Terekede bir marka, bir patent veya bir eser bulunduğunda mirasçılar hakkın kendisine odaklanır. Oysa asıl mesele çoğu zaman hakkın getirdiği düzenli gelirdir: her ay veya her yıl ödenen lisans bedelleri. Vefat sonrasında lisans alan taraf kime ödeme yapacağını bilemez, ödemeyi durdurur ve terekedeki en istikrarlı kalem askıya alınır.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 5846 s. FSEK | m.1/B | Eser ve eser sahibi |
| 5846 s. FSEK | m.13 vd. | Mali haklar |
| 5846 s. FSEK | m.14-17 | Manevi haklar |
| 5846 s. FSEK | m.27 | Koruma süresi: ölümden itibaren 70 yıl |
| 5846 s. FSEK | m.48 vd. | Mali hakların devri ve lisans |
| 5846 s. FSEK | m.63 | Mali hakların mirasla intikali |
| 6769 s. SMK | — | Marka, patent ve tasarım hakları |
| 6769 s. SMK | — | Lisans ve sicile kayıt |
| 4721 s. TMK | m.599 | Külli halefiyet |
| 4721 s. TMK | m.640 | Miras ortaklığı |
| 4721 s. TMK | m.702 | Elbirliği mülkiyetinde tasarruf |
| 6098 s. TBK | m.83 vd. | İfa yeri ve zamanı |
| 6098 s. TBK | m.117 | Temerrüt |
Terekedeki lisans gelirinizi güvence altına alalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Üç Ayrı Kalem
Terekede fikri veya sınai bir hak bulunduğunda, birbirinden ayrı üç unsur vardır.
Fikri hak terekesinin unsurları
| Unsur | Niteliği | Mirasçıya geçer mi |
|---|---|---|
| Hakkın kendisi | Mal varlığı hakkı | Evet |
| Lisans sözleşmesi | Sözleşme ilişkisi | Evet (kural olarak) |
| Birikmiş royalti | Alacak | Evet — tereke alacağı |
| Gelecek royalti | Semere | Miras ortaklığına |
| Sicil kaydı | İdari kayıt | Güncellenmelidir |
| Manevi haklar | Kişiye bağlı | Özel düzenleme |
Sicil kaydı yine ayrı bir iş
Hak mirasçılara külli halefiyetle geçer; ancak sicildeki kayıt kendiliğinden değişmez. Marka, patent ve tasarım sicillerinde hak müteveffa adına görünmeye devam eder. Bunun iki sonucu vardır: yenileme bildirimleri eski adrese gider ve koruma süresi kaçırılabilir; ayrıca lisans alan taraf, sicilde adı bulunmayan kişilere ödeme yapmakta tereddüt eder. Bu nedenle devir kaydı, gelir akışını sürdürmenin ön koşuludur.
Ödemenin Durması: Asıl Sorun
Vefat sonrasında lisans alan tarafın ödemeyi durdurması, kötü niyetten değil belirsizlikten kaynaklanır.
Lisans alanın tereddütleri ve çözümleri
| Lisans alanın endişesi | Gerekçesi | Çözüm |
|---|---|---|
| Kime ödeyeceğim | Mirasçılar belli değil | Mirasçılık belgesi |
| Çifte ödeme riski | Birden fazla talep | Ortak hesap bildirimi |
| Sözleşme geçerli mi | Ölümün etkisi | Yazılı teyit |
| Sicilde ad değişmedi | Kayıt eski | Devir kaydı |
| Fatura kime kesilecek | Vergi endişesi | Mirasçı bilgileri |
| Sözleşme yenilenecek mi | Süre yaklaşıyor | Görüşme |
Ödemeyi durduran taraf haksız sayılmayabilir
Mirasçılar, ödemeyi durduran lisans alanı çoğu zaman kötü niyetle suçlar. Oysa borçlunun kime ödeyeceğini bilmemesi meşru bir tereddüttür ve yanlış kişiye yapılan ödeme onu borçtan kurtarmayabilir. Bu nedenle çözüm dava değil bildirimdir: mirasçılık belgesi eklenmiş, tüm mirasçıların imzasını taşıyan ve ödeme yapılacak hesabı gösteren bir yazı, ödemeleri çoğu zaman derhal yeniden başlatır. Bildirimden sonra ödeme yapılmazsa artık temerrüt gündeme gelir.
