Faydalı model, yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşları koruyan bir sınai mülkiyet hakkıdır; patentten farklı olarak buluş basamağı aranmaz (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.142/1). Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve uzatılamaz (m.101/1). Kimyasal, biyolojik ve eczacılıkla ilgili maddeler, biyoteknolojik buluşlar ve usuller faydalı modelle korunamaz (m.142/3). Başvuruda patentteki gibi bir inceleme raporu düzenlenmez. Türk Patent ve Marka Kurumu bir araştırma raporu hazırlar ve bunu yayımlar. Raporun yayımından itibaren üç ay içinde başvuru sahibi itiraz edebilir, üçüncü kişiler görüş bildirebilir (m.143/6-8). Faydalı model verildikten sonra Kurum nezdinde itiraz yolu kapanır, yalnızca mahkemeden hükümsüzlük istenebilir (m.143/11). Faydalı modele tecavüz sayılan fiiller patentle aynıdır (m.141/1), ancak ceza yaptırımı yoktur.
Bu rehber; buluşunu hızlı ve daha düşük maliyetle korumak isteyen mucitler ve KOBİ’ler, ürününü taklit eden rakibine karşı harekete geçmek isteyen faydalı model sahipleri, rakibinin faydalı model başvurusunu veya belgesini durdurmak isteyen üreticiler ve faydalı model ihtarnamesi alan işletmeler için yazıldı. Faydalı modelin patentten farklarını, hangi buluşların korunabildiğini, başvurudan önce yapılan açıklamaların etkisini, başvuru sürecini, araştırma raporuna itirazı ve üçüncü kişi görüşünü, ret kararına itirazı, dönüştürmeyi, yıllık ücretleri, hak sahipliğini, tecavüz ve hükümsüzlük davalarını Sınai Mülkiyet Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği hükümleriyle anlatıyor. Sayfada araştırma raporuna üçüncü kişi görüşü, başvuru sahibinin tecavüz edene bildirim ihtarnamesi ve faydalı modelin hükümsüzlüğü davası dilekçe örnekleri yer alıyor. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.82-87, 89, 92, 93, 97, 100-104, 109, 110, 138-145 ve 149-159; Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.112, 113 ve 119-123; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A ve 55; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 165, 166, 389 ve 399; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72. Kanun ve Yönetmelik metinleri 13 Kasım 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr’den alınmış güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir; Yönetmelikte 15.03.2025 tarihli değişiklikler işlenmiştir.
Faydalı Model Nedir, Patentten Farkı Ne?
Faydalı model, uygulamada “küçük patent” olarak da anılır. Patent, yeni olan, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilen buluşlara verilir (SMK m.82/1). Faydalı model için ise yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik yeterlidir (m.142/1). Buluş basamağı, buluşun ilgili teknik alandaki uzmana göre aşikâr olmamasıdır (m.83/4). Bilinen bir mekanizmanın pratik bir iyileştirmesi bu nedenle patent alamayabilir ama faydalı modelle korunabilir. Kanunda faydalı model için ayrıca hüküm bulunmayan ve faydalı modelin özelliğiyle çelişmeyen hâllerde patent hükümleri uygulanır (m.145/1).
Patent ile faydalı modelin karşılaştırılması
| Konu | Patent | Faydalı model |
|---|---|---|
| Koruma şartları | Yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik (SMK m.82/1) | Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik; buluş basamağı aranmaz (m.142/1) |
| Yenilik değerlendirmesi | Tekniğin bilinen durumuna göre (m.83/1-2) | Aynı; ayrıca buluşa katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz (m.142/2) |
| Korunamayan konular | Keşifler, bilgisayar programları, estetik mahsuller, tedavi yöntemleri gibi istisnalar (m.82/2-3) | Aynı istisnalar ve ek olarak kimyasal, biyolojik, eczacılıkla ilgili maddeler, biyoteknolojik buluşlar ve usuller (m.142/3) |
| Kurum incelemesi | Araştırma ve inceleme raporu; inceleme sonucunda karar | Yalnızca araştırma raporu; rapor ile varsa itiraz ve görüşler değerlendirilir (m.143/6-10) |
| Verildikten sonra itiraz | Patentin verilmesinden sonra Kurum nezdinde itiraz usulü vardır (m.99) | Kurum nezdinde itiraz yoktur; yalnızca mahkemeden hükümsüzlük (m.143/11) |
| Koruma süresi | Başvurudan itibaren yirmi yıl (m.101/1) | Başvurudan itibaren on yıl; uzatılamaz (m.101/1) |
| Tecavüz sayılan fiiller | Ürün ve usul bakımından (m.141/1) | Ürün bakımından aynı fiiller (m.141/1-a, b, ç ve d) |
| Ceza yaptırımı | Yok | Yok |
| Dönüştürme | Faydalı model başvurusuna dönüştürülebilir (m.104/1) | Araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde patent başvurusuna dönüştürülebilir (m.104/2) |
Patent başvurusunun şartları ve inceleme süreci için patent tescili ve başvuru süreci, patent hakkına tecavüz davasının ayrıntıları için patent hakkına tecavüz davası rehberlerimize bakabilirsiniz. Bu sayfa faydalı modele özgü kurallara odaklanmaktadır.
Hangi Buluşlar Faydalı Modelle Korunur?
Faydalı modelin konusu, teknik bir sorunu çözen ürün buluşlarıdır. Bir makine parçasının bağlantı biçimi, bir el aletinin yeni bir kilit mekanizması, bir ambalajın açma düzeneği veya bir tarım makinesinin ayar sistemi tipik örneklerdir. Buluş, tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikteyse sanayiye uygulanabilir kabul edilir (SMK m.83/6). Usuller ve usullerle elde edilen ürünler ise faydalı modelle korunamaz (m.142/3-ç); bir üretim yöntemini korumak isteyen kişinin patent yoluna gitmesi gerekir.
