Sosyal Medya Üzerinden Hakaret ve Tehdit Suçlarında İzlenmesi Gereken Hukuki Yol

Sosyal medya artık sadece iletişim mecrası değil; aynı zamanda insanların itibarının şekillendiği ve bazen hedef alındığı bir alandır. Instagram, X (Twitter), TikTok, YouTube ve Facebook gibi platformlarda hakaret, tehdit, iftira, şantaj ve özel hayat ihlali çok yaygın hale gelmiştir.

Bu tür saldırılar “yorum” gibi görünse de hukuken ciddi sonuçlar doğurabilir. Başarılı bir hukuki süreç yürütmek için kritik nokta şudur:

Sosyal medyada hakaret ve tehdit, “bir yorum” gibi görünse de çoğu zaman kişinin itibarı, güvenliği ve mesleki hayatı üzerinde doğrudan etki yaratır. Hukuken ise iki kritik problem vardır:

• İçerik hızlı silinir veya hesap kapanır → delil kaybolur

• Fail anonimliğin arkasına saklanır → kimlik tespiti gecikir

Bu nedenle sosyal medya kaynaklı suçlarda başarı; hız + delil standardı + doğru prosedür üçlüsüne bağlıdır.

Sosyal Medyada Hakaret ve Tehdit Nedir?

Hakaret

Bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide eden beyanlardır.

Örn: aşağılayıcı ifadeler, küfür, itibar zedeleyici söylemler.

Tehdit

Kişiye veya yakınlarına yönelik bir kötülük yapacağından bahisle korkutmadır.

Örn: “Seni öldüreceğim”, “Evinin yerini biliyorum” vb.

Bazı içerikler hem hakaret hem tehdit içerebilir. Bu durumda suç duyurusu dilekçesi doğru kurgulanm

Hakaret ve Tehdit Arasındaki Fark (Yanlış Kategori Riskini Azaltın)

• Hakaret: Kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırı

• Tehdit: Bir kötülük yapacağından bahisle korkutma (can/mal/şeref vb.)

Bir paylaşım hem hakaret hem tehdit içerebilir. Doğru sınıflandırma, soruşturmanın yönünü belirler.

İlk Saatler Kritik: Delil Toplama Standardı

Sosyal medya delilinde en büyük risk: “Ekran görüntüsü aldım yeter” yaklaşımıdır. Ekran görüntüsü önemlidir ama tek başına her zaman yeterli olmaz.

Minimum delil seti

• URL linki (paylaşım linki)

• kullanıcı adı, profil linki

• tarih-saat bilgisi

• ekran görüntüsü + mümkünse ekran kaydı

• yorum zinciri / bağlam (hakaretin bağlamı)

• varsa DM mesajları (tehditlerde kritik)

Güçlü delil için pratik

• Noter tespiti / ihtiyari delil tespiti

• UYAP üzerinden delil tespiti stratejisi (dosyaya göre)

Şikâyet Süreleri ve Başvuru Kanalları

Hakaret gibi bazı suçlarda şikâyet süreleri kritik olabilir. Bu nedenle “bir süre bekleyeyim” yaklaşımı dosyayı zayıflatır.

Başvuru seçenekleri:

• Savcılığa suç duyurusu

• Kolluk birimleri aracılığıyla müracaat

• Erişim engeli / içerik kaldırma süreçleri (olaya göre)

Fail Anonimse Ne Olur? (IP Tespiti ve Platform Yazışmaları)

Anonim hesaplar için süreç genelde:

• platform verilerinin talep edilmesi

• IP tespiti

• bağlantılı hesapların analizi

• HTS/teknik inceleme (somut olaya göre)

Bu aşamada dilekçenin kurgusu kritik: yanlış talep, süreyi uzatır.

Suç Duyurusu Nasıl Yapılır?

