“Hakkımda Asılsız İddialar Yayıldı” – Kişilik Haklarına Saldırı

İlk adım: içerik silinmeden tespit ettirin

Asılsız iddia dosyalarında en sık yapılan hata, önce karşı tarafa mesaj atmaktır. Uyarılan kişi içeriği siler, hesabı kapatır ve elinizde hiçbir şey kalmaz. Sıralama tersine olmalıdır: önce tespit, sonra ihtar.

Noter tespiti

Çevrim içi içerikler kolayca kaldırılabildiğinden, karşı tarafı uyarmadan önce noter aracılığıyla delil tespiti yaptırılmalıdır. Noter tespiti, kendi aldığınız ekran görüntülerine kıyasla belirgin biçimde güçlü delil değeri taşır. Gerekiyorsa mahkemeden HMK çerçevesinde delil tespiti de istenebilir.

Kendi kayıtlarınız

Tespit beklerken kendi kayıtlarınızı da alın: tarih, saat ve URL bilgisi görünen ekran görüntüleri; sayfayı kaydırarak çekilmiş video kaydı; paylaşımın altındaki yorumlar ve paylaşım sayıları; hesabın profil bilgileri. Yazılı ortamda yayıldıysa gazete, dergi veya bülten nüshası saklanmalıdır.

Yayılmayı belgeleyin

Manevi tazminatın miktarını belirleyen en önemli etkenlerden biri saldırının yayılma alanı ve süresidir. Kaç kişiye ulaştığı, ne kadar süre yayında kaldığı ve kimler tarafından paylaşıldığı ayrıca kayıt altına alınmalıdır.

Zararı gösterin

İş kaybı, sözleşme feshi, sipariş iptali, işten çıkarılma veya sağlık sorunları gibi somut sonuçlar varsa bunlara ilişkin belgeler (yazışmalar, fesih bildirimleri, sağlık raporları) toplanmalıdır. Bunlar hem maddi tazminatın hem manevi tazminatın miktarına etki eder.

Hangi talepleri ileri süreceksiniz

Talebi yalnızca tazminata indirgemek, çoğu zaman en az işe yarayan seçimdir. Asılsız iddianın etkisini ortadan kaldıran talepler en az tazminat kadar değerlidir.

Koruyucu talepler

TMK m.25 uyarınca; saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi ve sona ermiş olsa bile etkisi devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti istenebilir. Tespit kararı, iddianın asılsız olduğunu resmî olarak ortaya koyar.

Düzeltme ve kararın yayımlanması

Aynı madde, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını isteme imkânı tanır. Geniş biçimde yayılmış bir iddiada, kararın aynı mecrada yayımlanması itibarın onarımı bakımından tazminattan daha etkili olabilir.

Tazminat

Maddi zarar varsa TBK m.49 ve devamı çerçevesinde tazmini; kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle TBK m.58 uyarınca manevi tazminat istenir. Manevi tazminat bölünmezlik ilkesi gereği tek dava ile ve nihai miktar üzerinden talep edilmelidir; sonradan ıslahla artırılamaz.

Kazanç devri

İçerik tıklanma, izlenme veya reklam geliri sağlamak için üretilmişse, TMK m.25 uyarınca hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesi de istenebilir.

İçeriğin kaldırılması ve erişimin engellenmesi

Yargılama uzun sürer; bu arada içeriğin yayında kalması zararı büyütür. Bu nedenle kaldırma talebi ayrı bir hat olarak yürütülmelidir.

İki yol paraleldir

İnternet yayınlarına ilişkin özel düzenlemeler ile TMK m.24-25 birbirinin alternatifi değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında; 5651 sayılı Kanunun TMK m.24 ve 25’i ortadan kaldırmadığı, bu Kanunla yalnızca cezai sorumluluk ve yaptırımların öngörüldüğü, hukuki sorumluluk konusunda düzenleme yapılmadığı belirtilmiştir. Uygulamada gerçek kişiler asliye hukuk mahkemesinde TMK m.25’e dayanarak korunma talep etmekte ve ihtiyati tedbir yoluyla erişimin engellenmesi kararları alınabilmektedir.

Mevzuatın güncel hâlini teyit edin

İçeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesine ilişkin hükümler, Anayasa Mahkemesi kararları ve sonraki yasal düzenlemelerle değişmiştir. Başvuru öncesinde ilgili maddenin o tarihte yürürlükte olan hâli teyit edilmelidir.

Platforma başvuru

Yargı yolundan bağımsız olarak, içeriğin bulunduğu platformun kendi bildirim mekanizması da kullanılmalıdır. Başvurunun tarihi ve numarası saklanmalı; platformun cevabı da dosyaya konmalıdır.

İhtar

Tespit tamamlandıktan sonra karşı tarafa noter ihtarı gönderilir. İhtarda iddianın asılsızlığı, içeriğin kaldırılması talebi, düzeltme yayımlanması istemi ve süresinde yerine getirilmezse hukuki ve cezai yollara başvurulacağı açıkça belirtilmelidir.

Ceza hattı ve süreler

Hukuk davası tek yol değildir; ceza şikâyeti hem bağımsız bir sonuç doğurur hem delil üretir.

Suç oluşabilir

Asılsız iddia, içeriğine göre hakaret veya kişiyi suç işlemiş gibi göstermeye yönelik davranışlar kapsamında suç oluşturabilir. Ayrıca özel hayatın gizliliğini ihlal ve kişisel verilerin hukuka aykırı yayılması gündeme gelebilir. Şikâyete tabi suçlarda kanunda öngörülen şikâyet süresi kaçırılmamalıdır.

Ceza dosyasının hukuk davasına etkisi

Ceza mahkemesince maddi olgu olarak saptanan hususlar hukuk hâkimini bağlar ve kesin delil niteliği taşır; buna karşılık kusur değerlendirmesi ile zarar miktarı bağlamaz. Delil yetersizliğinden verilen beraat de hukuk davasını engellemez.

Hukuk davasında süre

TBK m.72 uyarınca zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl. Fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa bu daha uzun süre tazminat istemi bakımından da geçerlidir.

Birden çok kişi yaydıysa

Asılsız iddia birden fazla kişi tarafından paylaşılmışsa, ilk paylaşan ile yayanlar aynı zarardan sorumlu olabilir ve TBK m.61 uyarınca müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanabilir. Bu hâlde tazminatın tamamı sorumlulardan herhangi birinden istenebilir; aralarındaki paylaşım iç ilişkide çözülür. Pratikte öncelik, içeriği üreten hesabın ve en geniş yayılımı sağlayan paylaşımın tespit edilmesidir. Anonim hesaplarda ise mahkemeden içerik ve trafik bilgilerinin ilgili sağlayıcıdan celbi talep edilerek sorumlunun belirlenmesi yoluna gidilir.

Nerede dava açılır

TMK m.25 kişilik hakkı davalarında davacıya kolaylık tanır: dava, davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.