“İşten Ayrıldım, Rakip Firmada Çalışabilir miyim?” – Rekabet Yasağı

2025 içtihadı birleştirme kararı: dava artık ticaret mahkemesinde

Bu, alandaki en yeni ve en kritik gelişmedir; yanlış mahkemeye başvurmak davanın usulden reddine yol açar.

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 13.06.2025 tarihli, E. 2023/1, K. 2025/3 sayılı kararı — 12 Eylül 2025 tarihli ve 33015 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır — uzun yıllardır süren tartışmayı kesin olarak sona erdirmiştir:

Türk Borçlar Kanunu’nun 444-447. maddeleri uyarınca rekabet yasağına aykırılık sebebiyle açılacak davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Tartışma neydi? Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu uyuşmazlıkların iş mahkemelerinin görevine girdiğini kabul ederken, Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi asliye ticaret mahkemelerini görevli sayıyordu. Bu çelişki 2025’e kadar sürdü.

Kurulun gerekçesi şu noktalara dayanır:

• İşçinin sadakat yükümlülüğü iş sözleşmesinden doğan bir yan edim yükümlülüğüdür; ancak bu borç iş ilişkisinin sona ermesiyle ortadan kalkar.
• Rekabet yasağının hüküm ve sonuçları — iş sözleşmesi içinde yer alsın ya da ayrı sözleşme yapılsın — tarafların işçi-işveren sıfatını kaybetmesinden sonraki dönemde doğar.
• TTK m.4/1-c uyarınca rekabet yasağı sözleşmelerinden doğan davalar mutlak ticari davadır; mutlak ticari davalar asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nda genel olarak hizmet sözleşmelerinden söz edilmiş, rekabet yasağı özelinde ayrı bir düzenleme öngörülmemiştir; bu nedenle TTK m.4’teki “aksine hüküm” sayılamaz.

Uyarı: internetteki pek çok kaynak hâlâ iş mahkemesini görevli göstermektedir. Karar üçte ikiyi aşan oy çokluğuyla kesin olarak verilmiştir ve bağlayıcıdır.

Geçerlilik: dört şart birlikte aranır

Rekabet yasağı, Anayasa’nın güvence altına aldığı çalışma özgürlüğünü sınırladığı için sıkı koşullara bağlanmıştır. TBK m.444 uyarınca:

• Yazılı şekil zorunludur.
• İşçinin fiil ehliyetine sahip olması gerekir.
• Hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi, üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlamış olmalıdır.
• Aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması, işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikte olmalıdır.

Bu şartlar yoksa kayıt baştan geçersizdir. Örneğin müşteri çevresine veya üretim sırlarına erişimi olmayan bir pozisyonda çalışan işçi bakımından rekabet yasağı geçerli sayılmaz.

TBK m.445 — sınırlar. Yasak; işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez. Süresi, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz.

Hâkimin daraltma yetkisi. Hâkim, aşırı nitelikteki rekabet yasağını; bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirmek ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi de hakkaniyete uygun biçimde göz önünde tutmak suretiyle, kapsamı veya süresi bakımından sınırlayabilir. Aşırılık işçinin ekonomik geleceğini ağır biçimde tehlikeye düşürüyorsa sözleşme tamamen geçersiz de sayılabilir.

Eski dönem sözleşmelerinde durum farklıdır. Yargıtay uygulamasına göre, Türk Borçlar Kanunu yürürlüğe girmeden önce sona eren iş sözleşmelerindeki rekabet yasaklarına 818 sayılı eski Borçlar Kanunu’nun 349. maddesi uygulanır. O dönemde hâkime daraltma yetkisi tanınmadığından, aşırı kapsamlı yasakların yaptırımı tümüyle geçersizlik olmaktadır.

Yasak ne zaman kendiliğinden biter?

TBK m.447 iki hâl öngörür ve bunlar işçi bakımından en güçlü savunmalardır.

