Soybağı davalarındaki süreler son yıllarda Anayasa Mahkemesi kararlarıyla köklü biçimde değişti. Kocanın beş yıllık mutlak süresi kaldırıldı; çocuğun babalık davasındaki süre sınırı tamamen ortadan kalktı; anaya soybağının reddi davası açma hakkı tanındı. İnternetteki bilginin önemli kısmı bu değişiklikleri yansıtmıyor. Bu araç güncel duruma göre hesap yapar.
Net Cevap: Soybağının reddi davasını bugün koca, ana veya çocuk açabilir (TMK m.286, 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024, S.32722)). Koca, doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten; ana doğumdan; çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır (TMK m.289). Kocanın “her hâlde beş yıl” süresi iptal edilmiştir; Yargıtay’a göre şüphe, öğrenme sayılmaz. Babalık davasında ananın süresi doğumdan itibaren bir yıldır (TMK m.303/1); çocuk bakımından hak düşürücü süre Anayasa Mahkemesi kararlarıyla kaldırılmıştır. Nüfusta başka bir baba kayıtlıysa önce soybağının reddi davası sonuçlanmalıdır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, ret davasında sebebin kalktığı tarihte yeniden bir yıl olarak başlar; babalık davasında ise yalnızca bir aylık ek süre açılır.
Süre hesabı yanlış kaynaktan yapılırsa hak kaybı doğar
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Soybağı Davaları Süre Hesaplama (TMK m.285 · m.289 · m.303)
Soybağı Davalarında Mevzuat Haritası
Araç dört ayrı kural grubunu birlikte uygular: babalık karinesi, soybağının reddi, babalık davası ve ispat. Aşağıdaki tablo, hesaplamanın dayandığı hükümleri ve son değişiklikleri bir arada gösterir.
Soybağı davalarına uygulanan hükümler
| Hüküm | Ne düzenler? | Hesaplamadaki önemi |
|---|---|---|
| TMK m.284 | Hâkim maddi olguları re’sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder; taraflar ve üçüncü kişiler zorunlu incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür; davalı rıza göstermezse hâkim beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. | İspat ve DNA incelemesi. |
| TMK m.285 | Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır; gaiplikte süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden başlar. | Karine hesabı. |
| TMK m.286 | Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. | Kimin dava açabileceği (7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi). |
| TMK m.287 | Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır; evlenmeden en az 180 gün sonra ve evliliğin sona ermesinden en fazla 300 gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır. | İspat yükü. |
| TMK m.288 | Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; gebe kalma döneminde cinsel ilişkiye dair inandırıcı kanıt varsa karine geçerliliğini korur. | Hafifletilmiş ispat. |
| TMK m.289/1 | Koca, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açar. | Kocanın süresi. |
| TMK m.289/2 | Ana doğumdan, çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açar. | Ananın ve çocuğun süresi. |
| TMK m.289/3 | Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. | Haklı sebep (ret davası). |
| TMK m.291/1 | Dava süresi geçmeden koca ölür, gaip sayılır veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybederse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası öğrenmeden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir. | Diğer ilgililerin süresi. |
| TMK m.291/2 | Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde dava açar. | Küçük çocuk adına dava. |
| TMK m.295 | Tanıma; nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru ya da resmî senet veya vasiyetnamedeki beyanla olur; başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. | Tanıma yolu. |
| TMK m.300 | Tanımanın iptalinde bir yıl ve her hâlde tanımadan başlayarak beş yıl; çocuk için erginlikten başlayarak bir yıl; haklı sebepte bir ay. | Tanımanın iptali süreleri (araç kapsamı dışında). |
| TMK m.301 | Babalık davasını ana ve çocuk açar; dava babaya, ölmüşse mirasçılarına karşı açılır; Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. | Babalık davasında taraflar. |
| TMK m.303 | Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer; başka bir erkekle soybağı varsa süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte başlar; haklı sebepte bir ay. | Babalık davası süreleri. |
| TMK m.304 | Ana, doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir. | Ananın malî hakları. |
| HMK m.292 | Soybağının tespiti için herkes, şartları varsa vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. | Zorunlu DNA incelemesi. |
Anayasa Mahkemesi Kararları ve 7531 Sayılı Kanun: Zaman Çizelgesi
Soybağı sürelerinin bugünkü hâli, on beş yılı aşan bir iptal ve yeniden düzenleme sürecinin sonucudur. İnternetteki eski bilgilerin önemli kısmı bu değişikliklerden birini atladığı için yanlış sonuç verir.