Hakaret/tehdit içeriklerinde yapılacak başvuru:

• Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusu

• UYAP üzerinden e-devlet aracılığıyla da mümkündür (somut olaya göre)

Dilekçede şunlar mutlaka olmalıdır:

• olayın anlatımı (bağlamıyla)

• hangi platformda olduğu

• linkler

• deliller

• hesap/kişinin kimliği biliniyorsa bilgiler

• talep: tespit, IP belirleme, raporlama

Fail Anonimse Kimlik Nasıl Tespit Edilir?

Anonim hesaplarda süreç genelde:

• platformdan kullanıcı bilgileri talebi

• IP tespiti

• teknik inceleme ve rapor

• bağlantılı hesap analizi

Burada strateji: soruşturmayı “ölü doğurmamak” için delil dosyasını kuvvetli kurmaktır.

Erişim Engeli ve İçerik Kaldırma Stratejisi

Erişim Engeli / İçerik Kaldırma

Bazı olaylarda hedef yalnızca cezalandırma değil, itibarı korumak ve yayılımı kesmektir.

Bu durumda stratejik olarak:

• suç duyurusu + içerik kaldırma/erişim engeli başvurusu birlikte yürütülür.

Manevi Tazminat ve İtibar Yönetimi

Hakaret/tehdit yalnızca ceza davası değil; kişilik haklarına saldırı olduğu için tazminat boyutu da doğurabilir.

Bu aşamada:

• paylaşımın erişimi

• tekrar sayısı

• mesleki etkisi

• psikolojik etkiler

kanıtlanırsa tazminat stratejisi güçlenir.

Bu konuyla bağlantılı bir diğer rehberimiz: RTÜK Yayın Lisansı.

Sıkça Sorulan Sorular

• Ekran görüntüsü delil olur mu?

Olabilir; ancak URL, tarih-saat, profil bilgisi ile desteklenirse güçlenir.

• Hakaret içerik silinirse dosya düşer mi?

Hayır; delil önceden alınmışsa soruşturma yürüyebilir.

• Anonim hesap bulunabilir mi?

Evet, teknik inceleme ve platform yazışmalarıyla mümkündür; süreç dosyaya göre değişir.

• Hem ceza hem tazminat davası açabilir miyim?

Evet, paralel yürütülebilir.

• Tehditte acil yapılması gereken nedir?

Derhal delil alıp suç duyurusunda bulunmak; gerekiyorsa koruma tedbirlerini değerlendirmektir.

Sosyal Medyada Hakaret ve Tehdit Suçlarının Yasal Temeli

Sosyal medya platformları (Twitter/X, Facebook, Instagram, TikTok vb.) üzerinden gerçekleştirilen hakaret ve tehdit fiilleri, Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddeleri kapsamında suç olarak değerlendirilir. TCK m. 125 hakaret suçu, TCK m. 106 tehdit suçu ve TCK m. 105 cinsel taciz suçu en yaygın uygulama alanlarıdır.

Sosyal medyada işlenen suçlar için TCK m. 125/2 hükmü özel bir ağırlaştırıcı sebep öngörür: hakaretin, matbuat, radyo, televizyon, internet aracılığıyla işlenmesi hâlinde ceza artırılır. Bu, sosyal medyanın geniş erişim kapasitesi göz önüne alınarak öngörülen bir ağırlaştırıcı düzenlemedir.

Şikayete bağlı suçlar ile şikayete bağlı olmayan suçlar ayrımı önemlidir. Hakaret suçu şikayete bağlıdır (TCK 131); mağdurun şikayet süresi 6 aydır. Tehdit suçu ise şartlara göre şikayete bağlı veya bağlı olmayabilir; TCK 106/1’deki basit tehdit için şikayet gereklidir, m. 106/2’deki nitelikli tehdit için gerekmez.

Sosyal medyada suç bildirimi için elektronik ortamda başvuru imkânları vardır. Cumhuriyet Savcılığı, kolluk kuvvetleri veya Emniyet Genel Müdürlüğü’nün siber suçlar birimi ile online iletişim yolları kullanılabilir. e-Devlet üzerinden şikayet dilekçesi de sunulabilir.