1. İşverenin gerçek yararı kalmamışsa. Rekabet yasağının sürdürülmesinde işverenin gerçek bir yararının olmadığı belirlenirse yasak sona erer. Örneğin işçinin sahip olduğu bilgiler zamanla eskimiş ya da önemini yitirmişse; işveren o alandaki faaliyetini sonlandırmışsa yasak anlamsız hâle gelir.

2. Fesih işverene yüklenebiliyorsa. Sözleşme, haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından veya işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilmişse rekabet yasağı sona erer.

Bunun pratik sonucu büyüktür: haksız yere işten çıkarılan işçi rekabet yasağıyla bağlı değildir. İşveren, haksız feshin ardından rekabet yasağını bir baskı aracı olarak kullanamaz. İşe iade davasıyla birlikte rekabet yasağının sona erdiğinin tespiti de talep edilebilir. Buna karşılık işveren haklı nedenle feshetmişse yasak devam eder.

Aykırılığın sonuçları — TBK m.446:

• Cezai şart. Sözleşmede kararlaştırılmışsa istenebilir. Aksi anlaşma yoksa işçi, cezai şartı ödeyerek yasaktan kurtulabilir.
• Aşkın zarar. İşverenin cezai şartı aşan bir zararı varsa işçi bunu da gidermek zorundadır.
• Aykırı davranışa son verilmesi. İşveren bunu ancak sözleşmede yazılı olarak açıkça saklı tutulmuşsa ve ihlal edilen menfaatlerinin önemi ile işçinin davranışı haklı gösteriyorsa isteyebilir. Bu kayıt yoksa talep dinlenmez.

Bağlantılı bir kural: rekabet yasağı geçersizse ona bağlı cezai şart da geçersiz hâle gelir. Ayrıca yüksek cezai şart talepleri mahkemece indirilebilmektedir.

İşçi olarak ne yapmalı?

İspat yükü işverendedir. Rekabet yasağına aykırılık iddiasında bulunan işveren; geçerli bir rekabet yasağı sözleşmesinin varlığını, şartlarının gerçekleştiğini ve aykırı davranışı ispatlamakla yükümlüdür.

Sözleşmenizi şu başlıklarla denetleyin:

• Yazılı mı? Sözlü veya zımnî rekabet yasağı geçerli değildir.
• Pozisyonunuz kapsama giriyor mu? Müşteri çevresine veya üretim sırlarına erişiminiz gerçekten var mıydı? Görev tanımınız, yetki belgeleriniz ve erişim yetkileriniz bunu gösterir.
• Yer sınırı var mı? “Türkiye genelinde” ya da sınırsız coğrafya içeren kayıtlar aşırı sayılabilir.
• Süre iki yılı aşıyor mu? Aşıyorsa daraltılması istenebilir.
• Konu sınırı orantılı mı? Yalnızca fiilen yaptığınız işle ilgili olmalı; “sektörün tamamı” ölçüsüz kabul edilebilir.
• Karşı edim var mı? İşveren yasak süresince bir ödeme üstlenmişse hâkim bunu daraltma değerlendirmesinde göz önünde tutar.
• Fesih kimden ve neden kaynaklandı? Haksız fesih varsa yasak sona ermiştir.

Toplanacak belgeler: iş sözleşmesi ve ekleri, görev tanımı, fesih bildirimi ve gerekçesi, varsa ihtarnameler ve yazışmalar, SGK hizmet dökümü, yeni işe ilişkin sözleşme ve görev tanımı (faaliyet alanının farklı olduğunu göstermek için), işverenin faaliyet alanına ilişkin ticaret sicil kayıtları.

Son not: yeni bir iş teklifi almadan önce sözleşmenizdeki rekabet kaydını değerlendirmek, sonradan cezai şart davasıyla karşılaşmaktan çok daha ucuzdur. Kaydın geçersizliği ya da daraltılması gerektiği kanaatindeyseniz, işe başlamadan önce bunu belgelendirmek konumunuzu güçlendirir.