Korsan Yayın ve Bandrolsüz Satışın Cezası: FSEK 71 ve 81

Türk hukukunda korsan yayın iki farklı hükümle cezalandırılır: eserin kendisine — yazarın veya yapımcının haklarına — yönelen ihlaller FSEK 71‘de, denetim sisteminin ihlali olan bandrolsüzlük ise FSEK 81‘de düzenlenmiştir. Cezaları bir yıldan başlar ve beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına ulaşır. 2020’de Anayasa Mahkemesi’nin verdiği bir iptal kararı, bu iki suçun bir arada işlendiği hâllerde sonucu köklü biçimde değiştirmiştir.

İki Ayrı Suç: FSEK 71 ve FSEK 81

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda korsan yayın tek maddede düzenlenmez; iki ayrı hükümle cezalandırılır.

FSEK 71 — manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz: eser sahibinin haklarını ihlal eden davranışları cezalandırır. Başlıca örnekler: bir eseri sahibinin izni olmaksızın çoğaltmak, işlemek, satmak, dağıtmak, kiralamak, umuma iletmek. Öngörülen ceza, ilgili bende göre değişmekle birlikte alt sınır bir yıl, üst sınır beş yıla varmaktadır ve ayrıca adli para cezasına hükmolunur.

FSEK 81 — bandrol yükümlülüğüne aykırılık: bandrol yükümlülüğüne aykırı ya da bandrolsüz olarak bir eseri çoğaltıp satışa arz eden, satan, dağıtan veya ticari amaçla satın alan ya da kabul eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Sahte bandrol üretmek, satmak veya kullanmak ise ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir ve cezası daha ağırdır.

Ayrıca kanun bandrollü ve yasal olarak çoğaltılmış nüshaların yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele, köprü ve benzeri yerlerde satışını da yasaklar; bu yasağa aykırılık kabahatler mevzuatı çerçevesinde idari yaptırıma bağlıdır.

İki Suç Arasındaki Fark: Neyi Korur?

Karışıklık burada başlar ve her iki dosyada da hayati önem taşır:

• FSEK 71, esere ilişkin manevi ve mali hakları korur. İhlal, eser sahibinin izni olmadan yapılan bir çoğaltma, dağıtım veya umuma iletim eylemidir. Yani ihlal edilen, hak sahibinin ekonomik menfaatidir.
• FSEK 81, denetim sistemini korur. Devlet, korsanla mücadele için bandrol zorunluluğu getirmiştir; ihlal, bu zorunluluğa uymamaktır. Eser sahibinin izni olsa dahi, bandrolsüz çoğaltma ve satış bu maddeye girer.

Pratik sonuç: bir kişi eser sahibinden lisans almış ancak bandrol edinmemişse yalnızca 81’den; hem bandrolsüz hem izinsiz üretim yapmışsa hem 71’den hem 81’den sorumlu olur. Ancak bu ikinci hâlin sonucu, aşağıda göreceğimiz Anayasa Mahkemesi kararıyla köklü biçimde değişmiştir.

AYM’nin 12 Haziran 2020 Kararı: İçtima Kuralı Değişti

Uzun yıllar FSEK’in 81/13 hükmü şöyleydi: bandrol yükümlülüğüne aykırılığın aynı eserle ilgili olarak 71 inci maddenin birinci fıkrasının 1 numaralı bendinde tanımlanan suçla birlikte işlenmesi hâlinde, fail hakkında sadece 71 inci maddeye göre cezaya hükmolunur. Ancak, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.

Bu özel bir içtima hükmüydü: iki suç birlikte işlendiğinde tek cezaya hükmedilecek, ancak bu ceza üçte bir artırılacaktı. Anayasa Mahkemesi 12 Haziran 2020 tarihinde bu hükmü iptal etmiştir.

İptalin pratik sonucu şudur: bandrolsüz olarak izinsiz üretim yapan kişiye artık özel içtima hükmü uygulanmaz. Bunun yerine Türk Ceza Kanunu’nun genel içtima kuralı — fikri içtima — devreye girer: bir fiille birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır.

Bu, sanık lehine bir değişikliktir; iptal kararı öncesi işlenen fiillerde de lehe kanun gereği yeni uygulama gözetilir. Yargı uygulamasında bu husus bozma sebebi olarak görülmüş, sanık lehine sonuç doğuran değişikliğin ihmali kabul edilmemiştir.

Kimler Fail Olabilir? Zincirin Halkaları

FSEK 81 bandrolsüz nüshaya ilişkin uzun bir fiiller zinciri sayar. Sorumluluk yalnızca üretenle sınırlı değildir. Kanun uyarınca sorumlu tutulanlar:

• Çoğaltıp satışa arz eden.
• Satan.
• Dağıtan.
• Ticari amaçla satın alan ya da kabul eden.

Bu, uygulamada büyük ölçekli operasyonlarda deponun sahibinden nakliyeciye, dağıtımı yapan araçtan tezgâhtaki satıcıya kadar geniş bir yelpazenin dosyalara girmesine yol açar. Ancak ciddi bir ayrım vardır: ticari amaç unsuru satın alma ve kabul etme fiilleri bakımından açıkça aranmaktadır. Kendi kullanımı için bir tane bandrolsüz kitap satın alan kişi bu madde kapsamında değildir.

Kanun ayrıca bu suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedileceğini düzenler.

