Çalışan Buluşu 2026: Hizmet Buluşu mu Serbest Buluş mu? Bildirim, İşverenin Hak Talebi, Bedel Hesabı, Teşvik Ödülü ve Tahkim

Bu rehber, işyerinde bir buluş geliştiren mühendis, teknisyen ve araştırmacılar ile çalışanlarının buluşlarını yönetmek zorunda olan işverenler, Ar-Ge merkezleri, teknoparktaki şirketler, üniversite öğretim elemanları ve kamu destekli proje yürütücüleri için yazıldı. Hizmet buluşu ile serbest buluş ayrımını, bildirim yükümlülüğünü, işverenin tam ve kısmi hak talebini, patent başvurusu yükümlülüğünü, bedelin ve teşvik ödülünün 2026 net asgari ücretiyle hesabını, emredici hükümleri ve hakkaniyet denetimini, tahkim ve mahkeme yolunu, işten ayrılan çalışanın durumunu Sınai Mülkiyet Kanunu, Çalışan Buluşlarına Dair Yönetmelik ve Danıştay kararıyla anlatır. Sayfada bedel ve teşvik ödülü ihtarnamesi, hakem kuruluna bedel dava dilekçesi ve işverenin patentin devri davası dilekçesi örnekleri yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Hizmet Buluşu mu, Serbest Buluş mu?

Patent isteme hakkı kural olarak buluşu yapana aittir (SMK m.109/1). Çalışanların buluşlarında bu kural, iş ilişkisinin özelliği nedeniyle Kanunun beşinci kısmında ayrıca düzenlenir. Belirleyici soru, buluşun hizmet buluşu mu yoksa serbest buluş mu olduğudur; işverenin hakları yalnızca hizmet buluşu üzerinde doğar.

Öğrenciler ile ücretsiz ve belirli bir süreye bağlı olmaksızın hizmet gören stajyerler hakkında da çalışanlara ilişkin hükümler uygulanır (SMK m.113/3). Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların buluşlarına da aynı hükümler uygulanır; ancak kamu çalışanına ödenecek bedel buluştan elde edilen gelirin üçte birinden az olamaz, buluş kurumun kendisi tarafından kullanılıyorsa bir defaya mahsus olmak üzere ödeme ayındaki net ücretin on katını aşamaz (m.113/4-5). Yönetmelik bu geliri, buluşun gerçekleştirildiği çalışma için yapılan giderler düşüldükten sonra kalan net gelir olarak tanımlar (Yönetmelik m.11/3).

Çalışanın Bildirim Yükümlülüğü

Çalışan, bir hizmet buluşu yaptığında bunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin işverene bildirmekle yükümlüdür; buluş birden çok çalışan tarafından yapılmışsa bildirim birlikte yapılabilir. İşveren bildirimin kendisine ulaştığı tarihi, bildirimde bulunanlara gecikmeksizin ve yazılı olarak bildirir (SMK m.114/1). Yönetmelik, bildirimin işverenin belirlediği birim yetkilisine, böyle bir yetkilendirme yoksa çalışanın birim yetkilisine yapılacağını düzenler (Yönetmelik m.5/1). Kurum kılavuzu, “geciktirmeksizin” ifadesini teknik problem ve çözüm tam olarak açıklanabildiği anda bildirim yapılması olarak yorumlar; Ar-Ge projesinin bitmesi beklenmez.

Bildirim yükümlülüğü yalnızca bir formalite değildir. İşverenin dört aylık hak talebi süresi usulüne uygun bildirimin işverene ulaşmasıyla başlar (Yönetmelik m.6). Bildirim yapılmadan çalışanın kendi adına patent başvurusu yapması hâlinde işveren, gerçek hak sahibi olduğunu ileri sürerek patentin kendisine devredilmesini mahkemeden isteyebilir; bu talep patentin verildiğine ilişkin yayımdan itibaren iki yıl içinde, kötüniyet hâlinde koruma süresinin sonuna kadar kullanılır (SMK m.111/1 ve 3).

