Sosyal Medyada Uyuşturucu Paylaşımı Suç mu? Aleniyet ve Özendirme (TCK 190/2)

Bir paylaşım nedeniyle hakkında soruşturma başlatılan kişilerin ve çocuğunun hesabından endişelenen ailelerin en çok sorduğu soru budur: sosyal medyada yapılan bir paylaşım uyuşturucu suçu oluşturur mu?

Cevap ikili: her paylaşım suç değildir, ancak belirli şartlar oluştuğunda ağır bir suç gündeme gelir.

Bu yazıda aleniyet unsurunun ne anlama geldiği, hangi içeriğin özendirme sayıldığı, açık ve kapalı hesap ayrımı, Yargıtay’ın beraat ve mahkûmiyet ölçütleri ile savunma başlıkları ele alınmaktadır.

Kanun Ne Diyor?

Türk Ceza Kanunu’nun 190. maddesinin ikinci fıkrası; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişiyi cezalandırır.

Öngörülen ceza ağırdır: beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adlî para cezası.

Maddenin birinci fıkrası ise farklı fiilleri düzenler: özel yer, donanım veya malzeme sağlamak; yakalanmayı zorlaştıracak önlem almak; kullanma yöntemi hakkında bilgi vermek.

Suçun bütün unsurları için uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma ve özendirme (TCK 190) sayfasına bakabilirsiniz.

Suçun oluşması için kullanımın gerçekleşmesi gerekmez

Önemli bir nokta: bu suçun oluşması için uyuşturucu kullanımının gerçekten gerçekleşmiş olması gerekmez. Özendirici davranışın kendisi suçun maddi unsurunu oluşturur.

Yani “benim paylaşımım yüzünden kimse madde kullanmadı” savunması sonuç doğurmaz.

TCK m.190’ın İki Fıkrası

Suç özel kastla işlenir; failin özendirme amacıyla hareket etmesi aranır.

Aleniyet Unsuru: Belirleyici Şart

Bu suçun kilit unsuru aleniyettir. Aleniyet yoksa suç oluşmaz.

Aleniyet; fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından görülme, duyulma veya algılanma olasılığının bulunmasıdır.

Açık hesap ve kapalı hesap ayrımı

Sosyal medya bakımından uygulamada şu ayrım yapılmaktadır:

• Herkese açık hesaplar: Yapılan paylaşımlar aleniyet şartını doğrudan sağlar. Bu platformlar geniş erişimlidir.
• Kapalı hesaplar: Değerlendirme otomatik değildir. Takipçi sayısı ve takipçi kabul kriterleri incelenir; herkesi kabul eden bir hesap fiilen açık sayılabilir.

Doktrinde vurgulandığı üzere, kapalı ve sınırlı çevrede yapılan açıklamalar aleniyet unsurunu karşılamaz.

Sosyal medya dışındaki aleniyet

Aleniyet yalnızca dijital ortamla sınırlı değildir. Sokakta, parkta, konser alanında veya okul önünde yapılan konuşmalar; üzerinde uyuşturucu görselleri ve övücü yazılar bulunan giysiler de aleniyet unsurunu karşılayabilir.

Aleniyet Değerlendirmesi

Aleniyet somut olayda erişim genişliğine göre belirlenir.

Hangi İçerik “Özendirme” Sayılıyor?

Özendirme, kişide uyuşturucu kullanımına yönelik heves ve istek uyandırmak olarak tanımlanır.

Doğrudan bir “kullan” çağrısı bulunması gerekmez. Uygulamada özendirme sayılabilecek başlıklar şunlardır:

• Kullanımı övmek veya güzel göstermek,
• Maddeyi sorunlardan kaçış yolu olarak sunmak,
• Kullanıcılara statü veya ayrıcalık atfetmek,
• Maddenin zararlarını önemsizleştirmek,
• Muhatapta maddeye karşı olumlu duygular uyandırmak.

Peki her paylaşım suç mu?

Hayır. Yargıtay uygulamasında sınır nettir: aleniyetin yokluğunda veya soyut kişisel beyanlar tek başına özendirme sayılamaz. Suçun oluşması için içeriğin yönlendirici ve teşvik edici olması gerekir.

Ayrıca sosyal medya paylaşımlarında özendirme kastının varlığı somut delillerle ispatlanmalıdır.

Yargıtay Uygulaması: İki Yön

Yüksek mahkeme kararları hem mahkûmiyet hem beraat yönünde ölçüt vermektedir.

Beraat yönünde: kastın ispatlanamaması

Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin 2013/1701 esas, 2017/689 karar sayılı ilamında; sanığın sosyal paylaşım sitesine koyduğu fotoğraf içeriklerinin özendirici nitelikte olduğunu kesin olarak kabul etmenin olanaklı olmadığı, ayrıca alenen özendirme kastı ile hareket ettiğine dair her türlü şüpheden uzak yeterli delil bulunmadığı belirtilerek; unsurları oluşmayan suçtan beraat yerine mahkûmiyet verilmesi bozma nedeni sayılmıştır.

