Türkiye’de Hayvan Hakları ve 7527 Sayılı Kanun Rehberi

Türkiye’de hayvan haklarına ilişkin yasal çerçeve, 2004 yılında çıkarılan 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ile başladı; ardından 2021’deki kısmi düzenlemeler ve nihayetinde 2 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren 7527 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile köklü bir dönüşüme uğradı.

Bu rehberde; mevcut yasal düzenlemenin tüm boyutlarını, hayvan sahiplerinin ve belediyelerin yükümlülüklerini, Anayasa Mahkemesi’nin Mayıs 2025’teki kritik kararını ve bireylerin hukuki sorumluluğunu kapsamlı şekilde ele alıyoruz.

Mevzuatın Evrimi: 5199’dan 7527’ye

5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (2004)

24 Haziran 2004 tarihli ve 5199 sayılı Kanun, hayvanların korunmasına ilişkin Türkiye’nin ilk kapsamlı düzenlemesidir. Kanun; hayvanlara karşı şiddetin yasaklanması, sahipsiz hayvanların yaşam hakkının desteklenmesi, belediyelerin barınma ve tedavi yükümlülükleri gibi temel ilkeleri ortaya koymuştur.

2021 Değişiklikleri (7332 sayılı Kanun)

14 Temmuz 2021 tarihli 7332 sayılı Kanun ile 5199’da önemli değişiklikler yapıldı. Hayvanlar artık “mal” değil, “can” olarak tanımlandı. Hayvana eziyet ve şiddet Türk Ceza Kanunu kapsamında suç haline geldi (önceden sadece idari para cezası vardı). Hayvan deneylerine sıkı kurallar getirildi; hayvanat bahçesi, sirk ve panayırlarda yaban hayvanı sergileme yasaklandı.

7527 Sayılı Kanun (2024)

30 Temmuz 2024 tarihinde TBMM Genel Kurulu’nda 275 kabul, 224 ret oyu ile kabul edilen 17 maddelik bu düzenleme, 2 Ağustos 2024’te Resmi Gazete’nin 32620 sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun, kamuoyunda “sokak hayvanları yasası” veya “köpek yasası” olarak biliniyor.

7527 Sayılı Kanun’un Getirdiği Temel Değişiklikler

Sahipli/Sahipsiz Hayvan Ayrımı Netleşti. Kanunun 2. maddesi ile 5199 sayılı Kanun’un 3. maddesinde yer alan tanımlar yenilendi. Sahipli hayvan: Bir kişi, kuruluş, kurum ya da tüzel kişilik tarafından sahiplenilen, bakımı, aşıları ve periyodik sağlık kontrolleri yapılan, Tarım ve Orman Bakanlığı veri tabanına kaydedilen ev hayvanları. Sahipsiz hayvan: Sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvanlar. Bu net ayrım, ileride uygulanacak idari işlemlerin hukuki dayanağını oluşturuyor.

Mikroçip ve PETVET Zorunluluğu. Kedi, köpek ve gelincik sahipleri için 31 Aralık 2025 tarihine kadar dijital kimliklendirme (mikroçip) ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın PETVET veri tabanına kayıt zorunluluğu getirildi. Bu süre geçtikten sonra kayıt yaptırmayan hayvan sahipleri idari para cezası ile karşılaşabilir. Mikroçip uygulaması veteriner hekim tarafından yapılır; bazı belediyeler ve hayvan koruma dernekleri kampanya dönemlerinde ücretsiz çip uygulaması düzenlemektedir.

Yerel Yönetimlerin Artırılmış Sorumluluğu. Kanunun 13. maddesi ile büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyeler için sahipsiz hayvanların toplanması, rehabilitasyonu ve sahiplendirilmesi süreçleri belediyelere tevdi edildi. 31 Aralık 2028 tarihine kadar belediyelerin kesinleşmiş bütçe gelirlerinin binde 5’i (büyükşehir belediyelerinde binde 3’ü) hayvan bakımevi kurmak, rehabilitasyon ve sahiplendirme faaliyetleri için ayrılmak zorundadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen veya kaynağı amaç dışı kullanan belediye başkanı ve belediye yetkililerine 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.