İşverenin Hak Talebi: Tam, Kısmi veya Hiç

İşveren hizmet buluşu üzerinde tam veya kısmi hak talep edebilir ve bu talebi bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde yazılı olarak çalışana bildirmek zorundadır. Süresinde bildirim yapılmaz veya hak talep edilmediği bildirilirse hizmet buluşu serbest buluş niteliği kazanır (SMK m.115/1).

Kısmi hak talebinde çalışan, işverenden tam hak talebinde bulunmasını veya kısmi hakka dayanan kullanımdan vazgeçmesini isterse işveren iki ay içinde cevap vermelidir; cevap vermezse kısmi hakka dayanan kullanma hakkı sona erer (SMK m.115/3; Yönetmelik m.8/3). İşverenin hak talebinden önce çalışanın buluş üzerinde yaptığı tasarruflar işverenin haklarını ihlal ettiği ölçüde işverene karşı geçersizdir (m.115/4). İşveren tam hak talep etmezse, bildirimde öğrendiği bilgileri çalışanın haklı menfaatleri devam ettiği sürece gizli tutar (m.115/5).

Patent Başvurusu ve Tarafların Karşılıklı Yükümlülükleri

Tam hak talep eden işveren, buluş için ilk patent başvurusunu Türk Patent ve Marka Kurumuna yapmakla yükümlüdür. İşletme menfaatleri gerektiriyorsa başvurudan kaçınabilir; ancak bu durumda bedel hesabında patent alınmamasından doğan ve çalışan aleyhine olan muhtemel ekonomik kayıplar göz önünde tutulur (SMK m.116/1). Başvuru yükümlülüğü; buluşun serbest buluş niteliği kazanması, çalışanın başvuru yapılmamasına rıza göstermesi veya işletme sırlarının korunmasının başvuru yapmamayı gerektirmesi hâllerinden biriyle ortadan kalkar (m.116/2).

Patent başvurusu sürecinin kendisini, patentlenebilirlik şartlarını ve itiraz aşamasını patent tescili ve başvuru süreci rehberimizde, verilen patentin taklit edilmesi hâlinde izlenecek yolu ise patent hakkına tecavüz davası rehberimizde anlattık.

Bedel Nasıl Hesaplanır? 2026 Rakamlarıyla Örnek

İşveren hizmet buluşu üzerinde tam hak talep ederse çalışan makul bir bedel isteyebilir; kısmi hak talebinde bedel hakkı işverenin buluşu kullanmasıyla doğar (SMK m.115/6). Bedelin hesaplanmasında buluşun ekonomik olarak değerlendirilebilirliği, çalışanın işletmedeki görevi ve işletmenin buluşun gerçekleştirilmesindeki payı dikkate alınır (m.115/7). Kanun bedel tarifesini yönetmeliğe bırakmıştır (m.115/11). Yönetmeliğe göre bedel, buluştan elde edilen kazanç ile buluşun ait olduğu grup esas alınarak katsayıların çarpılmasıyla bulunur (Yönetmelik m.10/2 ve m.21/1).

Birinci adım: buluştan elde edilen kazanç

Yönetmeliğin örneğinde satış fiyatı 1.000 TL olan bir iş makinesinde buluşun fiyata katkısı 10 TL, satılan ürün 1 milyon adet kabul edilmiş ve buluştan elde edilen kazanç 10 milyon TL olarak hesaplanmıştır (Yönetmelik Ek-1, Örnek 1). Ürünün tamamının satış fiyatı değil, buluşun ürüne katkısı esas alınır. Buluştan hiç kazanç elde edilmemişse bedel ödeme yükümlülüğü doğmaz; Kurum kılavuzuna göre bu durumda yapılan tek ödeme teşvik ödülüdür.

İkinci adım: buluşun grubu

İşletmenin katkısı; buluşu yapana sağlanan teknik araç ve gereç desteği, enerji, ham madde ve buluşta önemli katkısı olan alet ve cihazlardır; tahsis edilen iş gücü de bu kapsamda değerlendirilir. Buluşu yapanın kendi iş gücü ve buluştan bağımsız genel masraflar teknik araç ve gereç sayılmaz (Yönetmelik m.20/2-4).