Bu karar, savunma bakımından iki ölçüt sunar: içeriğin özendirici niteliği ve kastın ispatı.

Mahkûmiyet yönünde: olumlu duygu uyandırma

Buna karşılık bir başka dosyada; sanığın sosyal paylaşım sitesindeki paylaşımlarıyla muhataplarını uyuşturucu maddeye karşı olumlu duygular uyandırarak kullanmaya alenen özendirdiği anlaşıldığından, kararda hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir.

Aradaki fark açıktır: tasvir ile teşvik ayrı şeylerdir.

Yargıtay Ölçütleri

Değerlendirme paylaşımın bağlamı ve failin amacı birlikte gözetilerek yapılır.

Savunma Başlıkları

Bir paylaşım nedeniyle soruşturma açıldığında ileri sürülebilecek başlıklar şunlardır.

Maddi unsurun oluşmaması. Paylaşımlarda uyuşturucu kullanımını teşvik edici, özendirici veya kolaylaştırıcı somut bir ifade bulunmadığı ortaya konur. Sıradan tasvir, haber aktarımı veya eleştiri özendirme değildir.

Özel kastın yokluğu. Bu suç özel kastla işlenir. Failin suç işleme kastının her türlü şüpheden uzak delillerle ispatı gerekir.

Bağlam. Paylaşımın mizahi, sanatsal veya ironik nitelikte olduğu; kişinin geçmişi ve sosyal konumu birlikte değerlendirildiğinde amacın maddeyi övmek olmadığı ileri sürülebilir.

Aleniyetin bulunmaması. Paylaşım kapalı bir hesaptan ve sınırlı çevreye yapılmışsa aleniyet tartışılır.

İfade hürriyeti. Anayasa’nın düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetine ilişkin hükmü çerçevesinde, eleştirel veya farkındalık amaçlı içeriklerin korunması gündeme getirilebilir.

İşe yaramayan savunmalar

Uygulamada sık başvurulan ancak sonuç doğurmayan savunmalar da vardır:

• Eylemi “şaka” olarak nitelendirmek,
• Suçun ciddiyetini hafife almak,
• “Kimse benim yüzümden kullanmadı” demek — kullanımın gerçekleşmesi aranmaz,
• Paylaşımı sildiğini belirtmekle yetinmek.

Yargıtay bu tür savunmaları çoğunlukla kabul etmemekte ve failin objektif davranışına göre değerlendirme yapmaktadır.

Çocuğunuzun Paylaşımı Varsa

Aileler için en kaygı verici durum budur. Yapılması gerekenler:

• Paniğe kapılıp içeriği aceleyle silmeyin; önce ekran görüntüsüyle kaydedin. İçerik zaten kayıt altına alınmış olabilir ve bağlamı savunmada işinize yarayabilir.
• Çocuğun ne paylaştığını ve neden paylaştığını sakin biçimde öğrenin.
• Hesabın açık mı kapalı mı olduğunu ve takipçi durumunu tespit edin; aleniyet tartışmasının merkezi budur.
• Avukatla görüşmeden kolluğa veya okula açıklama yapmayın.
• Çocuklarda süreç yetişkinlerden farklı işler; çocuk bürosu savcısı ve koruyucu tedbirler devreye girer.

Çocuklara ilişkin süreç için çocuğum uyuşturucu ile yakalandı sayfasına bakabilirsiniz.

Maddenin Diğer İki Fıkrası

Özendirme fıkrası, 190 ıncı maddenin tek hükmü değildir. Aynı madde bir de kolaylaştırma suçunu ve bir meslek artırımını içerir. Sosyal medya dosyalarında bu iki fıkra da gündeme gelebildiğinden birlikte bilinmelidir.

TCK m.190 — Fıkraların Yapısı

Bir kaynak uyarısı gerekir. Madde gerekçesinde fıkra sırası, güncel metindekinden farklı biçimde anılmaktadır: gerekçede meslek artırımı ikinci, özendirme üçüncü fıkra olarak geçer. Güncel kanun metninde ise özendirme ikinci, meslek artırımı üçüncü fıkradadır. Bu nedenle farklı kaynaklarda aynı hüküm için farklı fıkra numarası görülebilmektedir. Bir dilekçe veya savunma hazırlanırken fıkra numarası, güncel kanun metninden teyit edilmelidir.