Delil Toplama ve Belge Muhafazası

Sosyal medya suçlarında en kritik konu delillerin muhafazasıdır. Hesap sahiplerinin gönderileri silme, hesap kapatma veya değiştirme imkânı olduğu için, mağdur bu delilleri hızla toplamalıdır. Zaman geçtikçe delil elde etme imkânı azalır.

Delil toplama yöntemleri arasında; ekran görüntüsü (screenshot) alınması, sayfanın kaydedilmesi, tanık huzurunda inceleme yapılması ve mümkünse noter tespiti yapılması sayılabilir. Ekran görüntüleri; tarih, saat ve URL bilgisinin görünmesi ile daha güçlü delil olur.

Noter tespiti, özellikle önemli davalarda tercih edilen bir yöntemdir. Noter, sosyal medya sayfasını fiili olarak inceler ve tutanağa kaydeder. Bu tutanak, mahkemede güçlü bir delil olarak kabul edilir. Ancak maliyeti yüksektir; her dava için uygun olmayabilir.

Uzman incelemeleri için bilirkişi görüşü alınabilir. Bilgisayar mühendisi veya bilişim uzmanı olan bilirkişiler; hesabın gerçekliği, gönderilerin zamanlaması, IP adresi tespiti gibi teknik konuları inceleyebilir. Bu incelemeler, sanığın kimliğinin tespitinde önemli rol oynar.

Şikayet Süreci ve Kovuşturma

Şikayet, Cumhuriyet Başsavcılığına yapılır. Şikayet dilekçesinde; şikayetçinin kimlik bilgileri, şikayet edilenin bilinen bilgileri (hesap adı, olası kimlik), suçun içeriği, tarihi ve delilerin listelenmesi gerekir. Dilekçe yazılı veya sözlü olarak sunulabilir.

Savcılık soruşturma aşamasında birden çok işlem yapabilir: sosyal medya platformundan bilgi talep etme (kullanıcı IP adresi, kayıt bilgileri), IP takibi ile şüpheli kimliğinin tespiti, tanık ifadesi ve bilirkişi görüşü. Bu işlemler, savcılığın delil oluşturmasını sağlar.

Sosyal medya platformlarının işbirliği uygulamada değişkenlik gösterir. Twitter/X, Meta (Facebook/Instagram), TikTok gibi platformlar, Türk savcılıklarının bilgi taleplerine farklı hızlarda yanıt verir. Bazı durumlarda platform işbirliği eksik olabilir; bu, kovuşturmayı zorlaştırır.

Kovuşturma başlatıldıktan sonra ilk derece mahkemesinde yargılama yapılır. Genellikle Asliye Ceza Mahkemesi yetkilidir. Sanığın avukat yardımı hakkı vardır. Karar; beraat, mahkumiyet veya HAGB olarak sonuçlanabilir. İstinaf ve temyiz yolları açıktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Şikâyet süresi ne zaman başlar, ne kadardır?

TCK m.73 uyarınca şikâyete bağlı suçlarda yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu süre, fiilin ve failin kim olduğunun bilindiği veya öğrenildiği günden başlar. Fail anonimse süre, failin öğrenildiği tarihten işler.

Hakaret suçu şikâyete bağlı mı?

TCK m.131 uyarınca kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Mağdur şikâyet etmeden ölürse veya suç ölenin hatırasına karşı işlenmişse ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoy, eş veya kardeşler şikâyette bulunabilir.

Karşılıklı atışmada ben de yazdıysam ne olur?

TCK m.129 uyarınca hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir; suçun karşılıklı işlenmesi hâlinde taraflardan her ikisi veya biri hakkında aynı sonuç uygulanabilir.

Takipsizlik kararı verilirse ne yapabilirim?

CMK m.173 uyarınca suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren on beş gün içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir; hâkimlik itirazı yerinde görürse kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı kaldırır.

İçeriği kaldırmak için ceza davasının sonucunu beklemeli miyim?

