Müteselsil sorumluluk, birden çok kişinin birlikte bir zarara sebep olması veya aynı zarardan farklı sebeplerle sorumlu olması hâlinde, zarar görenin tazminatın tamamını sorumlulardan dilediğinden isteyebilmesidir (TBK m.61, 163). Kendi payından fazlasını ödeyen sorumlu, fazla ödediği kısım için diğerlerine rücu eder ve zarar görenin haklarına halef olur. İç ilişkide paylaşım, özellikle her birinin kusurunun ağırlığına ve yarattığı tehlikenin yoğunluğuna göre yapılır (TBK m.62). Rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde ödemeden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m.73).
Bu rehber, birden fazla sorumlunun bulunduğu zararlarda tazminatın kimden isteneceğini ve ödeyen sorumlunun diğerlerinden nasıl geri alacağını anlatır: müteselsil sorumluluğun doğduğu hâller, zarar görenin hakları, bir sorumlunun ödeme, ibra ve zamanaşımını kesme gibi işlemlerinin diğerlerine etkisi, iç ilişkide paylaştırma ölçütleri ve hesap örneği, rücu ve halefiyet, süreler, görevli mahkeme, sulh yaparken dikkat edilecekler ve rücu dava dilekçesi örneği.
Ödediğiniz tazminatı diğer sorumlulardan geri alalım
Rücu davasında süre, kusur dağılımı ve asıl davanın ihbar edilip edilmediği sonucu belirler. Dosyanızı birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Müteselsil Sorumluluk Ne Zaman Doğar?
Birden çok borçludan her birinin borcun tamamından sorumlu olması anlamına gelen müteselsil borçluluk, ya borçluların bunu kabul ettiklerini bildirmesiyle ya da kanunda öngörülen hâllerde doğar (TBK m.162). Haksız fiil ve tazminat hukukunda bu sonucu doğuran temel hüküm TBK m.61’dir: birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdikleri veya aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu oldukları takdirde, haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanır (TBK m.61).
Madde iki ayrı durumu kapsar. Birincisinde sorumlular zararı birlikte meydana getirir; örneğin iki kişi birlikte bir başkasını yaralar ya da iki yüklenici aynı tesisatı birlikte hatalı kurar. İkincisinde ise sorumlular farklı hukuki sebeplerle aynı zarardan sorumludur; örneğin kazada kusurlu sürücü haksız fiil nedeniyle, aracın işleteni kusursuz sorumluluk nedeniyle, trafik sigortacısı ise sigorta sözleşmesi ve kanun nedeniyle aynı zararı karşılamakla yükümlüdür. Eski Borçlar Kanunu döneminde bu iki hâl “tam teselsül” ve “eksik teselsül” diye ayrılıyor ve farklı sonuçlara bağlanıyordu; TBK m.61 iki durumu aynı kurallara tabi kılmıştır.
Bu durum, tek bir kişinin aynı zarardan birden fazla sebeple sorumlu olmasından farklıdır. O hâlde hâkim, zarar gören aksini istemiş olmadıkça veya kanunda aksi öngörülmedikçe, zarar görene en iyi giderim imkânı sağlayan sorumluluk sebebine göre karar verir (TBK m.60).
Müteselsil sorumluluğun tipik görünümleri
| Durum | Sorumlular | Dayanak |
|---|---|---|
| Motorlu araç kazası | Birden fazla tazminat yükümlüsü (sürücüler, işletenler, araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahipleri) | KTK m.85, 88 |
| Çalışanın verdiği zarar | Zararı veren çalışan ve adam çalıştıran | TBK m.49, 66 |
| Bina ve yapı eserlerinden doğan zarar | Yapının maliki; bakım eksikliğinden doğan zararlarda intifa ve oturma hakkı sahipleri | TBK m.69 |
| Önemli ölçüde tehlike arz eden işletme | İşletme sahibi ve varsa işleten | TBK m.71 |
| Anonim şirket yöneticileri ve denetçileri | Aynı zarardan sorumlu yönetim kurulu üyeleri ve diğer sorumlular (farklılaştırılmış teselsül) | TTK m.557 |
| Sözleşmeyle üstlenilen teselsül | Borcun tamamından sorumlu olmayı kabul eden borçlular | TBK m.162 |
Bu sorumluluk hâllerinin ayrıntıları için adam çalıştıranın sorumluluğu, yapı malikinin sorumluluğu ve kusur karineleri ve tehlike sorumluluğu rehberlerimize bakabilirsiniz.
