Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi: Görev ve Yetkileri (TMK 550 vd.)

Miras bırakan, vasiyetlerinin gerçekten uygulanacağından emin olmak isteyebilir. Bu amaçla, terekeyi yönetecek ve son arzularını hayata geçirecek bir görevli atayabilir. Bu görevlinin atanması, terekenin yönetimini ve vasiyetin uygulanmasını mirasçıların oybirliğine bağlı olmaktan çıkarır. Rehber, görevlinin yetkilerini, sorumluluğunu ve görevden alınma hâllerini ele alıyor.

Kanun ne diyor?

Türk Medeni Kanunu m. 550 ve devamı, miras bırakanın vasiyetiyle bir ya da birden çok “vasiyeti yerine getirme görevlisi” atayabileceğini düzenler. Bu görevlinin başlıca işlevleri; terekeyi yönetmek, tereke borçlarını ödemek, belirli mal vasiyetlerini yerine getirmek, gerektiğinde paylaşmayı hazırlamak ve miras bırakanın son arzularının uygulanmasını sağlamaktır.

Uygulamada durum

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasçıların yerine geçmez; ancak görev alanına giren konularda terekeyi yönetme yetkisine sahiptir ve bu yetkiyi özenle kullanmakla yükümlüdür. Görevini gereği gibi yerine getirmemesi, ihmal ya da kötüye kullanma hâlinde sorumluluğu doğabilir ve ilgililerin başvurusu üzerine görevden alınması gündeme gelebilir.

Görevlinin yetkisi, vasiyetnamenin içeriğiyle ve kanunla çizilir. Mirasçılarla görevli arasında, terekenin yönetimi ya da vasiyetlerin uygulanması konusunda uyuşmazlık çıkabilir; bu durumda mahkemeye başvurulabilir.

Görevli, terekeyi iyi bir yönetici gibi yönetmek ve hesap vermekle yükümlüdür; emeği karşılığında ücrete hak kazanır. Görevini kötüye kullanması ya da ihmal etmesi hâlinde, mirasçılar görevden alınmasını ve doğan zararın tazminini isteyebilir.

Pratik sonuç

Bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmışsa, onun yetki sınırlarını ve işlemlerini vasiyet çerçevesinde değerlendirmek gerekir. Görevliyle ilgili bir anlaşmazlıkta, haklarınızı korumak için bir avukata danışmanız yararlı olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Görevliye Karşı Mirasçının Başvuru Yolları

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasçıların değil mirasbırakanın iradesinin temsilcisidir. Bu nedenle mirasçılarla arasında sıklıkla gerilim doğar. Mirasçının başvurabileceği yollar, sorunun ağırlığına göre sıralanır.

İlk sıradaki şikâyet yolu çoğu zaman yeterlidir ve hızlıdır. TMK m.555 hâkime şikâyet üzerine veya resen gereken önlemleri alma yetkisi verdiğinden, mahkeme görevliyi bilgi vermeye, liste düzenlemeye veya belirli bir işlemi yapmaya yönlendirebilir.

Tazminat davası ise TMK m.556’daki vekil gibi sorumluluk ölçüsüne dayanır. Vekilin özen borcu geniş yorumlandığından, terekeyi değer kaybına uğratan ihmalî davranışlar da sorumluluk doğurabilir. Ancak zararın ve nedensellik bağının ispatı davacıya düşer.

Vasiyetnamede Görevli Atanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Mirasbırakan bakımından iyi kaleme alınmış bir görevlendirme, ölümden sonraki uyuşmazlıkların büyük kısmını baştan önler.

Dördüncü satır özellikle önemlidir. TMK m.551 birden çok görevlinin kural olarak birlikte hareket edeceğini söyler. Üç kişilik bir görevli heyeti atanmışsa ve karar usulü yazılmamışsa, her işlem için oybirliği aranır; bu da uygulamada tıkanmaya yol açar. Çoğunlukla karar alınabileceğinin vasiyetnamede açıkça belirtilmesi bu riski ortadan kaldırır.

İkinci satır ise mirasçılar açısından belirleyicidir: mirasbırakan görevi sınırlamamışsa, görevli son arzuların yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmaya yetkilidir. Sınırlı bir yetki isteniyorsa, bunun vasiyetnamede açıkça yazılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Vasiyeti yerine getirme görevlisi kimdir?

Mirasbırakanın, son arzularının yerine getirilmesini sağlamak üzere vasiyetname ile atadığı kişidir. TMK m. 550 uyarınca bir veya birden çok görevli atanabilir; görevlinin göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir.

Görev nasıl bildirilir ve reddedilebilir mi?

Sulh hâkimi görevi bildirir. TMK m. 550 uyarınca bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Görevi üstlenmek istemeyen kişinin bu süre içinde açıkça ret bildirmesi gerekir.

Görevlinin yetkileri nelerdir?

TMK m. 552 uyarınca mirasbırakan aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça, son arzunun yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir. Tereke listesini düzenler, terekeyi yönetir ve zilyetliğin devrini ister, tereke alacaklarını tahsil edip borçlarını öder.

Görevli ücret alabilir mi?

Evet. TMK m. 550’nin son fıkrası uyarınca hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir. Bu hak mirasbırakanın tasarrufuyla ortadan kaldırılamaz; ücret mirasbırakan belirlememişse sulh hâkimince takdir edilir ve terekenin borcudur.

Görevli kimin denetimine tabidir?

TMK m. 555 uyarınca sulh hukuk mahkemesinin denetimine tabidir. İlgililer görevini gereği gibi yerine getirmediği iddiasıyla sulh hâkimine başvurabilir; ağır ihmal hâlinde görevine son verilir. Bu karara karşı asliye mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.

Görevlinin sorumluluğu nedir?

TMK m. 556 uyarınca görevini yerine getirirken özen göstermekle yükümlüdür ve ilgililere karşı bir vekil gibi sorumludur. Kusuruyla mirasçılara veya tereke alacaklılarına verdiği zarardan sorumlu olur.

Görevli mirasçıların yerine mi geçer?

Hayır. Görevli mirasçıların vekili değildir; kendi adına ve sıfatıyla hareket eder ve mirasçılık sıfatı kazanmaz. Yetkisi, mirasbırakanın son arzusunun yerine getirilmesiyle sınırlıdır.

Tereke temsilcisinden farkı nedir?

Vasiyeti yerine getirme görevlisi mirasbırakanın iradesiyle vasiyetname ile atanır ve yetkisi kural olarak geniştir. Tereke temsilcisi ise TMK m. 640/3 uyarınca mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesince atanır ve yetkisi mahkeme kararında gösterilen çerçeveyle sınırlıdır.