Faydalı modelle korunabilirlik bakımından örnekler
| Buluş | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Yeni bir kelepçe veya bağlantı elemanı mekanizması | Ürün buluşu; yeniyse korunabilir | SMK m.142/1 |
| Bilinen bir cihaza yalnızca renk veya malzeme değişikliği | Buluşa katkı sağlamayan özellikler yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz | m.142/2 |
| Yeni bir boya veya temizlik maddesi formülü | Kimyasal madde; faydalı modelle korunamaz | m.142/3-a |
| İlaç veya takviye ürünü bileşimi | Eczacılıkla ilgili madde; korunamaz | m.142/3-b |
| Üretim veya montaj yöntemi | Usul; korunamaz | m.142/3-ç |
| Mobil uygulama veya yazılımın kendisi | Bilgisayar programı buluş sayılmaz | m.82/2-c |
| Ürünün yalnızca dış görünümü | Estetik nitelikteki mahsuller buluş sayılmaz; tasarım tescili düşünülmelidir | m.82/2-ç |
Görünümü korunmak istenen ürünlerde faydalı model yerine tasarım tescili, teknik çözüm ile görünüm birlikte yeniyse her iki koruma birden düşünülmelidir. Tasarım korumasının şartları için tasarım tescili ve tasarım hakkına tecavüz, parçalardaki özel kurallar için yedek parça ve tasarım hakkı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Yenilik: Başvurudan Önce Fuarda, İnternette veya Satışta Yapılan Açıklama
Tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluş yenidir (SMK m.83/1). Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım veya başka bir biçimde açıklanmış ve toplumca erişilebilir her şeyi kapsar (m.83/2). Başvuru tarihinden önceki tarihli olup sonradan yayımlanan ulusal patent ve faydalı model başvurularının ilk içerikleri de yenilik bakımından dikkate alınır (m.83/3). Mucidin kendi ürününü fuarda sergilemesi, sosyal medyada tanıtması veya satması da buluşu tekniğin bilinen durumuna sokabilir.
Başvurudan önceki açıklamaların etkisi
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Mucidin kendisi tarafından başvurudan önceki on iki ay içinde yapılan açıklama | Yeniliği etkilemez; şartların gerçekleştiğini ileri süren kişi ispat eder | SMK m.84/1-a ve m.84/4 |
| Mucitten bilgi elde eden üçüncü kişinin on iki ay içinde yaptığı açıklama | Yeniliği etkilemez | m.84/1-c |
| On iki aydan daha önce yapılan açıklama | Buluşun yeniliğini ortadan kaldırır | m.83/2 |
| Gizlilik şartıyla yatırımcıya, imalatçıya veya müşteriye gösterme | Toplumca erişilebilir olmadığı ölçüde açıklama sayılmaz | m.83/2 |
| Yurt dışında yapılan ilk başvuru | On iki ay içinde Türkiye’de başvurulursa rüçhan hakkından yararlanılır | m.93/1 |
| Başvuru tarihinden önceki tarihli başka bir ulusal başvuru | İlk içeriği yenilik bakımından dikkate alınır | m.83/3 |
On iki aylık süre bir güvenlik payıdır, strateji değildir. Rakip aynı dönemde bağımsız olarak başvuru yaparsa veya açıklamanın tarihi ispatlanamazsa uyuşmazlık uzar. Buluş başvurudan önce üçüncü kişilerle paylaşılacaksa yazılı gizlilik sözleşmesi yapılmalıdır; bunun için ticari sır ve gizlilik sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Başvuru Süreci Adım Adım: Şekli İnceleme, Araştırma Raporu ve Karar
Faydalı model başvurusu; başvuru formu, buluşu açıklayan tarifname, istemler, varsa resimler, özet ve başvuru ücretinin ödendiğini gösteren bilgiden oluşur (SMK m.90/1 ve m.145/1). Buluş, ilgili teknik alandaki uzmanın uygulayabileceği şekilde açık ve tam olarak açıklanmalıdır (m.92/1). Koruma kapsamını istemler belirler; tarifname ve resimler istemlerin yorumunda kullanılır (m.89/1). İstemlerin özenle yazılması bu nedenle sonraki bütün uyuşmazlıkların sonucunu etkiler.
Faydalı model başvurusunun aşamaları
| Aşama | Süre ve kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şekli eksiklik | Başvuru tarihi için gerekli unsurlar dışındaki eksiklikler başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde giderilir; aksi hâlde başvuru geri çekilmiş sayılır | SMK m.143/2 |
| Şekli inceleme | Eksiklik bildirilirse iki ay içinde giderilir; giderilmezse başvuru reddedilir | m.143/3-4; Yönetmelik m.119 |
| Araştırma talebi | Başvuruyla birlikte veya şekli inceleme bildiriminden itibaren iki ay içinde ücret ödenerek yapılır; yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır | m.143/5; Yönetmelik m.120/1 |
| Araştırma raporu | Yenilik değerlendirmesinde dikkate alınabilecek dokümanlar istemler itibarıyla gösterilir; başvuru sahibine bildirilir ve Bültende yayımlanır | m.143/6; Yönetmelik m.120/3 ve 10 |
| Başvurunun yayımı | Başvuru veya rüçhan tarihinden itibaren on sekiz ay dolunca ya da erken yayım talebiyle | m.97/1 |
| İtiraz ve görüş | Araştırma raporunun yayımından itibaren üç ay | m.143/8; Yönetmelik m.121 |
| Değerlendirme ve karar | Rapor ile varsa itiraz ve görüşler değerlendirilir; gerekiyorsa iki ay içinde değişiklik istenir; karar Bültende yayımlanır | m.143/9-10 |
| Belge | Verilme kararının yayımından sonra talep ve belge düzenleme ücretiyle | m.143/10; Yönetmelik m.122 |
Başvuru konusu korunamayan konulardan biriyse veya tarifname ve istemler araştırma yapılamayacak kadar açık değilse araştırma raporu düzenlenmez. Başvuru sahibinden üç ay içinde itirazlarını veya değişikliklerini sunması istenir; itiraz edilmez veya kabul edilmezse başvuru reddedilir (SMK m.143/7). Başvuru, işlemler süresince başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşmamak şartıyla değiştirilebilir (m.103/1). Kanuni sürelerin hesaplanması için marka ve patent süre hesaplama sayfamıza bakabilirsiniz.
Araştırma Raporuna İtiraz ve Üçüncü Kişi Görüşü
Faydalı model sürecinde rakip bir üretici için Kurum nezdindeki tek fırsat, araştırma raporunun yayımından itibaren üç ay içinde görüş bildirmektir. Bu süre içinde başvuru sahibi araştırma raporunun içeriğine itiraz edebilir, üçüncü kişiler de ilgili belgeleri ekleyerek görüş bildirebilir (SMK m.143/8). Süresinde sunulmayan itiraz ve görüşler değerlendirmeye alınmaz (Yönetmelik m.121/1). İtiraz veya görüş yoksa Kurum yalnızca araştırma raporunu, varsa rapor ile birlikte itiraz ve görüşleri değerlendirir (m.143/9). Faydalı model verildikten sonra patentteki itiraz usulü işletilemez; geriye yalnızca mahkemeden hükümsüzlük istemek kalır (m.143/11).