Dış İlişki: Zarar Gören Ne Yapabilir?
Zarar gören, tazminatın tamamını veya bir kısmını dilerse sorumluların hepsinden, dilerse yalnız birinden isteyebilir; sorumluların sorumluluğu borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder (TBK m.163). Bu, zarar görene büyük bir kolaylık sağlar: sorumlular arasındaki kusur dağılımının netleşmesini beklemeden, ödeme gücü en yüksek olan sorumludan tazminatın tamamını tahsil edebilir. Zarar gören açısından kime, nasıl dava açılacağına ilişkin adım adım yol haritası için zararıma birden çok kişi sebep oldu, hepsinden mi birinden mi isterim rehberimize bakabilirsiniz.
Birden çok sorumluya birlikte dava açmak da mümkündür. Davaların temelini oluşturan vakıalar ve hukuki sebepler aynı veya birbirine benzer olduğunda birden çok kişi aleyhine birlikte dava açılabilir (HMK m.57). Anonim şirket yöneticilerinin sorumluluğunda ise davacı, birden çok sorumluyu zararın tamamı için birlikte dava edebilir ve hâkimin aynı davada her bir davalının tazminat borcunu belirlemesini isteyebilir (TTK m.557/2).
Sorumlunun zarar görene karşı ileri sürebileceği savunmalar
Müteselsil borçlulardan biri, alacaklıya karşı ancak onunla kendi arasındaki kişisel ilişkilerden veya müteselsil borcun sebep ya da konusundan doğan def’i ve itirazları ileri sürebilir; ortak def’i ve itirazları ileri sürmezse diğerlerine karşı sorumlu olur (TBK m.164). Örneğin zararın hiç doğmadığı veya miktarının fazla gösterildiği itirazı ortak bir itirazdır ve her sorumlu tarafından ileri sürülmelidir.
Zarar görenin kendi kusuru (müterafik kusur) bütün sorumlular bakımından tazminatı azaltır (TBK m.52). Buna karşılık sorumlulardan birinin kusurunun hafif olması, kural olarak zarar görene karşı sorumluluğunu kendi payıyla sınırlamaz; pay hesabı iç ilişkinin konusudur. Kanunda bunun açık istisnası, anonim şirket yöneticileri için öngörülen farklılaştırılmış teselsüldür: her sorumlu, kusuruna ve durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumlu olur (TTK m.557/1). Ayrıntı için müterafik kusur ve şirket yöneticilerinin şahsi sorumluluğu rehberlerimize bakabilirsiniz.
Bir sorumlunun işlemleri diğerlerini nasıl etkiler?
Bireysel işlemlerin etkisi
| İşlem | Diğer sorumlulara etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme veya takas | Ödenen veya takas edilen oranda diğer sorumlular da borçtan kurtulur | TBK m.166/1 |
| Ödeme olmaksızın borçtan kurtulma | Diğerleri bundan ancak durumun veya borcun niteliğinin elverdiği ölçüde yararlanır | TBK m.166/2 |
| Zarar görenle ibra sözleşmesi | Diğer sorumlular, ibra edilen sorumlunun iç ilişkideki payı oranında borçtan kurtulur | TBK m.166/3 |
| Zamanaşımının kesilmesi | Sorumlulardan birine karşı kesilen zamanaşımı diğerlerine karşı da kesilir | TBK m.155 |
| İkrar, süre uzatımı, haktan vazgeçme gibi bireysel davranışlar | Kanun veya sözleşmeyle aksi belirlenmedikçe diğerlerinin durumunu ağırlaştıramaz | TBK m.165 |
| Ortak def’iyi ileri sürmemek | Bu def’iyi kullanmayan sorumlu, diğerlerine karşı sorumlu olur | TBK m.164/2 |
| Motorlu araç kazasında zamanaşımını kesme | Tazminat yükümlüsüne karşı kesilen zamanaşımı sigortacıya, sigortacıya karşı kesilen zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı da kesilmiş olur | KTK m.109 |
İç İlişki: Tazminat Sorumlular Arasında Nasıl Paylaşılır?
Zarar görene karşı herkes tamamından sorumlu olsa da, sorumlular kendi aralarında zararın tamamına katlanmaz. Tazminatın aynı zarardan sorumlu müteselsil borçlular arasında paylaştırılmasında bütün durum ve koşullar, özellikle onlardan her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu göz önünde tutulur (TBK m.62/1).