Ötanazi Düzenlemesi — Tartışmaların Odağı. Kanunun en tartışmalı maddesi olan 5. madde, 5199 sayılı Kanun’un 13. maddesini değiştirerek “Hayvanların Ötanazisi” başlığını getirdi. Buna göre bakımevine alınan köpeklerden; insan ve hayvanların hayatı/sağlığı için somut tehlike teşkil eden, olumsuz davranışları kontrol edilemeyen, bulaşıcı veya tedavi edilemeyen hastalığı bulunan ya da sahiplenilmesi yasak olan (Pitbull Terrier, Japanese Tosa, Dogo Argentino, Fila Brasileiro türleri) hayvanlara, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 9. maddesi çerçevesinde ötanazi uygulanabilmektedir. Ötanazi işlemi yalnızca veteriner hekim tarafından veya gözetiminde, insancıl yöntemlerle uygulanabilir.

Terk Etme Yasağı. Kanun, bakımevi dışında bir yere hayvanların terk edilmesini açıkça yasaklamıştır. Bakımevinde barınan bir köpeğin tekrar sokağa bırakılması da yasak kapsamındadır.

Kanun Metninden Çıkarılan Düzenlemeler. 7527 sayılı Kanun, eski 5199’da yer alan bazı düzenlemeleri kaldırdı: “Sahipsiz hayvanların da sahipli hayvanlar gibi yaşamları desteklenmelidir” hükmü (madde 4/1-b) tamamen çıkarıldı. “Hayvan koruma gönüllüsü” tanımı metinden çıkarıldı (madde 11). 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu ile 4631 sayılı Hayvan Islahı Kanunu’na yapılan atıflar, 5996 sayılı Kanun’a referansla değiştirildi (madde 12).

Anayasa Mahkemesi’nin Mayıs 2025 Kararı. Cumhuriyet Halk Partisi’ne mensup 126 milletvekili, 7527 sayılı Kanun’un 16 maddesinin iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu. Başvurunun temel gerekçeleri; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına aykırılık, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü Standartları’nın ihlali, hayvan haklarına ilişkin uluslararası sözleşmelerle çelişme ve Anayasa’nın yaşam ve çevre haklarına aykırılık idi. 7 Mayıs 2025 tarihinde Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, başvuruyu esastan inceleyerek iptal talebini reddetti. Bazı maddelerin iptal istemi oy birliğiyle, bazıları oy çokluğuyla reddedildi. Gerekçeli karar Aralık 2025’te yayımlandı. Mahkeme, insan sağlığı ve vücut bütünlüğü ile hayvanların korunması değerleri karşı karşıya geldiğinde insanın korunmasının üstün tutulması gerektiği ilkesine dayanarak yasayı Anayasa’ya uygun buldu. Sonuç olarak 5199 sayılı Kanun’da 7527 sayılı Kanun ile yapılan tüm değişiklikler olduğu gibi yürürlükte kalmaya devam etmektedir.

Hayvan Bulunduranın Hukuki Sorumluluğu

Yeni dönemde hayvan sahibi olan ya da olmayı düşünen vatandaşların bilmesi gereken yükümlülükler şunlardır: Kedi, köpek ve gelinciklerin mikroçip ile kimliklendirilmesi zorunludur. Bilgilerin Tarım ve Orman Bakanlığı’nın PETVET sistemine kaydı şarttır. Hayvanın sağlık bilgileri (aşı, kısırlaştırma, periyodik kontrol) güncel tutulmalıdır. Hayvanın türüne uygun yaşam koşulları sağlanmalı; beslenme, su ve barınma ihtiyaçları karşılanmalıdır. Sahipli bir hayvanı bilerek terk etmek kanunen yasak ve idari para cezasını gerektiren bir eylemdir. Ayrıca terk edilen hayvanın üçüncü kişilere zarar vermesi halinde, eski sahip sorumlu tutulabilir.

Hayvan bulunduranın sorumluluğu üç ayrı mevzuat tarafından düzenlenmektedir:

Türk Borçlar Kanunu m. 67-68 (Hukuki Sorumluluk)

6098 sayılı TBK’nın 67. maddesi, hayvan bulunduranın hayvanın verdiği zararlardan kusursuz sorumlu olduğunu öngörmektedir. Bu, mağdurun kusur ispatı yapmasına gerek kalmadan tazminat talep edebilmesi anlamına gelir. Sorumluluktan kurtulma koşulları: Zararın doğmasını engellemek için gerekli özenin gösterildiğinin ispatı, veya gerekli özen gösterilmiş olsaydı bile zararın önlenemeyeceğinin ispatı.