Üçüncü kişi görüşünde etkili olan deliller
| Delil | Neyi gösterir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru tarihinden önce yayımlanmış patent ve faydalı model dokümanları | Buluşun aynı özelliklerle daha önce açıklandığını | SMK m.83/2-3 |
| Katalog, teknik föy, fuar broşürü ve fiyat listeleri | Ürünün başvurudan önce toplumca erişilebilir olduğunu | m.83/2 |
| Tarihli faturalar, irsaliyeler ve satış kayıtları | Buluşun kullanım veya satış yoluyla açıklandığını | m.83/2 |
| İnternet arşiv kayıtları, ürün videoları ve sosyal medya paylaşımları | Açıklamanın tarihini ve içeriğini | m.83/2 |
| Teknik karşılaştırma tablosu | Her istemin unsurlarının önceki belgede hangi kısımda bulunduğunu | m.142/1-2; Yönetmelik m.120/5 |
| Korunamayan konuya ilişkin açıklama | İstemin bir usul veya kimyasal madde içerdiğini | m.142/3 |
Görüş, istemler itibarıyla ve her istemdeki unsurların önceki belgelerde nerede yer aldığını gösteren bir karşılaştırmayla sunulmalıdır. Araştırma raporu da istemler itibarıyla düzenlenir ve her dokümanın hangi istemlerle ilgili olduğunu gösterir (Yönetmelik m.120/3 ve 5). Buluşa katkı sağlamayan özelliklerin yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmayacağı da görüşte ayrıca vurgulanmalıdır (SMK m.142/2). Rakiplerin Bültenden kendi sektörlerindeki başvuruları düzenli olarak izlemesi, bu üç aylık sürenin kaçırılmaması için gereklidir.
Ret Kararına İtiraz: Başvuru Sahibinin Hakları
Kurum, değerlendirme sonucunda başvurunun ve buluşun Kanuna uygun olmadığına karar verirse başvuruyu reddeder ve kararı Bültende yayımlar. Bu karara karşı 100 üncü maddeye göre itiraz edilebilir (SMK m.143/12). Kurumun kararlarına başvuru sahibi, hak sahibi veya ilgili üçüncü kişiler kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir ve itirazlar Kurul tarafından incelenir (m.100/1). Kurulun kararlarına karşı açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir (m.156/2).
Ret ve olumsuz sonuçlarda başvuru sahibinin seçenekleri
| Durum | Seçenek | Dayanak |
|---|---|---|
| Araştırma raporu korunamayan konu veya belirsiz istemler nedeniyle düzenlenmedi | Üç ay içinde itiraz veya istemlerde değişiklik | SMK m.143/7 |
| Araştırma raporu yeniliği ortadan kaldıran dokümanlar gösteriyor | Üç ay içinde rapora itiraz; dokümanın buluştan farkını teknik olarak açıklama | m.143/8 |
| Faydalı model ancak değişiklikle verilebilir | İki ay içinde istemlerin daraltılması | m.143/10 |
| Başvuru reddedildi | Bildirimden itibaren iki ay içinde Kurula itiraz; ardından Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava | m.143/12, m.100/1 ve m.156/2 |
| Buluş patent şartlarını da taşıyor | Araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde patent başvurusuna dönüştürme | m.104/2 |
Dönüştürme ve Çifte Koruma Yasağı
Kanun, patent ile faydalı model arasında bir geçiş imkânı tanır. Patent başvurusu sahibi, işlemleri devam eden başvurusunun faydalı model başvurusuna dönüştürülmesini talep edebilir. Kurum, bir ay içinde gerekli belgelerin verilmesini ve araştırma ücretiyle araştırma talebinde bulunulmasını ister; şartlar yerine getirilmezse başvuru patent başvurusu olarak devam eder (SMK m.104/1). Faydalı model başvuru sahibi de en geç araştırma raporunun bildirimini izleyen üç aylık sürenin sonuna kadar başvurusunun patent başvurusuna dönüştürülmesini isteyebilir (m.104/2; Yönetmelik m.113/1).
Dönüştürmenin kuralları
| Kural | Anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Patentten faydalı modele | İşlemleri devam eden patent başvurusu için; Yönetmelikte belirtilen son süreye kadar | SMK m.104/1; Yönetmelik m.112/1 |
| Faydalı modelden patente | Araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde | m.104/2; Yönetmelik m.113/1 |
| Rüçhan hakkı | Dönüşen başvuru için talep edilen rüçhan hakkı dönüşmüş başvuru için de tanınır | m.104/4 |
| Yeniden dönüştürme | Bir kez dönüştürülmüş başvuru yeniden dönüştürülemez | m.104/5 |
| Çifte koruma yasağı | Aynı kişiye aynı buluş için aynı koruma kapsamıyla bağımsız olarak birden fazla patent veya faydalı model ya da her ikisi verilmez | m.145/2 |
Dönüştürme, özellikle patent başvurusunun incelemesinde buluş basamağı yönünden olumsuz bir sonuç ortaya çıktığında önem kazanır. Buluş yeni olduğu hâlde aşikâr bulunuyorsa, başvurunun faydalı model olarak sürdürülmesi korumanın tamamen kaybedilmesini önleyebilir. Bunun karşılığı, koruma süresinin yirmi yıldan on yıla inmesidir (SMK m.101/1).
Koruma Süresi, Yıllık Ücret ve Hakkın Sona Ermesi
Faydalı modelin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve uzatılamaz (SMK m.101/1). Korumanın sürmesi için yıllık ücretler başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sonunda ve sonraki her yıl, başvuru tarihine karşılık gelen ay ve günde ödenir (m.101/2). Vadede ödenmeyen ücret, ek ücretle birlikte izleyen altı ay içinde de ödenebilir (m.101/3). Bu süre de kaçırılırsa hak, ücretin vade tarihi itibarıyla sona erer. Sona ermenin bildiriminden itibaren iki ay içinde telafi ücreti ödenirse hak yeniden geçerlilik kazanır; ancak aradaki dönemde hak kazanmış üçüncü kişilerin hakları saklıdır ve kapsamı mahkemece belirlenir (m.101/4-5).