Üçüncü adım: dilimli katsayılar

Katsayılar kazancın tamamına değil, her dilime ayrı ayrı uygulanır ve sonuçlar toplanır; yönetmelikteki örnek de bu şekilde hesaplanmıştır (Yönetmelik Ek-1, Örnek 2). Kazancın net asgari ücretin 150.000 katını aşan kısmı için işverenin bedel ödeme zorunluluğu yoktur (m.21/2). Hesapta, kazancın muhasebeleştirildiği dönemdeki net asgari ücret esas alınır (m.22/1). 2026 yılında net asgari ücret 28.075,50 TL’dir ve yıl içinde ara artış yapılmamıştır (Asgari Ücret Tespit Komisyonu 2025/1 sayılı Kararı). Buna göre 2026 için dilim sınırları 1.000 kat için 28.075.500 TL, 5.000 kat için 140.377.500 TL, 10.000 kat için 280.755.000 TL ve tavan olarak 150.000 kat için 4.211.325.000 TL’dir.

Aynı 50 milyon TL kazanç için bedel, buluş 2. grupta ise 178.075,50 TL, 1. grupta ise 278.075,50 TL olur. Örnekten de görüldüğü gibi buluşun hangi gruba girdiği, bedeli üç kata kadar değiştirebilir. Bu nedenle uyuşmazlıklarda en çok tartışılan konu, çalışanın görev tanımı ve işletmenin buluşa katkısıdır. Birden fazla çalışanın buluşunda her birine ödenecek bedel, kendi grubuna göre hesaplanan tutarın katkı payıyla çarpılmasıyla bulunur (Yönetmelik m.22/2).

Teşvik Ödülü

İşveren tam hak talep ederse, bedelden ayrı olarak çalışana teşvik ödülü vermek zorundadır. Teşvik ödülü, Kuruma yapılan patent başvurusuna ilişkin şekli uygunluk bildiriminin işverene ulaştığı tarihten itibaren en geç iki ay içinde ödenir ve net asgari ücret tutarından az olamaz; birden çok çalışan varsa katkı payları oranında bölüştürülür. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlara teşvik ödülü verilmez (Yönetmelik m.7/2). Bu nedenle 2026 yılında teşvik ödülünün alt sınırı 28.075,50 TL’dir.

Sözleşme Serbestisi, Emredici Hükümler ve Hakkaniyet Denetimi

Çalışan buluşlarına ilişkin hükümler çalışan lehine emredicidir. İşverenler bu hükümlere aykırı olarak çalışan aleyhine düzenleme ve uygulama yapamaz; tarafların sözleşme serbestisi hizmet buluşlarında patent başvurusundan, serbest buluşlarda çalışanın bildiriminden sonra başlar (SMK m.117/1; Yönetmelik m.25). Toplu iş sözleşmesinde, hizmet sözleşmesinde veya işyeri uygulamasında çalışan lehine bir hüküm varsa o esas alınır (Yönetmelik m.25/1).

Konu bir buluş değil de çalışanın yazdığı yazılım, metin veya tasarım ise işverenin hakları Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.18’e göre belirlenir; serbest çalışandan hak edinilmesi ise yazılı sözleşme gerektirir. Bu konuyu telif hakkı devir ve lisans sözleşmesi rehberimizde anlattık.

Uygulamada sık görülen “çalışanın iş ilişkisi süresince yaptığı bütün buluşlar bedelsiz olarak işverene aittir” şeklindeki iş sözleşmesi maddeleri bu nedenle sonuç doğurmaz: sözleşme serbestisi başvurudan önce başlamaz ve bedel hakkı çalışan aleyhine kaldırılamaz. Başvurudan sonra yapılan sözleşmeler de emredici hükümlere aykırı olmasa bile hakkaniyetle önemli ölçüde bağdaşmıyorsa geçersizdir; aynı kural taraflarca belirlenen bedel için de geçerlidir. Sözleşmenin veya bedelin hakkaniyete aykırılığına ilişkin itiraz, iş sözleşmesinin bitiminden itibaren en geç altı ay içinde yazılı olarak yapılmalıdır (SMK m.117/2-3; Yönetmelik m.26).

