Zararıma Birden Çok Kişi Sebep Oldu – Hepsinden mi, Birinden mi İsterim?

Üç seçeneğiniz var ve her birinin farklı bedeli var

Zarara birden çok kişi sebep olduğunda dava açarken üç yol vardır: hepsini birlikte dava etmek, yalnızca birini dava etmek veya bir kısmını seçmek. Hukuken üçü de mümkündür; çünkü müteselsil sorumlulukta taleplerin yarışması ilkesi geçerlidir. Bu ilkeye göre zarar bir kez tazmin edilir, ancak zarar tazmin edilinceye kadar sorumluların tamamı bundan sorumludur. Zararın tamamı karşılanırsa sorumluluğun tamamı, bir kısmı karşılanırsa yalnız karşılanan kısmı sona erer. Böylece hem zarar gören korunur hem de sebepsiz zenginleşmesi önlenir.

Hepsini birlikte dava etmek

En güvenli yol genellikle budur. Kusur oranları tek dosyada, aynı bilirkişi incelemesiyle belirlenir; farklı mahkemelerden çelişkili kusur tespitleri çıkma riski ortadan kalkar. Ayrıca ödeyen tarafın sonradan ayrı bir rücu davası açma ihtiyacı azalır. Bedeli ise yargılamanın uzaması, tebligat ve masrafların artması, davalılardan biri hakkında dava reddedilirse o davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi ihtimalidir.

Tek bir sorumluyu dava etmek

Daha hızlı ilerler ve masrafı düşüktür. Riski şudur: seçtiğiniz kişi ödemeden acizse elinizde tahsil edilemeyen bir ilam kalır. Ayrıca kusur dağılımı tartışmalıysa, dosyada bulunmayan kişilerin payı üzerinden savunma yapılması yargılamayı yine de karmaşıklaştırabilir.

Seçimde bakılacak ölçütler

Uygulamada belirleyici olan üç şey vardır: ödeme gücü (tapu, araç, banka ve SGK kayıtlarından öngörülebilir), sigorta teminatı (zorunlu veya isteğe bağlı sorumluluk sigortası varsa tahsil ihtimali yükselir) ve ispat kolaylığı (kusuru en somut biçimde belgelenebilen sorumlu). Bu üçünü aynı anda taşıyan bir sorumlu varsa, davayı ona yöneltip diğerlerini de davalı olarak eklemek çoğu dosyada en dengeli çözümdür.

“Benim payım azdı” savunması size karşı ileri sürülemez

Müteselsil sorumluluğun sizin açınızdan en önemli sonucu budur. TBK m.61’e göre birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdiklerinde ya da aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu olduklarında haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanır. Bu, dış ilişkidir: zarar gören ile sorumlular arasındaki ilişki. Burada her sorumlu zararın tamamından sorumludur; kendi payının küçüklüğünü ileri sürerek ödemekten kaçınamaz.

Paylaşım iç ilişkide yapılır

Sorumlular arasındaki paylaşım iç ilişkide, yani rücu mekanizmasıyla ayrıca yapılır. Tazminatın kendi payına düşeninden fazlasını ödeyen kişi, bu fazla ödemesi için diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahiptir ve zarar görenin haklarına halef olur. Sizin açınızdan bunun anlamı şudur: sorumlular arasındaki hesaplaşmayı beklemek zorunda değilsiniz. O yük, ödeyen sorumlu ile diğerleri arasında çözülür.

Sınır: kişiye özgü savunmalar

Her davalı, yalnızca kendisine özgü savunmaları ileri sürebilir; örneğin kendisiyle aranızdaki hatır ilişkisi veya ona karşı işlemiş bir zamanaşımı. Bu tür bireysel indirim ve savunma sebeplerinin dış ilişkide ne ölçüde ileri sürülebileceği (farklılaştırılmış teselsül tartışması) öğretide tartışmalıdır; Kanun Tasarısı’nda yer alan bu esas yasalaşmamıştır. Bu nedenle dilekçede her davalının durumu ayrı ayrı ele alınmalıdır.