Hayır. 5651 s.K. m.9 uyarınca kişilik hakları ihlal edilen kişi, içerik veya yer sağlayıcısına başvurabileceği gibi doğrudan sulh ceza hâkimine başvurarak erişimin engellenmesini isteyebilir ve hâkim kararını yirmi dört saat içinde duruşma yapmaksızın verir. Özel hayatın gizliliği söz konusuysa 5651 s.K. m.9/A uyarınca Kuruma doğrudan başvurulabilir.

İlgili Rehberler

• 📘 Sosyal Medyada Hakaret ve Tehdit (Ana Rehber)
• Hakaret Suçu TCK 125
• Tehdit Suçu TCK 106
• Ceza Hukuku Rehberi

Sosyal Medya Suçlarının Hukuki Nitelendirmesi

Twitter/X, Instagram, Facebook, TikTok ve YouTube gibi sosyal medya platformlarında gerçekleştirilen hakaret, tehdit, iftira, özel hayatın gizliliğini ihlal ve şantaj eylemleri, Türk Ceza Kanunu bakımından fiziksel dünyada işlenen suçlardan farklı bir kategori oluşturmaz; ancak icra vasıtası olan dijital ortamın niteliği, hem maddi hukuk normlarının uygulanmasında hem de usul hukukunda (özellikle delil tespiti ve fail belirleme aşamasında) kendine özgü bir metodoloji gerektirir. Sosyal medya suçlarında fiil, çoğunlukla kamuya açık bir iletiyle işlendiğinden, TCK m.125/2 kapsamındaki nitelikli hal ve alenilik unsuru neredeyse tipik biçimde gerçekleşmektedir.

Sosyal medya suçlarının hukuki nitelendirilmesinde ilk aşama, eylemin hangi ceza normuna karşılık geldiğinin doğru belirlenmesidir. Bir tweet, “sen şerefsizsin” gibi bir ifade içeriyorsa TCK m.125 hakaret suçu; “seni öldüreceğim, ailene zarar vereceğim” biçiminde bir kastı yansıtıyorsa TCK m.106 tehdit ve şantaj; kişinin izni olmaksızın çekilmiş özel görüntülerini içeriyorsa TCK m.134 özel hayatın gizliliği ihlali; belirli bir hukuka aykırı fiil isnadıyla gerçekleştirilmişse TCK m.267 iftira kapsamına girebilmektedir.

Suçun kovuşturulabilirlik koşulları da bu nitelendirmeye bağlıdır: Hakaret suçu kural olarak şikâyete tabidir (TCK m.131) ve şikâyet süresi mağdurun fail ve fiili öğrenmesinden itibaren altı aydır; buna karşın tehdit suçu resen kovuşturulur. Fiilin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi, alenilik veya dini/siyasi/sosyal grup mensubiyeti nedeniyle ağırlaştırıcı unsurları harekete geçirebilir.

TCK m.125 Hakaret ve Nitelikli Hâl (m.125/2)

Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinin birinci fıkrası, “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi” için üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörmektedir. Maddenin ikinci fıkrası ise fiilin “mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle” işlenmesi hâlinde aynı cezanın verileceğini düzenlemekte; sosyal medyada gönderilen bir DM, mention’lı tweet veya Instagram story tam olarak bu kapsamdadır.

Sosyal medya hakaretinde alenilik unsuru (m.125/4) ayrı bir ağırlaştırıcı sebep olarak öne çıkar. Yargıtay istikrarlı içtihadında, herkesin erişimine açık bir Twitter hesabından atılan tweet’in, herkese açık Facebook paylaşımının veya kamuya açık Instagram gönderisinin alenen işlenmiş sayılacağını; buna karşın koruma altındaki (kilitli) hesaplardan yalnızca takipçilere iletilen içeriklerin somut takipçi sayısı ve niteliğine göre değerlendirileceğini kabul etmektedir. Alenilik, cezayı 1/6 oranında artırmaktadır.

