“Komşunun Köpeği Beni Isırdı” – Sorumluluğun Belirlenmesi

Buradaki fark: kurtuluş kanıtı var

Hayvan bulunduranın sorumluluğu da kusursuz sorumluluktur; ancak yapı malikinin sorumluluğundan önemli bir noktada ayrılır.

TBK m.67: “Bir hayvanın bakımını ve yönetimini sürekli veya geçici olarak üstlenen kişi, hayvanın verdiği zararı gidermekle yükümlüdür. Hayvan bulunduran, bu zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz. Hayvan, bir başkası veya bir başkasına ait hayvan tarafından ürkütülmüş olursa, hayvanı bulunduranın, bu kişilere rücu hakkı saklıdır.”

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 26.05.2025 tarihli, E. 2024/2202, K. 2025/3046 sayılı kararında bu nitelik açıkça ortaya konmuştur: “hayvan bulunduranın sorumluluğu niteliği itibariyle kurtuluş kanıtı getirilebilen bir kusursuz sorumluluktur. Bu nedenle, hayvan bulunduranın sorumlu tutulabilmesi için kusuru aranmaz, ancak sorumluluktan kurtulabilmesi; hayvanı, hâl ve şartlara göre, gerekli bulunan özenle gözetmiş olduğunu ya da bu özen gösterilmiş olsaydı bile zararın önlenemeyeceğini ispat etmesine bağlıdır.”

Karşılaştırma: yapı malikinin sorumluluğunda (TBK m.69) kurtuluş kanıtı yoktur; hayvan bulunduranın sorumluluğunda ise vardır. Bu, aynı olayda hangi hükme dayanıldığının neden önemli olduğunu gösterir.

Ancak kurtuluş kanıtının eşiği yüksektir. Yargıtay kararlarında soyut bir özenin gösterilmiş olmasının yeterli olmadığı, somut olayda zararı önlemeye yönelik tüm tedbirlerin alındığının ispatı gerektiği vurgulanmaktadır. “Köpeğim uysaldır” ya da “hiç kimseye zarar vermemişti” savunmaları bu ölçütü karşılamaz.

Özen ölçütü değişkendir: hayvanın tehlikelilik derecesi, çevre koşulları ve zararın boyutu birlikte değerlendirilir. Tehlikeli ırk söz konusuysa beklenen özen ağırlaşır.

Kim sorumlu? “Bulunduran” malikten geniştir

Madde, sorumluluğu malike değil bakımını ve yönetimini üstlenen kişiye yükler. Bu ayrım pratikte belirleyicidir.

Sorumlu olabilecekler:

• Hayvanın sahibi,
• Gezdirmek için hayvanı geçici olarak alan kişi,
• Pansiyon, otel veya bakıcı gibi bakımı üstlenen işletme ve kişiler,
• Hayvanı fiilen elinde bulunduran ve ondan fayda sağlayan herkes.

Hayvanın kendi hareketi aranır. Sorumluluğun doğması için zararın, hayvanın kendi bağımsız hareketi ve içgüdüsü sonucu meydana gelmesi gerekir. Zarar, hayvanı yönetenin yanlış hareketinden doğmuşsa TBK m.67 uygulanmaz; bu hâlde TBK m.49 çerçevesinde kusur sorumluluğu devreye girer ve kişi kusuru oranında sorumlu olur.

İlliyet bağını kesen hâller: mücbir sebep ile zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusuru. Örneğin hayvanı kasten tahrik etmek ya da bahçesine izinsiz girip hayvana müdahale etmek bu kapsamda tartışılır.

Rücu hakkı. Hayvan bir başkası veya başkasına ait bir hayvan tarafından ürkütülmüş ise, bulunduranın o kişilere rücu hakkı saklıdır. Havai fişek atan, hayvanı taşlayan veya başka bir köpeği salan kişi bu yolla sorumlu tutulabilir.

Sahipsiz hayvan saldırılarında durum farklıdır. Bu hâlde muhatap özel kişi değil, hayvanların toplanması ve barındırılmasıyla görevli belediyedir; talep, idarenin hizmet kusuru esasına dayanır ve idari yargıda ileri sürülür. Bu nedenle saldıran hayvanın sahipli mi sahipsiz mi olduğunun tespiti, hangi yargı koluna gidileceğini belirler.