Serbest Buluşta Bildirim ve Teklif Yükümlülüğü

Uyuşmazlık: Tahkim, Arabuluculuk ve Mahkeme

Bedel ve ödeme şekli, işverenin hak talebinden sonra işveren ile çalışan arasında yapılacak sözleşmeyle belirlenir (SMK m.115/9; Yönetmelik m.11/1). Taraflar bedelin miktarı ve ödeme şekli üzerinde; tam hak talebinde patentin veya faydalı modelin verildiği tarihten, kısmi hak talebinde işverenin buluştan yararlanmaya başladığı tarihten itibaren iki ay içinde anlaşamazsa uyuşmazlık yönetmelikteki hesaplamalar kapsamında tahkim yoluyla çözülür (Yönetmelik m.24/1). Yazılı bir tahkim sözleşmesi aranmaz; Hukuk Muhakemeleri Kanununun tahkim hükümleri, yabancılık unsuru varsa Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır (m.24/2). Taraflar tahkimden önce arabulucuya da başvurabilir (m.24/5).

Tahkim yalnızca bedelin miktarı ve ödeme şekline ilişkindir. Buluşun kime ait olduğu, işverene bildirim yapılmadan alınan patentin devri veya hükümsüzlüğü gibi hak sahipliği uyuşmazlıkları Sınai Mülkiyet Kanunundaki davalarla fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülür (SMK m.110, 111, 138/1-ç ve 156; Yönetmelik m.5/7). Patent isteme hakkına sahip olunmadığı nedeniyle hükümsüzlük ise ancak buluşu yapan veya halefleri tarafından ileri sürülebilir (SMK m.138/3).

Üniversitede ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlar

Yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışma ve araştırmalar sonucunda gerçekleştirilen buluşlar için çalışan buluşlarına ilişkin hükümler, özel düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla uygulanır; ancak işverenin hak talebine ve bedele (m.115), başvuru yükümlülüğüne (m.116), tarafların başvuruya ilişkin karşılıklı yükümlülüklerine (m.118) ve serbest buluşta teklif yükümlülüğüne (m.119/4) ilişkin hükümler uygulanmaz; yerine kendine özgü bir usul işler (SMK m.121/1 ve 5).

Kamu kurumlarınca desteklenen projelerde ortaya çıkan buluşlar destek veren kuruma bildirilir; proje desteğinden yararlanan kişi bildirimden itibaren bir yıl içinde hak sahipliği talep edip etmediğini yazılı olarak bildirir, bildirmezse kurum hak sahipliğini bedelsiz alabilir. Hak talep eden yararlanıcı dört ay içinde, kurumla anlaşırsa en geç altı ay içinde patent başvurusu yapar; kurum ise buluşu kendi ihtiyaçları için bedelsiz kullanma lisansına sahip olur (SMK m.122/1-4; Yönetmelik m.37-40). Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde veya teknoloji geliştirme bölgelerinde kamu desteğiyle sözleşme çerçevesinde yürütülmeyen çalışmalarda ve proje bazlı olmayan desteklerde bu hükümler uygulanmaz (SMK m.122/6). Ar-Ge merkezlerinin teşvik ve belge şartları için Ar-Ge ve tasarım merkezi sayfamıza bakabilirsiniz.

İşten Ayrılan Çalışan, Rekabet Yasağı ve Ticari Sır

Çalışan buluşundan doğan hak ve yükümlülükler iş sözleşmesinin sona ermesinden etkilenmez (SMK m.118/4). Bildirimi yapılmış bir buluşta süreç, çalışan işten ayrılsa da devam eder; çalışanın bedel ve teşvik ödülü hakkı da ayrılıkla düşmez. Uygulamadaki asıl uyuşmazlık, iş ilişkisi sırasında ortaya çıkan ama işten ayrıldıktan sonra kendi adına veya yeni işvereni adına patent başvurusuna konu edilen buluşlarda yaşanır. Bu durumda buluşun hangi tarihte yapıldığı; laboratuvar defterleri, proje kayıtları, e-postalar ve başvuru tarihine yakın tarihli teknik belgelerle ispatlanır ve eski işveren patentin devrini ya da hükümsüzlüğünü isteyebilir (SMK m.111 ve m.138/1-ç).

