Evlendim, İşten Ayrılırsam Kıdem Tazminatı Alabilir miyim?

Başka işe girmek hakkı ortadan kaldırmaz

Bu, işverenlerin en sık ileri sürdüğü savunmadır ve Yargıtay uygulamasında kabul görmez. Konuyu en başa almak gerekir:

Yargıtay içtihatlarına göre; evlilik nedeniyle fesih hakkını kullanan kadın işçinin ara vermeden başka bir işyerinde işe başlaması, hatta aynı gün kamu görevine atanmış olması dahi kıdem tazminatı ödenmesine engel değildir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E. 2012/10999 sayılı kararında bu yaklaşımın gerekçesi açıkça ortaya konmuştur: hükmün arkasındaki düşünce, çalışma hayatının evlilikle birlikte gereği gibi yürütülemeyeceği ve aile birliğinin korunmasıdır; ancak “Anayasal temeli olan çalışma hak ve hürriyetinin ortadan kaldırılması düşünülemez.”

Yani kanun, evlenen kadın işçiyi çalışmaktan menetmez; ona mevcut iş ilişkisini tazminatını alarak sona erdirme hakkı tanır. Sonrasında ne yapacağı kendi tercihidir. İşverenin “demek ki evlilik bahaneymiş, hemen işe girdi” savunması bu nedenle sonuç doğurmaz.

Dayanak hâlâ eski kanundur. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi yollamasıyla yürürlüğünü koruyan 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi şöyledir: “…kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile iş akdini sona erdirmesi… hâllerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren iş sözleşmesinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için aynı oran üzerinden ödeme yapılır.”

Dört şart ve sürenin başlangıcı

Hakkın doğması için dört şart birlikte aranır:

• Geçerli bir iş sözleşmesi bulunmalıdır.
• En az bir yıllık kıdem olmalıdır. Kıdem tazminatının genel şartı burada da geçerlidir; bir yılını doldurmayan işçi bu haktan yararlanamaz.
• Resmî evlilik gerçekleşmiş olmalıdır. Bir yıllık süre, resmî nikâhın kıyıldığı tarihten başlar; dinî nikâh bu süreyi başlatmaz.
• Fesih, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Bir yıllık süre hak düşürücüdür. Süre geçtikten sonra yapılan ayrılma bu kapsamda değerlendirilmez ve kıdem tazminatı doğmaz. Evlilik iş sözleşmesi devam ederken gerçekleşmelidir.

Hak yalnızca kadın işçiye tanınmıştır. Erkek işçilerin evlilik nedeniyle işten ayrılıp kıdem tazminatına hak kazanması söz konusu değildir. Yargıtay ve öğretide bu düzenleme, ailenin korunmasına yönelik sosyal nitelikte bir pozitif ayrımcılık olarak değerlendirilmektedir.

Sebep bildirmek zorunlu mu? Yargıtay’ın, kadın işçinin bir yıllık süre içinde olmak koşuluyla sebep bildirmeden ayrılsa dahi kıdem tazminatına hak kazanacağı yönünde kararları bulunmaktadır. Buna karşılık ispat kolaylığı bakımından fesih bildiriminde evlilik gerekçesinin açıkça yazılması ve evlilik cüzdanı örneğinin eklenmesi yerinde olur; aksi hâlde işveren feshi sıradan bir istifa olarak nitelendirmeye çalışır.

İhbar öneli vermek zorunda değilsiniz

Bu, uygulamada en çok karıştırılan ikinci noktadır. Evlilik nedeniyle fesih, kanunla tanınmış özel bir fesih hakkıdır; olağan istifa gibi işlemez.

Sonuçları:

• İhbar süresi beklemeniz gerekmez. İşverene ihbar öneli tanıma zorunluluğu yoktur; işçi derhâl ayrılabilir.
• İhbar tazminatı ödemeniz gerekmez. İhbar süresine uyulmadığı gerekçesiyle işveren sizden ihbar tazminatı isteyemez.
• İşverenin onayı aranmaz. Fesih tek taraflı bir irade açıklamasıdır; kabul edilmesi gerekmez.

Yargıtay kararlarında, kadın işçinin fesih dilekçesini ayrılış tarihinden birkaç gün önce sunmuş olmasının “istifa etmek suretiyle ayrıldığı” şeklinde yorumlanamayacağı; zira işçinin ihbar öneli tanımaksızın fesih imkânına sahip olduğu belirtilmektedir.

Buna karşılık ihbar tazminatı da alamazsınız. Fesih işçiden geldiği için işverenden ihbar tazminatı istenemez. Bu, kıdem tazminatı hakkını etkilemez.

İşsizlik ödeneği alınamaz. Fesih işçinin kendi isteğiyle gerçekleştiğinden, evlilik nedeniyle ayrılan işçi işsizlik ödeneğine hak kazanamaz. Ayrılma kararı verilirken bu, hesaba katılması gereken önemli bir maliyettir.

Diğer alacaklar, sınırlar ve usul

Kıdem tazminatı dışında da alacaklarınız vardır. Evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçi; fazla çalışma ücreti, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi doğmuş işçilik alacaklarını da talep edebilir. Bunlar fesih türünden bağımsızdır.

Hakkın kötüye kullanılması sınırı. Daha önce boşanılan aynı eşle, yalnızca kıdem tazminatı almak amacıyla kâğıt üzerinde yeniden evlenmek kanunun amacına aykırı görülmektedir. Böyle bir durumda fesih evlilik nedeniyle fesih sayılmaz ve talep reddedilir. Bunun dışında gerçek bir evliliğin varlığı hâlinde işverenin niyet sorgulaması sonuç doğurmaz.

Eğitim gideri ve cezai şart kaydına dikkat. İş sözleşmesinde belirli bir süre çalışma taahhüdü ve buna bağlı eğitim gideri ya da cezai şart kaydı varsa durum değişebilir. Yargıtay uygulamasında, taahhüt edilen çalışma süresine uyulmaması hâlinde işverenin verdiği eğitimin masraflarını işçiden talep edebileceği kabul edilmektedir. Bu nedenle fesih öncesinde sözleşmedeki eğitim ve cezai şart maddeleri mutlaka incelenmelidir.

Zamanaşımı beş yıldır ve süre işten ayrılış tarihinden başlar.

Usul: işçilik alacakları için dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; aksi hâlde dava usulden reddedilir.

Yapılacaklar sırası:

1. Resmî nikâh tarihini ve bir yıllık sürenin bitişini takvime alın.
2. Sözleşmedeki eğitim gideri ve cezai şart maddelerini kontrol edin.
3. Fesih bildirimini yazılı yapın; evlilik gerekçesini açıkça belirtin ve evlilik cüzdanı örneğini ekleyin.
4. Bildirimin işverene ulaştığını belgeleyin — imzalı teslim, noter ihtarnamesi veya kayıtlı posta.
5. Ödeme yapılmazsa arabuluculuğa başvurun; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açın.