Uyuşturucu Haberim İnternetten Silinir mi? Unutulma Hakkı ve Erişim Engeli

Ceza dosyası kapanır, beraat kararı kesinleşir; ama adınız arama motorunda hâlâ o haberle birlikte çıkar. İş görüşmesinde, kredi başvurusunda, hatta çocuğun okulunda karşınıza gelir.

Türk hukukunda bunun karşılığı unutulma hakkıdır. Bu hak ne 6698 sayılı KVKK’da ne de 5651 sayılı Kanun’da doğrudan bir madde başlığı olarak düzenlenmiştir; içeriği Anayasa Mahkemesi kararları ve Kurul uygulamasıyla şekillenmiştir.

Bu rehberde hangi yollara başvurabileceğinizi, hangi ölçütlerin arandığını, neyin mümkün olup neyin olmadığını ele alıyoruz.

Soruşturma aşamasındaki koruma için Lekelenmeme Hakkı: Soruşturmanın Gizliliği rehberimize bakabilirsiniz; bu yazı yayınlanmış içeriğin akıbetine odaklanır.

Üç Ayrı Yol

Elinizde birbirinden farklı üç başvuru yolu vardır. Hangisinin işleyeceği, hedefinizin ne olduğuna bağlıdır.

Üçüncü yol çoğu kişinin bilmediği ama pratikte en etkili olanıdır: haberin kendisi yerinde kalır, ancak adınızla yapılan aramada çıkmaz.

Yol 1 ve 2: 5651 Sayılı Kanun m.9

5651 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre, internet ortamındaki bir yayın nedeniyle kişilik hakkının ihlal edildiğini iddia eden kişi, içerik sağlayıcısına veya yer sağlayıcısına başvurarak uyarı yöntemiyle içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebileceği gibi, doğrudan sulh ceza hâkimine başvurarak içeriğin çıkarılmasını ve/veya erişimin engellenmesini de isteyebilir.

URL bazlılık ilkesi önemlidir: talebiniz belirli bir habere yönelik olmalıdır. Bir haber sitesinin tamamının engellenmesi talebi, aşırı müdahale olarak değerlendirilebilir.

Anayasa Mahkemesi Ne Diyor?

Unutulma hakkının çerçevesini çizen temel karar, Anayasa Mahkemesi’nin N.B.B. [GK], B. No: 2013/5653, 3/3/2016 sayılı kararıdır.

Karara göre, kişinin şeref ve itibarına yönelik müdahaleleri unutulma hakkı gereğince engellemek için birden çok yöntem benimsenebilir:

• Arşivde arama yapmaya imkân tanıyan, haber ile kişi arasında ilişki kuran kişisel verilerin silinmesi
• Haberin anonim hâle getirilmesi
• Haber içeriğinin bir kısmına erişimin engellenmesi

Aynı kararda çok önemli bir sınır da çizilmiştir: yargının görevi, internet ortamının sağladığı kolaylıkla kişilerin itibarına müdahale oluşturan haberleri tamamen ortadan kaldırarak geçmişte meydana gelmiş olayların yeniden yazılmasını sağlamak değildir. İnternet haber arşivi bir bütün olarak basın özgürlüğünün koruması altındadır.

Anayasa Mahkemesi’nin 4/10/2017 tarihli, B. No: 2014/18260 sayılı kararına konu olayda ise yayın tarihinden itibaren geçen sürenin (beş yılı aşkın bir süre) değerlendirmede gözetildiği görülür. Yani zaman, lehinize işleyen bir unsurdur.

Üç Yolun Karşılaştırması

Üç yol birbirini dışlamaz. Birinci yolda alınan bir karar arama motorlarına bildirilebilirken, üçüncü yol bundan bağımsız olarak ayrıca işletilebilir. İkinci yol ise yalnızca özel hayatın gizliliği iddiası bakımından ve hız gerektiren hâllerde gündeme gelir. Hangi yolun izleneceğine karar verirken belirleyici olan, istenen sonucun ne olduğudur: içeriğin kendisine ulaşımın kapatılması mı, adla birlikte aranmasının önlenmesi mi, yoksa içeriğin sunucudan kaldırılması mı?

Aynı Maddenin İçindeki İlişkilendirilmeme Kararı

Arama motoruna ayrıca başvurmadan önce bilinmesi gereken bir imkân vardır ve çoğu zaman atlanır: 9 uncu madde kapsamında verilen kararın içine de arama motorlarına yönelik bir hüküm konulabilir.