Buluşa bağlı teknik bilgiler aynı zamanda ticari sır niteliği taşıyabilir. Rekabet yasağı yazılı olarak üstlenilmelidir ve ancak hizmet ilişkisi çalışana müşteri çevresi, üretim sırları veya işverenin işleri hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyor ve bu bilgilerin kullanılması işverenin önemli bir zararına yol açabilecekse geçerlidir; yasak yer, zaman ve iş türü bakımından uygun sınırlar içermeli ve süresi özel durumlar dışında iki yılı aşmamalıdır (TBK m.444-445). Gizlilik ve rekabet yasağı sözleşmelerinin sınırları için ticari sır, know-how ve gizlilik sözleşmeleri, ayrılan çalışanın müşteri ve kalıpları rakibe götürdüğü bir örnek için ayrılan çalışan ve rekabet yasağı rehberlerimize bakabilirsiniz.

Yazılım geliştiren çalışanlarda durum farklıdır: bilgisayar programları kendi başına patentlenemediğinden (SMK m.82/2-c) bu buluşlar çoğunlukla telif hukukuna tabidir. Yazılım geliştirme sözleşmelerinde mali hakların devri için yazılım geliştirme ve SaaS sözleşmeleri rehberimize bakabilirsiniz.

Teşvik Ödülü ve Bedel Talepli İhtarname Örneği

İşverenin tam hak talep edip patent başvurusu yaptığı, ancak teşvik ödülünü süresinde ödemediği ve bedel konusunda görüşmeye yanaşmadığı bir dosyada çalışan adına gönderilecek ihtarname için örnektir.

Hakem Kuruluna Bedel Dava Dilekçesi Örneği

Patentin verilmesinden sonra iki ay içinde bedel konusunda anlaşma sağlanamadığı ve çalışanın hakemini seçip işverene bildirdiği bir dosyada, hakem kuruluna sunulacak dava dilekçesi için örnektir.

İşverenin Patentin Devri Davası Dilekçesi Örneği

Ar-Ge biriminde geliştirilen buluşu işverene bildirmeden işten ayrılan ve ayrıldıktan kısa süre sonra kendi adına patent alan eski çalışana karşı, işveren adına açılacak dava için örnektir. Tazminat talebi saklı tutulmuştur; tazminat da istenecekse dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilmelidir.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

Çalışan için

• İş sözleşmesi, görev tanımı, organizasyon şeması ve buluşla ilgili görevlendirme yazıları (varsa)
• Buluş bildirim formu, bildirimin alındığını gösteren yazı ve işverenin hak talebi bildirimi
• Patent başvurusu, şekli uygunluk bildirimi ve patent belgesi
• Buluşun geliştirilmesine ilişkin kişisel notlar, prototip fotoğrafları, e-postalar ve tarihleri
• Buluşun kullanıldığı ürünlere, satış adetlerine veya sağladığı tasarrufa ilişkin bilgiler
• Teşvik ödülü ve bedel için gönderilen ihtarnameler; işten ayrılış tarihini gösteren belgeler

İşveren için

• İşletme buluş yönergesi, buluş bildirim formu ve bildirim kayıt sistemi
• Ar-Ge proje sözleşmeleri, ara raporlar, laboratuvar defterleri ve test kayıtları
• Hak talebi bildirimlerinin tebliğ belgeleri ve süre takibi
• Buluştan elde edilen kazancı gösteren satış, lisans veya maliyet kayıtları
• Gizlilik ve rekabet yasağı sözleşmeleri; işten ayrılan çalışanın erişim ve teslim tutanakları