Hakkın sona erme hâlleri
| Hâl | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| On yıllık sürenin dolması | Hak sona erer; buluş kamuya ait olur | SMK m.140/1-a ve m.140/2 |
| Yıllık ücretin süresinde ödenmemesi | Vade tarihi itibarıyla sona erer; iki ay içinde telafi ücretiyle yeniden geçerlilik | m.101/3-4 ve m.140/1-c |
| Haktan vazgeçme | Yazılı bildirimle ve sicile kayıt tarihinden itibaren; kısmi vazgeçme mümkündür | m.140/1-b ve m.140/3-4 |
| Sicile kayıtlı lisans veya rehin varsa | Bu kişilerin izni olmadan vazgeçilemez | m.140/5 |
| Hükümsüzlük kararı | Geçmişe etkili olarak koruma hiç doğmamış sayılır | m.139/1 ve m.145/1 |
Faydalı model, lisans ve devir sözleşmelerine konu olabilir ve mirasla geçer. Lisans sözleşmelerinin kurulması ve rekabet hukuku sınırları için teknoloji transferi ve lisans sözleşmeleri, mirasçıların hakları için marka, patent ve tasarımın miras yoluyla intikali rehberlerimize bakabilirsiniz.
Faydalı Model Kimin? Buluşu Yapan, Çalışan ve Gasp
Faydalı model isteme hakkı buluşu yapana veya haleflerine aittir ve devredilebilir. Buluş birden fazla kişi tarafından birlikte yapılmışsa, aksi kararlaştırılmadıkça hak hepsine aittir. İlk başvuran, aksi ispatlanıncaya kadar hak sahibi sayılır (SMK m.109 ve m.145/1). Hak sahipliği Kurum nezdinde tartışılamaz; gerçek hak sahibi başvuru sahibine karşı dava açar ve kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde başvurunun kendi başvurusu olarak yürütülmesini, aynı buluş için yeni başvuru yapılmasını veya başvurunun reddini isteyebilir (m.110/1-3).
Hak sahipliği uyuşmazlıklarında yollar
| Durum | Yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Buluşu yapan dışında birinin başvurusu | Başvurunun gaspı davası; işlemlerin durdurulması istenebilir | SMK m.110/2-3 |
| Başvuru sürerken belge verilmesi | Başvurunun gaspı davası faydalı modelin gaspı davasına dönüşür | m.110/9 |
| Belge hak sahibi olmayan kişiye verildi | Hükümsüzlük; ancak buluşu yapan veya halefleri isteyebilir | m.144/1-ç, m.144/2 ve 4 |
| Faydalı model hakkının gaspı | Tecavüz sayılır | m.141/1-ç |
| Çalışanın görev sırasında yaptığı buluş | Hizmet buluşu; işverenin hak talebi ve çalışanın bedel hakkı | m.113 vd. |
Çalışan buluşlarında bildirim, işverenin talep süresi ve bedel hesabı için çalışan buluşu ve hizmet buluşu rehberimize bakabilirsiniz. Ar-Ge merkezlerinde ortaya çıkan buluşların tescil stratejisi için Ar-Ge ve tasarım merkezi sayfamız da yol gösterici olacaktır.
Faydalı Model Hakkına Tecavüz ve Hak Sahibinin Yolları
Faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek; taklit olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde ürünleri satmak, dağıtmak, ithal etmek, ticari amaçla bulundurmak veya satış için öneride bulunmak; faydalı model hakkını gasp etmek ve lisansla verilen hakları izinsiz genişletmek tecavüz sayılır (SMK m.141/1). Korumanın kapsamını istemler belirler ve istemler yalnızca kelimelerin verdiği anlamla sınırlı yorumlanmaz (m.89/1-2).
Tecavüz davasında önemli kurallar
| Kural | Anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru aşamasında dava hakkı | Başvurunun yayımından itibaren dava açılabilir; tecavüz eden başvurudan ve kapsamından haberdar edilmişse yayım beklenmez; kötüniyet varsa yayımdan önceki dönem de kapsanır | SMK m.141/3 |
| Karar için verilme yayımı | Mahkeme, faydalı modelin verilmesine veya başvurunun reddine ilişkin yayımdan önce iddiaların geçerliliğine karar veremez | m.141/4 ve m.143/10, 12 |
| Hak sahibinin talepleri | Tespit, önleme, durdurma, kaldırma, tazminat, el koyma, imha ve ilan | m.149/1 |
| Tazminat | Fiili kayıp ve yoksun kalınan kazanç; üç hesap yönteminden biri; hakkaniyet payı | m.150 ve m.151 |
| İhtiyati tedbir | Tecavüzün ülke içinde gerçekleştiğinin veya ciddi hazırlık yapıldığının ispatıyla | m.159/1 |
| Kapsam dışı fiiller | Ticari amaç taşımayan özel fiiller ve deneme amaçlı fiiller | m.85/3-a ve b |
| Dolaylı kullanım | Buluşun esasını oluşturan unsurların yetkisiz kişilere bilerek verilmesi önlenebilir | m.86/1 |
| Ceza | Faydalı model veya patent hakkına tecavüz için ceza öngörülmemiştir | SMK m.30 yalnızca marka |
Görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; hak sahibinin davasında davacının yerleşim yeri veya fiilin gerçekleştiği ya da etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi yetkilidir (SMK m.156/1 ve 3). İnhisari lisans alan, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kendi adına dava açabilir (m.158/1). Tazminat talepleri için dava öncesinde arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.4/1-d ve m.5/A/1) ve zamanaşımında Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (SMK m.157). Tazminat tutarı dava açılırken belirlenemiyorsa kısmi dava açılabilir; talep tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4). Taklit ürünlerin ithalatında gümrükte durdurma da istenebilir (Gümrük Kanunu m.57). Tazminat yöntemleri için tecavüzde tazminat hesaplama, gümrük usulü için gümrükte sahte ürüne el koyma rehberlerimize bakabilirsiniz.
Hükümsüzlük Davası ve Rakibin Savunmaları
Faydalı model; konusu 142 nci maddedeki şartları taşımıyorsa, buluş yeterince açıklanmamışsa, konusu başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşıyorsa veya sahibi faydalı model isteme hakkına sahip değilse mahkemece hükümsüz kılınır (SMK m.144/1). Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları ve ilgili kamu kurumları hükümsüzlük isteyebilir. Dava, koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde, sicilde faydalı model sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılır (m.144/2-3). Hükümsüzlük nedenleri yalnızca bazı istemlere ilişkinse kısmi hükümsüzlüğe karar verilir; bir istemin kısmen hükümsüzlüğüne karar verilemez (m.144/5-6).