Lisans alana doğru bildirimi yapalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Koruma Süresi: Terekedeki Görünmez Saat
5846 s. FSEK m.27/1-2
Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder. Bu süre, eser sahibinin birden fazla olması durumunda, hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulur.
Hak türüne göre koruma süresi
| Hak türü | Koruma süresi | Sonrasında |
|---|---|---|
| Eser (telif) | Ölümden itibaren 70 yıl | Kamuya mal olur |
| Marka | Tescil süresi + yenileme | Yenilenmezse düşer |
| Patent | Kanuni süre | Süre sonunda kamuya |
| Tasarım | Kanuni süre | Süre sonunda kamuya |
| Birden fazla eser sahibi | Son sahibin ölümünden 70 yıl | FSEK m.27/2 |
Bu tablo, terekedeki fikri hakların sonsuz olmadığını gösterir. Telif gelirlerinin ne kadar süreceği, mirasçıların uzun vadeli planları için belirleyicidir.
Markada asıl risk yenileme tarihidir
Telif hakkında süre uzun ve öngörülebilirdir; asıl risk markadadır. Markanın koruma süresi belirli dönemlerde yenilenmek zorundadır ve yenileme bildirimleri sicilde kayıtlı adrese gönderilir. Miras bırakanın vefatından sonra kayıt güncellenmezse bildirimler ulaşmaz, yenileme yapılmaz ve yıllardır gelir getiren bir marka tümüyle kaybedilir. Terekede marka görüldüğünde ilk yapılacak iş, koruma süresinin bitiş tarihini öğrenmektir.
📄 Lisans Alana Bildirim, Ödeme Talebi ve Mirasçılar Arası Protokol
BÖLÜM 1 — LİSANS ALANA BİLDİRİM VE ÖDEME TALEBİ
... A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
[Lisans alan taraf]
Konu : Lisans verenin vefatı, mirasçıların bildirimi ve royalti
ödemelerinin yapılacağı hesabın belirtilmesidir.
1. Şirketiniz ile ... (TC: ...) arasında .../.../.... tarihinde
akdedilen ... konulu LİSANS SÖZLEŞMESİ yürürlüktedir.
Sözleşme konusu : ... (marka / patent / eser)
Sicil / tescil no : ...
Ödeme dönemi : Aylık / üç aylık / yıllık
2. Lisans veren ... , .../.../2026 tarihinde VEFAT ETMİŞTİR.
Vefat belgesi ektedir.
3. ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı MİRASÇILIK BELGESİ
uyarınca mirasçılar ve payları aşağıdaki gibidir:
Adı Soyadı TC No Pay Oranı
................... ........... ...../.....
................... ........... ...../.....
4. TMK m.599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın MALVARLIĞI
HAKLARINI ve ALACAKLARINI doğrudan doğruya kazanırlar. Lisans
sözleşmesinden doğan hak ve alacaklar müvekkillere GEÇMİŞTİR.
5. Sözleşme, lisans verenin ölümü nedeniyle SONA ERMEMİŞ olup
yürürlüğünü SÜRDÜRMEKTEDİR.
TALEPLERİMİZ :
a) .../.../2026 VEFAT TARİHİNDEN ÖNCEKİ döneme ait ödenmemiş
royalti alacağı bulunup bulunmadığının; varsa tutarının
BİLDİRİLMESİNİ,
b) Anılan alacağın TEREKEYE ait olduğu gözetilerek aşağıdaki
hesaba ödenmesini,
c) VEFAT TARİHİNDEN SONRAKİ döneme ait royalti ödemelerinin,
mirasçılar adına açılmış aşağıdaki ORTAK HESABA yapılmasını:
Hesap sahibi : ...