Adım Adım Yol Haritası

1. Buluşun hizmet buluşu mu serbest buluş mu olduğunu görev tanımı, işletme katkısı ve tarih bakımından belirleyin (SMK m.113).
2. Hizmet buluşunu yazılı ve geciktirmeksizin, teknik problemi, çözümü ve katkıları içerecek şekilde işverene bildirin; alındı tarihini yazılı olarak isteyin (m.114; Yönetmelik m.5).
3. İşveren olarak bildirimi kaydedin, eksiklik varsa iki ay içinde bildirin ve dört ay içinde tam veya kısmi hak talebinizi yazılı olarak iletin (m.114/4, m.115/1).
4. Tam hak talebinde patent başvurusunu yapın; başvuru yapmayacaksanız gerekçesini ve bedele etkisini belgeleyin (m.116).
5. Şekli uygunluk bildiriminden itibaren iki ay içinde teşvik ödülünü ödeyin; çalışan olarak süreyi takip edin (Yönetmelik m.7/2).
6. Patent verildikten sonra veya kısmi hakta kullanım başladıktan sonra iki ay içinde bedel ve ödeme şeklini sözleşmeyle belirleyin (Yönetmelik m.11 ve m.24/1).
7. Anlaşma olmazsa arabulucuya başvurun veya hakeminizi seçip karşı tarafa bildirerek tahkim davasını başlatın (Yönetmelik m.24; HMK m.416 ve m.426).
8. Sözleşmedeki bedelin veya şartların hakkaniyete aykırılığını, iş sözleşmesinin bitiminden itibaren altı ay içinde yazılı olarak ileri sürün (m.117/3).
9. Bildirimsiz patent alındığını öğrenen işveren, patentin verildiğine ilişkin yayımdan itibaren iki yıl içinde devir davası açsın ve tasarruf yasağı tedbiri istesin (m.111; HMK m.389).
10. Serbest buluşu işletmenin faaliyet alanındaysa önce işverene bildirin ve yararlanma imkânı teklif edin; işveren üç ay içinde cevap vermezse önceliğini kaybeder (m.119).

Sık Yapılan Hatalar

• İş sözleşmesindeki “bütün buluşlar bedelsiz işverene aittir” maddesine güvenmek. Bu madde patent başvurusundan önce yapıldığı için çalışanın bedel hakkını ortadan kaldırmaz.
• Dört aylık hak talebi süresini kaçırmak. İşveren süresinde yazılı bildirim yapmazsa hizmet buluşu serbest buluşa dönüşür.
• Bildirimi sözlü yapmak veya hiç yapmamak. Yazılı bildirim olmadan süreler başlamaz; bildirim yapmayan çalışan işverenin zararından sorumlu olur.
• Teşvik ödülünü bedelin içinde saymak. Teşvik ödülü bedelden ayrı bir alacaktır ve en az net asgari ücret tutarındadır.
• Bedeli ürünün tüm satış fiyatı üzerinden hesaplamak. Esas alınan, buluşun ürüne veya işletmeye sağladığı katkıdır; katsayılar da dilimli uygulanır.
• Bedel uyuşmazlığını doğrudan mahkemeye götürmek. Bedelin miktarı ve ödeme şekline ilişkin uyuşmazlık yönetmelik uyarınca tahkimle çözülür; mahkeme yolu hak sahipliği uyuşmazlıkları içindir.
• Hakkaniyet itirazını geciktirmek. Sözleşmenin veya bedelin hakkaniyete aykırılığı iş sözleşmesinin bitiminden itibaren altı ay içinde yazılı olarak ileri sürülmezse bu yol kapanır.
• Buluşun tarihini belgelememek. İşten ayrılan çalışanın buluşunda kazanan taraf, buluşun hangi tarihte yapıldığını laboratuvar defteri ve yazışmalarla gösterebilen taraftır.

Hukukçular Evi Çalışan Buluşu Dosyalarında Ne Yapar?

