m.30/1). Ceza için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır ve soruşturma şikâyete bağlıdır (m.30/5-6). Taklit malı satan kişi malı nereden temin ettiğini bildirir ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve mallara el konulmasını sağlarsa hakkında ceza verilmez (m.30/7). Tasarım hakkının ihlali ise Kanunda suç olarak düzenlenmemiştir; yaptırımı hukuki niteliktedir. Oto sanayi sitelerinde yapılan aramalar ve savunma için işyerinde sahte ürün araması ve marka hakkına tecavüz suçu rehberimize bakabilirsiniz.
Tescilli ve Tescilsiz Tasarım: Süre, Kopyalama ve Bağımsız Tasarım
Tasarım, tescil edilmişse tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa tescilsiz tasarım olarak korunur (SMK m.55/4). Yedek parça uyuşmazlıklarında iki koruma arasındaki fark belirleyicidir. Tescilsiz tasarım, sahibine tecavüz fiillerini engelleme hakkını yalnızca korunan tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanması hâlinde verir. Korunan tasarımın kendinden önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan bir tasarımcının bağımsız olarak yaptığı tasarım kopyalanmış sayılmaz (m.59/2).
Tescilli ve tescilsiz parça tasarımının karşılaştırması
| Konu | Tescilli tasarım | Tescilsiz tasarım |
|---|---|---|
| Korumanın doğumu | Tescil (SMK m.55/4) | Türkiye’de ilk kez kamuya sunulma (m.55/4 ve m.57/1) |
| Süre | Başvurudan itibaren beş yıl; beşer yıllık dönemlerle toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir (m.69/1) | Kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl (m.69/2) |
| Engellenebilen fiiller | Üretim, piyasaya sunma, satış, ithalat, ticari kullanım ve bulundurma (m.59/1 ve m.81/1-a) | Aynı fiiller, ancak yalnızca kopyalama hâlinde (m.59/2) |
| Bağımsız tasarım savunması | Geçersiz; tescil herkese karşı korur | Geçerli (m.59/2) |
| Önceki kullanım | Başvurudan önce iyiniyetle ve bağımsız olarak yapılan tasarımı kullanan kişi, işletmenin makul ihtiyaçları ölçüsünde kullanmaya devam edebilir (m.60/1) | Bağımsız tasarım zaten tecavüz sayılmaz |
| Dava hakkı | Tescilin yayımından itibaren; haberdar edilmiş veya kötüniyetli tecavüz edene karşı daha önce de (m.81/2) | Tasarımın kamuya sunulmasından itibaren (m.81/4) |
Tasarımın tescilli olduğuna ilişkin kaydın ürün, ambalaj veya fatura üzerine konulmamış olması tecavüzü ortadan kaldırmaz (SMK m.81/3). Buna karşılık tescilsiz tasarımın üç yıllık süresi çoğu zaman araç modelinin satışa çıkmasıyla başlar ve onarım istisnasındaki üç yıllık süreyle aynı dönemde sona erer. Bu nedenle tescilsiz tasarıma dayanan yedek parça taleplerinde sürelerin tarih tarih hesaplanması gerekir. Takı ve aksesuar gibi tüketici ürünlerinde aynı kuralların uygulanışı için mücevher tasarımının kopyalanması rehberimize bakabilirsiniz.
Tasarım ve Marka Sahibinin Yolları: Tecavüz Davası, Tedbir, Gümrük ve Şikâyet
Tasarım sahibinin izni olmaksızın koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, satış için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bulundurmak ve ithal etmek tasarım hakkına tecavüzdür (SMK m.81/1-a). Tecavüze uğrayan hak sahibi mahkemeden fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, tecavüzün durdurulmasını, tecavüzün kaldırılmasını ve zararın tazminini, tecavüz oluşturan ürünlere ve bunların üretiminde münhasıran kullanılan kalıp ve makinelere el konulmasını ve kesinleşmiş kararın ilanını isteyebilir (m.149/1).