Faydalı model ihtarnamesi alan üreticinin savunma araçları
| Araç | Şartı ve etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Yenilik yokluğu | Başvurudan önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir hâle gelmiş belge veya kullanım | SMK m.83/2 ve m.144/1-a |
| Korunamayan konu | İstem bir usul, kimyasal madde veya biyoteknolojik buluş içeriyorsa | m.142/3 ve m.144/1-a |
| Yetersiz açıklama veya kapsam aşımı | Buluş uzmanın uygulayabileceği açıklıkta değilse veya istemler ilk başvuruyu aşıyorsa | m.92/1 ve m.144/1-b, c |
| İstemlerin dışında kalma | Ürün, bağımsız istemin bütün unsurlarını içermiyorsa | m.89 |
| Önceki kullanım | Başvurudan önce iyiniyetle ülke içinde kullanma veya ciddi hazırlık; işletmenin makul ihtiyaçları ölçüsünde devam | m.87/1 ve m.145/1 |
| Hakkın tükenmesi | Hak sahibi veya izniyle piyasaya sunulan ürünlerle ilgili fiiller | m.152/1 |
| Tecavüzün mevcut olmadığının tespiti | Hak sahibinden görüş istenir; bir ay içinde cevap verilmezse veya cevap kabul edilmezse dava açılır; hükümsüzlük davasıyla birlikte açılabilir | m.154/1 ve 3 |
Faydalı model sahibi de ihtarname gönderirken dikkatli olmalıdır. Belgesi hükümsüz kılınan veya rakibin ürünü istemlerin dışında kalan bir hak sahibinin müşterilere gönderdiği yanlış veya gereksiz yere kötüleyici açıklamalar haksız rekabet oluşturabilir (TTK m.55/1-a-1). Haksız çıkan ihtiyati tedbir nedeniyle karşı tarafın uğradığı zarar da tazmin edilir (HMK m.399/1). İhtarnameye cevap ve tespit talebinin yapısı için ihtarnameye cevap ve tecavüz bulunmadığının tespiti rehberimize bakabilirsiniz.
Araştırma Raporuna Üçüncü Kişi Görüşü Örneği
Kendi ürününe çok benzeyen bir faydalı model başvurusunun araştırma raporunu Bültende gören bir makine üreticisinin, üç aylık süre içinde Kuruma sunacağı görüş için örnektir. Görüş, istemler tek tek ele alınarak ve her unsurun önceki belgelerde nerede bulunduğu gösterilerek hazırlanmalıdır.
TÜRK PATENT VE MARKA KURUMU
PATENT DAİRESİ BAŞKANLIĞINA
Görüş Sunan: … Tarım Makineleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (adres, vergi numarası)
Vekili: … (patent vekili veya avukat, adres)
Başvuru Numarası: 2026/…
Başvuru Sahibi: …
Konu: … tarihli Bültende yayımlanan araştırma raporuna ilişkin üçüncü kişi görüşlerimizin sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Başvuru, “römork çeki demiri için hızlı bağlantı kancası” başlıklı olup bir bağımsız ve dört bağımlı istemden oluşmaktadır. Araştırma raporu … tarihli Bültende yayımlanmıştır. Görüşlerimiz, yayımdan itibaren üç aylık süre içinde ve ilgili belgeler eklenerek sunulmaktadır (6769 sayılı Kanun m.143/8; Yönetmelik m.121/1).
2. Bağımsız birinci istem; kanca gövdesi, gövdeye mafsallı yaylı mandal, mandalı kapalı konumda tutan emniyet pimi ve gövdeye kaynaklı bağlantı plakası unsurlarından oluşmaktadır. Müvekkilin 2024 yılında basılan ve … fuarında dağıtılan ürün kataloğu (D1), bu dört unsurun tamamını aynı düzenle göstermektedir. Katalog, başvuru tarihinden yirmi ay önce toplumca erişilebilir hâle gelmiştir; fuar katılım belgesi ve katalog baskı faturası ektedir. D1’de açıklanan ürün, … tarihli faturalarla satılmıştır. Birinci istemin konusu tekniğin bilinen durumuna dâhildir ve yeni değildir (6769 sayılı Kanun m.83/1-2 ve m.142/1).
3. İkinci ve üçüncü istemlerdeki yay tipi ve pim yuvasının konumu, başvuru tarihinden önce yayımlanmış … numaralı faydalı model dokümanında (D2) aynen yer almaktadır. Araştırma raporu D2’yi yalnızca genel teknik durumu gösteren belge olarak nitelendirmiştir. Oysa ekteki karşılaştırma tablosu, iki istemdeki her unsurun D2’nin hangi şeklinde ve paragrafında bulunduğunu göstermektedir (6769 sayılı Kanun m.83/3; Yönetmelik m.120/5).
4. Dördüncü istemin tek ayırıcı özelliği emniyet piminin kırmızı renkli olmasıdır. Renk, kancanın teknik işlevine bir katkı sağlamamaktadır. Buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz (6769 sayılı Kanun m.142/2).
5. Beşinci istem, kancanın sıcak dövme yöntemiyle üretilmesini konu almaktadır. Bu istem bir üretim usulüne ilişkindir ve usuller faydalı model ile korunamaz (6769 sayılı Kanun m.142/3-ç).
6. D1, başvuru tarihinden önceki on iki aylık sürenin dışında kalmaktadır ve müvekkilin kendi geliştirdiği ürüne ilişkindir. Başvuru sahibinin bu açıklamanın kendisinden kaynaklandığını ileri sürmesi hâlinde şartların gerçekleştiğini ispat yükü başvuru sahibine aittir (6769 sayılı Kanun m.84/1 ve 4).
SONUÇ VE İSTEM
7. Açıklanan nedenlerle; görüşlerimizin ve ekli belgelerin araştırma raporuyla birlikte değerlendirilmesine, başvuru konusu buluşun bütün istemler bakımından faydalı model verilebilirlik şartlarını taşımadığının kabulü ile başvurunun reddine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
Görüş Sunan Vekili
…
Başvuru Sahibinin Tecavüz Edene Bildirim İhtarnamesi Örneği
Faydalı model başvurusu yapmış ve henüz belgesi verilmemiş bir mucidin, ürününü taklit eden rakibini başvurudan ve kapsamından haberdar etmek için göndereceği ihtarname örneğidir. Bu bildirim, sonraki dönem için tazminat talebinin temelini oluşturur. İhtarnameden önce buluşun yeniliği değerlendirilmeli, rakibin müşterilerine bildirim yapılmamalıdır.