Türk Ceza Kanunu m. 177 (Cezai Sorumluluk)

5237 sayılı TCK’nın 177. maddesi uyarınca, gözetimi altında bulundurduğu hayvanı başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan veya bu hayvanların kontrol altına alınmasında ihmal gösteren kişi, altı aya kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (İdari ve Cezai)

Hayvana eziyet, dövme, aç-susuz bırakma gibi eylemler hem idari para cezasını hem de duruma göre TCK kapsamında cezai sorumluluğu doğurur.

Sıkça karıştırılan noktalar. “Yasayla tüm sokak köpekleri uyutulacak mı?” Hayır. Ötanazi yalnızca bakımevine alınmış, insan/hayvan sağlığı için somut tehlike teşkil eden, kontrol edilemeyen veya tedavi edilemez durumdaki köpeklere uygulanabilir. Sağlıklı sokak hayvanları kısırlaştırılıp sahiplendirilinceye kadar bakımevinde tutulur. “Kediler için mikroçip zorunluluğu var mı?” Evet, yasa kedi sahiplerini de kapsar. Ancak uygulamada sokak kedileri için farklı bir yaklaşım benimsenmekte; kısırlaştırılıp aşılandıktan sonra alındıkları ortama geri bırakılmaktadır. “Komşumun köpeği saldırırsa kime başvurmalıyım?” Önce yerel sağlık kuruluşuna başvurarak kuduz takibi yaptırın. Ardından savcılığa TCK 177 kapsamında şikâyet, hayvan sahibine karşı TBK 67 kapsamında tazminat davası açılabilir. Bu süreçte hukuki destek almak önemlidir. “Belediyemiz hayvan bakımevi açmıyor, ne yapabilirim?” Yeni yasaya göre bu, belediye başkanı ve yetkililer için 6 ay-2 yıl hapis cezası gerektiren bir ihmaldir. Yazılı dilekçe ile belediyeyi uyarabilir, sonuç alınamazsa İçişleri Bakanlığı’na şikâyet edebilirsiniz.

Sonuç ve Hukuki Destek. 7527 sayılı Kanun ile başlayan yeni dönem, hayvan sahiplerine, belediyelere ve hayvan hakları savunucularına yeni yükümlülükler getirmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin Mayıs 2025 kararıyla yasanın yürürlüğü kesinleşmiş olup, vatandaşların ve kurumların kanun çerçevesinde hareket etmesi zorunludur. Hayvan kaynaklı bir zarar yaşadıysanız, hayvan haklarınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız veya yeni yasal yükümlülükleriniz konusunda destek almak istiyorsanız Hukukçular Evi Ankara olarak ceza, idare ve tazminat hukuku alanlarında uzman avukat kadromuzla yanınızdayız.

Yaptırım Haritası: Hangi Fiil Hangi Hükme Girer?

Hayvanlara yönelik fiillerin hukuki karşılığı tek bir kanunda toplanmamıştır. Aynı olay, hayvanın sahipli mi sahipsiz mi olduğuna ve fiilin niteliğine göre farklı hükümlere girer. Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık karşılaşılan durumları ayırır:

Tablodaki ilk iki satır arasındaki fark, uygulamada en çok şaşırtan noktadır: sahipli bir hayvana yönelik fiil, sahibinin şikâyeti üzerine doğrudan Türk Ceza Kanunu kapsamında değerlendirilebilirken, aynı fiilin sahipsiz bir hayvana yönelmesi hâlinde izlenecek yol farklıdır.

Tutar yazmıyoruz: 5199 m.28’deki idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden, güncel rakamı işlem tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili müdürlüğünden veya yürürlükteki kanun metninden teyit etmek gerekir.

Kritik Usul Kuralı: Savcılığa Doğrudan Şikâyet Yeterli Olmayabilir

Bu, hayvan hakkı ihlallerinde en çok hak kaybına yol açan ve en az bilinen kuraldır. 5199 sayılı Kanun kapsamındaki suçlar bakımından soruşturma yapılması, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın il veya ilçe müdürlükleri tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır. Kanun bu başvurunun muhakeme şartı niteliğinde olduğunu açıkça belirtir.

Pratik anlamı şudur: doğrudan savcılığa yapılan bir suç duyurusu, Bakanlık müdürlüğünün yazılı başvurusu olmadan tek başına soruşturmayı başlatmaya yetmeyebilir. Buna karşılık kanun iki istisna tanır:

• Suçüstü hâli. Suçüstü hâlinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır; Bakanlık başvurusu beklenmez.
• Sahipli hayvan ve sahibin şikâyeti. Sayılan suçların başka bir kişi tarafından sahipli hayvana karşı işlenmesi hâlinde, hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma yapılır.