Hak sahibinin hukuki talepleri
| Talep | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Tespit, önleme ve durdurma | Fiilin tecavüz olduğunun tespiti; muhtemel ve süren tecavüzün durdurulması | SMK m.149/1-a, b ve c |
| El koyma ve mülkiyet | Taklit parçalara ve münhasıran bunların üretiminde kullanılan kalıplara el konulması; bunlar üzerinde mülkiyet tanınması, değeri tazminattan düşülür | m.149/1-d, e ve m.149/2 |
| Şekil değiştirme veya imha | Tecavüzün devamını önlemek için kaçınılmaz ise kalıpların şeklinin değiştirilmesi veya imhası | m.149/1-f |
| Tazminat | Fiili kayıp ve yoksun kalınan kazanç; muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı veya lisans bedeli yöntemlerinden birinin seçilmesi | m.150 ve m.151 |
| Belge sunulması | Tazminat hesabı için davalının ticari belgelerini mahkemeye sunması | m.150/3 |
| İhtiyati tedbir | Üretim ve satışın durdurulması, taklit parçalara gümrük ve serbest bölgeler dâhil el konulması, teminat | m.159 |
| Gümrükte durdurma | Hak sahibinin talebiyle eşyanın alıkonulması veya gümrük işlemlerinin durdurulması; kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde ihtiyati tedbir kararı getirilmezse işleme devam edilir | Gümrük Kanunu m.57/1 ve 3 |
Görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Hak sahibinin açacağı davada yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği ya da etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir (SMK m.156/1 ve 3). Tazminat talepleri için dava öncesinde arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1-d ve m.5/A/1). Taleplerde Türk Borçlar Kanunu’nun zamanaşımı hükümleri uygulanır (SMK m.157; TBK m.72/1). Kısmi davada talep, tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4). Yoksun kalınan kazancın üç hesap yöntemi için tecavüzde tazminat hesaplama, gümrükteki durdurma usulü için gümrükte sahte ürüne el koyma rehberlerimize bakabilirsiniz.
Yan Sanayinin ve Satıcının Savunma Araçları
Yedek parça üreticisi veya satıcısı, tasarım veya marka ihtarnamesi aldığında yalnızca savunma yapmak zorunda değildir. Kanun, faaliyetinin tecavüz oluşturmadığını önceden tespit ettirme ve hak sahibinin tescilini hükümsüz kıldırma imkânı tanır. Bu araçlar bir arada kullanıldığında uyuşmazlığın çerçevesini yan sanayi belirler.
Yan sanayinin başlıca savunmaları
| Savunma | Şartı | Dayanak |
|---|---|---|
| Görünmeyen parça | Parça normal kullanımda görünmüyorsa tasarım olarak korunamaz; tescil varsa hükümsüzlük sebebidir | SMK m.56/2-3 ve m.77/1-a |
| Teknik fonksiyon ve montaj zorunluluğu | Benzerlik zorunlu görünüm özelliklerinden kaynaklanıyorsa koruma kapsamı dışındadır | m.58/4-b ve c |
| Onarım istisnası | Görünüme bağımlı parça, onarım amacı, kaynak konusunda yanıltmama ve üç yıllık sürenin dolması | m.59/4-5 |
| Farklı genel izlenim | Seçenek özgürlüğü dar alanlarda küçük farklar ayırt edicilik sağlar | m.56/5-6 ve m.58/1-2 |
| Tescilsiz tasarımda bağımsız tasarım | Kopyalama yoksa tecavüz yoktur | m.59/2 |
| Önceki kullanım | Başvurudan önce iyiniyetle ve bağımsız olarak ticari kullanım veya ciddi hazırlık | m.60 |
| Hakkın tüketilmesi | Hak sahibince veya izniyle piyasaya sunulmuş orijinal parçaların yeniden satışı serbesttir | m.152/1 |
| Tecavüzün mevcut olmadığının tespiti | Hak sahibinden görüş istenir; bir ay içinde cevap verilmezse veya cevap kabul edilmezse dava açılır; hükümsüzlük davasıyla birlikte açılabilir | m.154/1 ve 3 |
| Hükümsüzlük | Yenilik veya ayırt edicilik yokluğu, korunamayan görünüm özellikleri, kötüniyetli başvuru; koruma süresince veya sona ermeyi izleyen beş yıl içinde | m.77/1-a ve m.78/3 |
İhtarnameye verilecek cevabın yapısı ve tespit talebinin usulü için marka ihtarnamesine cevap ve tecavüz bulunmadığının tespiti rehberimize bakabilirsiniz; aynı usul tasarım hakkı bakımından da uygulanır.
Pazaryerinde Yedek Parça İlanları ve Şikâyet Usulü
Yedek parça satışının önemli bir kısmı artık pazaryerlerinden yapılmaktadır ve tasarım veya marka sahipleri ilanlara karşı çoğunlukla pazaryeri şikâyetine başvurmaktadır. Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine ürünü yayımdan kaldırır ve durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir. Satıcının şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan itirazı üzerine ürün yeniden yayımlanır. İlgililerin genel hükümlere göre yargı yoluna başvurma hakları saklıdır (6563 sayılı Kanun m.9/3).