Banka / Şube : ...
IBAN : TR...
d) Ödemelere ilişkin HESAP DÖKÜMÜNÜN (satış/kullanım adedi, hesap
yöntemi ve dönem bilgileri dâhil) her ödeme ile birlikte
gönderilmesini,
e) Sözleşme süresinin bitiş tarihi ve YENİLEME koşulları hakkında
bilgi verilmesini,
f) Sicil kayıtlarında devir işlemleri tamamlanana kadar ödemelerin
DURDURULMAMASINI
talep ederiz. .../.../2026
Mirasçılar adına
...
EKLERİ : Mirasçılık belgesi, vefat belgesi, lisans sözleşmesi
örneği, ortak hesap bilgileri, mirasçıların imza beyanları
──────────────────────────────────────────────────────────────
BÖLÜM 2 — MİRASÇILAR ARASI GELİR PAYLAŞIM PROTOKOLÜ
LİSANS GELİRİ PAYLAŞIM PROTOKOLÜ
Müteveffa ... 'dan intikal eden aşağıdaki fikri/sınai haklara
ilişkin olarak mirasçılar şu hususlarda anlaşmışlardır:
HAKLAR : 1- ... markası (tescil no: ...)
2- ... eseri
3- ... patenti (tescil no: ...)
MADDE 1 — ORTAK HESAP
1.1. Lisans ve royalti gelirlerinin tahsili için ... Bankası
nezdinde ORTAK HESAP açılmıştır (IBAN: TR...).
1.2. Hesaptan çekim, TÜM MİRASÇILARIN YAZILI ONAYI ile yapılır.
MADDE 2 — YETKİLİ MİRASÇI
2.1. Lisans alanlarla yazışma ve takip işlemlerini yürütmek üzere
... (TC: ...) YETKİLİ KILINMIŞTIR.
2.2. Yetkili mirasçı, TASARRUF NİTELİĞİNDE işlem yapamaz; yalnızca
tahsil ve takip işlemlerini yürütür.
MADDE 3 — GELİRİN PAYLAŞIMI
Tahsil edilen gelirler, giderler düşüldükten sonra MİRAS PAYLARI
ORANINDA, ... ayda bir dağıtılır.
MADDE 4 — GİDERLER
Sicil işlemleri, yenileme harçları, avukatlık ve muhasebe giderleri
öncelikle gelirlerden karşılanır; yetmezse mirasçılar payları
oranında katılır.
MADDE 5 — SİCİL İŞLEMLERİ
5.1. Marka, patent ve tasarım sicillerinde DEVİR KAYDI için
başvurulacaktır.
5.2. Koruma sürelerinin bitiş tarihleri TAKVİME ALINACAK ve
YENİLEME başvuruları süresinde yapılacaktır.
5.3. Yenileme sorumluluğu yetkili mirasçıdadır.
MADDE 6 — BİRLİKTE KARAR GEREKTİREN İŞLEMLER
Aşağıdaki işlemler TÜM MİRASÇILARIN YAZILI ONAYI ile yapılır:
a) Yeni LİSANS verilmesi,
b) Mevcut sözleşmenin FESHİ veya esaslı değişikliği,
c) Hakkın DEVRİ veya satışı,
d) Hak ihlaline karşı DAVA açılması.
MADDE 7 — HESAP VERME
Yetkili mirasçı, ... ayda bir diğer mirasçılara tahsilat ve gider
dökümünü YAZILI OLARAK sunar.
Tarih : .../.../2026
Mirasçı Mirasçı Mirasçı
... ... ...
(İmza) (İmza) (İmza)Mirasçılar Arasında Karar Alma
Fikri haklarda elbirliği mülkiyeti, gelir akışını tıkayabilecek bir yapı doğurur.