Soybağı sürelerini değiştiren kararlar ve düzenlemeler
| Karar / Kanun | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| AYM, E.2008/30, K.2009/96, 25.06.2009 (RG 07.10.2009, S.27369) | TMK m.289/1’deki “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresi | İptal: koca için yalnızca öğrenmeden itibaren bir yıllık süre kaldı. |
| AYM, E.2010/71, K.2011/143, 27.10.2011 | TMK m.303’ün ikinci fıkrası (çocuğun babalık davası süresi) | İptal: çocuk bakımından süre sınırı kalktı. |
| AYM, E.2011/116, K.2012/39, 15.03.2012 | TMK m.303/4’teki bir aylık sürenin çocuk yönünden uygulanması | İptal: çocuk yönünden haklı sebep süresi de kalktı. |
| AYM, E.2013/62, K.2013/115, 10.10.2013 (RG 10.12.2013, S.28847) | TMK m.291/2’de kayyım için öngörülen beş yıllık üst süre | İptal: kayyımın bir yıllık süresi yürürlükte. |
| AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25.12.2019 (RG 15.04.2020, S.31100) | TMK m.300/1’deki tanımanın iptalinde “her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl” ibaresi | Ret (oyçokluğu): tanımanın iptalinde beş yıllık süre yürürlükte. |
| AYM, E.2023/37, K.2023/140, 26.07.2023 (RG 20.10.2023, S.32345) | TMK m.286/1: ananın soybağının reddi davası açamaması | İptal; karar yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girdi. |
| AYM, E.2023/135, K.2024/18, 23.01.2024 | TMK m.291/1’deki “baba olduğunu iddia eden kişi” ibaresi | İptal (Anayasa m.20 ve m.40); dokuz ay sonra yürürlüğe girecek iptal öncesinde fıkra 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi. |
| AYM, E.2023/167, K.2024/115, 30.05.2024 | TMK m.289/1’deki kocanın bir yıllık süresi | Ret: süre belirli, öngörülebilir ve makul bulundu. |
| 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024, S.32722) | TMK m.286, m.289/2 ve m.291/1 | Koca, ana veya çocuk dava açabilir; ana için doğumdan itibaren bir yıllık süre getirildi; diğer ilgililerin dava hakkı yeniden düzenlendi. |
İki nokta özellikle dikkat çeker. Birincisi, 2023 tarihli iptal kararı yaygın kanının aksine eşitlik ilkesine değil, Anayasa’nın 20. ve 40. maddelerine dayanır: Mahkeme, ananın kendi adına dava açamamasını özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı bağlamında etkili başvuru hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. İkincisi, kocanın soybağının reddindeki beş yıllık süresi iptal edilmişken, tanımanın iptalindeki beş yıllık süre Anayasa Mahkemesi denetiminden geçmiş ve yürürlükte kalmıştır; Mahkeme, iki düzenleme arasındaki farkın objektif ve makul bir temele dayandığını kabul etmiştir.
Kocanın Beş Yıllık Süresi Kaldırıldı
TMK m.289/1 eskiden kocaya iki süre öngörüyordu: öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumdan itibaren beş yıl. İkinci süre, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir (E.2008/30, K.2009/96, 25.06.2009; RG 7 Ekim 2009, S.27369).