Genel müteselsil borçluluk kuralı farklıdır: aksi kararlaştırılmadıkça veya borçlular arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça borçlular birbirlerine karşı eşit paylarla sorumludur ve birinden alınamayan miktarı diğerleri eşit olarak üstlenir (TBK m.167). Haksız fiil ve tazminat hukukunda ise TBK m.62’deki özel ölçütler uygulanır; eşit pay kuralı ancak kusur ve tehlike bakımından ayırt edici bir durum bulunmadığında sonuca yön verir.
Paylaştırmada özel kurallar
| Durum | İç ilişki kuralı | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel tazminat sorumluluğu | Kusurun ağırlığı ve yaratılan tehlikenin yoğunluğu | TBK m.62/1 |
| Motorlu araç işletenleri arasında | Özel durumlar ve araçların işletme tehlikeleri başka türlü paylaştırmayı haklı göstermedikçe işletenler kusurları oranında zarara katlanır | KTK m.88/2 |
| Adam çalıştıran ile çalışan arasında | Adam çalıştıran, ödediği tazminat için çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu eder | TBK m.66, son fıkra |
| Yapı maliki ile sorumlu yüklenici arasında | Malikin, kendisine karşı sorumlu olan diğer kişilere rücu hakkı saklıdır | TBK m.69 |
| Anonim şirket yöneticileri arasında | Başvuru, durumun bütün gerekleri dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir | TTK m.557/3 |
| Sözleşmeyle kurulan müteselsil borçluluk | Aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylar | TBK m.167 |
Kusursuz sorumlu ile kusurlu sorumlunun birlikte bulunduğu durumlarda iç ilişkide yük, kural olarak kusurlu tarafa kayar. Örneğin aracın işleteni, kazada kusurlu olan sürücüye, adam çalıştıran da zararı veren çalışana, onların bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu eder. Kusur oranlarının belirlenmesi için trafik kazasında kusur oranı ve illiyet bağının kesilmesi rehberlerimize bakabilirsiniz.
Hesap örneği
Bir dairede yaptırılan tadilat sırasında hatalı döşenen su tesisatı alt kattaki daireye zarar vermiş; zarar gören komşu, daire maliki ile tadilatı üstlenen yükleniciye karşı dava açmış ve mahkeme ikisinin müteselsilen sorumlu olduğuna karar vermiştir. Malik, icra dosyasına asıl alacak, faiz, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti dahil toplam 640.000 TL ödemiştir. Asıl davadaki bilirkişi raporunda kusurun yüzde yetmişi yükleniciye, yüzde otuzu tesisatı döşeyen alt yükleniciye verilmiş, malik kusursuz bulunmuştur.
Varsayımsal rücu hesabı
| Sorumlu | Kusur payı | İç ilişkideki payı | Malikin rücu edebileceği tutar |
|---|---|---|---|
| Yüklenici | %70 | 448.000 TL | 448.000 TL |
| Alt yüklenici (tesisatçı) | %30 | 192.000 TL | 192.000 TL |
| Daire maliki | %0 | 0 TL | — |
| Toplam | %100 | 640.000 TL | 640.000 TL |
Malik, her bir sorumluya kural olarak ancak onun payı oranında rücu edebilir. Sorumlulardan birinden tahsil imkânı kalmamışsa bu açığın kime yükleneceği iç ilişkide hâkimin takdiriyle belirlenir; genel müteselsil borçlulukta kanun, alınamayan miktarın diğer borçlularca eşit olarak üstlenileceğini öngörür (TBK m.167). Tadilat sorumluluğunun ayrıntıları için evimin tadilatı kusurlu yapıldı rehberimize bakabilirsiniz.
Kusur dağılımını ve rücu tutarını birlikte hesaplayalım
Asıl davadaki bilirkişi raporu, ödeme kalemleri ve ihbar durumu rücu davasının seyrini belirler. Belgelerinizi birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Rücu Hakkı ve Halefiyet: Ne Zaman Doğar, Neyi Kapsar?
Tazminatın kendi payına düşeninden fazlasını ödeyen kişi, bu fazla ödemesi için diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahiptir ve zarar görenin haklarına halef olur (TBK m.62/2). Rücu hakkı, payın aşılmasıyla doğar. Tazminatın tamamını ödemiş olmak şart değildir; ancak ödenen kısım kendi payını aşmadıkça diğerlerinden bir şey istenemez.