Fikri haklarda karar alma
| İşlem | Birlikte hareket gerekir mi | Not |
|---|---|---|
| Mevcut royaltiyi tahsil etme | Uygulamada kolaylaştırılabilir | Ortak hesap |
| Yeni lisans verme | Evet | Tasarruf işlemi |
| Sözleşmeyi feshetme | Evet | Tasarruf işlemi |
| Hakkı devretme/satma | Evet | Tasarruf işlemi |
| Sicilde devir kaydı | Evet | Birlikte başvuru |
| Yenileme başvurusu | Koruyucu işlem | Geciktirilmemeli |
| İhlale karşı dava | Kural olarak birlikte | Koruma amaçlı |
Yenileme, tartışmayı beklemez
Mirasçılar arasında hakkın nasıl değerlendirileceği tartışılırken, yenileme süresi işlemeye devam eder. Bu tartışma bir markanın kaybedilmesine yol açabilir. Yenileme, hakkı koruyan bir işlemdir ve hiçbir mirasçının aleyhine sonuç doğurmaz; bu nedenle diğer konulardaki anlaşmazlıktan bağımsız olarak derhal yapılmalıdır. Anlaşma sağlanamıyorsa TMK m.640/3 uyarınca tereke temsilcisi atanması istenmelidir.
Adım Adım Yol Haritası
- Terekedeki fikri hakları tespit edin. Sicil sorgusu yapın.
- Lisans sözleşmelerini bulun. Tereke evrakı ve banka hareketleri.
- Koruma süresi bitiş tarihlerini çıkarın. Takvime alın.
- Sicilde devir kaydı için başvurun. Bildirimler size ulaşsın.
- Lisans alanlara yazılı bildirim yapın. Ödemeler durmasın.
- Ortak hesap açın. Çifte ödeme endişesi kalksın.
- Birikmiş alacağı sorgulayın. Tereke alacağıdır.
- Hesap dökümü isteyin. Royalti hesabı denetlenebilmeli.
- Yenilemeleri geciktirmeyin. Tartışmadan bağımsız yapılmalı.
- Gelir paylaşım protokolü yapın. Yetki ve hesap verme yazılmalı.
Royalti Hesabı Nasıl Denetlenir?
Lisans gelirlerinde mirasçıların en zayıf olduğu nokta, ödenen tutarın doğru hesaplanıp hesaplanmadığını bilememeleridir.
Royalti hesap yöntemleri ve denetimi
| Hesap yöntemi | Neye bağlı | Denetim için gereken |
|---|---|---|
| Satış yüzdesi | Satış adedi/tutarı | Satış raporu |
| Sabit dönemsel bedel | Süreye bağlı | Sözleşme yeterli |
| Adet başına bedel | Üretim/satış adedi | Üretim kayıtları |
| Kademeli oran | Eşiklere bağlı | Ayrıntılı döküm |
| Asgari garanti + yüzde | İkisi birlikte | Karşılaştırmalı hesap |
| Alt lisans geliri | Üçüncü kişi geliri | Alt sözleşme bilgisi |
Sabit bedelli sözleşmelerde denetim sorunu yoktur; ancak satışa bağlı hesaplamalarda mirasçılar, lisans alanın bildirdiği rakama güvenmek zorunda kalır.
Sözleşmedeki denetim maddesini arayın
Lisans sözleşmelerinde çoğu zaman bir denetim (audit) maddesi bulunur: lisans verenin, belirli aralıklarla lisans alanın kayıtlarını inceletme hakkı. Miras bırakan bu hakkı hiç kullanmamış olabilir; ancak hak mirasçılara geçmiştir. Terekedeki lisans sözleşmesi bulunduğunda, ilk okunacak maddelerden biri budur. Denetim hakkı varsa, ödemelerin doğruluğu bağımsız biçimde incelenebilir; yoksa da hesap dökümü talep edilmesi sözleşmeden ve dürüstlük kuralından doğan bir taleptir.
Sözleşme Yenilenirken
Lisans sözleşmesinin süresi terekedeyken doluyorsa, mirasçılar için bir karar anı doğar.