Bugünkü durum: koca bakımından yalnızca öğrenmeden itibaren bir yıllık süre işler. Doğumun üzerinden on yıl geçmiş olsa bile, baba olmadığını yeni öğrenmiş bir koca dava açabilir.
Bu, uygulamada en çok hak kaybına yol açan bilgilerden biridir. “Beş yıl geçti, artık dava açamam” düşüncesiyle vazgeçen kişilerin dava hakkı çoğu zaman devam etmektedir. Belirleyici olan öğrenme tarihidir ve bu tarihin ispatı davanın merkezindedir.
Soybağının Reddinde Kimler, Ne Kadar Sürede?
| Davacı | Sürenin başlangıcı | Süre |
|---|---|---|
| Koca | Doğumu ve baba olmadığını öğrenme | 1 yıl |
| Ana | Doğum | 1 yıl |
| Çocuk | Ergin olma (18 yaş) | 1 yıl |
| Kocanın altsoyu, anası, babası veya baba olduğunu iddia eden kişi | Doğumu ve kocanın ölümünü, ayırt etme gücü kaybını ya da gaipliğini öğrenme | 1 yıl |
| Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım | Atama kararının kayyıma tebliği | 1 yıl (TMK m.291/2) |
Son satır yalnızca özel bir hâlde işler: kocanın dava açma süresi geçmeden ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi (TMK m.291).
Ana da artık dava açabilir. Anayasa Mahkemesi 26 Temmuz 2023 tarihli kararıyla (E.2023/37, K.2023/140), TMK m.286’nın anaya dava hakkı tanımamasını, özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı bağlamında etkili başvuru hakkına aykırı bularak iptal etti (Anayasa m.20 ve m.40; RG 20.10.2023, S.32345; iptal dokuz ay sonra yürürlüğe girdi). Madde, 7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024, S.32722) yeniden düzenlendi: bugün koca, ana veya çocuk soybağının reddi davası açabilir ve dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
Belirleyici olan öğrenme tarihi ve bunun ispatıdır
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Çocuğun Babalık Davasında Süre Yoktur
TMK m.303 anaya doğumdan itibaren bir yıllık süre öngörür. Çocuk bakımından ise durum farklıdır: çocuğun dava hakkını süreyle sınırlayan düzenlemeler Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.
- Çocuğun babalık davası süresini düzenleyen TMK m.303/2 (fıkranın tamamı) — E.2010/71, K.2011/143, 27.10.2011
- TMK m.303/4’ün çocuk yönünden uygulanması — E.2011/116, K.2012/39, 15.03.2012
Sonuç: ananın bir yıllık süresi geçmiş olsa bile çocuk bağımsız olarak babalık davası açabilir. Küçük çocuk adına davayı kayyım açar; ana velayet hakkını kullanmaya devam eder. Çocuk ergin olduğunda bizzat dava açar.
Ana ile çocuğun dava hakları birbirinden bağımsızdır: ananın davadan feragati çocuğu bağlamaz, birinin davasının reddi diğerini etkilemez.
Sıralama Kuralı: Önce Ret, Sonra Babalık
Çocuğun nüfus kaydında başka bir erkek baba olarak görünüyorsa, doğrudan babalık davası açılamaz. Yerleşik uygulama nettir: çocuğun bir başka erkekle soybağı ilişkisi geçersiz kılınmadıkça babalık davası dinlenemez.
İki dava aynı dosyada birlikte karara bağlanamaz. Yargıtay, aynı dosyada açılmış soybağının reddi ve babalık taleplerinin tefrik edilmesini ve babalık davasında soybağının reddi davasının bekletici mesele yapılmasını aramaktadır (2. HD, 15.09.2025, E.2025/6255, K.2025/7286). Mahkeme önce ret davasını sonuçlandırır, ardından babalık davasını görür.
Bu durumda ananın bir yıllık süresi, mevcut soybağı ilişkisinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.303/3). Araç, “nüfusta başka bir baba kayıtlı” seçeneğini işaretlediğinizde bunu ayrıca uyarır.
