Babamın Dijital Hesapları ve Dijital Varlıkları Ne Olacak? (Dijital Miras)

Türk hukukunda dijital mirasın çerçevesi

Türk hukukunda “dijital miras”ı tek başına düzenleyen müstakil bir kanun bulunmamaktadır. Ancak bu, konunun düzenlemesiz olduğu anlamına gelmez: mevcut mevzuat, özellikle külli halefiyet ilkesi, kişilik hakları ve veri koruma ekseni, dijital varlıkların akıbetini belirleyecek çerçeveyi sunar.

Dayanak: TMK m. 599/2

“Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar.” Maddedeki sayım sınırlı sayı değildir; “diğer malvarlığı hakları” ifadesi dijital varlıkları da kapsayacak genişliktedir.

Asıl çatışma nerede?

Sorun, ekonomik değer taşıyan dijital varlıklarla (kripto varlık, alan adı, gelir getiren hesap) tamamen mahrem nitelikteki içeriklerin (özel yazışmalar, kişisel fotoğraflar) çoğu zaman aynı hesap içinde iç içe geçmesinden doğar. Bir e-posta hesabı hem bir dijital cüzdanın kurtarma anahtarını hem de mirasbırakanın en özel yazışmalarını barındırabilir.

Temel ayrım

• Terekeye giren: Maddi değer taşıyan ve devredilebilir nitelikteki dijital varlıklar — kripto varlıklar, elektronik para bakiyeleri, ticari alan adları, gelir getiren dijital hesaplar, dijital telif ve lisans hakları.
• Ayrı değerlendirilen: Salt kişilik haklarına bağlı içerikler. Bunlara erişimde mirasçılık sıfatı tek başına yeterli olmayabilir; ölenin mahremiyeti ve platform politikaları devreye girer.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu sistematiğinde “ilgili kişi” tanımı yaşayan gerçek kişi ekseninde kurulmuştur; buna rağmen uygulamada ölen kişiye ait veriler tamamen korumasız değildir.

Kripto varlıklar ve elektronik para

Kripto varlıklar terekeye dâhildir

Kripto varlıklar para ile ölçülebilen malvarlığı değerleri olduğundan TMK m. 599 uyarınca terekeye dâhil olur ve mirasçılara geçer. Asıl sorun hukuki değil teknik ve ispata ilişkindir: varlığın nerede tutulduğu ve ona nasıl erişileceği.

Borsada tutulan varlıklar

Türkiye’de faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 7518 sayılı Kanun ile Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine tabi hâle gelmiştir. Bu kuruluşlar mirasçıların başvurularını yasal çerçevede değerlendirmek zorundadır. Başvuruda genellikle mirasçılık belgesi, ölüm belgesi ve kimlik belgeleri istenir; vekille başvuruluyorsa noter tasdikli vekâletname aranır.

Kuruluş bilgi veya varlık teslimini reddederse mahkemeden ihtiyati tedbir ve teslim kararı alınması gündeme gelir.

Kişisel cüzdanda tutulan varlıklar

Varlık bir borsada değil, mirasbırakanın kendi cüzdanında tutuluyorsa durum tamamen değişir: özel anahtar (private key) veya kurtarma ifadesi olmadan varlığa erişmek teknik olarak mümkün değildir. Hiçbir mahkeme kararı kayıp bir özel anahtarı geri getiremez. Bu nedenle dijital miras planlamasında en kritik adım, erişim bilgilerinin güvenli ve hukuken geçerli bir yolla aktarılmasının önceden düzenlenmesidir.

Elektronik para kuruluşları

6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren elektronik para kuruluşlarındaki kullanıcı bakiyeleri, mirasbırakanın vefatı hâlinde mirasçılara aktarılır. Başvuruda mirasçılık belgesi, ölüm belgesi ve kuruluşun belirlediği formlar sunulur.

Vergi boyutu

Kripto varlıklar 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında miras yoluyla intikal eden mal olarak beyan edilir. VİVK m. 10 uyarınca menkul mallar rayiç bedelle değerlendiğinden, matrah ölüm tarihindeki piyasa değeri üzerinden belirlenir. Beyanname süresi, ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar da Türkiye’deyse dört aydır.