Kişi talep ederse hâkim, başvuranın adının karara konu internet adresleriyle ilişkilendirilmemesine karar verebilir. Kararda ayrıca, Erişim Sağlayıcıları Birliği tarafından hangi arama motorlarına bildirim yapılacağı da gösterilir. Bunun pratik sonucu şudur: sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuruda bu talep ayrıca ve açıkça dile getirilirse, arama motoru sonuçlarına ilişkin koruma aynı karar içinde elde edilebilir. Talep edilmediğinde ise karar yalnızca içeriğe erişimi kapsar ve arama sonuçları için ikinci bir yol izlemek gerekir.

Bu nedenle dilekçe iki ayrı talep içermelidir. Birincisi, ihlalin gerçekleştiği yayın veya bölüme ilişkin erişimin engellenmesi; ikincisi, adın o adreslerle ilişkilendirilmemesi ve bunun hangi arama motorlarına bildirileceğinin kararda gösterilmesi. İki talebin ayrı ayrı yazılması, kararda birinin atlanmasını önler. Yazının aşağıdaki bölümünde anlatılan doğrudan başvuru yolu ise bundan bağımsız olarak ayrıca izlenebilir.

Kararın uygulanma zinciri ve süreler

m.9 Kapsamında İşleyiş

Süreler kısa olduğundan, başvurunun eksiksiz yapılması belirleyicidir. Hâkimliğin yirmi dört saat içinde ve duruşmasız karar vermesi, dosyaya sunulan belgelerin tek değerlendirme kaynağı olduğu anlamına gelir. Bu nedenle başvuruda ihlale konu içeriğin tam adresinin (URL), tarih ve saat damgalı ekran görüntülerinin ve ihlalin niteliğini açıklayan dilekçenin birlikte sunulması gerekir. Eksik bir başvuru, hızlı işleyen bu usulden yararlanma imkânını fiilen ortadan kaldırır.

Yeniden yayımlanma sorunu

Erişim engelleme kural olarak belirli adreslerle sınırlı uygulanır. Bu, korumanın kapsamını da sınırlar: aynı içerik başka bir adreste yeniden yayımlandığında, mevcut karar o adresi kapsamaz. Bu nedenle sürecin karardan sonra da izlenmesi gerekir. Yeni bir adreste aynı içeriğin yayımlandığı tespit edilirse, o adres için ayrıca başvuru yapılması gündeme gelir.

Bu durum, başvuru öncesinde yapılacak tespiti de etkiler. Başvurudan önce içeriğin hangi adreslerde bulunduğunun taranması ve tespit edilen tüm adreslerin tek bir başvuruda gösterilmesi yerinde olur. Aksi hâlde ilk karar alındıktan sonra kalan adresler için süreç yeniden başlatılır ve her defasında yeniden süre işler. Tespit yapılırken içeriğin haber sitesindeki asıl adresi kadar, varsa alıntılandığı diğer siteler ve sosyal medya paylaşımları da gözden geçirilmelidir.

Özel Hayatın Gizliliği İçin Hızlı Yol: m.9/A

Kanun, özel hayatın gizliliğinin ihlali bakımından ayrı ve daha hızlı bir yol öngörmüştür. Bu yol, mahkeme kararı beklenmeden idari yoldan koruma sağlar.

m.9/A — İşleyiş ve Süreler

Dördüncü ve altıncı satır birlikte okunmalıdır ve bu yolun en kritik noktasıdır. İdari yoldan alınan tedbir kalıcı değildir. Talepte bulunulduğu andan itibaren yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulmaması hâlinde tedbir kendiliğinden ortadan kalkar. Yani hızlı sonuç veren bu yol, takip edilmediği takdirde sonuçsuz kalır. Başvuru yapılırken bu ikinci adımın da baştan planlanması gerekir.

İki yol arasındaki tercih, ihlalin niteliğine göre yapılır. Kişilik hakkının ihlali iddiası yazının yukarıdaki bölümünde anlatılan 9 uncu madde kapsamında; özel hayatın gizliliğinin ihlali iddiası ise bu madde kapsamında değerlendirilir. Uyuşturucu dosyalarına ilişkin bir haberde her iki iddia da birlikte gündeme gelebilir; bu hâlde hangi yolun izleneceği, içeriğin niteliğine ve istenen hızın gerekliliğine göre belirlenir. Ayrıca erişimin engellenmesi ile içeriğin tamamen silinmesi aynı şey değildir: engelleme içeriğe ulaşımı teknik olarak önler, içerik kaynakta varlığını sürdürebilir; yayından çıkarılma ise içeriğin sunuculardan kaldırılmasını ifade eder.