Birinci fıkranın (c) bendi sosyal medya bakımından ayrıca dikkat gerektirir. Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi verilmesi de bu suçu oluşturur. Dolayısıyla bir paylaşım, özendirme unsuru taşımasa dahi, kullanım yöntemini anlatan bir içerik barındırıyorsa bu bent üzerinden değerlendirilebilir. Bu ayrım savunma bakımından iki yönlüdür: paylaşımın hangi fıkra kapsamında değerlendirildiği açıklığa kavuşturulmalı; nitelendirme yanlış yapılmışsa bu husus ileri sürülmelidir.

Birinci fıkrada özel kast aranıyor

Yargıtay kararlarında bu fıkranın manevi unsuru vurgulanmaktadır. Kararlarda, birlikte uyuşturucu madde kullanmaktan ibaret eylemin, birinci fıkrada düzenlenen suçun unsurlarından olan "uyuşturucu madde kullanılmasını kolaylaştırma" özel kastı ile gerçekleşmediği; dolayısıyla suçun manevi unsurunun oluşmadığı belirtilmektedir. Aynı yönde, arabada birlikte uyuşturucu madde içme eyleminin bu suçu oluşturmayacağı ifade edilmiştir. Yine evine gelen kişilere madde vermek ve evinde kullanmalarına rıza göstermekten ibaret eylemin, maddedeki "özel yer, donanım ve malzeme sağlama" niteliğinde olmadığı; bu hâlde 190 ıncı maddedeki suçun unsurlarının oluşmadığı kabul edilmiştir.

Bu kararların ortak noktası şudur: birlikte kullanma veya kullanmaya göz yumma, tek başına kolaylaştırma suçunu oluşturmaz. Aranan şey, başkasının kullanmasını kolaylaştırmaya yönelik özel kasttır. Bu nedenle bu fıkraya dayanan bir isnatta savunmanın ilk sorusu, dosyada bu özel kastı gösteren somut olgu bulunup bulunmadığıdır.

"Alenen" ne demek? Özendirmenin muhatabı

Özendirme fıkrasının uygulanabilmesi için fiilin alenen gerçekleştirilmesi aranır. Öğretide bu unsur, özendirmenin belirsiz sayıda kişi üzerinde gerçekleştirilmesi olarak açıklanmaktadır.

Özendirmenin içeriği de öğretide tanımlanmıştır: madde kullanılması konusunda üçüncü kişileri teşvik etmek, bu kişilerin arzularını canlandırmak ve uyuşturucu maddeyi bu kişilere sempatik göstermek. Bu tanım, savunmada içeriğin hangi ölçüte göre değerlendirileceğini gösterir: bir paylaşımın bu üç etkiden birini doğurmaya elverişli olup olmadığı tartışılır. Salt bir durumun aktarılması, bir haberin paylaşılması veya bir maddenin zararlarının anlatılması bu tanıma girmez.

Aleniyet Bakımından Değerlendirme

Bu tablonun savunmadaki karşılığı somut kayıtlardır. Hesabın paylaşım anındaki gizlilik ayarı, takipçi sayısı, içeriğin görüntülenme sayısı ve yayında kaldığı süre; aleniyet tartışmasının verileridir. Bu veriler zamanla değişebildiğinden, dosyaya paylaşım anına ilişkin kayıtların getirtilmesi talep edilmelidir. Sonradan alınan bir ekran görüntüsü, o tarihteki gizlilik ayarını göstermez.

Sosyal medya paylaşımına ilişkin bir karar

Doğrudan konumuza ilişkin bir Yargıtay kararı vardır. Kararda; sanığın sosyal paylaşım sitesine koyduğu fotoğraf içeriklerinin özendirici nitelikte olduğunu kesin olarak kabul etmenin olanaklı olmadığı, ayrıca alenen özendirme kastıyla hareket ederek bu içeriklere yer verdiğine dair her türlü şüpheden uzak yeterli delil bulunmadığı belirtilerek, unsurları oluşmayan suçtan beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi bozma sebebi sayılmıştır.

Bu karar, savunmanın iki ayrı ekseni bulunduğunu gösterir. Birinci eksen içeriğin niteliğidir: paylaşımın özendirici nitelikte olduğu kesin olarak ortaya konulabiliyor mu? İkinci eksen kasttır: paylaşımın özendirme kastıyla yapıldığına dair şüpheden uzak delil var mı? İki eksen birbirinden bağımsızdır; içerik tartışmalı olmasa bile kastın ispatlanamaması tek başına sonuç doğurabilir. Bu nedenle savunmada paylaşımın bağlamı — ne zaman, hangi hesapta, hangi akış içinde ve hangi amaçla paylaşıldığı — ayrıca ortaya konulmalıdır.