Babalık Karinesi: Üç Yüz Gün
Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285). Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür. Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar (TMK m.285/3).
Ayrı bir kural ispat yükünü belirler: evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır (TMK m.287/2).
| Durum | İspat yükü |
|---|---|
| Evlilik içinde ana rahmine düşmüş | Davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmelidir |
| Evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında düşmüş | Davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; gebe kalma döneminde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine geçerliliğini korur (TMK m.288) |
Karine adi karinedir; soybağının reddi davasıyla çürütülebilir. Uygulamada DNA incelemesi belirleyici delildir.
Haklı Sebep Süreyi Öteler
Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, soybağının reddinde bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289/3).
Babalık davasında ise kural farklıdır: bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir (TMK m.303/4). Araç iki farkı ayrı hesaplar.
Bir yıl ile bir ay farkı gözden kaçmamalıdır. Soybağının reddinde haklı sebep kalktığında yeni bir yıllık süre başlar; babalık davasında ise yalnızca bir aylık kısa bir pencere açılır. Bu ayrım, hangi davanın açılacağı belirlendikten sonra takvimi tamamen değiştirir.
Babalık Hükmünün Sonuçları
Babalık davası yalnızca nüfus kaydını değiştirmez; kabul edilen dava, geriye etkili biçimde soybağı kurar ve bunun malî ve kişisel sonuçları vardır.
| Alan | Sonuç |
|---|---|
| Soyadı ve nüfus kaydı | Çocuk babanın hanesine kaydedilir |
| Nafaka | İştirak nafakası yükümlülüğü doğar |
| Miras | Çocuk yasal mirasçı sıfatı kazanır |
| Velayet ve kişisel ilişki | Baba ile kişisel ilişki kurulması gündeme gelir |
| Ananın malî hakları | Doğum giderleri, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, gebelik ve doğum kaynaklı diğer giderler |
Son satırdaki haklar TMK m.304’te düzenlenmiştir; çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir (TMK m.304/2). Bu talepler babalık davasıyla birlikte ileri sürülebilir.
Soybağının reddi kararının sonucu da geriye etkilidir. Ret kararı kesinleştiğinde çocuk ile koca arasındaki soybağı baştan itibaren kurulmamış sayılır. Bu, o zamana kadar ödenmiş nafakalar ve doğmuş miras hakları bakımından ayrı sorunlar doğurur; kararın malî sonuçları dosyanın özelliklerine göre değerlendirilir.
DNA İncelemesi ve İspat
Soybağı davalarında belirleyici delil genetik incelemedir. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m.284/2).
Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284/2). HMK m.292 ise daha ileri gider: Uyuşmazlığın çözümü için zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlikesiz olmak şartıyla herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. Üçüncü kişi de tanıklıktan çekinme hakkını ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz. Hukuk Genel Kurulu, davalının incelemeden kaçınması üzerine yalnızca bu kaçınmadan aleyhe sonuç çıkarılarak karar verilmesini yerinde bulmamış; sonraki ve özel düzenleme olan HMK m.292 uygulanarak incelemenin yaptırılması ve rapora göre karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (YHGK 18.10.2018, E.2017/8-1927, K.2018/1471).
Uygulamada inceleme, Adli Tıp Kurumu veya mahkemece görevlendirilen yetkili laboratuvarlarda yaptırılır. Taraflarca özel olarak yaptırılmış testler tek başına hükme esas alınmaz; mahkeme kendi kararıyla yeniden inceleme yaptırır.
Rıza olmadan alınan örnek delil olarak kullanılamayabilir. Çocuktan ya da diğer taraftan bilgisi dışında alınan biyolojik örneklerle yaptırılan testler, hukuka aykırı delil sayılabileceği gibi ayrıca kişisel verilerin korunmasına ilişkin sorumluluk da doğurabilir. Doğru yol, davayı açıp mahkemeden inceleme kararı istemektir.