Yedek parça ilanına şikâyette tarafların dayanakları
| Taraf | Sunması gerekenler | Dayanak |
|---|---|---|
| Hak sahibi | Tescil belgesi ve görselleri; ilandaki parçanın tescilli görünümle karşılaştırması; logolu ilanlarda marka tescil belgesi | 6563 sayılı Kanun m.9/3; SMK m.81 ve m.29 |
| Satıcı | Parçanın görünmeyen bir parça olduğuna, montaj zorunluluğuna veya onarım istisnasına ilişkin açıklama; araç modelinin piyasaya çıkış tarihi; ambalaj ve etiket görselleri; eşdeğer parça belgesi | 6563 sayılı Kanun m.9/3; SMK m.56/2, m.58/4 ve m.59/4 |
| Satıcı | İlandaki marka kullanımının uyumluluğu belirtmekle sınırlı olduğunu gösteren metin; orijinal logo ve “orijinal” ibaresinin bulunmaması | SMK m.7/5-c |
Şikâyet ve itiraz usulünün ayrıntıları ile pazaryerinin sorumluluğu için pazaryerinde marka şikâyeti ve satıcı itirazı ve e-ticaret aracı hizmet sağlayıcının sorumluluğu rehberlerimize bakabilirsiniz. Parça ilanlarında kullanılan ürün fotoğraflarının başka bir satıcıdan kopyalanması ayrıca telif hakkı ve haksız rekabet sorunu doğurur; bunu fotoğraf ve görsellerin izinsiz kullanımı rehberimizde anlattık.
Tecavüzün Mevcut Olmadığının Tespiti ve Hükümsüzlük Davası Örneği
Yabancı bir araç üreticisinden tasarım ve marka ihtarnamesi alan, ihtarnameye konu ürünleri için önce üreticiden görüş isteyen ve bir ay içinde cevap alamayan bir yan sanayi üreticisinin davası için örnektir. Dava, üreticinin tecavüz davası açmasından önce açılmalıdır. Görünmeyen parçaya ilişkin tescil bakımından hükümsüzlük talebi de aynı davada ileri sürülmüştür.
… FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİNE
Davacı: … Otomotiv Yan Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Davalı: … Automobile AG (Türkiye’deki sicile kayıtlı vekili: …, adres)
Konu: Davacının ürünlerinin davalının tasarım ve marka haklarına tecavüz oluşturmadığının tespiti ile … numaralı tescilli tasarımın … sıra numaralı tasarımı bakımından hükümsüzlüğüne karar verilmesi talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, … yılından bu yana binek araçlar için kaporta ve aydınlatma parçaları üreten bir yan sanayi kuruluşudur. Ürünleri müvekkilin kendi markası ile ve ambalajlarında “eşdeğer parçadır, orijinal değildir” ibaresiyle satılmaktadır; ürünlerin bir kısmı için TSE eşdeğer parça belgesi bulunmaktadır.
2. Davalı, … tarihli ihtarnamesiyle, müvekkilin ürettiği sağ ve sol ön çamurluk, far iç yuvası ve tampon iç braketinin … numaralı tescilli tasarımlarına ve … numaralı markasına tecavüz ettiğini ileri sürmüş, üretim ve satışın durdurulmasını istemiştir. Müvekkil … tarihli ihtarnamesiyle davalıdan bu faaliyetlerin tecavüz oluşturup oluşturmadığı konusundaki görüşünü istemiş, bir aylık süre içinde cevap verilmemiştir. Davalı tarafından müvekkil aleyhine açılmış bir tecavüz davası yoktur (6769 sayılı Kanun m.154/1).
3. Tampon iç braketi, tamponun arkasında kalan ve araç kullanılırken hiçbir açıdan görünmeyen bir taşıyıcı parçadır. Birleşik ürünün parçası olan bir tasarım, ancak parça takıldığında birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda kalıyorsa yeni ve ayırt edici sayılabilir; normal kullanım bakım, servis ve onarım işlerini kapsamaz. Bu parçaya ilişkin tescil Kanunun aradığı koruma şartlarını taşımadığından hükümsüz kılınmalıdır (6769 sayılı Kanun m.56/2-3, m.77/1-a ve m.78/1).
4. Far iç yuvasının davalının tasarımıyla ortak olan özellikleri, yuvanın gövdeye bağlandığı noktalar, ölçüler ve kenar hatlarıdır. Bunlar parçanın araca mekanik olarak monte edilebilmesi için zorunlu biçim ve boyutlardır ve koruma kapsamı dışındadır. Yuvanın görünen yüzeyindeki yansıtıcı düzeni ve iç hatlar ise müvekkil tarafından farklı tasarlanmıştır. Seçenek özgürlüğünün dar olduğu bu alanda bu farklar bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir genel izlenim bırakmaktadır (6769 sayılı Kanun m.56/5-6, m.58/1-2 ve m.58/4-c).
5. Ön çamurluk, aracın görünümüne bağımlı bir parçadır ve yalnızca hasar gören aracın orijinal görünümüne kavuşturulması amacıyla üretilip satılmaktadır. Davalının söz konusu aracı … tarihinde Türkiye’de piyasaya sürdüğü, model tanıtım duyurusu ve satış kayıtlarıyla sabittir; tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten itibaren üç yıl geçmiştir. Ürünün ambalajında, etiketinde ve faturasında müvekkilin unvanı ve markası bulunmakta, orijinal parça olmadığı açıkça belirtilmektedir. Bu kullanım tasarım hakkının ihlali sayılmaz (6769 sayılı Kanun m.59/4).