Halefiyet, ödeyen sorumlunun zarar görenin alacağını, ödediği oranda ve kural olarak ona bağlı güvencelerle birlikte devralması anlamına gelir (TBK m.168). Böylece ödeyen sorumlu, hem kendi rücu hakkına hem de zarar görenden devraldığı haklara dayanabilir. Zarar gören, diğerlerinin zararına olarak sorumlulardan birinin durumunu iyileştirirse bunun sonuçlarına katlanır (TBK m.168). Sigortacının sigortalısına ödeme yaptıktan sonra sorumlulara karşı halefiyeti ise ayrıca düzenlenmiştir (TTK m.1472); bkz. sigorta şirketinin rücu davası ve halefiyet.
Rücu talebinin kapsamı
| Kalem | Rücuya dahil mi? | Not |
|---|---|---|
| Zarar görene ödenen asıl tazminat | Evet, payı aşan kısım | Ödeme belgesiyle ispatlanır |
| Asıl tazminatın faizi | Evet | Zarar görene fiilen ödenen faiz |
| Asıl davadaki yargılama giderleri ve karşı vekâlet ücreti | Kural olarak evet | Ödemenin asıl davanın sonucu olarak zorunlu olduğu gösterilmelidir |
| İcra masrafları | Duruma göre | Ödeyen sorumlu ödemeyi geciktirmişse, gecikmeden doğan masrafların paylaştırılması tartışılır |
| Ödeyen sorumlunun kendi avukatlık giderleri | Kural olarak hayır | Karşı tarafa yükletilen yargılama gideri ile kendi avukatına ödenen ücret ayrı tutulmalıdır |
Asıl davanın diğer sorumluya ihbarı
Zarar görenin davası yalnızca bir sorumluya karşı açılmışsa, davalı, davayı kaybettiği takdirde rücu edeceği diğer sorumluya tahkikat sonuçlanıncaya kadar davayı ihbar edebilir (HMK m.61). İhbarın sonucu rücu davasında hissedilir: davaya katılan veya dava kendisine ihbar edilen kişi, rücu ilişkisinde asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiğini kural olarak ileri süremez (HMK m.64, 69/2). İhbar yapılmamışsa diğer sorumlu, rücu davasında asıl davadaki kusur ve tazminat tespitlerini yeniden tartışabilir. Bu nedenle asıl davada rücu edilebilecek her sorumluya davayı ihbar etmek, sonraki rücu davasını büyük ölçüde kolaylaştırır. İdarenin kamu görevlisine rücusunda aynı kuralların nasıl işlediği için idarenin rücu hakkı rehberimize bakabilirsiniz.
Rücu Davası: Zamanaşımı, Görevli Mahkeme ve Usul
Zamanaşımı
Rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde tazminatın tamamının ödendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.73). Tazminatın ödenmesi kendisinden istenen kişi, durumu birlikte sorumlu olduğu kişilere bildirmek zorundadır; bildirmezse zamanaşımı, bu bildirimin dürüstlük kurallarına göre yapılabileceği tarihte işlemeye başlar (TBK m.73). Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları da, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109).
Rücuda süreler
| Süre | Ne için | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İki yıl / on yıl | Müteselsil sorumlular arası rücu | Tazminatın tamamının ödenmesi ve diğer sorumlunun öğrenilmesi / ödeme | TBK m.73 |
| İki yıl | Motorlu araç kazasında tazminat yükümlüleri arası rücu | Kendi yükümlülüğünü tam ifa ve rücu edilecek kişiyi öğrenme | KTK m.109 |
| İki yıl / on yıl | Zarar görenin sorumlulara karşı asıl tazminat talebi | Zararı ve sorumluyu öğrenme / fiil | TBK m.72 |
| Kesilme | Birine karşı kesilen zamanaşımı diğerlerine karşı da kesilir | Kesme işlemi | TBK m.155 |
Bildirim yükümlülüğü uygulamada önemlidir. Kendisine tazminat davası açılan veya ödeme talebi gelen sorumlu, diğer sorumlulara bunu yazılı olarak bildirmelidir. Bu bildirim hem zamanaşımı başlangıcını netleştirir hem de diğer sorumlulara ortak savunmaları ileri sürme imkânı vererek iç ilişkide sonradan çıkabilecek itirazları azaltır. Genel ilkeler için tazminat davalarında zamanaşımı rehberimize bakabilirsiniz.