Tanıma Yoluyla Soybağı Kurulması
Babalık davası, soybağının mahkeme kararıyla kurulmasıdır. Bunun yanında tanıma yolu da vardır ve dava açmadan sonuç doğurur.
Tanıma; babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla gerçekleşir. Beyanın karşı tarafça kabulü aranmaz.
Ancak tanıma her zaman mümkün değildir: başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Bu, babalık davasındaki sıralama kuralının tanıma bakımından karşılığıdır.
| Ölçüt | Tanıma | Babalık davası |
|---|---|---|
| Yol | Babanın tek taraflı beyanı | Mahkeme kararı |
| Kim başlatır | Baba | Ana veya çocuk |
| Süre | Yok | Ana için bir yıl, çocuk için yok |
| Mevcut soybağı | Engel | Engel |
Tanıma da iptal edilebilir. Tanıyan; yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Ana, çocuk ve ilgililer ise tanıyanın baba olmadığı gerekçesiyle iptal isteyebilir. Bu davalar da kendi hak düşürücü sürelerine tabidir; tanıma söz konusuysa süreleri bir avukata hesaplatmanız gerekir. Araç yalnızca soybağının reddi ve babalık davası sürelerini kapsar.
Öğrenme Tarihi Nasıl Belirlenir? Şüphe Yetmez
Kocanın davasında bütün hesap öğrenme tarihine bağlıdır ve araç bu tarihi sizden ister. Yargıtay, bu kavramı dar yorumlar: “bir çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe öğrenme açısından yeterli kabul edilemeyecektir.” Yargılama dışında yaptırılan bir babalık testiyle öğrenme gerçekleşmişse, hak düşürücü süre bu testin sonucunun öğrenildiği anda başlar (2. HD, 06.11.2024, E.2024/3000, K.2024/8361).
Aynı kararda, boşanma davası sırasında öne sürülen şüphelerin öğrenme sayılamayacağı, boşanma dosyasında DNA incelemesi yapılmadığı için sürenin o tarihten başlatılmasının hatalı olduğu belirtilmiş ve dava süresinde açılmış kabul edilmiştir.
Öğrenme tarihi için tipik deliller
| Olay | Öğrenme sayılır mı? | Not |
|---|---|---|
| Akrabalardan duyulan söylenti, benzerlik tartışması | Kural olarak hayır | Şüphe öğrenme değildir. |
| Boşanma davasında ileri sürülen aldatma iddiası | Tek başına hayır | DNA incelemesi yapılmadıysa süre başlamaz (2. HD, 06.11.2024, E.2024/3000, K.2024/8361). |
| Yargılama dışı babalık testi sonucu | Evet | Sonucun öğrenildiği tarih esas alınır. |
| Ananın yazılı veya kayıtlı ikrarı | Somut olaya göre | İkrarın açıklığı ve tarihi ispat edilmelidir. |
| Başka bir dosyada alınmış genetik rapor | Evet | Raporun tebliğ veya öğrenildiği tarih önemlidir. |
Pratik sonuç: Öğrenmeyi gösteren belgenin (test raporu, tebliğ mazbatası, yazışma) tarihi saklanmalı ve dava dilekçesinde açıkça gösterilmelidir. Süre hak düşürücü olduğundan, hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
Koca Ölmüşse veya Ayırt Etme Gücünü Kaybetmişse: TMK m.291
Kocanın dava hakkı kural olarak kendisine aittir. Ancak dava açma süresi geçmeden koca ölmüş, gaipliğine karar verilmiş ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmişse, 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen TMK m.291/1 uyarınca baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu ve bu hâli öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir.
Yargıtay bu hakkın sınırlarını iki noktada çizer:
- Süre içinde açılmamış dava: Koca kendi süresi içinde dava açmamışsa, sürenin sona ermesinden sonra ölmesi başkalarına dava hakkı vermez (2. HD, 05.04.2022, E.2021/1070, K.2022/3255).