6. Müvekkil, davalının markasını ürünler üzerinde veya ambalajda kullanmamaktadır. Katalog ve ilanlarda yer alan “… marka … model araçlar için uygundur” ifadesi, yedek parçanın kullanım amacını belirtmek için zorunlu ve dürüst bir kullanımdır. Marka sahibi bu kullanımı engelleyemez (6769 sayılı Kanun m.7/5-c).
7. Davalının ihtarnamesinden sonra müvekkilin pazaryerindeki ilanları şikâyet üzerine kaldırılmış, müvekkilin bayileri satışları durdurmuştur. Müvekkilin faaliyetinin hukuki durumunun kesin olarak belirlenmesinde güncel ve korunmaya değer hukuki yararı vardır. Tespit davası hükümsüzlük davasıyla birlikte açılabilir ve sicile kayıtlı bütün hak sahiplerine tebliğ edilmelidir (6769 sayılı Kanun m.154/2-3 ve m.78/4).
HUKUKİ SEBEPLER
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7, 55-59, 77-79, 154 ve 156; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.106 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Taraflar arasındaki ihtarnameler ve tebliğ belgeleri, tasarım ve marka sicil kayıtları, ürün numuneleri, teknik çizimler ve montaj ölçüleri, aracın piyasaya sürüldüğü tarihi gösteren duyuru ve kayıtlar, ambalaj, etiket ve fatura örnekleri, katalog ve ilanlar, TSE eşdeğer parça belgeleri, pazaryeri yazışmaları, keşif ve bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
8. Açıklanan nedenlerle; … numaralı tescilli tasarımın … sıra numaralı tampon iç braketi tasarımı bakımından hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine, müvekkilin ön çamurluk, far iç yuvası ve tampon iç braketi ürünlerini üretmesinin, satmasının ve ilanlarında “… marka … model araçlar için uygundur” ifadesini kullanmasının davalının tasarım ve marka haklarına tecavüz oluşturmadığının tespitine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Davacı Vekili
Av. …
Pazaryerinde Kaldırılan Yedek Parça İlanına İtiraz Örneği
Bir araç üreticisinin Türkiye distribütörünün tasarım tesciline dayanan şikâyeti üzerine yayımdan kaldırılan eşdeğer ön çamurluk ilanı için satıcının pazaryerine yapacağı itiraz örneğidir. İtiraz, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgelere dayanmalıdır.
… ELEKTRONİK TİCARET ANONİM ŞİRKETİ
FİKRİ MÜLKİYET ŞİKÂYETLERİ BİRİMİNE
İtiraz Eden Satıcı: … Oto Yedek Parça Ticaret Limited Şirketi (mağaza adı: …, adres, vergi numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Şikâyet Eden: … Otomotiv Pazarlama Anonim Şirketi
Konu: … numaralı ilanın yayımdan kaldırılmasına ilişkin … tarihli bildiriminize itirazımız ve ilanın yeniden yayımlanması talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkilin “… model sağ ön çamurluk (eşdeğer)” başlıklı ilanı, şikâyet edenin … numaralı tasarım tesciline dayanan şikâyeti üzerine yayımdan kaldırılmıştır. Şikâyet, yalnızca tescil belgesine dayanmakta olup müvekkilin ürününün Kanunun izin verdiği kullanımın dışında kaldığını gösteren bir bilgi veya belge içermemektedir (6563 sayılı Kanun m.9/3).
2. İlana konu çamurluk, aracın görünümüne bağımlı bir parçadır ve yalnızca hasar gören araçların orijinal görünümüne kavuşturulması için satılmaktadır. İlan metninde ürünün hasar onarımında kullanılmak üzere satıldığı açıkça yazılıdır. Aracın Türkiye’de ilk kez … tarihinde piyasaya sürüldüğü ekteki tanıtım duyurusu ve satış kayıtlarıyla sabittir ve aradan üç yıldan fazla süre geçmiştir. Bu şartlarla yapılan kullanım tasarım hakkının ihlali sayılmaz (6769 sayılı Kanun m.59/4).
3. Ürün, üretici … Otomotiv’in markası ve unvanıyla, ambalajında ve etiketinde “eşdeğer parçadır, orijinal değildir” ibaresiyle satılmaktadır. İlanda ve ürün görsellerinde şikâyet edenin veya araç üreticisinin logosu bulunmamakta, ürün orijinal olarak sunulmamaktadır. Ürünün kaynağı konusunda alıcıyı yanıltan hiçbir unsur yoktur. Ürünün TSE eşdeğer parça belgesi de ektedir.
4. İlan başlığında araç markasının ve modelinin anılması, parçanın hangi araca uyduğunu belirtmek için zorunludur. Bu kullanım yedek parça ürünlerinde kullanım amacının belirtilmesi niteliğinde olup marka sahibi tarafından engellenemez (6769 sayılı Kanun m.7/5-c).