İşletmeler için buluş yönergesi, buluş bildirim formu, gizlilik ve rekabet yasağı sözleşmelerini Sınai Mülkiyet Kanunu ve Yönetmelikle uyumlu olarak hazırlıyor, hak talebi ve teşvik ödülü sürelerini takip eden bir süreç kuruyoruz. Çalışanlar için buluşun grubunu, buluştan elde edilen kazancı ve bedeli belgelerle hesaplıyor, ihtarname ve arabuluculuk aşamasını yürütüyor, uyuşmazlık hâlinde hakem seçiminden hakem kararının iptali davasına kadar tahkim sürecini takip ediyoruz. Bildirimsiz alınan patentlerde devir ve hükümsüzlük davalarını fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde açıyor, tasarruf yasağı tedbiriyle patentin el değiştirmesini önlüyoruz.

Buluş bildiriminizi, iş sözleşmenizi veya işverenin hak talebi yazısını 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Bütün sınai mülkiyet rehberlerimizi sınai mülkiyet hukuku rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Faydalı Model: Başvuru, Araştırma Raporu, Üçüncü Kişi Görüşü ve Hükümsüzlük
• Telif Hakkı Devir ve Lisans Sözleşmesi: Yazılı Şekil ve Cayma Hakkı
• Sınai Mülkiyet Hukuku Rehberi: Marka, Patent ve Tasarım
• Patent Hakkına Tecavüz Davası
• Patent Tescili ve Başvuru Süreci
• Ticari Sır, Know-How ve Gizlilik Sözleşmeleri
• Ayrılan Çalışan Müşterileri ve Kalıpları Alıp Rakibe Geçti: Rekabet Yasağı
• Ar-Ge ve Tasarım Merkezi: Teşvikler ve Belge Şartları
• Teknoloji Transferi Sözleşmeleri
• Yazılım Geliştirme ve SaaS Sözleşmeleri
• Tasarım Tescili ve Tasarım Hakkına Tecavüz
• Marka, Patent ve Tasarım Haklarının Mirasla İntikali
• Marka, Patent ve Tasarım Süre Hesaplama Aracı
• Ticaret Hukuku Rehberi

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışanın yaptığı buluş kime aittir?

Görevi gereği veya büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yapılan buluş hizmet buluşudur ve işveren üzerinde hak talep edebilir; bunun dışındaki buluş serbest buluştur ve çalışana aittir (SMK m.113).

Hizmet buluşunu işverene nasıl ve ne zaman bildirmeliyim?

Yazılı olarak ve geciktirmeksizin; teknik problemi, çözümü, buluşu nasıl gerçekleştirdiğinizi, aldığınız talimatları ve katkı paylarını açıklayarak bildirmelisiniz (SMK m.114; Yönetmelik m.5).

İşveren buluşa ne kadar sürede sahip çıkmalı?

Usulüne uygun bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde tam veya kısmi hak talebini yazılı olarak bildirmelidir; aksi hâlde buluş serbest buluş olur (SMK m.115/1; Yönetmelik m.6).

Tam hak ile kısmi hak talebi arasındaki fark nedir?

Tam hak talebinde buluş üzerindeki bütün haklar işverene geçer ve çalışan bedel ile teşvik ödülü alır. Kısmi hak talebinde buluş serbest buluş olur, işveren yalnızca kullanma hakkı elde eder ve kullanırsa bedel öder (SMK m.115/2-3 ve 6; Yönetmelik m.7-8).

Çalışan buluşu bedeli nasıl hesaplanır?

Buluştan elde edilen kazanç, net asgari ücretin katları olarak dilimlere ayrılır ve her dilime buluşun grubuna göre belirlenen katsayı uygulanır; kazancın net asgari ücretin 150.000 katını aşan kısmı için bedel ödenmez (Yönetmelik m.10, m.20 ve m.21).

Buluşun grubu bedeli nasıl etkiler?

Görev alanı dışında ve işletme katkısı olmadan yapılan buluş 1. grupta, görevlendirmeyle ve işletmenin tam katkısıyla yapılan buluş 3. gruptadır. Aynı kazanç için 1. gruptaki bedel 3. gruptakinin yaklaşık üç katına çıkabilir (Yönetmelik m.20-21).

Teşvik ödülü nedir, ne kadardır?