Görevli mahkeme ve dava şartı
Rücu davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Her iki taraf da tacirse ve uyuşmazlık ticari işletmeleriyle ilgiliyse dava ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde açılır; konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.4, 5/A). İş kazası ve meslek hastalığında Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene veya kusurlu üçüncü kişiye rücu davası, Kurumun taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlığı olarak iş mahkemesinde görülür (7036 s. K. m.5/1-b). Kurum, iş kazası işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse yaptığı ödemeleri, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olmak üzere işverene ödettirir ve bu sorumluluğun tespitinde kaçınılmazlık ilkesini dikkate alır (5510 s. K. m.21). Ayrıntı için işveren sorumluluk sigortası ve SGK rücusu rehberimize bakabilirsiniz.
Kısmi dava ve faiz
Rücu tutarı asıl davadaki kesinleşmiş hesaba ve ödeme belgelerine dayanıyorsa çoğu zaman bellidir. Kusur dağılımı rücu davasında yeniden belirlenecekse kısmi dava açılıp talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir (HMK m.109/4). Rücu alacağına faiz bakımından ödeme tarihi ve borçlunun temerrüdü esas alınır; diğer sorumluya ödeme sonrasında bir ihtarname gönderilmesi temerrüt tarihini netleştirir (TBK m.117).
Sık Karşılaşılan Durumlarda Müteselsil Sorumluluk
Uygulamadan örnekler
| Olay | Zarar görene karşı sorumlular | İç ilişkide ölçüt | İlgili rehber |
|---|---|---|---|
| Zincirleme trafik kazası | Kusurlu sürücüler, işletenler ve trafik sigortacıları | İşletenler arasında kusur oranı (KTK m.88/2) | trafik kazasında rücu davaları |
| Çalışanın müşteriye verdiği zarar | Çalışan ve işveren | İşveren, çalışana onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu eder (TBK m.66, son fıkra) | çalışanın verdiği zarardan işveren sorumlu mu |
| Binadan düşen cephe kaplaması | Yapı maliki; bakım eksikliğinde intifa ve oturma hakkı sahipleri | Malik, kusurlu yükleniciye veya bakım sorumlusuna rücu eder (TBK m.69) | yapı malikinin sorumluluğu dava dilekçesi |
| Özel hastanede tıbbi hata | Hekim ve hastane işletmecisi | Kusurun ağırlığı ve organizasyon eksikliği (TBK m.62) | malpraktiste kusur oranı |
| Şirketin zarara uğratılması | Yönetim kurulu üyeleri ve diğer sorumlular | Her birinin kusuruna ve durumun gereklerine göre (TTK m.557) | yöneticinin şahsi sorumluluğu |
| Kamu görevlisinin kusuru | Zarar görene karşı yalnızca idare | İdare, kusurlu görevliye genel hükümlere göre rücu eder | idarenin rücu hakkı |
Sulh ve İbra Yaparken Dikkat Edilecekler
Zarar gören ile sorumlulardan biri arasında yapılan sulh ve ibra, diğer sorumluları da etkiler. Alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra sözleşmesi, diğer borçluları da ibra edilen borçlunun iç ilişkideki borca katılma payı oranında borçtan kurtarır (TBK m.166/3). Bu nedenle sulh metni hazırlanırken iki taraf açısından ayrı ayrı dikkat edilmelidir.
- Zarar gören açısından: Bir sorumluyla anlaşırken metne, diğer sorumlulara karşı kalan hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır. Aksi hâlde yapılan ödemenin bütün zararı karşıladığı veya diğer sorumluların da ibra edildiği ileri sürülebilir.
- Ödeyen sorumlu açısından: Ödemenin hangi zarar kalemlerini kapsadığı, faiz ve yargılama giderlerinin dahil olup olmadığı açıkça belirtilmeli; ödeme belgeleri saklanmalı ve diğer sorumlulara ödeme yazılı olarak bildirilmelidir (TBK m.73).
- Diğer sorumlular açısından: Zarar görenle kendi başına yapılan bir anlaşma, kanun veya sözleşmeyle aksi belirlenmedikçe öteki sorumluların durumunu ağırlaştıramaz (TBK m.165).
- Sigortalı sorumlular açısından: Sorumluluk sigortacısına haber vermeden yapılan sulh, sigorta ilişkisinde ayrıca sorun yaratabilir; poliçe şartları kontrol edilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Zarar görenin “önce kusurlu olan ödesin” beklentisi. Zarar gören tazminatın tamamını sorumlulardan dilediğinden isteyebilir; kusur dağılımı iç ilişkinin konusudur.
- Asıl davayı diğer sorumluya ihbar etmemek. İhbar yapılmazsa rücu davasında bütün kusur tartışması yeniden açılır.
