Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

2025’te değişen en önemli şey: görevli mahkeme

Rekabet yasağı alanındaki en güncel gelişme usul tarafındadır ve dosyanızın nereye açılacağını doğrudan belirler. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 13.06.2025 tarihli, 2023/1 E. ve 2025/3 K. sayılı kararı (Resmî Gazete: 12 Eylül 2025, sayı 33015) uzun süredir devam eden tartışmayı kesin olarak çözmüştür: Türk Borçlar Kanunu’nun 444–447. maddeleri uyarınca rekabet yasağına aykırılık sebebiyle açılacak davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Karar, üçte ikiyi aşan oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir. Öncesinde Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ile kapatılan 22. Hukuk Dairesi iş mahkemelerinin, Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi ise asliye ticaret mahkemelerinin görevli olduğu yönünde karar veriyordu.

Kararın gerekçesi yalnızca görevi belirlemekle kalmaz, rekabet yasağının niteliğine ilişkin de bir tespit içerir: rekabet yasağının hüküm ve sonuçları — iş sözleşmesinin içinde yer alması ya da ayrı bir sözleşme yapılması fark etmeksizin — iş sözleşmesinin sona ermesinden ve tarafların işçi–işveren sıfatını kaybetmelerinden sonraki bir dönemde doğar. Bu nedenle rekabet yasağı, iş sözleşmesinden bağımsız ayrı bir sözleşme olarak değerlendirilir. Uygulamada bu, rekabet yasağından doğan davaların mutlak ticari dava sayılması sonucunu doğurur.

Geçerlilik şartları: TBK m. 444

Rekabet yasağı, Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmelerine ilişkin bölümünde, genel hizmet sözleşmeleri başlıklı ayırımda yer alan 444–447. maddelerde düzenlenmiştir.

m. 444 uyarınca geçerlilik için üç şart aranır: sözleşmenin yazılı olması; işçinin fiil ehliyetine sahip olması; ve işverenin korunmaya değer makul bir menfaatinin bulunması. Üçüncü şart uygulamada belirleyicidir: işçinin, işverenin müşteri çevresi veya üretim ve iş sırları gibi bilgilerine erişimi bulunmalı ve bu bilgilerin kullanılması işvereni önemli bir zarara uğratabilecek nitelikte olmalıdır.

Buradan çıkan sonuç şudur: her çalışana rekabet yasağı konulamaz. Müşteri bilgisine ya da üretim sırrına erişimi olmayan, standart bir işi yürüten çalışan bakımından işverenin korunmaya değer menfaati bulunmadığından kayıt geçersizdir.

Sınırlar ve hâkimin müdahale yetkisi

Geçerli bir rekabet yasağı bile sınırsız olamaz. Kanun, yasağın yer, süre ve işlerin türü bakımından işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşürecek sınırlamalar içeremeyeceğini öngörür ve süre bakımından bir üst sınır belirler; özel durum ve koşullar dışında bu süre aşılamaz.

Üç boyutun her biri ayrı ayrı denetlenir. Yer: “Türkiye genelinde” ya da hiçbir coğrafi sınır içermeyen kayıtlar aşırı kabul edilir; işverenin fiilen faaliyet gösterdiği pazarla sınırlı olması beklenir. İşlerin türü: yasak, işçinin yaptığı işle ve işverenin faaliyet alanıyla sınırlı olmalıdır; “hiçbir şirkette çalışamaz” türü kayıtlar geçerli sayılmaz. Süre: kanuni üst sınır aşılamaz.

Aşırı bulunması hâlinde hâkim sözleşmeyi tümden geçersiz saymak zorunda değildir; bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirerek ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi de hakkaniyete uygun biçimde göz önünde tutarak, yasağı kapsamı veya süresi bakımından sınırlayabilir.

Cezai şart

Rekabet yasağına genellikle bir ceza koşulu eşlik eder. Kanunda ceza koşulu miktarı bakımından bir üst sınır belirlenmemiş olsa da, aşırı bulunan ceza koşulunu hâkim Türk Borçlar Kanunu m. 182 uyarınca indirmekle yükümlüdür. Ayrıca m. 420/1 uyarınca hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir. İndirim talebinin dosyada ayrıca ve açıkça ileri sürülmesi gerekir; kendiliğinden dikkate alınmaz.

Yasak ne zaman sona erer?

İşçi lehine en önemli hüküm buradadır. Rekabet yasağı, işverenin bu yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının kalmadığı belirlenirse sona erer — örneğin işveren o faaliyet alanından çekilmişse ya da korunmak istenen bilgi kamuya mal olmuşsa.

İkinci ve pratikte çok daha sık işleyen hâl fesihle ilgilidir: iş sözleşmesi işveren tarafından haklı bir sebep olmaksızın feshedilirse rekabet yasağı sona erer. Aynı sonuç, işçinin işverene yüklenebilen bir nedenle sözleşmeyi feshetmesi hâlinde de doğar.

Bunun anlamı açıktır: sizi haksız yere işten çıkaran bir işveren, sonrasında rekabet yasağına dayanamaz. Bu nedenle rekabet yasağı davasında ilk bakılması gereken şey, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğidir. Fesih bildirimindeki gerekçe, sonraki rekabet yasağı davasının da kaderini belirler.

Savunma stratejisi ve süreler

Karşınıza bir rekabet yasağı talebi geldiğinde şu sıralamayı izleyin.

1) Sözleşme yazılı mı, imza size mi ait? Yazılı şekil geçerlilik şartıdır.

2) İşverenin korunmaya değer makul menfaati var mı? Müşteri çevresine veya üretim ve iş sırlarına erişiminiz yoksa kayıt geçersizdir. Görev tanımınız, yetki matrisiniz ve erişim yetkileriniz bu noktada belirleyicidir.

3) Yer, süre ve iş türü sınırları makul mü? Aşırıysa geçersizlik değil, hâkimin sınırlama yetkisi gündeme gelir — bunu ayrıca talep edin.

4) Sözleşme nasıl sona erdi? İşveren haklı sebep olmaksızın feshetmişse yasak sona ermiştir. Bu, en güçlü savunmadır.

5) Ceza koşulu karşılıklı mı ve tutar makul mü? Tek yönlü ceza koşulu geçersizdir; aşırı tutar indirime tabidir.

Usul. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir (YİBBGK 13.06.2025, 2023/1 E., 2025/3 K.). Kendi işçilik alacaklarınız — kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma — ise iş mahkemesinin görev alanındadır ve bunlarda arabuluculuk dava şartıdır; zamanaşımı İş Kanunu Ek Madde 3 ve m. 32 uyarınca beş yıldır. Usul tarafında ayrıca 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) HMK m. 107’yi kaldırmış, yerine HMK m. 109’a eklenen fıkrayla talebin bir defaya mahsus olmak ve tahkikatın sonuna kadar kullanılmak üzere artırılabildiği güçlendirilmiş kısmi dava gelmiştir.