Sosyal medya, e-posta ve bulut hesapları

Platform politikaları belirleyici

Kişisel hesaplarda hukuki çerçeveyi platformların kullanım koşulları ve vefat prosedürleri tamamlar. Uygulamada üç tipik seçenek vardır:

• Anıtlaştırma: Bazı platformlar profili bir anı sayfasına dönüştürür; aktif kullanım durur, içerik korunur.
• Kalıcı silme: Mirasçılar gerekli belgeleri sunarak hesabın kapatılmasını talep edebilir.
• Veri indirme: Bazı sağlayıcılar belirli koşullarda mirasçılara hesaptaki verileri indirme izni verebilir.

Önemli nokta: bu seçeneklerin hiçbiri şifrelerin paylaşılması anlamına gelmez. Platformlar kural olarak parola teslim etmez; erişim, tanımlı prosedürler üzerinden ve sınırlı biçimde sağlanır.

Sağlayıcıların kendi araçları

Teknoloji şirketleri hukuki süreçlerin yavaşlığına karşı kendi çözümlerini geliştirmiştir. Bazı sağlayıcılar kullanıcıya, ölümünden sonra verilerine erişebilecek bir kişiyi önceden atama imkânı tanır. Bu araçların önceden kullanılması, mirasçıların yıllar sürebilecek yazışmalardan kurtulmasını sağlar.

Sözleşmesel devir yasakları

Kullanım koşullarının çoğu, hesabın şahsa sıkı sıkıya bağlı olduğu gerekçesiyle devri yasaklamaya çalışır. Bu tür genel işlem koşullarının Türk Borçlar Kanunu ve tüketici mevzuatı kapsamında haksız şart teşkil edip etmediği tartışmalıdır; özellikle hesabın ekonomik değer taşıdığı hâllerde bu tartışma önem kazanır.

Yurt dışı platformlar

Yurt dışında yerleşik sağlayıcılara yapılacak başvurularda genellikle belgelerin apostilli ve çevirili sunulması istenir. Uyuşmazlık hâlinde 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun çerçevesinde uluslararası adli yardım gerekebilir; bu süreç uzun sürebilir.

Mirasçılar için yol haritası ve önceden planlama

Ölümden sonra

1. Mirasçılık belgesini alın. Tüm platform ve kuruluş başvurularının ön koşuludur; noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir.
2. Envanter çıkarın. Mirasbırakanın e-posta hesapları, telefon ve bilgisayarındaki uygulamalar, banka ve kart ekstrelerindeki abonelikler, kripto borsası bildirimleri taranarak dijital varlık listesi oluşturulur.
3. Terekenin tespitini isteyin. Dijital varlıkların da dâhil edilerek tereke tespiti yapılması gerekir. TMK m. 640/4 uyarınca mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını tek başına isteyebilir ve sağlanan korumadan mirasçıların hepsi yararlanır.
4. Kuruluşlara resmî başvuru yapın. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, elektronik para kuruluşları ve bankalar için belge setini hazırlayın.
5. Aciliyeti gözetin. Bazı platformlar uzun süre işlem görmeyen hesapları kapatabilir; kripto varlıklarda ise değer dalgalanması hak kaybına yol açabilir.
6. Vergi yükümlülüğünü unutmayın. Ekonomik değer taşıyan dijital varlıklar veraset ve intikal vergisi beyannamesinde gösterilmelidir.

Sağlığında yapılabilecekler

• Vasiyetnameye erişim düzenlemesi koyun. Şifreleri doğrudan vasiyetnameye yazmak güvenlik açısından sakıncalıdır; bunun yerine erişim bilgilerinin nerede saklandığını ve kime teslim edileceğini düzenlemek daha güvenlidir.
• Vasiyeti yerine getirme görevlisi atayın. TMK m. 550 uyarınca atanacak görevli, dijital varlıkların toplanması ve teslimi sürecini yürütebilir.
• Platformların kendi araçlarını kullanın. Varis kişi atama ve hesap yönetimi seçenekleri önceden tanımlanmalıdır.
• Envanteri güncel tutun. Hangi platformda hangi varlığın bulunduğuna ilişkin liste, erişim bilgileri olmadan da mirasçılara büyük kolaylık sağlar.