… NOTERLİĞİ ARACILIĞIYLA
İHTARNAME
Keşideci: … (adres, T.C. kimlik numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Muhatap: … Hırdavat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (adres)
Konu: … numaralı faydalı model başvurusundan ve kapsamından haberdar edilmenizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, “ayarlanabilir mobilya bağlantı elemanı” başlıklı buluşu için … tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumuna … numaralı faydalı model başvurusunda bulunmuştur. Başvurunun tarifnamesi, istemleri, resimleri ve araştırma raporu ihtarname ekinde sunulmaktadır.
2. Şirketinizin internet sitesinde ve bayilerinde “…” adıyla satışa sunduğunuz bağlantı elemanı, başvurunun birinci isteminde yer alan gövde, eksantrik ayar diski, kilit dişlisi ve sabitleme vidası unsurlarının tamamını aynı düzenle içermektedir. İstem ile ürününüzün unsur unsur karşılaştırması ektedir.
3. Bu ihtarnameyle başvurudan ve kapsamından haberdar edilmiş bulunmaktasınız. Başvurudan ve kapsamından haberdar edilen kişi bakımından başvuru sahibinin dava hakkı ve koruma başvurunun yayımlanmasına bağlı değildir (6769 sayılı Kanun m.97/5, m.141/3 ve m.145/1).
4. Faydalı modelin verilmesinden sonra, bu ihtarnamenin tebliğinden itibaren gerçekleştirilen üretim, satış, ithalat ve satış teklifleri bakımından tecavüzün tespiti, durdurulması, ürünlere el konulması ve tazminat talepleri ileri sürülecektir. Tazminatın hesabında tecavüz edenin elde ettiği net kazanç da esas alınabilecektir (6769 sayılı Kanun m.141/1, m.149/1 ve m.151/2).
5. Müvekkil, uyuşmazlığın yargıya taşınmadan çözülmesi için lisans görüşmesine açıktır. Bu ihtarname, müvekkilin dava ve diğer bütün hakları saklı kalmak kaydıyla gönderilmektedir.
SONUÇ VE İSTEM
6. Açıklanan nedenlerle; ihtarnamenin tebliğinden itibaren on beş gün içinde söz konusu ürünün üretim ve satışını durdurduğunuzu, mevcut stok miktarını ve ürünü temin ettiğiniz kaynağı müvekkile yazılı olarak bildirmenizi, aksi hâlde faydalı modelin verilmesinden sonra hukuki yollara başvurulacağını ve bu tarihten itibaren doğacak bütün zararlardan sorumlu olacağınızı ihtar ederim.
Keşideci Vekili
Av. …
Faydalı Modelin Hükümsüzlüğü Davası ve Birleştirme Talebi Örneği
Faydalı model sahibinin açtığı tecavüz davasında cevap süresini kaçırdığı için karşı dava açamayan bir ambalaj üreticisinin, hükümsüzlük talebini ayrı bir davayla ileri sürmesi için örnektir. Kendisine karşı tecavüz davası açılmış kişi tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davası açamayacağından, dava yalnızca hükümsüzlük istemlidir ve tecavüz davasıyla birleştirilmesi istenmiştir.
… FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİNE
Davacı: … Plastik Ambalaj Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (adres, MERSİS numarası)
Vekili: Av. … (adres)
Davalı: … (… numaralı faydalı modelin sicile kayıtlı sahibi; adres)
Konu: … numaralı faydalı modelin hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesi, davanın mahkemenizin … Esas sayılı dosyasıyla birleştirilmesi talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Davalı, “kapağı menteşeli gıda saklama kabı” başlıklı … numaralı faydalı modele dayanarak müvekkil aleyhine mahkemenizin … Esas sayılı dosyasında tecavüz davası açmıştır. Müvekkil hakkında tecavüz davası açılmış olduğundan tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davası açılamamaktadır. Faydalı modelin hükümsüzlüğü, koruma süresi içinde ve sicile kayıtlı sahibine karşı açılan bu davayla istenmektedir (6769 sayılı Kanun m.144/2-3 ve m.154/1).
2. Faydalı modelin bağımsız birinci istemi; kap gövdesi, gövdeyle tek parça üretilmiş film menteşe, kapak kenarında çevresel conta kanalı ve kapağın karşı kenarında geçmeli kilit dili unsurlarından oluşmaktadır. Bu unsurların tamamı, başvuru tarihinden iki yıl önce yurt dışında yayımlanmış ürün kataloğunda (D1) ve aynı üreticinin internet satış sayfasının internet arşivindeki kaydında aynı düzenle yer almaktadır. Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir hâle gelmiş her şeyi kapsar (6769 sayılı Kanun m.83/2).
3. Müvekkil de aynı yapıdaki kapları başvuru tarihinden önce üretmiş ve satmıştır. … tarihli faturalar, ürün numuneleri ve müşteri yazışmaları bu kullanımı göstermektedir. Kullanım yoluyla toplumca erişilebilir hâle gelen ürün de tekniğin bilinen durumuna dâhildir. Birinci istemin konusu yeni değildir ve faydalı model şartlarını taşımamaktadır (6769 sayılı Kanun m.142/1 ve m.144/1-a).
4. Bağımlı ikinci istem contanın silikon malzemeden, üçüncü istem kabın şeffaf olmasını konu almaktadır. Bu özellikler buluş konusuna teknik bir katkı sağlamamaktadır ve yenilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Dördüncü istem ise film menteşenin enjeksiyon kalıplama yöntemiyle üretilmesine ilişkindir; usuller faydalı model ile korunamaz (6769 sayılı Kanun m.142/2 ve m.142/3-ç).
5. Faydalı model, Kurum tarafından yalnızca araştırma raporu ile değerlendirilmiş, D1 bu raporda yer almamıştır. Faydalı modelin verilmiş olması geçerliliği konusunda bir garanti oluşturmaz (6769 sayılı Kanun m.143/13). Hükümsüzlük kararı geçmişe etkili olup faydalı modele sağlanan koruma hiç doğmamış sayılacaktır (m.139/1 ve m.145/1).
6. Bu dava ile mahkemenizin … Esas sayılı tecavüz davası aynı faydalı modelden doğmakta olup hükümsüzlük kararı tecavüz davasının sonucunu doğrudan belirleyecektir. Davaların aynı mahkemede birleştirilmesi gerekmektedir; aksi kanaat hâlinde bu davanın tecavüz davası bakımından bekletici mesele yapılması talep edilmektedir (6100 sayılı Kanun m.165/1 ve m.166/1, 4).