5. Ekte; aracın piyasaya sürülme tarihini gösteren belgeler, ürünün ambalaj ve etiket fotoğrafları, ilan metni, faturalar, üretici beyanı ve TSE eşdeğer parça belgesi sunulmaktadır.
SONUÇ VE İSTEM
6. Açıklanan nedenlerle; itirazımızın şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgelere dayandığının kabulü ile … numaralı ilanın yeniden yayımlanmasını, itirazımızın şikâyet edene bildirilmesini, müvekkilin genel hükümlere göre yargı yoluna başvurma ve zararlarının tazminini isteme hakları saklı kalmak kaydıyla vekâleten talep ederim.
İtiraz Eden Vekili
Av. …
İhtiyati Tedbir Talepli Tasarım ve Marka Hakkına Tecavüz Davası Örneği
Bir araç üreticisinin, yeni piyasaya sürdüğü modelin far tasarımını kopyalayan ve üzerine üreticinin logosunu basarak “orijinal” diye satan bir yedek parça toptancısına karşı açacağı dava için örnektir. Onarım istisnasının şartlarının neden gerçekleşmediği dilekçede ayrıca gösterilmiştir. Tazminat talebi bakımından dava öncesinde arabuluculuğa başvurulmalıdır.
… FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİNE
(İhtiyati tedbir taleplidir)
Davacı: … Otomotiv Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Davalı: … Oto Yedek Parça Ticaret Limited Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Dava Değeri: Şimdilik … TL
Konu: Tasarım ve marka hakkına tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi, ihtiyati tedbir, el koyma ve imha, maddi tazminat ve hükmün ilanı talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, … model aracın ön far tasarımının … numaralı tescilli tasarım belgesinin ve araç ve parçalar üzerinde kullanılan … numaralı markanın sahibidir. Söz konusu araç Türkiye’de ilk kez … tarihinde piyasaya sürülmüştür.
2. Davalı, işyerinde ve internet satış kanallarında, müvekkilin tescilli far tasarımının genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzeri olan farları, lens üzerinde müvekkilin logosu ve kutularında “orijinal” ibaresiyle satmaktadır. Satışlar … tarihli noter tespit tutanağı ve test alımına ilişkin fatura ile belgelenmiştir.
3. Davalının fiili, koruma kapsamındaki tasarımın uygulandığı ürünün benzerini piyasaya sunmak, satmak ve bu amaçla bulundurmaktır (6769 sayılı Kanun m.59/1 ve m.81/1-a). Ürünler üzerinde müvekkilin markasının izinsiz kullanılması ve bu ürünlerin satılması ayrıca marka hakkına tecavüzdür (m.7/3 ve m.29/1).
4. Davalının fiili onarım istisnası kapsamında değerlendirilemez. Tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten itibaren üç yıl geçmemiştir, ürün Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçalardan değildir ve ürün üzerinde müvekkilin logosu ile “orijinal” ibaresi bulunduğundan kaynağı konusunda alıcıyı yanıltmaktadır. Kanunun aradığı şartların hiçbiri gerçekleşmemiştir (6769 sayılı Kanun m.59/4-5). Logo kullanımı yedek parçanın kullanım amacını belirtmek için gerekli olmadığından dürüst kullanım istisnasından da yararlanılamaz (m.7/5-c).
5. Taklit farlar, orijinal ürünün ışık dağılımı ve dayanıklılık özelliklerini taşımamakta, kullanıcı şikâyetlerine konu olmaktadır. Taklit ürünlerin müvekkilin markası altında piyasaya sürülmesi müvekkilin itibarını da zedelemektedir (6769 sayılı Kanun m.150/2).
6. Davalının depolarında satışa hazır farlar bulunmaktadır ve satışlar devam etmektedir. Tescil belgeleri, noter tespiti ve test alımı, tecavüzün ülke içinde gerçekleşmekte olduğunu ispatlamaktadır. Hükmün etkinliğinin sağlanması için davalının taklit farları üretmesinin, satmasının ve satışa sunmasının durdurulmasına, bulundukları her yerde el konularak saklanmasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesi gerekmektedir (6769 sayılı Kanun m.159/1-2; 6100 sayılı Kanun m.389).
7. Müvekkil, yoksun kalınan kazancın hesabında davalının tecavüz nedeniyle elde ettiği net kazanç yöntemini seçmektedir. Net kazancın belirlenebilmesi için davalının taklit ürünlerin alım ve satımına ilişkin ticari defter ve belgelerini mahkemeye sunmasına karar verilmesi talep edilmektedir. Talebin oluşmasında müvekkilin tasarım ve markasının belirleyici etken olduğu dikkate alınarak kazanca hakkaniyete uygun bir pay eklenmelidir (6769 sayılı Kanun m.150/3 ve m.151/2-b, 4). Tazminat tutarı ancak bu belgeler ve bilirkişi incelemesiyle belirlenebileceğinden şimdilik … TL talep edilmekte olup talep tahkikatın sona ermesine kadar artırılacaktır (6100 sayılı Kanun m.109/4).