Doğru yol haritası: Bir ihlalle karşılaştığınızda hem kolluğa (155/156) hem de Tarım ve Orman Bakanlığı’nın il veya ilçe müdürlüğüne başvurun; müdürlüğün savcılığa yazılı başvuruda bulunmasını talep edin. Aynı anda delilleri (tarih-saatli fotoğraf, video, tanık bilgisi, varsa veteriner raporu) belgeleyin. Hayvan sahipliyseniz kendi şikâyet hakkınızı da ayrıca kullanın.

Anayasa Mahkemesi’nin 2025 Kararı: Ne İncelendi, Ne Karar Verildi?

7527 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmuştur. Mahkeme, başvuruyu esastan inceleyerek iptal taleplerinin reddine karar vermiştir; bazı hükümler bakımından oy birliği, bazıları bakımından oy çokluğu ile.

Kararda incelenen başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Sahipsiz hayvanların bakımevlerine alınması ve sahiplendirilinceye kadar barındırılması yöntemi. Mahkeme, bu yöntemin benimsenmesinin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkından kaynaklanan pozitif yükümlülükle çelişen bir yönü bulunmadığını değerlendirmiştir.
• 7527 m.5 ile 5199 m.13’e eklenen fıkralar. Bakımevine alınan köpekler bakımından, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu hükümlerine atıf yapılarak öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde ötanazi işlemine imkân tanıyan düzenleme.
• Belediyelere kaynak ayırma zorunluluğu. Belediyelerin kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinden belirli oranda kaynak ayırmasının meşru bir amacının bulunduğu ve kuralın ölçülü olduğu değerlendirilmiştir.
• Belediye yetkililerine öngörülen hapis cezası. Kaynağı ayırmayan veya amacı dışında kullanan belediye başkanı ve yetkilileri bakımından öngörülen yaptırım.

Karar, düzenlemenin anayasal denetimden geçtiği anlamına gelir; hükümler yürürlüktedir. Konu kamuoyunda tartışılmaya devam etmekle birlikte, hukuki durum bu karar çerçevesinde belirlenmiştir.

Sahipli Hayvan: Sahibin Hakları ve Sorumlulukları

Hayvanın sahipli olması, hem koruma hem de sorumluluk bakımından farklı bir hukuki tablo doğurur.

Hayvan bulunduranın sorumluluğu kusursuz sorumluluk hâllerindendir ve bulunduran, gerekli özeni gösterdiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Komşunun köpeğinin ısırması gibi somut bir olayda sorumluluğun nasıl belirlendiği için komşunun köpeği beni ısırdı rehberimize bakınız. Zarardan birden çok kişinin sorumlu olması hâlinde izlenecek yol için müteselsil sorumluluk ve rücu (TBK m.61-62) yazımız yol gösterir.

Boşanma hâlinde evcil hayvanın kime kalacağı ayrı bir tartışmadır; boşanırken köpeğimiz, kedimiz kime kalacak yazımızda ele alınmıştır.

İhlalle Karşılaştığınızda: Adım Adım Kontrol Listesi

• Delili anında sabitleyin. Tarih ve saati görünen fotoğraf ve video, tanık ad-soyad ve iletişim bilgisi, varsa veteriner raporu. Sonradan toplanan delilin ispat gücü zayıflar.
• Kolluğa bildirin. Suçüstü hâlinde soruşturma genel hükümlere göre yürütüleceğinden, olay anında kolluğa ulaşmak süreci hızlandırır.
• Bakanlık müdürlüğüne başvurun. Tarım ve Orman Bakanlığı il veya ilçe müdürlüğüne yazılı başvuru yapın ve savcılığa başvuruda bulunulmasını talep edin. Başvurunuzun kaydını ve tarihini saklayın.
• Hayvan sahipliyse sahibi bilgilendirin. Sahibin şikâyeti ayrı bir soruşturma yolu açar.
• Belediyeye bildirin. Sahipsiz hayvanlara ilişkin yükümlülükler belediyelere aittir; yazılı başvuru, sonraki aşamalarda idarenin sorumluluğunun tespitinde kullanılabilir.
• İdari para cezasına itiraz süresini kaçırmayın. Hakkınızda idari yaptırım uygulanmışsa, kararda gösterilen süre ve merci içinde itiraz edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

7527 sayılı sokak hayvanları yasası ne zaman yürürlüğe girdi?