HUKUKİ SEBEPLER
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.83, 89, 139, 142-145, 154 ve 156; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.165 ve 166.
DELİLLER
D1 katalog ve internet arşivi kayıtları ile yeminli tercümeleri, müvekkilin başvuru tarihinden önceki faturaları, ürün numuneleri ve müşteri yazışmaları, faydalı model sicil kaydı, tarifname, istemler ve araştırma raporu, mahkemenizin … Esas sayılı dosyası, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
7. Açıklanan nedenlerle; davamızın mahkemenizin … Esas sayılı dosyasıyla birleştirilmesine, aksi kanaat hâlinde bu davanın o dosyada bekletici mesele yapılmasına; … numaralı faydalı modelin bütün istemleri bakımından hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine, kararın kesinleşmesinden sonra Kuruma bildirilmesine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla talep ederim.
Davacı Vekili
Av. …
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Başvuru dosyası: tarifname, istemler, resimler, özet ve başvuru tarihi gösteren belge
- Araştırma raporu, raporda gösterilen dokümanlar, itiraz ve görüşler ile Kurum yazışmaları
- Buluşun geliştirilme sürecine ilişkin tarihli çizimler, prototip kayıtları ve gizlilik sözleşmeleri
- Başvurudan önce yapılan açıklamalara ilişkin fuar, katalog, internet ve satış kayıtları
- Yıllık ücret ödeme kayıtları, lisans ve devir sözleşmeleri, sicil kayıtları
- Rakip ürünün numunesi, satış belgeleri, tarihli tespitleri ve istem karşılaştırma tablosu
- İhtarnameler ve tebliğ tarihleri, arabuluculuk tutanakları, dava dosyalarının esas numaraları
Adım Adım Yol Haritası
Buluş sahibi ve faydalı model sahibi için
- Buluşu başvurudan önce kamuya açıklamayın; zorunluysa gizlilik sözleşmesi yapın ve on iki aylık süreyi takip edin (SMK m.84).
- Buluşun usul veya kimyasal madde içerip içermediğini kontrol edin; içeriyorsa patent yolunu değerlendirin (m.142/3).
- İstemleri ürünün teknik özünü kapsayacak, ancak bilinen çözümleri içine almayacak şekilde yazdırın (m.89).
- Araştırma talebini ve rapora itiraz süresini kaçırmayın; rapor olumsuzsa patent başvurusuna dönüştürmeyi değerlendirin (m.143/5, m.143/8 ve m.104/2).
- Yıllık ücretleri vadesinde ödeyin; kaçırırsanız ek ücret ve telafi sürelerini kullanın (m.101/2-4).
- Taklidi gördüğünüzde önce yeniliğinizi değerlendirin, ardından rakibi başvurudan ve kapsamından haberdar edin; müşterilere yazı göndermeyin (m.141/3 ve m.143/13; TTK m.55/1-a-1).
Rakip üretici için
- Bültendeki faydalı model başvurularını ve araştırma raporlarını sektörünüz için düzenli izleyin.
- Araştırma raporunun yayımından itibaren üç ay içinde belgeye dayalı üçüncü kişi görüşü sunun (SMK m.143/8).
- Kendi ürünlerinizin başvurudan önceki satış, katalog ve fuar kayıtlarını tarihleriyle arşivleyin (m.83/2 ve m.87).
- İhtarname geldiğinde istem karşılaştırmasını yaptırın; hakkınızda dava açılmadan tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davasını değerlendirin (m.154/1).
- Dava açılmışsa hükümsüzlük talebini cevap süresi içinde karşı dava olarak, süre kaçmışsa ayrı dava ve birleştirme talebiyle ileri sürün (m.144; HMK m.166).
- Uzlaşma ihtimalinde lisans bedeli ve geçmiş dönem tazminatını tek yazılı anlaşmada çözün (TTK m.5/A).
Sık Yapılan Hatalar
- Başvurudan önce ürünü satmak veya tanıtmak. On iki aylık sürenin dışındaki açıklamalar yeniliği ortadan kaldırır.
- Üretim yöntemini faydalı modelle korumaya çalışmak. Usuller faydalı modelle korunamaz; bu istemler hükümsüzlüğe açıktır.
- Araştırma raporunu sonuç sanmak. Rapor yenilik değerlendirmesine esas belgeleri gösterir; Kurum faydalı modelin geçerliliğini garanti etmez.
- Üçüncü kişi görüş süresini kaçırmak. Faydalı model verildikten sonra Kurum nezdinde itiraz yolu yoktur; yalnızca dava kalır.
- Yıllık ücretleri takip etmemek. Ek süre ve telafi süresi de kaçırılırsa hak sona erer ve buluş kamuya ait olur.
- Rakibin müşterilerine ihtar göndermek. Belge hükümsüz kılınırsa veya ürün istemlerin dışında kalırsa haksız rekabet sorumluluğu doğar.
- Kendi sonraki faydalı modelini savunma sanmak. Önceki tarihli hak sahibinin davasında sonraki tarihli hak savunma olarak ileri sürülemez.
Hukukçular Evi Faydalı Model Dosyalarında Ne Yapar?
Buluş sahipleri ve KOBİ’ler için faydalı model ile patent arasındaki seçimi değerlendiriyor, gizlilik ve başvuru öncesi açıklama riskini yönetiyor, araştırma raporuna itiraz, dönüştürme ve ret kararına itiraz süreçlerini patent vekilleriyle birlikte yürütüyoruz. Faydalı model sahipleri için taklit ürünlere karşı bildirim, delil tespiti, ihtiyati tedbir, gümrük başvurusu ve tecavüz davası açıyoruz. Rakip üreticiler için Bülten izlemesi, üçüncü kişi görüşü, tecavüzün mevcut olmadığının tespiti ve hükümsüzlük davalarını hazırlıyor, lisans ve uzlaşma görüşmelerini yürütüyoruz.