8. Tazminat talebi bakımından dava şartı olan arabuluculuğa başvurulmuş, anlaşma sağlanamamıştır. Arabuluculuk son tutanağı ektedir (6102 sayılı Kanun m.4/1-d ve m.5/A/1).
HUKUKİ SEBEPLER
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7, 29, 55-59, 81, 149-151, 156 ve 159; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4 ve 5/A; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109 ve 389-392.
DELİLLER
Tasarım ve marka tescil belgeleri, aracın piyasaya sürülme tarihine ilişkin kayıtlar, noter tespit tutanağı, test alımı faturası ve numune ürün, internet satış sayfalarının tespiti, kullanıcı şikâyetleri, davalının ticari defter ve belgeleri, arabuluculuk son tutanağı, keşif ve bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
9. Açıklanan nedenlerle; öncelikle ihtiyati tedbir yoluyla davalının taklit farları üretmesinin, satmasının ve satışa sunmasının durdurulmasına ve bu ürünlere bulundukları her yerde el konularak saklanmasına; yargılama sonunda davalının fiillerinin müvekkilin tasarım ve marka haklarına tecavüz olduğunun tespitine, tecavüzün durdurulmasına ve önlenmesine, el konulan ürünlerin ve münhasıran bunların üretiminde kullanılan araçların imhasına, davalının ticari defter ve belgelerinin mahkemeye sunulmasına, fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik … TL maddi tazminatın faiziyle davalıdan tahsiline, kesinleşen kararın masrafı davalıya ait olmak üzere günlük bir gazetede ilanına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Davacı Vekili
Av. …
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Tasarım ve marka tescil belgeleri, sicil kayıtları, tasarım görselleri ve yenileme kayıtları
- Araç veya ürün modelinin Türkiye’de piyasaya ilk sürüldüğü tarihi gösteren duyuru, katalog ve satış kayıtları
- Parçanın numunesi, teknik çizimleri, montaj ölçüleri ve bağlantı noktalarını gösteren belgeler
- Ambalaj, etiket, fatura ve ilan örnekleri; “eşdeğer” ve “orijinal değildir” ibarelerinin görüldüğü fotoğraflar
- TSE eşdeğer parça belgeleri ve kalite test raporları
- Noter veya elektronik tespit tutanakları, test alımı faturaları, pazaryeri şikâyet ve itiraz yazışmaları
- İhtarnameler, görüş talebi ve cevapları, tebliğ tarihleri, arabuluculuk tutanakları
Adım Adım Yol Haritası
Tasarım ve marka sahibi için
- Taklit parçayı test alımı ve noter tespitiyle belgeleyin; ürünün logolu olup olmadığını ve ambalajdaki ibareleri kayda geçirin.
- Tasarımın piyasaya ilk sürülme tarihini belirleyin; üç yıllık süre dolmuşsa uyuşmazlığı kaynak konusunda yanıltma ve marka kullanımı üzerine kurun (SMK m.59/4).
- Parçanın normal kullanımda görünür olduğunu ve benzerliğin montaj zorunluluğundan kaynaklanmadığını teknik olarak gösterin (m.56/2 ve m.58/4).
- İhtiyati tedbir ile birlikte gümrük başvurusunu ve pazaryeri şikâyetlerini planlayın (m.159; Gümrük Kanunu m.57; 6563 sayılı Kanun m.9/3).
- Logolu taklit parçalar için şikâyet yolunu değerlendirin; tasarım ihlalinin suç olmadığını, marka taklidinin ise şikâyete bağlı suç olduğunu dikkate alın (SMK m.30).
- Tazminat için arabuluculuğa başvurun ve hesap yöntemini dava açarken seçin (TTK m.5/A; SMK m.151).
Yan sanayi üreticisi ve satıcı için
- İhtarnamedeki her parçayı görünürlük, montaj zorunluluğu ve onarım istisnası bakımından ayrı ayrı değerlendirin (SMK m.56/2, m.58/4 ve m.59/4).
- Ambalaj, etiket, fatura ve ilanlarda orijinal logo ve “orijinal” ibaresi kullanmayın; kendi markanızı ve “eşdeğer parçadır” ibaresini öne çıkarın (m.7/5-c ve m.59/4).
- Hak sahibinden faaliyetinizin tecavüz oluşturup oluşturmadığı konusunda görüş isteyin; bir ay içinde cevap gelmezse dava açmadan önce bekletmeyin (m.154/1).
- Görünmeyen veya montaj zorunluluğu taşıyan parçalara ilişkin tescillere karşı hükümsüzlük davasını tespit davasıyla birlikte açın (m.154/3 ve m.77).