İşveren tam hak talep ederse bedelden ayrı olarak, şekli uygunluk bildiriminden itibaren iki ay içinde ve en az net asgari ücret tutarında teşvik ödülü öder; 2026 için alt sınır 28.075,50 TL’dir. Kamu çalışanlarına verilmez (Yönetmelik m.7/2).

İş sözleşmemde bütün buluşlarımın bedelsiz işverene ait olduğu yazıyor; bedel alabilir miyim?

Evet. Çalışan buluşlarına ilişkin hükümler çalışan aleyhine değiştirilemez ve sözleşme serbestisi hizmet buluşlarında patent başvurusundan sonra başlar (SMK m.117/1; Yönetmelik m.25).

Bedel konusunda anlaşamazsak ne olur?

Tam hak talebinde patentin verildiği tarihten, kısmi hak talebinde kullanımın başladığı tarihten itibaren iki ay içinde anlaşılamazsa uyuşmazlık tahkim yoluyla çözülür; tahkimden önce arabulucuya da başvurulabilir (Yönetmelik m.24).

Tahkim zorunlu mu?

Danıştay Onuncu Dairesi, Kanunun 115 inci maddesinin on birinci fıkrasının çalışan buluşu uyuşmazlıklarında tahkimi seçimlik değil zorunlu olarak öngördüğünü kabul ederek yönetmeliğe karşı açılan davayı reddetmiş; karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır (E.2021/2395, K.2022/679).

İşten ayrılınca bedel hakkım düşer mi?

Hayır. Çalışan buluşundan doğan hak ve yükümlülükler iş sözleşmesinin sona ermesinden etkilenmez (SMK m.118/4).

Bedel sözleşmesi hakkaniyete aykırıysa ne yapabilirim?

Önemli ölçüde hakkaniyete aykırı sözleşme ve bedel geçersizdir; bu itirazı iş sözleşmesinin bitiminden itibaren en geç altı ay içinde yazılı olarak ileri sürmelisiniz (SMK m.117/2-3; Yönetmelik m.26).

Eski çalışanım buluşu kendi adına patentledi; ne yapabilirim?

Buluş hizmet buluşuysa patentin size devredilmesini mahkemeden isteyebilirsiniz; bu hak patentin verildiğine ilişkin yayımdan itibaren iki yıl içinde, kötüniyet hâlinde koruma süresi boyunca kullanılır (SMK m.111; Yönetmelik m.5/7).

Serbest buluşumu işverene bildirmek zorunda mıyım?

İş ilişkisi içinde yaptığınız serbest buluşu, işverenin faaliyet alanında değerlendirilemeyeceği açık değilse bildirmelisiniz; işletmenin faaliyet alanına giriyorsa başka şekilde değerlendirmeden önce işverene uygun şartlarla yararlanma imkânı teklif etmelisiniz (SMK m.119).

Üniversitede yaptığım buluş kime ait olur?

Buluşu üniversiteye bildirirsiniz; üniversite dört ay içinde hak sahipliği talep etmezse buluş serbest buluş olur. Üniversite hak talep ederse buluştan elde edilen gelirin en az üçte biri size verilir (SMK m.121; Yönetmelik m.29-35).

Kaynakça

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni, 13.11.2026 tarihinde kontrol edilmiştir).
• Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik, 29.9.2017 tarihli ve 30195 sayılı Resmî Gazete (mevzuat.gov.tr güncel metni).
• Türk Patent ve Marka Kurumu, Çalışan Buluşları Uygulama Kılavuzu, 30.6.2020, Rev:00.
• Danıştay Onuncu Dairesi, 26.11.2020, E.2017/3748, K.2020/5479; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 28.2.2022, E.2021/2395, K.2022/679.
• Asgari Ücret Tespit Komisyonu 2025/1 sayılı Kararı, 26.12.2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete (2026 net asgari ücret 28.075,50 TL).
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389-391, 407-439; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.444-447 (mevzuat.gov.tr güncel metinleri).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya iş sözleşmesi, görev tanımı, buluşun tarihi, işletmenin katkısı ve kazanç kayıtları birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.