Paylaşım ile Diğer Suçların Ayrımı

Sosyal medya üzerinden yapılan bir işlem, duruma göre farklı suçlara vücut verebilir:

• Özendirme — kullanımı teşvik eden aleni içerik,
• Kullanma yöntemi hakkında bilgi verme — sistematik ve yönlendirici anlatım,
• Satışa arz — maddenin satışına yönelik ilan veya iletişim; bu hâlde ticaret suçu gündeme gelir,
• Temin iletişimi — alıcı trafiği gösteren yazışmalar.

Bu nedenle isnadın hangi hükme dayandığının tespiti savunmanın ilk adımıdır. Ticaret suçunun unsurları için uyuşturucu ticareti suçu (TCK 188), kullanma ile ticaret ayrımı için kullanma ile ticaret ayrımı sayfalarına bakınız.

Soruşturma Açılırsa Yapılacaklar

• Müdafi ile görüşmeden beyanda bulunmayın.
• İsnadın hangi fıkraya dayandığını öğrenin.
• Paylaşımın tam metnini ve bağlamını belgeleyin.
• Hesabın gizlilik ayarını ve takipçi sayısını tespit ettirin.
• Varsa öncesi ve sonrası paylaşımları sunun; bağlamı gösterir.
• Dijital delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğini denetletin.
• Paylaşımın size ait olup olmadığını tartışın; hesap ele geçirilmiş olabilir.

Dijital delillerin değerlendirilmesi için hukuka aykırı deliller ve değerlendirilmesi sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sosyal medya paylaşımının hiçbir şekilde suç oluşturmayacağını sanmak.
• Kapalı hesabın otomatik olarak koruma sağladığını düşünmek.
• İçeriği aceleyle silip bağlamı kaybetmek.
• “Şaka yapıyordum” savunmasına güvenmek.
• Kullanımın gerçekleşmediğini savunma sanmak.
• Müdafi olmadan beyanda bulunmak.
• İsnadın hangi fıkraya dayandığını öğrenmemek.
• Hesabın ele geçirilmiş olma ihtimalini hiç gündeme getirmemek.

Adım Adım Süreç

1. Müdafi ile görüşün — Beyandan önce avukatınızla konuşun; paylaşım dosyalarında bağlam kritiktir.
2. İsnadı öğrenin — m.190/2 mi başka bir hüküm mü isnat edildiğini tespit ettirin.
3. İçeriği belgeleyin — Paylaşımın tam metnini, tarihini ve bağlamını kayıt altına alın.
4. Aleniyeti tespit ettirin — Hesabın gizlilik ayarı ve takipçi durumu belirlenmelidir.
5. Bağlamı sunun — Öncesi ve sonrası paylaşımlarla amacınızı ortaya koyun.
6. Dijital delili denetletin — Delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediğini inceletin.
7. Hesap güvenliğini tartışın — Paylaşımın size ait olmama ihtimalini gündeme getirin.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Sosyal medyada uyuşturucu paylaşımı suç mu?

Uyuşturucu kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi TCK m.190/2 uyarınca cezalandırılır; ancak her paylaşım suç oluşturmaz.

Cezası nedir?

Beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adlî para cezasıdır.

Aleniyet ne demek?

Fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından görülme, duyulma veya algılanma olasılığının bulunmasıdır.

Kapalı hesaptan paylaşım suç olur mu?

Otomatik değildir; takipçi sayısı ve takipçi kabul kriterleri incelenir. Kapalı ve sınırlı çevrede yapılan açıklamalar aleniyet unsurunu karşılamaz.

Hangi içerik özendirme sayılır?

Kullanımı övmek, kaçış yolu olarak sunmak, statü atfetmek, zararlarını önemsizleştirmek veya maddeye karşı olumlu duygular uyandırmak.

Doğrudan kullan demedim, yine de suç mu?

Doğrudan çağrı bulunması gerekmez; içeriğin yönlendirici ve teşvik edici olması aranır.

Kimse benim yüzümden kullanmadı savunması geçerli mi?

Suçun oluşması için kullanımın gerçekleşmesi gerekmez; özendirici davranış maddi unsuru oluşturur.

Mizahi paylaşım suç oluşturur mu?

Bağlam savunmada ileri sürülebilir; Yargıtay içeriğin özendirici niteliğini ve kastın ispatını arar.

Beraat kararı verilebilir mi?

Evet. Yargıtay, içeriğin özendirici olduğunun kesin kabul edilemediği ve kastın şüpheden uzak delillerle ispatlanamadığı hâlde beraat gerektiğini belirtmiştir.

Paylaşımı silsem yeter mi?

Silmek tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz; içerik kayıt altına alınmış olabilir.

Çocuğumun paylaşımı var, ne yapmalıyım?

İçeriği aceleyle silmeden kaydedin, hesabın gizlilik durumunu tespit edin ve avukatla görüşmeden açıklama yapmayın.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Ceza miktarları ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir. Somut dosyanız için iddianame, ekspertiz raporu ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.