- Pazaryerinde kaldırılan ilanlar için belgeye dayanan itiraz yapın (6563 sayılı Kanun m.9/3).
- Araç modellerinin piyasaya çıkış tarihlerini gösteren bir kayıt tutun ve üç yıllık süre dolmadan yeni model parçası satmayın.
Sık Yapılan Hatalar
- Üç yıl dolunca her şeyin serbest olduğunu düşünmek. Onarım istisnası yalnızca tasarım hakkını sınırlar; logo kullanımı ve orijinal izlenimi vermek yine tecavüzdür.
- TSE belgesini tasarım hakkına karşı bir izin saymak. Belge kaliteyi gösterir; tasarım hakkı bakımından belirleyici olan Kanundaki istisna şartlarıdır.
- Görünmeyen parça için tasarım tesciline güvenmek. Normal kullanımda görünmeyen parçanın tasarım tescili hükümsüzlüğe açıktır.
- İhtarname aldıktan sonra beklemek. Karşı taraf tecavüz davası açarsa tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davası artık açılamaz.
- Orijinal parça numarasını açıklama yapmadan kullanmak. Referans numarası, parçanın orijinal olmadığı açıkça belirtilerek kullanılmalıdır.
- Piyasaya sürülme tarihini belgelememek. Üç yıllık süre davada ispat edilmesi gereken bir vakıadır.
- Pazaryeri şikâyetini dava yerine koymak. Satıcının belgeye dayanan itirazıyla ilan yeniden yayımlanır; kalıcı sonuç için mahkeme kararı gerekir.
Hukukçular Evi Yedek Parça ve Tasarım Dosyalarında Ne Yapar?
Araç ve beyaz eşya üreticileri ile distribütörler için taklit parçaları tespit ettiriyor, ihtiyati tedbir, gümrükte durdurma ve pazaryeri şikâyetlerini birlikte yürütüyor, tasarım ve marka hakkına tecavüz davalarını ve tazminat hesabını hazırlıyoruz. Yan sanayi üreticileri ve yedek parça satıcıları için ihtarnamelere cevap veriyor, parça bazında görünürlük, montaj zorunluluğu ve onarım istisnası analizi yapıyor, tecavüzün mevcut olmadığının tespiti ve hükümsüzlük davalarını açıyor, ambalaj, etiket ve ilan metinlerini marka ve tasarım hukukuna uygun hâle getiriyoruz.
İhtarnameyi, ürün görsellerini veya pazaryeri bildirimini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Bütün fikri mülkiyet rehberlerimizi sınai mülkiyet ve fikri haklar rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Rakip Markamı Google Ads’te Anahtar Kelime Olarak Kullanıyor: İnternette Marka Kullanımı ve Karşılaştırmalı Reklam
- Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi: Marka, Patent, Tasarım ve Telif
- Tasarım Tescili ve Tasarım Hakkına Tecavüz
- Mücevher Tasarımı Kopyalandığında Tasarım ve Telif Koruması
- Marka Hakkına Tecavüz Davası
- Marka İhtarnamesine Cevap ve Tecavüz Bulunmadığının Tespiti
- İşyerinde Sahte Ürün Araması ve Marka Hakkına Tecavüz Suçu
- Gümrükte Sahte Ürüne El Koyma
- Pazaryerinde Marka Şikâyeti ve Satıcı İtirazı
- Tecavüzde Tazminat Hesaplama
- Patent Hakkına Tecavüz Davası
- Seçici Dağıtım Sistemleri ve Koşulları
- Oto Yedek Parçada Tip Onayı ve Ürün Güvenliği
- TAREKS Olumsuz Sonucuna İtiraz
Sıkça Sorulan Sorular
Yan sanayi parça üretmek tasarım hakkını ihlal eder mi?
Parçaya göre değişir. Normal kullanımda görünmeyen parçalar tasarım olarak korunmaz, montaj için zorunlu biçim ve boyutlar koruma dışındadır, görünüme bağımlı parçalar ise şartları varsa onarım istisnasından yararlanır (SMK m.56/2, m.58/4 ve m.59/4).
Onarım istisnasındaki üç yıl hangi tarihten başlar?
Tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten başlar; tescil veya başvuru tarihi esas alınmaz (SMK m.59/4).
Üç yıl dolmadan eşdeğer parça satılabilir mi?
Yalnızca Bakanlıkça yayımlanan eşdeğer parçalar, onarım amacıyla ve kaynak konusunda yanıltıcı olmamak şartıyla üç yıl içinde de kullanılabilir (SMK m.59/5).
Motor parçaları, filtre ve balata tasarım olarak korunur mu?
Hayır. Birleşik ürünün parçası olan bir tasarım ancak normal kullanımda görünür durumdaysa korunur; bakım ve onarım sırasında görülmesi yeterli değildir. Bu parçalar için patent, faydalı model veya marka koruması ayrıca değerlendirilir (SMK m.56/2-3).