Yol 3: Arama Motoruna Başvuru

Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 23/6/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararı, arama motorları bakımından yolu netleştirmiştir.

Karara göre unutulma hakkı Anayasa ve kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında güvence altındadır; kişilerin ad ve soyadlarının indeksten çıkarılması yönündeki talepleri unutulma hakkı bağlamında incelenip karara bağlanmalıdır. Veri sorumluları bu değerlendirmeyi, temel hak ve hürriyetler ile kamunun bilgi edinmesindeki menfaat arasındaki dengeyi gözeterek yapmakla yükümlüdür.

KVKK m.11/1-e, ilgili kişiye kişisel verilerinin silinmesini, yok edilmesini veya anonim hâle getirilmesini isteme hakkı tanır. Başvuru önce veri sorumlusuna yapılır; sonuç alınamazsa Kurula şikâyet yolu açıktır.

Başvuru usulü ve Kurula şikâyet süreci için İlgili Kişi Başvurusu ve Kurula Şikâyet rehberimize bakabilirsiniz. Verilerin silinmesi, yok edilmesi ve anonimleştirilmesine ilişkin genel çerçeve için Kişisel Veri Envanteri ve Saklama-İmha Politikası rehberimiz yol gösterir.

Değerlendirmede Hangi Ölçütler Aranır?

Talebin kabul görüp görmeyeceği, kişilik hakkı ile basın özgürlüğü ve kamunun bilgi edinme menfaati arasındaki dengeye bağlıdır. Uygulamada öne çıkan ölçütler şunlardır:

İkinci satır belirleyicidir: beraat veya takipsizlik kararı, unutulma hakkı talebinin en güçlü dayanağıdır. Karar türleri arasındaki farklar için beraat, takipsizlik ve düşme arasındaki fark ile beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı (CMK m.223) rehberlerimize bakabilirsiniz.

Adli Sicil ile Karıştırmayın

Sık yapılan bir hata, internet içeriğiyle adli sicil kaydının aynı şey sanılmasıdır. Bunlar tamamen ayrı sistemlerdir.

Adli sicil kaydınızın silinmesi, internetteki haberi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İki süreç ayrı ayrı yürütülmelidir. Sicil tarafı için adli sicil kaydının silinmesi ve arşiv kaydının silinmesi rehberlerimize bakabilirsiniz.

Kaydın iş hayatına etkisi için Uyuşturucu Suçu Sicile İşler mi? ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması rehberlerimiz yol gösterir.

İçerik Asılsızsa: Ayrı Bir Yol

Haber yalnızca eski değil gerçeğe aykırı ise, unutulma hakkının yanında kişilik haklarına saldırı hükümleri de devreye girer. Bu durumda tekzip, maddi ve manevi tazminat ile ceza şikâyeti yolları ayrıca gündeme gelebilir.

Bu kapsamdaki haklarınız için Hakkımda Asılsız İddialar Yayıldı: Kişilik Haklarına Saldırı rehberimize bakabilirsiniz. Sosyal medya paylaşımlarının hukuki sınırı için Sosyal Medyada Uyuşturucu Paylaşımı Suç mu? rehberimiz yol gösterir.

Adınızın veya kimliğinizin başkalarınca kullanıldığını düşünüyorsanız Adresim ve Kimliğim Uyuşturucu İşinde Kullanıldı rehberimize bakabilirsiniz.

Gerçekçi Beklenti

Dürüst olmak gerekirse: internetten bir haberin izinin tamamen silinmesi çoğu zaman mümkün değildir. Anayasa Mahkemesi de bunu açıkça belirtmiştir; amaç geçmişi yeniden yazmak değildir.

Ulaşılabilir sonuç genellikle şudur: haber arşivde kalır, ancak adınızla yapılan aramada karşınıza çıkmaz veya haberdeki kimlik bilgileriniz anonimleştirilir. Pratikte itibarınızı koruyan da esas olarak budur.