- Mirasçılara geçmez: Hukuk Genel Kurulu, TMK m.291’deki hakkın “mirasçılara geçmeyen bir dava hakkı” olduğunu vurgulamış; TMK m.286 ve m.291’de sayılan kişiler arasında bulunmayan sağ kalan eşin açtığı davanın sıfat yokluğundan reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir (YHGK, 01.10.2025, E.2024/2-298, K.2025/595).
Ergin olmayan çocuk adına ise kayyım dava açar ve bir yıllık süre, atama kararının kayyıma tebliğinden başlar (TMK m.291/2). Bu fıkrada kayyım için öngörülen beş yıllık üst süre Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM, E.2013/62, K.2013/115, 10.10.2013). Araçtaki “kocanın altsoyu / anası / babası / baba olduğunu iddia eden” seçeneği TMK m.291/1’i hesaplar; kayyımın süresi atama kararının tebliğine bağlı olduğundan ayrıca değerlendirilmelidir.
Babalık Davasında Taraflar, İhbar ve Ananın Malî Hakları
Babalık davasını ana ve çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m.301/1-2). Dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir (TMK m.301/3). Bu ihbar yükümlülüğü, ana ile çocuğun dava haklarının birbirinden bağımsız olmasının usuldeki karşılığıdır.
Babalık davasında süreler (TMK m.303)
| Davacı | Süre | Başlangıç | Haklı sebep |
|---|---|---|---|
| Ana | Bir yıl | Doğum; başka bir erkekle soybağı varsa bu ilişkinin ortadan kalktığı tarih | Bir yıl geçtikten sonra sebebin kalkmasından itibaren bir ay |
| Çocuk (küçükse kayyım aracılığıyla) | Süre sınırı yok | — | Çocuk yönünden bir aylık süre de iptal edildi (AYM, E.2011/116, K.2012/39, 15.03.2012) |
Ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir (TMK m.304/1). Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir (TMK m.304/2). Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler ise hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir (TMK m.304/3).
Babalık davası ile soybağının reddi davası aynı dosyada açılmışsa, Yargıtay davaların ayrılmasını ve babalık davasında soybağının reddi davasının bekletici mesele yapılmasını aramaktadır (2. HD, 15.09.2025, E.2025/6255, K.2025/7286). Babalık davasının ayrıntıları için babalık davası rehberimize, dilekçe için babalık davası dilekçe örneğimize bakabilirsiniz.
Tanımanın İptali: Araç Kapsamı Dışındaki Süreler
Araç, soybağının reddi ve babalık davası ile babalık karinesini hesaplar; tanımanın iptali sürelerini hesaplamaz. Bu süreler farklı bir rejime tabidir ve en önemli farkı, beş yıllık mutlak sürenin hâlâ yürürlükte olmasıdır:
Tanımanın iptalinde hak düşürücü süreler (TMK m.300)
| Davacı | Göreli süre | Mutlak süre |
|---|---|---|
| Tanıyan (yanılma, aldatma, korkutma) | İptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin kalktığı tarihten bir yıl | Her hâlde tanımadan başlayarak beş yıl |
| Ana, çocuk ve diğer ilgililer | Tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrenmeden bir yıl | Her hâlde tanımadan başlayarak beş yıl |
| Çocuk | Ergin olmasından başlayarak bir yıl | — |
| Haklı sebep varsa | Sebebin kalkmasından başlayarak bir ay | — |
Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir ve bu dava anaya ve çocuğa karşı açılır (TMK m.297). Anayasa Mahkemesi, tanımanın iptalindeki “her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl” ibaresini Anayasa’ya aykırı bulmamıştır (AYM, E.2019/102, K.2019/99, 25.12.2019). Bu nedenle tanıma yoluyla kurulan soybağında, soybağının reddindeki “beş yıl kaldırıldı” bilgisi uygulanmaz. Tanımanın şekli ve sonuçları için tanıma rehberimize bakabilirsiniz.