Sözleşme sona ererken seçenekler
| Seçenek | Avantajı | Riski |
|---|---|---|
| Aynı koşullarla yenileme | Süreklilik | Bedel güncel olmayabilir |
| Bedeli güncelleyerek yenileme | Gelir artar | Lisans alan çekilebilir |
| Yenilememe | Hak serbest kalır | Gelir kesilir |
| Başka lisans alanla anlaşma | Rekabet doğar | Yeni muhatap riski |
| Hakkı tümüyle satma | Tek seferde bedel | Gelir akışı biter |
| Alt lisansa izin verme | Gelir çeşitlenir | Kontrol azalır |
Bu kararın alınabilmesi için mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Anlaşma sağlanamazsa sözleşme kendiliğinden sona erer ve gelir durur; bu, hiçbir mirasçının istemediği sonuçtur.
Kararsızlık en kötü seçenektir
Lisans sözleşmesinin süresi dolarken mirasçılar arasında anlaşma sağlanamazsa, ortaya hiç kimsenin seçmediği bir sonuç çıkar: sözleşme sona erer, lisans alan başka bir kaynağa yönelir ve yıllardır süren gelir akışı kesilir. Üstelik sonradan anlaşma sağlansa bile eski lisans alanı geri getirmek güçtür. Bu nedenle sözleşme süresi bitmeden en az birkaç ay önce mirasçılar arasında karar alınmalı; alınamıyorsa tereke temsilcisi atanması istenmelidir.
Hak İhlali Varsa
Terekedeki marka veya eser, üçüncü kişilerce izinsiz kullanılıyor olabilir.
Hak ihlalinde mirasçının konumu
| Durum | Mirasçının imkânı | Not |
|---|---|---|
| İzinsiz kullanım tespit edildi | Tespit ve durdurma talebi | Süre işler |
| Lisans süresi bitti, kullanım sürüyor | Sözleşme sonrası ihlal | Bedel talebi |
| Taklit ürün | İlgili mevzuat | Tespit önemli |
| Eserin izinsiz çoğaltılması | FSEK hükümleri | Delil toplanmalı |
| Mirasçılar anlaşamıyor | Koruyucu işlem | Temsilci veya birlikte |
İhlale sessiz kalmak hakkı zayıflatır
Terekedeki bir markanın izinsiz kullanıldığı fark edildiğinde, mirasçılar arasındaki paylaşım tartışması nedeniyle harekete geçilmemesi sık görülür. Oysa ihlale uzun süre sessiz kalınması hem zamanaşımı bakımından hem de hakkın korunması bakımından aleyhe sonuç doğurabilir. İhlalin durdurulmasına yönelik talepler, mirasçılardan hiçbirinin aleyhine olmayan koruyucu işlemlerdir ve paylaşım tartışmasından bağımsız olarak yürütülmelidir.
Manevi Haklar: Gelirle İlgisiz Ama Önemli
Telif haklarında mali haklar gelir üretirken, manevi haklar farklı bir rejime tabidir ve mirasçılar için ayrı bir sorumluluk alanı doğurur.
Mali ve manevi hakların ayrımı
| Hak | Niteliği | Mirasçının konumu |
|---|---|---|
| Mali haklar | Ekonomik | Gelir sağlar |
| Umuma arz yetkisi | Manevi | Kanundaki düzenlemeye göre |
| Adın belirtilmesi | Manevi | Eser sahibinin adı korunur |
| Eserde değişiklik yasağı | Manevi | Bütünlüğün korunması |
| Eserin bütünlüğüne saldırı | Manevi | Yetkili kişiler dava açabilir |
Bu ayrım pratik sonuç doğurur: bir lisans alan eseri kullanırken eser sahibinin adını belirtmiyorsa veya eserde izinsiz değişiklik yapıyorsa, ortada yalnızca bir ödeme meselesi değil, ayrıca manevi hak boyutu da vardır.