Başvuru dosyanızı, araştırma raporunu veya aldığınız ihtarnameyi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Bütün fikri mülkiyet rehberlerimizi sınai mülkiyet ve fikri haklar rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Marka ve Patent Devri, Lisansı ve Rehni: Noter Onayı, Sicil Kaydı ve İnhisari Lisans
- Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi: Marka, Patent, Tasarım ve Telif
- Patent Tescili ve Başvuru Süreci
- Patent Hakkına Tecavüz Davası
- Çalışan Buluşu ve Hizmet Buluşu
- Tasarım Tescili ve Tasarım Hakkına Tecavüz
- Yedek Parça ve Tasarım Hakkı
- İhtarnameye Cevap ve Tecavüz Bulunmadığının Tespiti
- Tecavüzde Tazminat Hesaplama
- Gümrükte Sahte Ürüne El Koyma
- Ticari Sır ve Gizlilik Sözleşmesi
- Teknoloji Transferi ve Lisans Sözleşmeleri
- Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Belgesi
- Haksız Rekabet Tazminat Davası
Sıkça Sorulan Sorular
Faydalı model ile patent arasındaki temel fark nedir?
Patent için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik aranır; faydalı model için yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik yeterlidir. Patent yirmi yıl, faydalı model on yıl korunur (SMK m.82/1, m.142/1 ve m.101/1).
Faydalı modelin koruma süresi uzatılabilir mi?
Hayır. Faydalı model başvuru tarihinden itibaren on yıl korunur ve bu süre uzatılamaz (SMK m.101/1).
Hangi buluşlar faydalı modelle korunamaz?
Keşifler, bilgisayar programları ve estetik mahsuller gibi buluş sayılmayan konulara ek olarak kimyasal, biyolojik ve eczacılıkla ilgili maddeler, biyoteknolojik buluşlar ve usuller faydalı modelle korunamaz (SMK m.82/2-3 ve m.142/3).
Ürünümü fuarda sergiledim; hâlâ faydalı model başvurusu yapabilir miyim?
Açıklamayı siz yaptıysanız ve başvuruyu açıklamadan itibaren on iki ay içinde yaparsanız yenilik etkilenmez. Şartların gerçekleştiğini ispat yükü size aittir (SMK m.84/1 ve 4).
Faydalı model başvurusu nasıl incelenir?
Şekli incelemeden sonra başvuru sahibinin talebiyle araştırma raporu düzenlenir ve yayımlanır. Kurum, rapor ile varsa itiraz ve görüşleri değerlendirerek karar verir; patentteki gibi bir inceleme raporu düzenlenmez (SMK m.143/3-10).
Rakibimin faydalı model başvurusuna nasıl itiraz ederim?
Araştırma raporunun Bültende yayımlanmasından itibaren üç ay içinde, ilgili belgeleri ekleyerek görüş bildirebilirsiniz. Faydalı model verildikten sonra Kurum nezdinde itiraz yolu yoktur (SMK m.143/8 ve 11).
Faydalı model verildikten sonra nasıl iptal ettirilir?
Ancak mahkemeden hükümsüzlük istenebilir. Dava, koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde, sicile kayıtlı faydalı model sahibine karşı açılır (SMK m.143/11 ve m.144/3).
Başvurum reddedildi; ne yapabilirim?
Ret kararının bildiriminden itibaren iki ay içinde Kurul nezdinde itiraz edebilirsiniz. Kurul kararına karşı Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılır (SMK m.143/12, m.100/1 ve m.156/2).
Faydalı model başvurusu patente dönüştürülebilir mi?
Evet. Araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde patent başvurusuna dönüştürme talep edilebilir; bir kez dönüştürülen başvuru yeniden dönüştürülemez (SMK m.104/2 ve 5).
Aynı buluş için hem patent hem faydalı model alınabilir mi?
Hayır. Aynı kişiye aynı buluş için aynı koruma kapsamıyla birbirinden bağımsız olarak patent ve faydalı model birlikte verilmez (SMK m.145/2).
Belge verilmeden önce taklit edene dava açabilir miyim?
Başvurunun yayımından itibaren, tecavüz eden başvurudan haberdar edilmişse yayımdan önce de dava açılabilir. Ancak mahkeme, faydalı modelin verilmesine ilişkin yayımdan önce iddiaların geçerliliğine karar veremez (SMK m.141/3-4).
Faydalı model hakkına tecavüz suç mu?
Hayır. Sınai Mülkiyet Kanunu ceza yaptırımını yalnızca marka hakkına tecavüz için öngörür; faydalı model ihlalinde tespit, durdurma, el koyma ve tazminat gibi hukuki yollar kullanılır (SMK m.30 ve m.149).
Yıllık ücreti ödemeyi unuttum; hakkım sona erdi mi?
Vadeden itibaren altı ay içinde ek ücretle ödeyebilirsiniz. Bu süre de geçerse hak sona erer; sona erme bildiriminden itibaren iki ay içinde telafi ücreti ödenirse hak yeniden geçerlilik kazanır (SMK m.101/3-4).
Başvurudan önce aynı ürünü üretiyordum; ne olur?
Başvurudan önce toplumca erişilebilir hâle gelen kullanım yeniliği ortadan kaldırabilir. Ayrıca başvurudan önce iyiniyetle kullanan veya ciddi hazırlık yapan kişi, işletmenin makul ihtiyaçları ölçüsünde kullanmaya devam edebilir (SMK m.83/2 ve m.87/1).
Faydalı model ihtarnamesi aldım; ne yapmalıyım?
İstem karşılaştırması ve yenilik araştırması yaptırın. Hakkınızda dava açılmadan önce tecavüzün mevcut olmadığının tespiti davası ve hükümsüzlük davası birlikte açılabilir (SMK m.154/1 ve 3).
Tazminat davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
Evet. Fikri mülkiyet mevzuatından doğan ve konusu bir miktar para olan talepler için arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m.4/1-d ve m.5/A/1).
Kaynakça
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 13.11.2026 tarihinde kontrol edilmiştir).
- Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.112, 113 ve 119-123 (mevzuat.gov.tr güncel metni; 15.03.2025 tarihli değişiklikler işlenmiş).
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5/A ve 55; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109, 165, 166, 389 ve 399; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya istemlerin kapsamı, tekniğin bilinen durumu, başvuru öncesi açıklamalar ve süreler birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.
Faydalı model başvurusu, araştırma raporu veya ihtarname mi?
Başvuru dosyasını veya ihtarnameyi gönderin; istemleri, tekniğin bilinen durumunu ve süreleri birlikte değerlendirelim.
Araştırma raporuna görüş süresi üç aydır
Faydalı model verildikten sonra Kurum nezdinde itiraz yolu kapanır, yalnızca hükümsüzlük davası kalır. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi · Patent Tescili · Patent Tecavüz Davası · Dilekçe Örnekleri · İletişim