Örnek Hesaplamalar
Aşağıdaki örnekler, aracın hangi kuralla hangi sonucu verdiğini göstermek için hazırlanmıştır. Bir yıl olarak belirlenen süre, başladığı günün bir sonraki yıldaki karşılığı olan günde biter.
Örnek süre hesapları
| Olay | Kural | Son gün |
|---|---|---|
| Koca; çocuk 2015 doğumlu; yargılama dışı DNA sonucunu 10.03.2026’da öğrendi | TMK m.289/1 (beş yıl iptal edildi) | 10.03.2027 |
| Ana; çocuk 05.02.2026’da doğdu; soybağının reddi istiyor | TMK m.289/2 | 05.02.2027 |
| Çocuk; 14.06.2008 doğumlu; 14.06.2026’da ergin oldu | TMK m.289/2 | 14.06.2027 |
| Ana; babalık davası; çocuk 01.09.2025 doğumlu; nüfusta başka baba yok | TMK m.303/1 | 01.09.2026 (süre geçmiş; çocuk veya kayyım süresiz dava açabilir) |
| Ana; nüfusta başka baba kayıtlıydı; ret kararıyla bu ilişki 20.05.2026’da ortadan kalktı | TMK m.303/3 | 20.05.2027 |
| Tanıyan; tanıma 02.01.2022; aldatıldığını 15.08.2026’da öğrendi | TMK m.300/1 (bir yıl ve her hâlde beş yıl) | 02.01.2027 (önce dolan mutlak süre) |
Dördüncü satır, babalık davasındaki iki rejimin farkını gösterir: Ananın süresi geçmiş olsa bile çocuğun hakkı devam eder. Altıncı satır ise iki sürenin birlikte işlediği hâllerde önce dolan sürenin belirleyici olduğunu gösterir. Haklı sebep iddiası varsa, ret davasında sebebin kalktığı tarihten itibaren yeni bir yıllık süre (TMK m.289/3), babalık davasında ise bir yıllık süre geçtikten sonra yalnızca bir aylık süre (TMK m.303/4) hesaba katılmalıdır.
Öğrenme tarihi ve haklı sebep dosyanın kaderini belirler
Belgelerinizi birlikte inceleyip doğru dava türünü ve son günü kesinleştirelim — Av. Fatma Öztürk, Hukukçular Evi Ankara
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Hangi davanın açılacağını belirleyin: soybağının reddi, babalık davası veya tanımanın iptali. Dilekçe için soybağının reddi dilekçe örneğimize bakabilirsiniz.
- Davacı sıfatınızı belirleyin: koca, ana, çocuk, kayyım veya TMK m.291’de sayılan kişiler.
- Doğum, evlenme ve evliliğin sona erme tarihlerini nüfus kaydından teyit edin.
- Kocanın davasında öğrenmeyi gösteren belgeyi (test raporu, tebliğ, yazışma) ve tarihini saklayın; şüphenin öğrenme sayılmadığını unutmayın.
- Nüfusta başka bir baba kayıtlıysa önce soybağının reddi davasını planlayın.
- Haklı sebep ileri sürülecekse sebebin başladığı ve ortadan kalktığı tarihleri belgeleyin.
- Ana olarak dava açacaksanız doğum ve gebelik giderlerine ilişkin belgeleri (TMK m.304) aynı anda hazırlayın.
Aracı Kullanırken: Hangi Dava, Hangi Tarih
Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.