Adım Adım Süreç

1. İçerikleri listeleyin — Adınızla arama yapıp çıkan bağlantıların tam URL’lerini kaydedin.
2. Ekran görüntüsü alın — Tarih ve saat görünecek şekilde delil oluşturun.
3. Dosya sonucunuzu belgeleyin — Beraat, takipsizlik veya düşme kararının onaylı örneğini alın.
4. Önce siteye başvurun — İçerik veya yer sağlayıcısına uyarı yöntemiyle talepte bulunun.
5. Sulh ceza hâkimliğine gidin — Sonuç alınamazsa URL bazlı talep içeren dilekçe verin.
6. Arama motoruna başvurun — Ad-soyad indeksinden çıkarılma talebini ayrıca iletin.
7. Kurula şikâyet edin — Veri sorumlusundan sonuç alınamazsa KVK Kuruluna başvurun.
8. Yeni adresleri takip edin — Aynı içerik başka adreslerde çıkarsa Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne müracaat edin.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Uyuşturucu haberim internetten tamamen silinebilir mi?

Çoğu zaman tamamen silinmesi mümkün değildir. Anayasa Mahkemesi, yargının görevinin geçmişte meydana gelmiş olayların yeniden yazılmasını sağlamak olmadığını ve internet haber arşivinin bir bütün olarak basın özgürlüğü koruması altında bulunduğunu belirtmiştir.

O hâlde ne talep edebilirim?

Anayasa Mahkemesi kararında sayılan yöntemler arasında haber ile kişi arasında ilişki kuran kişisel verilerin silinmesi, haberin anonim hâle getirilmesi ve haber içeriğinin bir kısmına erişimin engellenmesi yer alır.

Nereye başvurmalıyım?

5651 sayılı Kanun m.9 uyarınca içerik veya yer sağlayıcısına uyarı yöntemiyle başvurabileceğiniz gibi doğrudan sulh ceza hâkimliğine de başvurabilirsiniz. Ayrıca arama motoruna KVKK kapsamında talep iletilebilir.

Hangi sulh ceza hâkimliği yetkilidir?

Sitenin Türkiye’de bilinen merkez adresindeki sulh ceza hâkimliği yetkilidir. Ayrıca CMK m.12/5 uyarınca mağdurun yerleşim yeri ve oturduğu yer hâkimliği de yetkilidir.

Sitenin tamamının engellenmesini isteyebilir miyim?

Kural olarak URL bazlı engelleme esastır. Site geneli engelleme ancak URL bazlı engellemenin teknik olarak imkânsız olduğu hâllerde gündeme gelir ve aşırı müdahale olarak değerlendirilebilir.

Beraat ettim, bu talebimi güçlendirir mi?

Evet. Beraat, takipsizlik veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı, unutulma hakkı talebinin en güçlü dayanaklarından biridir; içeriğin güncelliğini ve doğruluğunu tartışmalı kılar.

Aradan geçen süre önemli mi?

Evet. Anayasa Mahkemesi kararlarında yayın tarihinden itibaren geçen süre değerlendirmeye alınmaktadır; zaman geçmesi talep lehine işleyen bir unsurdur.

Adımın Google sonuçlarından çıkarılmasını isteyebilir miyim?

Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 23/6/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararına göre ad ve soyadın indeksten çıkarılması talepleri unutulma hakkı bağlamında incelenip karara bağlanmalıdır.

Arama motoruna başvurdum, cevap gelmedi. Ne yapabilirim?

KVKK kapsamında önce veri sorumlusuna başvurulur; sonuç alınamaması hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet yolu açıktır.

Adli sicil kaydım silinirse haber de silinir mi?

Hayır. Adli sicil kaydı ile internet içeriği tamamen ayrı sistemlerdir. Kaydın silinmesi internetteki haberi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; iki süreç ayrı yürütülmelidir.

Karar verilmesine rağmen içerik kaldırılmazsa ne olur?

5651 sayılı Kanun uyarınca sulh ceza hâkiminin kararını şartlara uygun ve süresinde yerine getirmeyen içerik, yer ve erişim sağlayıcılarının sorumluları beş yüz günden üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Aynı haber başka sitelerde de var, tek tek mi uğraşacağım?

Erişimin engellenmesi kararına konu yayının başka internet adreslerinde de yayınlanması durumunda, ilgili kişinin Erişim Sağlayıcıları Birliğine müracaatı hâlinde mevcut karar bu adresler için de uygulanır.