Sözleşmeye manevi hak maddesi koyun
Mirasçılar yeni bir lisans sözleşmesi yaparken yalnızca bedel üzerinde pazarlık eder; oysa sözleşmeye eser sahibinin adının nasıl belirtileceği ve eserde değişiklik yapılıp yapılamayacağı yönünde açık hükümler konulması, sonradan çıkacak uyuşmazlıkları önler. Bu maddeler ekonomik bir bedel doğurmaz ancak miras bırakanın eserinin bütünlüğünü korur ve mirasçılar için çoğu zaman gelirden daha değerlidir.
Vergi Boyutu
Lisans gelirleri, mirasçılar için süregelen bir vergi yükümlülüğü de doğurur.
Vergi yönünden yükümlülükler
| Konu | Yükümlülük | Not |
|---|---|---|
| Hakkın kendisi | Veraset ve intikal vergisi | Değerleme gerekir |
| Ölüm öncesi birikmiş royalti | Terekeye dâhil | Beyana yazılır |
| Ölüm sonrası royalti | Gelir vergisi | Her mirasçı kendi payı |
| Stopaj | Ödeyende olabilir | Sözleşmeye göre |
| Hakkın satılması | Değer artışı | Duruma göre |
Bu tablodaki üçüncü satır önemlidir: royalti geliri her mirasçının kendi payı bakımından beyan edilir. Ortak hesapta toplanan gelirin tamamının tek bir mirasçı adına beyan edilmesi doğru değildir.
Hakkın değerlemesi zordur ama gereklidir
Veraset ve intikal vergisi beyannamesinde fikri hakların gösterilmesi gerekir; ancak bir markanın veya eserin değerinin nasıl belirleneceği tartışmalıdır. Uygulamada başvurulan ölçüt, hakkın getirdiği yıllık gelir ve kalan koruma süresidir. Düzenli royalti geliri bulunan bir hakta bu hesap yapılabilir. Beyanda hiç gösterilmemesi ise sonradan düzeltme ve cezalı tarhiyat riski doğurur; bu nedenle değerleme güçlüğü, beyandan kaçınmanın gerekçesi olmamalıdır.
Fikri Hak Nasıl Tespit Edilir?
Bu tür haklar tapu veya tescil sorgularında çıkmaz; ayrı kaynaklardan araştırılması gerekir.
Fikri hak ve lisans geliri araştırması
| Kaynak | Ne bulunur | Nasıl |
|---|---|---|
| Sınai mülkiyet sicili | Marka, patent, tasarım | Sorgu |
| Banka hesap hareketleri | Düzenli royalti girişleri | Ekstre incelemesi |
| Meslek birliği kayıtları | Eser ve dağıtım | Başvuru |
| Yayınevi, prodüksiyon | Telif sözleşmeleri | Yazışma |
| Tereke evrakı | Sözleşme asılları | Dosya taraması |
| Vergi beyanları | Beyan edilmiş gelir | Vergi dairesi |
| E-posta ve yazışmalar | Sözleşme izleri | Cihaz incelemesi |
Bu listedeki ikinci satır en verimli olanıdır: miras bırakanın hesabına düzenli aralıklarla ve aynı kaynaktan gelen ödemeler, bir lisans ilişkisinin varlığını doğrudan gösterir. Sözleşme bulunamasa dahi, ödeyen kuruma başvurularak ilişkinin niteliği öğrenilebilir.
Ekstre, sözleşmeden önce gelir
Tereke araştırmasında fikri hak varlığı çoğu zaman evrak arasında sözleşme aranarak tespit edilmeye çalışılır. Daha hızlı yol, son bir yıllık banka ekstresini incelemektir: düzenli tekrarlanan girişler hem hakkın varlığını hem ödeyen tarafı hem de yaklaşık tutarı bir arada gösterir. Ödeyen taraf belirlendikten sonra sözleşme örneği doğrudan ondan istenebilir. Bu yöntem, kayıp sözleşmeler nedeniyle gözden kaçacak gelirleri ortaya çıkarır.
Sık Yapılan Hatalar
- Sicil kaydını güncellememek. Yenileme bildirimleri ulaşmaz.