Zamanaşımı: birine karşı kesilen süre diğerlerine de sirayet eder

Bu noktada yaygın bir yanlış vardır. TBK m.155/1 açıktır: zamanaşımı müteselsil borçlulardan veya bölünemeyen borcun borçlularından birine karşı kesilince, diğerlerine karşı da kesilmiş olur. Kanun koyucu alacaklının işini kolaylaştırmak için burada “sirayet” ilkesini benimsemiştir. Dolayısıyla sorumlulardan birine karşı dava açmanız veya icra takibi başlatmanız, diğerleri bakımından da zamanaşımını keser.

Sirayet etmeyen hâller

Kural her işlem için geçerli değildir. TBK m.160’a göre müteselsil borçlulardan birinin zamanaşımından feragat etmiş olması, diğerlerine karşı ileri sürülemez. TBK m.165 ise borçlulardan birinin kendi davranışıyla diğer borçluların durumunu ağırlaştıramayacağını öngörür. Bu iki hükmün m.155 ile ilişkisi öğretide tartışılmaktadır. Buna karşılık uygulamada, müteselsil borçlulardan birinin ileri sürdüğü zamanaşımı def’inden, def’i ileri sürmeyen diğer borçlunun da yararlanabileceği kabul edilmektedir (ortak def’i).

Hâkim kendiliğinden dikkate almaz

TBK m.161 uyarınca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz. Yani zamanaşımı bir def’idir; davalı süresinde ileri sürmezse dosyada hüküm doğurmaz. Sizin açınızdan bu, süre tartışmalı dosyalarda dahi davayı açmanın anlamlı olabileceği anlamına gelir.

Süreyi kaçırmayın

Haksız fiilden doğan tazminat istemlerinde TBK m.72 uyarınca zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiğiniz tarihten başlayarak iki yıllık, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıllık süre işler. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu daha uzun süre tazminat istemi bakımından da uygulanır. Sorumlulardan bazılarını geç öğrendiyseniz, iki yıllık süre onlar bakımından öğrenme tarihinden işlemeye başlar.

Hangi mahkeme, nasıl bir dilekçe: 2026 çerçevesi

Birden çok davalı, size mahkeme seçme imkânı verir. HMK m.7/1’e göre davalı birden fazla ise dava, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir; ancak dava sebebine göre kanunda davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir mahkeme belirtilmişse davaya o yer mahkemesinde bakılır. Buna ek olarak HMK m.16 uyarınca haksız fiilden doğan davalarda haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. HMK m.6’daki genel kural (davalının yerleşim yeri) da her zaman seçenektir.

Seçim hakkı ve sınırı

Birden fazla yetkili mahkeme varsa seçim hakkı davacıya aittir; yetkisiz bir mahkemede dava açarsanız seçme hakkı davalılara geçer. Sınırı HMK m.7/2 çizer: davanın, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, mahkeme o davalının itirazı üzerine onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik kararı verir. Ayrıca kesin yetki kuralı bulunmayan hâllerde hâkim kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez.

Dilekçede mutlaka bulunması gerekenler

Talep sonucunda tazminatın davalılardan müteselsilen tahsili açıkça istenmelidir; aksi hâlde hüküm fıkrası paylı kurulabilir ve tahsil aşamasında sorun çıkar. Her davalı için hangi fiil, hangi kusur ve hangi sorumluluk sebebine dayandığınız ayrı ayrı gösterilmelidir — bir davalı için kusur sorumluluğuna, diğeri için kusursuz sorumluluğa dayanmanız gayet mümkündür ve TBK m.61 bunu açıkça kapsar.

Miktar belirsizse: 31 Temmuz 2026 sonrası usul

7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, S.33326) ile HMK m.107’deki belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmıştır; bu tarihten sonra bu yola dayanarak yeni dava açılamaz. Yerine HMK m.109’a eklenen dördüncü fıkra devreye girer: alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse talep, aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak ve tahkikatın sonuna kadar kullanılmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına bağlı olmaksızın artırılabilir; artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Kusur dağılımı bilirkişi raporuyla netleşeceğinden, birden çok sorumlunun bulunduğu dosyalarda bu imkân belirleyicidir. 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski m.107 uygulanmaya devam eder.