2024 değişikliği: mikroçip, PETVET ve tehlikeli ırklar

Bu alan yakın zamanda köklü biçimde değişmiştir. 7527 sayılı Kanun, 30 Temmuz 2024’te kabul edilmiş ve 2 Ağustos 2024‘te yürürlüğe girerek 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda kapsamlı değişiklikler yapmıştır.

Getirilen başlıca düzenlemeler:

• Sahipli–sahipsiz ayrımının netleştirilmesi,
• Mikroçip zorunluluğu — kedi, köpek ve gelinciklere mikroçip takılması zorunlu hâle getirilmiştir,
• PETVET sistemine kayıt — bu hayvanların merkezi sisteme kaydedilmesi öngörülmüş, kayıt için son tarih 31 Aralık 2025 olarak belirlenmiştir,
• Belediye sorumluluklarının düzenlenmesi,
• Belirli şartlarda ötanaziye ilişkin hükümler.

Tehlikeli ırklarda ek yükümlülük: Pitbull Terrier ve Japanese Tosa gibi tehlikeli kabul edilen ırklar bakımından ayrıca kısırlaştırma zorunluluğu getirilmiştir.

Bu düzenlemelerin tazminat davasına etkisi büyüktür. Mikroçip ve PETVET kaydı, saldıran hayvanın sahibini tespit etmenin en güvenilir yoludur. Sahibi bilinmeyen bir köpeğin mikroçipi okutulduğunda sahipli olduğu ortaya çıkabilir; bu, davanın idari yargı yerine adli yargıda açılması sonucunu doğurur.

Ayrıca yükümlülüğün ihlali özen eksikliğinin göstergesidir. Mikroçip taktırmamış, kaydını yapmamış ya da tehlikeli ırkı kısırlaştırmamış bir bulunduranın “gerekli özeni gösterdim” savunması güçlü biçimde zayıflar.

Ceza boyutu, alıkoyma hakkı ve yapılacaklar

TCK m.177 — hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması: “Gözetimi altında bulunan hayvanı başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan veya bunların kontrol altına alınmasında ihmal gösteren kişi, altı aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”

Sicil temizliği sorumluluğu kaldırmaz. Bulunduranın daha önce hiçbir kaydının bulunmaması, TBK m.67 kapsamındaki tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; sicil, olsa olsa ceza yargılamasında takdiri indirim bakımından değerlendirilir.

TBK m.68 — alıkoyma hakkı. Bir kişinin hayvanı başkasının taşınmazı üzerinde zarar verdiğinde, taşınmazın zilyedi o hayvanı yakalayabilir ve zarar giderilinceye kadar alıkoyabilir; durum ve koşullar haklı gösteriyorsa hayvanı diğer yollarla etkisiz hâle getirebilir. Ancak zilyet, hayvanı yakaladığını derhâl sahibine bildirmek, sahibini bilmiyorsa onun bulunması için gerekli girişimlerde bulunmak zorundadır. Bu yükümlülüğe uyulmaması ayrı bir sorumluluk doğurur.

Isırık sonrası ilk adımlar:

1. Derhâl hastaneye gidin. Kuduz riski nedeniyle profilaksi başlatılması gerekebilir; ayrıca rapor, zararın ispatının temelidir.
2. Kolluğa bildirin — tutanak, olayın tarihini ve yerini resmen kayda geçirir.
3. Hayvanı ve sahibini belirleyin — mikroçip okutulmasını talep edin; sahipli mi sahipsiz mi olduğu yargı yolunu belirler.
4. Olay yerini ve yaralanmayı fotoğraflayın, tanık bilgilerini alın, varsa kamera kaydını hemen isteyin.
5. Belediyeye başvurun — sahipsiz hayvan söz konusuysa hizmet kusuru iddiası bu başvuruyla belgelenir.
6. Tüm tedavi belgelerini saklayın — aşı, pansuman, kontrol, ilaç, ulaşım.

Talep edilebilecekler: tedavi giderleri, çalışılamayan döneme ilişkin kazanç kaybı, kalıcı iz veya maluliyet varsa çalışma gücü kaybı ile manevi tazminat. Hayvan bulunduranın verdiği zarar maddi olabileceği gibi manevi de olabilir; özellikle çocuklarda oluşan korku ve iz bakımından manevi tazminat gündeme gelir.