- Yenileme süresini kaçırmak. Gelir getiren marka kaybedilir.
- Lisans alana bildirim yapmamak. Ödemeler durur.
- Ortak hesap açmamak. Çifte ödeme endişesi ödemeyi engeller.
- Birikmiş alacağı sormamak. Tereke alacağı gözden kaçar.
- Hesap dökümü istememek. Royalti tutarı denetlenemez.
- Koruma süresini hesaplamamak. Gelirin ne kadar süreceği bilinmez.
- Tek mirasçının yeni lisans vermesi. Tasarruf işlemi birlikte yapılır.
📘 İlgili Rehberler
Mali ve Manevi Hakların Farklı Rejimi
Terekede eser varsa, haklar tek bir bütün olarak intikal etmez. 5846 sayılı Kanun mali hakları mirasa tabi kılarken, manevi haklar bakımından ayrı bir kullanım rejimi öngörmüştür.
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Mali haklar | Bu Kanunun tanıdığı mali haklar miras yolu ile intikal eder; mali haklar üzerinde ölüme bağlı tasarruf yapılması caizdir | FSEK m.63 |
| Manevi haklar | Manevi haklar devredilemez; ölümden sonra kanunda sayılan kişilerce kullanılır | FSEK m.19 |
| Ortak eser | Eseri birlikte vücuda getirenlerden biri alenileşmeden önce ölürse hissesi diğerleri arasında taksime uğrar; bunlar mirasçılara münasip bedel öder, uzlaşılamazsa mahkeme belirler | FSEK m.64 |
| Alenileşmeden sonra ölüm | Diğerleri, ölenin mirasçılarıyla birliği devam ettirip ettirmemekte serbesttir; devam hâlinde temsilci tayini talep edilebilir | FSEK m.64 |
| Temsilci | Terekede mali haklar varsa ve temsilci tayin edilmişse, temsilci bu haklar üzerinde işlem yapar | FSEK m.65 |
| Hakkın geri dönmesi | Mali hak belirli bir amaç veya süre için devredilmişse, amacın ortadan kalkması veya sürenin geçmesiyle hak sahibine döner | FSEK m.59 |
| Vazgeçme | Eser sahibi veya mirasçıları, resmî senet düzenleyip Resmî Gazete’de ilan ederek mali haklardan vazgeçebilir | FSEK m.60 |
Altıncı satır, mirasçılar için gözden kaçan bir imkândır: mirasbırakanın belirli bir amaç veya süre için devrettiği mali hak, amacın ortadan kalkması ya da sürenin dolmasıyla kendiliğinden geri döner. Yıllar önce yapılmış bir devir sözleşmesi hâlâ yürürlükte sanılıyorsa, sözleşmedeki amaç ve süre kaydı ayrıca incelenmelidir.
Mali haklar birlikte, manevi haklar ayrı ayrı kullanılır. Eser sahibinin ölümünden sonra mirasçılar mali hakları elbirliğiyle kullanmak zorundadır; lisans verilmesi, sözleşme yenilenmesi ve devir işlemleri tüm mirasçıların katılımını gerektirir. Buna karşılık manevi hakların kullanımında kanunun tanıdığı yetki, hak sahiplerince kendi adlarına kullanılabilir. Bu ayrım, mirasçılar arasında anlaşmazlık çıktığında hangi işlemin tıkanacağını belirler.
Ödemenin Durması Hâlinde İzlenecek Yol
Royalti ödemelerinin durması, çoğu zaman hak kaybından değil, muhatabın kimin olduğunun belirsizleşmesinden kaynaklanır.