- Ödemeyi diğer sorumlulara bildirmemek. Bildirim yükümlülüğüne uyulmaması zamanaşımı tartışması yaratır (TBK m.73).
- Kendi payını aşmadan rücu davası açmak. Rücu hakkı, ödenen tutarın kendi payını aşan kısmı için doğar (TBK m.62/2).
- Herkese tamamı için rücu etmek. Ödeyen sorumlu her bir sorumluya kural olarak ancak onun payı oranında başvurabilir.
- Ortak savunmaları ileri sürmemek. Zararın miktarına veya zamanaşımına ilişkin ortak itirazları kullanmayan sorumlu, diğerlerine karşı sorumlu olabilir (TBK m.164/2).
- Sulh metnine çekince koymamak. Bir sorumlu ile yapılan ibra, diğerlerini de onun payı oranında kurtarır (TBK m.166/3).
- İki yıllık süreyi kaçırmak. Rücu istemi ödeme ve öğrenmeden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.73).
Müteselsil Sorumlular Arası Rücu Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, yukarıdaki hesap örneğinde komşusuna verilen su baskını zararının tamamını ödeyen daire malikinin, kusurlu yüklenici ve alt yükleniciye karşı açtığı rücu davasına göre hazırlanmıştır. Taraflardan davacı tacir olmadığından dava asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır.
DAVACI
Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …), adres
VEKİLİ
Av. … (adres)
DAVALILAR
1. … Yapı İnşaat Taahhüt Ltd. Şti., adres
2. Ad Soyad (tesisat ustası), adres
DAVA DEĞERİ
640.000 TL
KONU
Müvekkilin müteselsil sorumlu sıfatıyla zarar görene ödediği 640.000 TL tazminatın, davalıların kusur payları oranında rücuen tahsili istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Olay ve asıl dava. Müvekkil, … adresindeki dairesinin tadilatını … tarihli sözleşmeyle davalı … Yapı İnşaat Taahhüt Ltd. Şti.’ne vermiş, davalı şirket tesisat işlerini diğer davalı tesisat ustasına yaptırmıştır. Tadilattan kısa süre sonra hatalı birleştirilen tesisat borusundan sızan su alt kattaki daireye zarar vermiş, alt kat maliki müvekkil ile davalı şirket aleyhine … Asliye Hukuk Mahkemesinin …/… Esas sayılı dosyasında dava açmıştır. Dava, diğer davalı tesisat ustasına müvekkil tarafından … tarihinde ihbar edilmiş, ihbar olunan davaya katılmıştır. Mahkeme … tarihli ve kesinleşmiş kararıyla müvekkil ile davalı şirketin müteselsilen sorumlu olduğuna hükmetmiştir.
2. Müteselsil sorumluluk ve ödeme (TBK m.61, 163). Zarar gören, kararı müvekkil aleyhine … İcra Müdürlüğünün …/… sayılı dosyasıyla takibe koymuş, müvekkil asıl alacak, faiz, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti dahil toplam 640.000 TL ödemiştir. Bu ödemeyle davalılar da zarar görene karşı borçtan kurtulmuştur (TBK m.166/1).
3. Rücu hakkı ve halefiyet (TBK m.62/2, 168). Müvekkil, asıl davada alınan bilirkişi raporunda kusursuz bulunmuştur. Bu nedenle iç ilişkide müvekkilin payına düşen bir tutar bulunmamakta, ödenen tutarın tamamı müvekkilin payını aşmaktadır. Müvekkil bu fazla ödeme için davalılara rücu hakkına sahip olup zarar görenin haklarına halef olmuştur.
4. Kusur dağılımı (TBK m.62/1). Asıl davadaki bilirkişi raporuna göre zarar, tesisatın şartnameye aykırı malzemeyle ve hatalı birleştirilmesinden doğmuş, kusurun yüzde yetmişi işi üstlenen ve denetlemekle yükümlü olan davalı şirkete, yüzde otuzu işi fiilen yapan davalı tesisat ustasına verilmiştir. Davalı şirketin, işi başkasına yaptırdığı gerekçesiyle sorumluluktan kurtulması mümkün değildir; yüklenici eseri kendisi yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmakla ve işi sadakat ve özenle ifa etmekle yükümlüdür (TBK m.471).
5. Asıl davadaki tespitlerin bağlayıcılığı (HMK m.61, 64, 69/2). Davalı şirket asıl davada müvekkille birlikte davalı olarak yer almış, davalı tesisat ustasına ise dava ihbar edilmiş ve davaya katılmıştır. Bu durumda davalılar, rücu ilişkisinde asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiğini ileri süremez.
