Komşumun Ağacı/Saksısı Aracıma veya Bana Zarar Verdi

“Rüzgâr devirdi, benim suçum değil” savunması neden tutmaz?

Bu savunma komşuluk uyuşmazlıklarının klasiğidir ve hukuken zayıftır. Sebebi iki katmanlıdır.

Birincisi: sorumluluk kusura dayanmaz. Hem taşınmaz malikinin sorumluluğu hem yapı malikinin sorumluluğu kusursuz sorumluluk hâlleridir ve kurtuluş kanıtına yer verilmemiştir. Yargıtay kararlarında açıkça belirtildiği üzere; TMK m.730 ve 737 uyarınca doğan sorumluluk kusura bağlı bir sorumluluk olmadığından, davalının kusursuz olması tazminat miktarının düşürülmesinde dahi etkili değildir.

İkincisi: fırtına öngörülebilir bir olaydır. Öğretide bu nokta net biçimde ortaya konmuştur: balkondaki saksının, çatıdaki kiremitin, işyeri tabelasının fırtınada düşebileceği önceden hesaplanmalı ve ona göre önlem alınmalıdır. Rüzgâr, ülkemizde olağan ve beklenen bir doğa olayıdır; mücbir sebep sayılmaz. Önlem almamış olan malik, rüzgârın arkasına saklanamaz.

Mücbir sebep ne zaman kabul edilir? Nedensellik bağının kesilmesi baskın görüşe göre üç hâlde mümkündür: zarar görenin kendi kusuru, üçüncü kişinin kusuru ve mücbir sebep. Mücbir sebep için olağanüstü, öngörülemez ve karşı konulamaz bir olay gerekir — olağan bir lodos bu ölçütü karşılamaz.

Sonuç: malik ancak zararın yapım bozukluğu veya bakım eksikliğinden kaynaklanmadığını ya da illiyet bağını kesen bir durumun varlığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. İspat yükü bu noktada ona geçer.

Ağaç mı, saksı mı? Dayanak değişiyor

Zararın kaynağına göre iki farklı hüküm devreye girer. İkisi de kusursuz sorumluluktur ama şartları farklıdır.

1. Ağaç, dal, kök, bahçe düzeni → TMK m.730 (taşınmaz malikinin sorumluluğu). “Bir taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını, bu hakkın yasal kısıtlamalarına aykırı kullanması sonucunda, zarar gören veya zarar tehlikesi ile karşılaşan kimse, durumun eski hâle getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilir.”

Bu hüküm, TMK m.737‘nin tamamlayıcısıdır: “Komşu taşınmaz maliklerinden her biri, mülkiyet hakkını kullanırken komşusuna zarar vermekten kaçınmak zorundadır.” Çürük bir ağacın kesilmemesi, kuruyan dalların budanmaması bu yükümlülüğün ihlalidir.

2. Saksı, cam, kiremit, tabela, cephe parçası → TBK m.69 (yapı malikinin sorumluluğu). Yapı kavramı yalnızca binayı değil, bütünleyici parça ve eklentileri de kapsar: balkon, merdiven, asansör, çatı, dış cephe kaplaması, korkuluk, tabela. Öğretide açıkça belirtildiği üzere, bir balkondan cam veya çatıdan kiremit uçup bir aracın üzerine düşerse yapı maliki TBK m.69 uyarınca sorumludur.

Bina kavramının ölçütü toprağa bağlılıktır. Hareket eden cisimler bina kavramı içinde değerlendirilmez. Bu nedenle balkon korkuluğunun kopması yapı malikinin sorumluluğunu doğururken, korkuluk sağlamken birinin saksıyı iterek düşürmesi TBK m.49 kapsamında kusur sorumluluğu doğurur.

Pratik ayrım: nesne yerinde durduğu hâlde yapıdaki bir eksiklik nedeniyle düşmüşse kusursuz sorumluluk; bir kişinin davranışıyla düşmüşse kusur sorumluluğu gündeme gelir. Dosyada bu ayrımın kurulması, ispat yükünü kimin taşıyacağını belirler.