Ürünüme “… marka araçlar için uygundur” yazabilir miyim?
Evet. Marka sahibi, yedek parça ve eşdeğer parça ürünlerinde kullanım amacını belirtmek için gerekli olan dürüst kullanımı engelleyemez (SMK m.7/5-c).
Orijinal logolu taklit parça satmak suç mu?
Evet. Marka hakkına tecavüz ederek mal satan, bulunduran veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır; markanın Türkiye’de tescilli olması gerekir ve soruşturma şikâyete bağlıdır (SMK m.30/1, 5 ve 6).
Tasarım hakkının ihlali de suç mu?
Hayır. Sınai Mülkiyet Kanunu tasarım hakkına tecavüz için ceza öngörmez; yaptırımlar tespit, durdurma, el koyma, imha ve tazminat gibi hukuki yaptırımlardır (SMK m.149).
TSE eşdeğer parça belgesi tasarım ihlalini önler mi?
Tek başına önlemez. Tasarım hakkı bakımından belirleyici olan Sınai Mülkiyet Kanunu’ndaki onarım istisnası ve eşdeğer parça şartlarıdır (SMK m.59/4-5).
Tescilsiz bir parça tasarımı ne kadar süre korunur?
Kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur ve koruma yalnızca kopyalamaya karşıdır; bağımsız olarak yapılmış tasarım kopya sayılmaz (SMK m.69/2 ve m.59/2).
Tescilli tasarımın koruma süresi nedir?
Başvuru tarihinden itibaren beş yıldır ve beşer yıllık dönemlerle toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir (SMK m.69/1).
Tasarım ihtarnamesi aldım; ne yapmalıyım?
Hak sahibinden faaliyetinizin tecavüz oluşturup oluşturmadığı konusunda görüş isteyebilir, bir ay içinde cevap gelmezse tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davası açabilirsiniz. Bu dava, hakkınızda tecavüz davası açıldıktan sonra açılamaz (SMK m.154/1).
Orijinal parçaları başka bir kaynaktan alıp satabilir miyim?
Hak sahibi tarafından veya onun izniyle piyasaya sunulmuş ürünlerle ilgili fiiller hakkın kapsamı dışındadır. Hak sahibinin izniyle üretilmiş eşya, rızası dışında ithal edilse bile gümrükte durdurma usulünün kapsamı dışında tutulur (SMK m.152/1; Gümrük Kanunu m.57/5).
Yetkili servis eşdeğer parça kullanabilir mi?
Yetkili servisin orijinal veya eş değer kalitede parçayı kendi seçtiği tedarikçiden alıp kullanmasının engellenmesi grup muafiyetini ortadan kaldırır; ancak garanti kapsamındaki tamir, ücretsiz bakım ve geri çağırmada orijinal parça zorunlu tutulabilir (2017/3 sayılı Tebliğ m.6/1-ğ).
Tasarım tescilinin hükümsüzlüğü ne zamana kadar istenebilir?
Koruma süresince veya tasarım hakkının sona ermesini izleyen beş yıl içinde istenebilir (SMK m.78/3).
Taklit parçada tazminat nasıl hesaplanır?
Hak sahibi; tecavüz olmasaydı elde edeceği muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı veya lisans bedeli yöntemlerinden birini seçer. İlk iki yöntemde hakkın belirleyici etken olduğu kanaatine varılırsa hakkaniyete uygun bir pay eklenir (SMK m.151/2 ve 4).
Tazminat davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Fikri mülkiyet mevzuatından doğan ve konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat talepleri için arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1-d ve m.5/A/1).
Kaynakça
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 13.11.2026 tarihinde kontrol edilmiştir).
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A, 55 ve 56; 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.9; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.106, 109, 389-392 ve 400; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
- Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2017/3), 24.02.2017 tarihli ve 29989 sayılı Resmî Gazete, m.4 ve 6.
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar, 12.06.2026 tarihli ve 33278 sayılı Resmî Gazete (yürürlük 01.07.2026).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya parçanın teknik özellikleri, tescil kayıtları, piyasaya sürülme tarihleri ve kullanılan ambalaj ve ilanlar birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.
Yedek parça için tasarım veya marka ihtarnamesi mi aldınız, yoksa parçalarınız mı taklit ediliyor?
İhtarnameyi, ürün görsellerini ve tescil bilgilerini gönderin; parça bazında görünürlük, montaj ve onarım istisnası analizini birlikte yapalım.
Tespit davası karşı tarafın davasından önce açılmalıdır
Hakkınızda tecavüz davası açıldıktan sonra tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davası açılamaz. İhtarname geldiğinde zaman kaybetmeyin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi · Tasarım Hakkı · Marka Hakkı · Dilekçe Örnekleri · İletişim