6. Rücu tutarı. Ödenen 640.000 TL içinden davalı şirketin payı 448.000 TL, davalı tesisat ustasının payı 192.000 TL’dir. Müvekkil her bir davalıdan payı oranında talepte bulunmaktadır. Davalılardan birinden tahsil imkânı kalmaması hâlinde bu açığın iç ilişkide diğer davalıya yükletilmesi yönündeki haklarımız saklıdır.
7. Bildirim ve zamanaşımı (TBK m.73). Müvekkil ödemeyi … tarihinde yapmış ve aynı gün davalılara noter ihtarnamesiyle bildirmiştir. Dava, ödeme tarihinden itibaren iki yıllık süre içinde açılmıştır.
8. Faiz (TBK m.117). Davalılar … tarihli ihtarnamede verilen yedi günlük sürenin dolmasıyla temerrüde düşmüştür. Bu tarihten itibaren kanuni faiz talep edilmektedir.
HUKUKİ SEBEPLER
TBK m.61-62, 73, 117, 155, 163-168, 471; HMK m.57, 61, 64, 69 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
… Asliye Hukuk Mahkemesinin …/… Esas sayılı dosyası ve bilirkişi raporu, kesinleşme şerhi, … İcra Müdürlüğünün …/… sayılı dosyası ve ödeme makbuzları, tadilat sözleşmesi, taraflar arasındaki yazışmalar, … Noterliğinin ihtarnamesi ve tebliğ şerhi, tanık, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan ve re’sen göz önünde tutulacak nedenlerle;
1. 448.000 TL tutarın davalı … Yapı İnşaat Taahhüt Ltd. Şti.’nden, 192.000 TL tutarın davalı …’den, temerrüt tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizleriyle birlikte tahsiline,
2. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı Vekili
Av. …
Sıkça Sorulan Sorular
Müteselsil sorumluluk nedir?
Birden çok kişinin birlikte bir zarara sebep olması veya aynı zarardan farklı sebeplerle sorumlu olması hâlinde, her birinin zarar görene karşı tazminatın tamamından sorumlu olmasıdır (TBK m.61). Zarar gören, tazminatın tamamını veya bir kısmını sorumluların hepsinden ya da yalnız birinden isteyebilir (TBK m.163).
Tam teselsül ve eksik teselsül ayrımı hâlâ var mı?
TBK m.61, birden çok kişinin birlikte zarara sebebiyet vermesi ile aynı zarardan çeşitli sebeplerle sorumlu olması hâllerini aynı kurallara tabi kılmıştır. Eski Borçlar Kanunu dönemindeki tam ve eksik teselsül ayrımı bu nedenle sonuç bakımından önemini yitirmiştir.
Zarar gören tazminatı hangi sorumludan ister?
Dilediğinden. Tazminatın tamamını veya bir kısmını sorumluların hepsinden ya da yalnız birinden isteyebilir; sorumluluk borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder (TBK m.163). Uygulamada ödeme gücü en yüksek sorumlunun seçilmesi tahsil kolaylığı sağlar.
Kusurum az, yine de tamamını ödemek zorunda mıyım?
Zarar görene karşı kural olarak evet. Kusurunuzun hafif olması dış ilişkide sorumluluğunuzu kendi payınızla sınırlamaz; ödediğiniz fazla kısım için diğer sorumlulara rücu edersiniz (TBK m.62/2). Anonim şirket yöneticileri için ise her birinin kusuruna ve durumun gereklerine göre sorumluluk öngörülmüştür (TTK m.557).
Sorumlular arasında paylaşım nasıl yapılır?
Bütün durum ve koşullar, özellikle her birine yüklenebilecek kusurun ağırlığı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu göz önünde tutulur (TBK m.62/1). Motorlu araç işletenleri arasında kural olarak kusur oranı esas alınır (KTK m.88/2); adam çalıştıran çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu eder (TBK m.66, son fıkra).
Eşit pay kuralı burada uygulanır mı?
TBK m.167’deki eşit pay kuralı genel müteselsil borçluluk için öngörülmüştür ve aksi kararlaştırılmadıkça veya ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça uygulanır. Haksız fiilden doğan müteselsil sorumlulukta ise TBK m.62’deki kusur ve tehlike ölçütleri esas alınır; eşit paylaşım ancak ayırt edici bir durum bulunmadığında sonuca yön verir.