Önleyici hak: zarar oluşmadan da dava açabilirsiniz

Bu, en az bilinen ve en değerli imkândır. TMK m.730 yalnızca zarar görene değil, zarar tehlikesi ile karşılaşan kimseye de dava hakkı tanır.

İstenebilecek üç şey vardır:

• Durumun eski hâle getirilmesi,
• Tehlikenin giderilmesi — çürük ağacın kesilmesi, gevşek saksıların kaldırılması, cephe koruma ağı takılması gibi,
• Uğranılan zararın giderilmesi.

Yani ağaç henüz devrilmeden, çürüdüğü ve düşme tehlikesi oluşturduğu tespit edilirse kesilmesi veya budanması dava yoluyla istenebilir. Aracınızın altında beklemek zorunda değilsiniz.

Sarkan dal ve kökler için ayrı bir imkân. Medeni Kanun, komşunun arazisine taşarak zarar veren dal ve köklerin, istem üzerine ve uygun bir süre içinde kaldırılmaması hâlinde komşuya bu dal ve kökleri kesip kendi mülkiyetine geçirme hakkı tanır. Bu hakkın kullanılabilmesi için önce yazılı istemde bulunulması ve makul süre verilmesi gerekir; doğrudan kesmeye girişmek haksız fiil oluşturabilir.

Yerel âdet istisnası. TMK m.730/2 uyarınca hâkim, yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan zararların uygun bir bedelle denkleştirilmesine karar verebilir. Kırsal alanda ağaç yaprağının dökülmesi gibi olağan taşkınlıklar ile çürük bir ağacın devrilmesi aynı kategoride değildir.

Tazminatın belirlenmesi ve yapılacaklar

Zarar bilirkişiyle tespit edilir. Komşuluk hukukundan kaynaklanan tazminat davalarında öncelikle zararın miktarının bilirkişi aracılığıyla belirlenmesi, tazminatın buna göre takdir edilmesi gerekir. Tazminat hiçbir zaman zararı aşamaz.

Yıpranma payı düşülür. Yargıtay uygulamasında tazminat belirlenirken zarar gören malın yıpranma payının dikkate alınması aranır. Araç hasarında da aynı ilke geçerlidir; yeni parça takılması hâlinde değer artışı hesaba katılır.

Zarar görenin kusuru varsa indirim yapılır. Davacının zararın artmasında kusuru bulunuyorsa tazminat indirilir veya tamamen kaldırılabilir. Örneğin çürük olduğu bilinen ağacın altına aracını park etmeye devam etmek bu kapsamda tartışılır.

İspat yükü sırası: zarar gören, zararın kaynağının yapıdaki bozukluk veya bakım eksikliği olduğunu ispat eder; bundan sonra malikin, kurtuluş sebeplerini ispat yükü doğar.

Yapılacaklar:

1. Olay yerini tarihli fotoğraf ve videoyla belgeleyin — devrilen ağacın çürük gövdesi, kopan korkuluk, kırılan saksı ve düştüğü nokta.
2. Delil tespiti isteyin. Ağaç kesilip kaldırılmadan, cephe onarılmadan sulh hukuk mahkemesinden tespit talep edin. Bu, dosyanın en kritik adımıdır.
3. Hasar tespiti yaptırın — araç için ekspertiz, yaralanma için hastane raporu.
4. Tapu kaydından maliki belirleyin. Kiracı oturuyorsa yapıya ilişkin zararlarda muhatap yine maliktir.
5. Noter ihtarnamesi gönderin — zararın giderilmesini ve tehlikenin ortadan kaldırılmasını talep edin.
6. Sigortanızı bilgilendirin — kasko veya konut sigortası varsa önce oraya başvurmak daha hızlıdır; sigortacı sorumluya rücu eder.
7. Tehlike sürüyorsa önleyici dava açın; zararın tekrarını beklemeyin.

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Talep hem maddi hem koşulları varsa manevi tazminatı kapsayabilir.