Sık Karşılaşılan Ürünler ve Ortamlar

Bu suçlarla en çok karşılaşılan alanlar:

• Kitap. Fotokopiyle çoğaltma, ders kitabı korsanı, ciltli kopya satışı.
• Film ve dizi. Fiziki taşıyıcı üzerinden veya dijital ortamda izinsiz erişim.
• Müzik. Fiziki nüsha ve dijital dosya olarak.
• Bilgisayar programı ve yazılım. Lisansız kurulum ve dağıtım.
• Ders notları ve akademik yayınlar.

Dijital ortamdaki fiillere yönelik olarak fikri haklar ihlali dışında ayrıca 5651 sayılı Kanun çerçevesinde içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi yolları da gündeme gelir; ancak bu, ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Görevli Mahkeme

Şikâyet: FSEK 71 uyarınca eser sahibi ve mali hakkı devralan kişinin şikâyetine tabidir; savcılık kural olarak şikâyet üzerine harekete geçer. FSEK 81’deki bandrol suçları ise şikâyete tabi değildir; resen soruşturulur.

Uzlaştırma: FSEK 71’deki bazı fiiller uzlaştırma kapsamında değerlendirilebilir; ancak bandrol suçları uzlaştırma kapsamında değildir.

Görevli mahkeme: uyuşmazlığın niteliğine göre fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi, olmayan yerlerde bu davalara bakmakla görevlendirilen asliye ceza mahkemesidir.

Aramalar: bu dosyalarda arama ve elkoyma tedbirleri sık uygulanır. Arama kararının kapsamı, elkonulan malın envanteri ve eserin niteliğine ilişkin bilirkişi incelemesi savunmanın kontrol noktalarındandır.

Savunmada Kontrol Listesi

Hakkınızda FSEK dosyası açıldıysa dosyada aranacaklar:

• Fiil hangi maddeye girer? 71 mi, 81 mi, ikisi birlikte mi? İçtima değerlendirmesi iptal kararı sonrası fikri içtima kuralına göre yapılır.
• Ticari amaç var mı? Satın alma ve kabul etme fiilleri bakımından belirleyicidir.
• Lisans veya izin belgesi var mı? Eser sahibinden alınmış izinler dosyaya sunulmalıdır.
• Nüsha sayısı ve bilirkişi incelemesi. Eserin niteliği ve elkonulan miktar bakımından ayrıntılı rapor gerekir.
• Arama ve elkoyma usulü. Karar ve icrasındaki hukuka aykırılıklar delil değerlendirmesini etkiler.
• Sonrası: hak sahibi ile anlaşma. FSEK 71 kapsamındaki şikâyete tabi fiillerde şikâyetten vazgeçme sonuç doğurur.

Fikrî İçtimanın Pratik Sonucu

Özel içtima hükmü iptal edildikten sonra, hangi suçtan ceza verileceği genel kurala göre belirlenir. Uygulamadaki karşılığı şudur:

Delil Zinciri ve Savunma Noktaları

Bu dosyalarda deliller genellikle bir arama veya denetim sonucunda elde edilir. Denetlenecek hususlar:

1. Arama kararı. Karar veya yazılı emrin varlığı; kapsamının aşılıp aşılmadığı.
2. El koyma tutanağı. Ele geçen ürünlerin sayısı, niteliği ve tek tek gösterilip gösterilmediği.
3. Bilirkişi incelemesi. Ürünlerin gerçekten korsan olup olmadığı; orijinal ürünle karşılaştırma.
4. Bandrol durumu. Bandrolün bulunmaması ile sahte olması farklı suçlar oluşturur.
5. Kast ve bilgi. Satıcının, ürünün korsan olduğunu bilip bilemeyeceği.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

İki suç tipinin usul rejimi farklıdır ve bu fark süreci belirler.

Hukuk boyutu ayrıca yürür: eser sahibi, ceza sürecinden bağımsız olarak tazminat davası açabilir ve tecavüzün ref’i ile men’ini talep edebilir. Bu davada, elde edilen kazanç üzerinden hesaplama yapılması gündeme gelebilir.

Marka ve ürün taklitlerinde izlenecek yollar için seçici dağıtım ve gri pazar rehberimize, ceza yargılamasında koruma tedbirlerine itiraz için sulh ceza hâkimliği rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Korsan yayın satmanın cezası nedir?

FSEK 81 uyarınca bandrolsüz olarak eseri çoğaltıp satışa arz eden, satan, dağıtan veya ticari amaçla satın alan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.

FSEK 71 ve FSEK 81 arasındaki fark nedir?

FSEK 71 eser sahibinin manevi ve mali haklarını, FSEK 81 ise bandrol denetim sistemini korur. İzin alınmış ama bandrol edinilmemişse yalnızca 81 uygulanır; ikisi birlikte ihlal edilmişse fikri içtima kuralı devreye girer.

İki suç birlikte işlenirse ceza nasıl belirlenir?

Anayasa Mahkemesi 12 Haziran 2020’de FSEK 81/13’ü iptal etmiştir. Bu karardan sonra özel içtima hükmü uygulanmaz; TCK’nın fikri içtima kuralı gereği en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırma yapılır.

Kendi kullanımı için alan da suçlu mu?

Ticari amaçla satın alma ve kabul etme fiilleri suçtur. Kendi kullanımı için alım, bu maddedeki ticari amaç unsuru bakımından tartışılır.

Bu suçlar şikâyete tabi mi?

FSEK 71 uyarınca hak ihlalinin belirli fiilleri şikâyete tabidir; FSEK 81’deki bandrol suçları ise resen soruşturulur ve uzlaştırma kapsamında değildir.

Görevli mahkeme neresidir?

Fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi; olmayan yerlerde bu davalara bakmakla görevlendirilen asliye ceza mahkemesidir.