Rücu için tazminatın tamamını ödemem gerekir mi?
Hayır. Rücu hakkı, kendi payınıza düşenden fazlasını ödediğinizde, bu fazla kısım için doğar (TBK m.62/2). Ancak rücu isteminin iki yıllık zamanaşımı, tazminatın tamamının ödendiği ve diğer sorumlunun öğrenildiği tarihten başlar (TBK m.73).
Halefiyet ne anlama gelir?
Payından fazla ödeyen sorumlunun, ödediği oranda zarar görenin haklarını devralmasıdır (TBK m.62/2, 168). Böylece ödeyen sorumlu kendi rücu hakkının yanında zarar görenden devraldığı alacağa ve ona bağlı güvencelere de dayanabilir.
Rücu ederken bir kişiden tamamını isteyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Rücu ilişkisinde her sorumluya ancak onun payı oranında başvurulabilir. Sorumlulardan birinden tahsil imkânı kalmamışsa bu açığın paylaştırılması iç ilişkide hâkimin takdirine göre belirlenir; genel müteselsil borçlulukta alınamayan miktar diğer borçlularca eşit olarak üstlenilir (TBK m.167).
Birine karşı kesilen zamanaşımı diğerlerini etkiler mi?
Evet. Zamanaşımı müteselsil borçlulardan birine karşı kesilince diğerlerine karşı da kesilmiş olur (TBK m.155). Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlüsüne karşı kesilen zamanaşımı sigortacıya, sigortacıya karşı kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsüne karşı kesilmiş sayılır (KTK m.109).
Zarar gören sorumlulardan biriyle anlaşırsa ne olur?
Yapılan ödeme oranında diğer sorumlular da borçtan kurtulur (TBK m.166/1). İbra sözleşmesi yapılmışsa diğerleri, ibra edilen sorumlunun iç ilişkideki payı oranında kurtulur (TBK m.166/3). Bu nedenle sulh metninde diğer sorumlulara karşı hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır.
Rücu davası için ne kadar sürem var?
Rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde ödemeden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m.73). Motorlu araç kazalarında yükümlüler arası rücu için iki yıllık özel süre vardır (KTK m.109).
Ödemeyi diğer sorumlulara bildirmek zorunda mıyım?
Evet. Tazminatın ödenmesi kendisinden istenen kişi durumu birlikte sorumlu olduğu kişilere bildirmek zorundadır; bildirmezse zamanaşımı, bildirimin dürüstlük kurallarına göre yapılabileceği tarihte başlar (TBK m.73). Bildirim noter, KEP veya iadeli taahhütlü mektupla yapılmalıdır.
Asıl davada diğer sorumluyu davaya dahil etmeli miyim?
Davanın diğer sorumluya ihbar edilmesi çok önemlidir (HMK m.61). Dava kendisine ihbar edilen veya davaya katılan kişi, rücu davasında asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiğini kural olarak ileri süremez (HMK m.64, 69/2). İhbar yapılmazsa kusur tartışması rücu davasında yeniden açılır.
Rücu davası hangi mahkemede açılır?
Kural olarak asliye hukuk mahkemesinde. Her iki taraf tacirse ve uyuşmazlık ticari işletmeleriyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesinde açılır ve dava şartı arabuluculuk aranır (TTK m.4, 5/A). Sosyal Güvenlik Kurumunun iş kazası nedeniyle açtığı rücu davaları iş mahkemesinde görülür (7036 s. K. m.5/1-b).
SGK işverene ne zaman rücu eder?
İş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse Kurum, yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak işverene ödettirir; işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (5510 s. K. m.21).
İlgili Rehberler
- Adam çalıştıranın sorumluluğu
- Yapı malikinin sorumluluğu
- Müterafik kusur: zarar görenin kusuru
- İlliyet bağının kesilmesi ve üçüncü kişinin kusuru
- İdarenin kamu görevlisine rücu hakkı
- Sigorta şirketinin rücu davası ve halefiyet
- Trafik kazalarında sigorta rücu davaları
- Şirket batarsa yönetici şahsen sorumlu mu
- Maddi tazminat nedir? Kalemleri ve hesabı
- Tazminat Hukuku Rehberi
Bu içerik Tazminat ve Sorumluluk Hukuku alanındadır.
Tazminat ve Sorumluluk Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Rücu hakkınızı süresinde kullanalım
Ödeme belgeleri, asıl dava dosyası ve kusur raporuyla rücu talebinizi doğru tutar ve doğru sorumlulara yöneltelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15