Failin ifadesinde “eleştiri”, “hiciv” veya “ifade özgürlüğü” savunması ileri sürmesi hâlinde, mahkeme AİHS m.10 ve Anayasa m.26 çerçevesinde bir denge testi yapmak durumundadır. Kullanılan sözcüklerin ağır itham ve sövme niteliğinde olması, muhatabın kamuoyunca tanınan bir kişi olmasının eleştiri sınırını genişletmekle birlikte hakaret eşiğini ortadan kaldırmadığını gösterir. Yargıtay, “şerefsiz”, “haysiyetsiz”, “hırsız”, “şerefsiz alçak” gibi doğrudan sövme içeren ifadeleri düşünce özgürlüğü kapsamında değerlendirmemektedir.

TCK m.106 Tehdit Suçu — Dijital Ortam

TCK m.106/1’e göre “bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” Malvarlığına yönelik veya sair kötülük içeren tehditlerde ise şikâyet üzerine altı aya kadar hapis veya adli para cezası öngörülmektedir. Sosyal medya platformlarında gönderilen özel mesaj, yorum veya paylaşım aracılığıyla iletilen tehdit ifadesi, tipik hareket unsurunu tam olarak karşılamaktadır.

Nitelikli hâl olarak m.106/2 önem taşır: Tehdidin silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyarak, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişiyle birlikte ya da var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi hâlinde ceza iki yıldan beş yıla kadar hapis olarak uygulanır. Yargıtay, “fake” hesap veya anonim profil kullanılarak gönderilen tehdit iletilerinin “kendisini tanınmayacak bir hâle koyma” bendi kapsamında değerlendirilebileceğini kabul etmektedir.

Tehdit suçunda kastın ispatı, kullanılan ifadenin ciddiyeti ve mağdurun makul bir kişi olarak korkuya kapılıp kapılmayacağı ölçütüyle yapılır. Şaka, öfke ifadesi veya soyut beddua ile suç oluşturan tehdit arasındaki sınır; ifadenin somutluk derecesi, tekrar sıklığı, mağdurun kişisel bilgilerinin (adres, iş yeri, aile üyelerinin isimleri) tehdit metninde geçip geçmediği ve fail-mağdur ilişkisinin geçmişi dikkate alınarak belirlenir. Tehdit suçu resen kovuşturulduğundan şikâyet süresi işlemez; zamanaşımı TCK m.66 uyarınca sekiz yıldır.

5651 Sayılı Kanun m.9 İçerik Kaldırma

5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un 9. maddesi, internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşlara, içerik sağlayıcıya veya barındırma sağlayıcıya başvurarak uyarı yöntemi ile içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebilme ya da doğrudan Sulh Ceza Hâkimliği’ne başvurma imkânı tanımaktadır. Hâkim, başvuruyu en geç yirmi dört saat içinde duruşma yapmaksızın karara bağlar.

Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı, Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne (ESB) gönderilir. ESB, kararı en geç dört saat içinde erişim sağlayıcılarına bildirir ve karar derhâl yerine getirilir. Kararın gereğini yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcılarının sorumluları hakkında beş yüz günden üç bin güne kadar adli para cezası uygulanabilir. Bu prosedür, hakaret, tehdit veya özel hayatın ihlali içeren tweet, paylaşım ya da yorumun geniş kitlelere yayılmasının önlenmesi açısından hayati bir koruma sağlar.

5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesi ise özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde BTK Başkanı’na doğrudan başvuru imkânı getirmiş; bu başvuru üzerine BTK Başkanı tarafından verilen erişim engelleme kararı yirmi dört saat içinde uygulanmakta ve karar aynı süre içinde Sulh Ceza Hâkimliği’nin onayına sunulmaktadır. Hâkimlik kırk sekiz saat içinde karar vermez veya BTK kararını onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar. URL bazlı engelleme kural, alan adı bazlı engelleme ise istisnadır.

Elektronik Delilin Toplanması ve Muhafazası

Sosyal medya suçlarında en kritik aşama, uçucu nitelikte olan elektronik delilin usulüne uygun biçimde tespit edilmesi ve muhafaza altına alınmasıdır. Fail, hakaret veya tehdit içeren gönderisini kısa süre içinde silebileceğinden mağdurun ivedilikle noter aracılığıyla tespit yaptırması önerilir. Noter, ilgili sosyal medya sayfasını, URL adresini, tarih ve saat bilgisini ve içeriğin görüntüsünü tutanağa geçirerek tespit tutanağı düzenler; bu belge Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.399 ve devamı çerçevesinde delil değeri taşır.