30 Temmuz 2024 tarihinde TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen 17 maddelik düzenleme, 2 Ağustos 2024’te Resmî Gazete’nin 32620 sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kamuoyunda sokak hayvanları veya köpek yasası olarak bilinir.

Mikroçip ve PETVET kaydı zorunlu mu?

Evet. Kedi, köpek ve gelincik sahipleri için 31 Aralık 2025 tarihine kadar dijital kimliklendirme (mikroçip) ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın PETVET veri tabanına kayıt zorunludur. Bu süreden sonra kayıt yaptırmayanlar idari para cezasıyla karşılaşabilir.

Belediyelerin sokak hayvanlarına ilişkin yükümlülüğü nedir?

Büyükşehir ve il belediyeleri ile nüfusu 25.000’i aşan belediyeler, sahipsiz hayvanların toplanması, rehabilitasyonu ve sahiplendirilmesinden sorumludur. 31 Aralık 2028’e kadar bütçe gelirlerinin binde 5’i (büyükşehirlerde binde 3’ü) bu faaliyetlere ayrılmalıdır; yükümlülüğü ihmal eden veya kaynağı amaç dışı kullanan yetkililere 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.

7527 sayılı Kanun ötanazi getiriyor mu?

Kanunun 5. maddesi, bakımevine alınan köpeklerden insan ve hayvan sağlığı için somut tehlike teşkil eden, davranışları kontrol edilemeyen, bulaşıcı veya tedavi edilemeyen hastalığı bulunan ya da sahiplenilmesi yasak türlere (Pitbull Terrier, Japanese Tosa, Dogo Argentino, Fila Brasileiro) 5996 sayılı Kanun’un 9. maddesi çerçevesinde ötanazi uygulanabilmesine imkân tanır. İşlem yalnızca veteriner hekim tarafından yapılır.

Hayvana eziyet etmek suç mu?

Evet. 2021 yılında 7332 sayılı Kanun ile hayvanlar mal değil can olarak tanımlandı ve hayvana eziyet ile şiddet Türk Ceza Kanunu kapsamında suç hâline geldi. Önceden bu fiiller yalnızca idari para cezasına tabiydi.

Savcılığa şikâyet ettim ama işlem yapılmadı, neden?

5199 sayılı Kanun kapsamındaki suçlarda soruşturma yapılması, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın il veya ilçe müdürlükleri tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır ve kanun bu başvuruyu muhakeme şartı olarak niteler. İki istisna vardır: suçüstü hâlinde soruşturma genel hükümlere göre yapılır; suç sahipli bir hayvana karşı işlenmişse hayvan sahibinin şikâyeti üzerine de soruşturma yapılır.

Sahipli hayvana zarar verilmesi hangi hükme girer?

TCK m.151/2 uyarınca, haklı bir neden olmaksızın sahipli hayvanı öldüren, işe yaramayacak hale getiren veya değerinin azalmasına neden olan kişi hakkında mala zarar verme hükmü uygulanır. Bu suç mağdurun şikâyetine bağlıdır ve dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür.

Anayasa Mahkemesi 7527 sayılı Kanun’u iptal etti mi?

Etmedi. Anayasa Mahkemesi başvuruyu esastan inceleyerek iptal taleplerinin reddine karar vermiştir; bazı hükümler bakımından oy birliği, bazıları bakımından oy çokluğu ile. İncelenen düzenlemeler arasında sahipsiz hayvanların bakımevlerinde barındırılması yöntemi, 5199 m.13’e eklenen fıkralar, belediyelere kaynak ayırma zorunluluğu ve belediye yetkililerine öngörülen yaptırım bulunmaktadır.

Belediye yükümlülüğünü yerine getirmezse yaptırım var mı?

Vardır. Düzenlemeye göre, öngörülen kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için sarf etmeyen ya da başka amaçlarla kullanan belediye başkanı ve yetkililerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.

İdari para cezası tutarları ne kadar?

5199 m.28’deki idari para cezaları maktu tutarlar olup her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Bu nedenle sabit bir rakam vermek yanıltıcı olur; işlem tarihindeki tutarı yürürlükteki kanun metninden veya Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili müdürlüğünden teyit etmeniz gerekir. Ayrıca belirli kişilerce işlenen kabahatlerde cezanın artırılarak uygulanacağı öngörülmüştür.