| Adım | İçerik |
|---|---|
| Bildirim | Mirasçılık belgesi, lisans alan tarafa ve meslek birliğine yazılı olarak bildirilir |
| Hesap | Ödemenin yapılacağı hesap bilgisi ve paylaşım oranları bildirilir |
| Sözleşme incelemesi | Devir mi lisans mı, süresi ve kapsamı belirlenir |
| Temsilci | Mirasçılar anlaşamıyorsa temsilci tayini istenir (FSEK m.64, TMK m.640) |
| Denetim | Satış ve kullanım raporları istenerek royalti hesabı denetlenir |
| Ölüm öncesi birikmiş gelir | Terekeye dâhil alacaktır, mirasçılara payları oranında geçer |
| Ölüm sonrası gelir | Mirasçıların hakkı olarak doğar; paylaşmaya kadar elbirliği kuralı işler |
Altıncı ve yedinci satırların ayrımı, hem beyan hem de mirasın reddi bakımından sonuç doğurur: ölüm tarihinden önce doğmuş ve ödenmemiş royalti terekenin aktifindedir ve mirasın reddi hâlinde talep edilemez; sonraki dönem geliri ise mirasçıların hakkı olarak doğar.
Sınai haklar için marka, patent ve tasarımın intikali rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Lisans sözleşmesi ölümle sona erer mi?
Kural olarak hayır. Lisans sözleşmesinden doğan hak ve borçlar mal varlığı niteliği taşıdığından TMK m.599 uyarınca mirasçılara geçer. Sözleşmede aksine hüküm bulunması hâlinde o hüküm uygulanır.
Royalti ödemeleri kime yapılır?
Ölümden sonra doğan ödemeler miras ortaklığına aittir. Lisans alana yazılı bildirim yapılarak ödemelerin hangi hesaba yapılacağı belirtilmelidir.
Ölümden önce doğmuş alacak ne olur?
Ölüm tarihinden önce muaccel olmuş ancak ödenmemiş royalti alacağı terekeye dâhildir ve mirasçılar tarafından talep edilebilir.
Telif hakkında mali ve manevi ayrımı nedir?
5846 sayılı Kanun uyarınca mali haklar ile manevi haklar farklı rejime tabidir. Mali haklar mirasçılara geçerken, manevi hakların kullanımı bakımından kanunda özel düzenleme bulunur.
Mali hakların koruma süresi ne kadardır?
5846 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder.
Sürenin dolması ne anlama gelir?
Koruma süresi dolduğunda eser kamuya mal olur ve mali haklardan doğan gelir talebi son bulur. Bu nedenle sürenin hesaplanması terekede önem taşır.
Marka lisansında durum nedir?
Marka bir mal varlığı hakkı olduğundan mirasçılara geçer. Lisans sözleşmesi de kural olarak devam eder; sicilde devir kaydının yapılması gerekir.
Patent lisansı mirasçıya geçer mi?
Patent hakkı ve buna bağlı lisans ilişkisi mal varlığı hakkı niteliğindedir ve mirasçılara geçer. Sicil işlemlerinin tamamlanması aranır.
Lisans alan ödemeyi durdurursa ne yapılır?
Öncelikle yazılı bildirim yapılarak ödeme muhatabı netleştirilir. Ödeme yapılmazsa sözleşmeye ve genel hükümlere göre talepte bulunulur.
Mirasçılar sözleşmeyi feshedebilir mi?
Fesih imkânı sözleşme hükümlerine ve genel hükümlere göre belirlenir. Sözleşmede süre ve fesih koşulları öngörülmüşse bunlara uyulması gerekir.
Yeni lisans verilebilir mi?
Hak mirasçılara geçtiğinden yeni lisans verilmesi mümkündür. Ancak elbirliği mülkiyetinde birlikte hareket edilmesi esastır.
Gelir mirasçılar arasında nasıl paylaşılır?
Ölümden sonra doğan gelirler miras ortaklığına ait olduğundan, mirasçılar arasında payları oranında paylaşılır.
Vergi yönünden ne yapılmalı?
Elde edilen gelirin niteliğine göre beyan yükümlülüğü doğar. Her mirasçı kendi payına düşen gelir bakımından yükümlülüğünü yerine getirir.
Sicil kaydı güncellenmezse ne olur?
Hak sicilde müteveffa adına görünmeye devam eder; yenileme bildirimleri eski adrese gider ve koruma süresi kaçırılabilir.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