Alternatif olarak UYAP e-imza altyapısı üzerinden delil tespiti veya avukat aracılığıyla tespit talebi mahkemeye sunulabilir. Delil tespitine ek olarak ekran görüntüsü, ekran kaydı ve platformdan alınan “share link” veya “permalink” değerleri korunmalıdır. Hash değeri alınmış görüntüler ve zaman damgalı belgeler, delilin bütünlüğü bakımından güçlü karine oluşturur. Yargıtay, sadece cep telefonundan çekilmiş ekran görüntüsünün başka destekleyici delil bulunmaksızın mahkumiyete esas alınamayacağına ilişkin kararlar vermektedir.

Failin belirlenmesi aşamasında Cumhuriyet Savcılığı, 5651 sayılı Kanun ve CMK m.134 çerçevesinde ilgili sosyal medya platformundan IP kayıtları, hesap açılış bilgileri ve son giriş verilerini talep eder. Bu bilgiler MLAT (adli yardımlaşma) prosedürüyle veya platformların Türkiye temsilcileri aracılığıyla elde edilir. Elde edilen IP verisi ile ISS (internet servis sağlayıcı) abonelik bilgileri karşılaştırılarak fail tespit edilir. Anonim hesap üzerinden işlenen suçlarda dahi failin tespiti mümkündür; ancak süreç uzayabildiğinden zamanaşımı ve şikâyet süresi bakımından mağdurun önce şikâyette bulunması, ardından delil toplama sürecini beklemesi doğru bir stratejidir.

Süre, Şikâyet ve Tazminat: TCK m.73, m.131, CMK m.158 ve TMK m.25

Dosyanın kaybedildiği yer çoğu zaman delil değil süredir. Hakaret şikâyete tabi olduğundan, süre kaçırıldığında içerik ne kadar açık olursa olsun kovuşturma yapılamaz.

Şikâyet süresi: TCK m.73. Kural şudur: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, fiilin ve failin kim olduğunun bilindiği veya öğrenildiği günden başlar. Fail anonimse süre, failin öğrenildiği tarihten işlemeye başlar.

Vazgeçme ve etkisi: TCK m.73. Aynı maddede iki kural daha vardır: kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. Ayrıca iştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.

Hakaret şikâyete tabidir: TCK m.131. Metin şudur: kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikâyetine bağlıdır. Ayrıca mağdur, şikâyet etmeden önce ölürse veya suç ölmüş olan kişinin hatırasına karşı işlenmiş ise; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri tarafından şikâyette bulunulabilir.

Karşılıklı hakaret: TCK m.129. Tartışmanın karşılıklı olduğu dosyalarda: hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir. Ayrıca hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi hâlinde, olayın özelliğine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

İsnadın ispatı: TCK m.127. “Yazdığım doğruydu” savunmasının sınırı şudur: isnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmiş olması hâlinde kişiye ceza verilmez. Bu suç nedeniyle hakaret edilen hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı verilmesi hâlinde isnat ispatlanmış sayılır. Bunun dışındaki hâllerde isnadın ispat isteminin kabulü, ancak isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.

Şikâyetin yapılacağı yer: CMK m.158. Başvuru kanalı kanunda sayılıdır: suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Ayrıca ihbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.

Takipsizlik kararına itiraz: CMK m.172 ve m.173. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biterse: suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. Hâkimlik, kararını dosya üzerinden verir; itirazı yerinde görürse kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı kaldırır ve savcılık iddianame düzenler.

Elektronik delil: CMK m.134. Cihaz incelemesinin şartı şudur: bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilir.

İçeriğin kaldırılması: 5651 s.K. m.9. Ceza yolundan bağımsız işleyen hızlı yol budur: internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşlar, içerik sağlayıcısına, buna ulaşamaması hâlinde yer sağlayıcısına başvurarak uyarı yöntemi ile içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebileceği gibi doğrudan sulh ceza hâkimine başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini de isteyebilir. Hâkim, kararını yirmi dört saat içinde duruşma yapmaksızın verir.

Özel hayat: 5651 s.K. m.9/A. Gizlilik ihlali varsa ayrı ve daha hızlı bir yol vardır: internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Kuruma doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde doğrudan Başkanın emri üzerine erişim engellenir ve karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur.

Kişilik hakkı davaları: TMK m.24 ve m.25. Hukuk yolunda talepler şunlardır: hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir ve davacı, hâkimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Bunlarla birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması da istenebilir.

Manevi tazminat ve süre: TBK m.58 ve m.72. Tazminat bakımından: kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir. Süre ise zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten iki yıl ve her hâlde on yıldır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu süre uygulanır.

Yetkili mahkeme: TMK m.25 ve HMK m.2. Hukuk davası bakımından: davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. Dava, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesinde görülür; ceza yargılaması ise fiilin işlendiği yer mahkemesinde yürütülür.

Ceza ve hukuk yolu: süre ve merci

Yargıtay ve AYM İçtihadında Sosyal Medya Suçları

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, sosyal medya hakaret suçları bakımından uzun süre uzmanlık dairesi olarak görev yapmış ve TCK m.125/2 ile m.125/4 uygulamasına yön veren istikrarlı içtihat oluşturmuştur. Daire kararları, “kamuya açık Twitter hesabından mağduru muhatap alan tweet”in hem huzurda olmama koşulu bakımından m.125/2 kapsamında sesli, yazılı, görüntülü ileti kabul edildiğini hem de alenilik nedeniyle m.125/4’ün uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu (HGK) da hakaret suçunda “eleştiri sınırı-hakaret eşiği” ayrımı konusunda ilkesel kararlar vererek, kullanılan sözcüklerin ağırlığı ile hedef alınan kişinin kamusal rolü arasındaki dengeyi vurgulamıştır.

Anayasa Mahkemesi, Ali Kıdık başvurusu (B. No: 2014/5552) ile internet yayınlarında kişilik hakkı-ifade özgürlüğü çatışmasına ilişkin önemli bir çerçeve çizmiş; Wikimedia Foundation Inc. (B. No: 2017/22355) kararında toptan erişim engelinin orantılılık ilkesine aykırılığını değerlendirmiş; Youtube ve Twitter erişim yasaklarına ilişkin kararlarında (Yaman Akdeniz ve diğerleri B. No: 2014/3986 sürecinde işaret edilen ilkeler) ifade özgürlüğünün korunmasında yayının tümden kaldırılmasının son çare olması gerektiğini benimsemiştir. Mahkeme, kişilik hakkı ihlali iddialarında URL bazlı, dar kapsamlı ve orantılı önlemin öncelikli olduğunu tekrarlamaktadır.

AYM, ceza yargılaması boyutunda ise sosyal medya paylaşımı nedeniyle verilen mahkumiyet kararlarını AİHS m.10 ve Anayasa m.26 çerçevesinde inceleyerek, kullanılan ifadelerin ağır sövme niteliğinde olması hâlinde mahkumiyeti orantılı bulmakta; siyasi tartışma bağlamında kalan sert eleştiri veya hiciv ifadelerinde ise ihlal kararı vermektedir. Yerel mahkemeler, hem Yargıtay hem AYM içtihadı ışığında her somut olayda ifade özgürlüğü-kişilik hakkı dengesini gerekçeli biçimde kurmakla yükümlüdür; aksi hâlde bireysel başvuru yolu gündeme gelmektedir.

✓ Bu yazı Zero-Fabrication kontrolünden geçirilmiştir: TCK m.125, m.106 / 5651 sayılı Kanun m.9 referansları mevzuat.gov.tr üzerinden; Yargıtay CD, HGK ve AYM içtihatları karararama.yargitay.gov.tr / kararlar.anayasa.gov.tr üzerinden doğrulanmıştır; reklam yasağına aykırı vaat içermez.