Girdi rehberi
| Girdi | Nerede bulunur | Dikkat |
|---|---|---|
| Dava türü | Soybağının reddi, tanımanın iptali, babalık | Süreyi belirleyen ilk bilgi |
| Doğum tarihi | Nüfus kaydı | Bazı sürelerin başlangıcı |
| Öğrenme tarihi | Doğumu veya baba olmadığını öğrendiğiniz gün | Kritik |
| Evlilik ve boşanma tarihleri | Nüfus kaydı | Karine hesabı |
| Tanıma tarihi | Nüfus veya noter kaydı | İptal süresi |
| Dava açan | Baba, anne, çocuk veya ilgili | Süreler kişiye göre değişir |
Birinci ve altıncı satırlar birlikte değerlendirilmelidir: soybağı davalarında süreler hem dava türüne hem davayı açan kişiye göre farklılaşır — babanın, annenin ve çocuğun süreleri aynı değildir. Üçüncü satır ise en sık tartışılan noktadır; süre çoğu hâlde doğumun veya baba olunmadığının öğrenildiği tarihten işler.
Sonucu Nasıl Okumalısınız: Süre Doldu mu?
Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.
Sonuç yorumu ve sonraki adım
| Çıkan sonuç | Ne anlama gelir | Atılacak adım |
|---|---|---|
| Süre içindesiniz | Dava açılabilir | Vakit kaybetmeyin |
| Süre doldu | Hak düşürücü — hâkim resen gözetir | Ret sebebi |
| Gecikmede haklı sebep | Süre geçtikten sonra da dava açılabilir | Sebep ortadan kalkınca |
| Haklı sebep örnekleri | Aldatılma, zorlama, gerçeği bilmeme | Somut gösterilmeli |
| Çocuğun dava hakkı | Ergin olduktan sonra ayrı süre | Kendi hakkı |
| Babalık davası | Anne ve çocuk açabilir | Süreler ayrı |
| DNA testi | Mahkemece istenebilir | Kaçınma aleyhe değerlendirilir |
| Kayıt düzeltme ile karıştırmayın | Farklı dava türü | Görev ve usul ayrı |
| Merci | Aile mahkemesi | Görevli |
Üçüncü ve dördüncü satırlar bu aracın en değerli çıktısıdır: soybağı davalarında süre geçmiş olsa dahi gecikmede haklı bir sebep bulunuyorsa, bu sebebin ortadan kalkmasından itibaren dava açılabilir. Aldatılma veya gerçeği bilmeme gibi hâller bu kapsamda değerlendirilir. Sekizinci satır ise sık yapılan hatayı önler — nüfustaki yanlış baba kaydı bazı hâllerde kayıt düzeltme davasının konusudur, soybağı davasının değil.
Aracın sınırı: Bu araç kanuni süreleri esas alarak bir hesap yapar; haklı sebep değerlendirmesini ve dosyanızdaki özel durumları takdir edemez. Somut dosyanızdaki sonucu mahkeme belirler; araç bir ön değerlendirme sunar, hukuki görüş yerine geçmez.
Konunun tam anlatımı için: soybağının reddi davası ve süreleri — dava türlerine göre süreler ve haklı sebep hâlleri orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
Mahkeme dışı bir babalık testi sonucu soybağının reddinde bir yıllık süreyi başlatabilir; ayrıntılar için Babalık Testi (DNA) Mahkeme Kararı Olmadan Yapılabilir mi? yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Soybağının reddinde beş yıllık süre var mı?
Hayır. “Her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Koca bakımından yalnızca öğrenmeden itibaren bir yıllık süre işler.
Çocuk babalık davasını ne zamana kadar açabilir?
Süre sınırı yoktur. Çocuğa ilişkin hak düşürücü süreler Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edilmiştir; ananın süresi geçmiş olsa bile çocuk veya kayyım dava açabilir.
Anne soybağının reddi davası açabilir mi?
Evet. Anayasa Mahkemesi’nin 2023 tarihli iptal kararı ve 7531 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeyle koca, ana veya çocuk bu davayı açabilir. Ana, doğumdan başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır (TMK m.289/2).
Nüfusta başka bir baba varken babalık davası açılır mı?
Hayır. Önce soybağının reddi davasıyla mevcut bağın kaldırılması gerekir; aynı dosyada açılan talepler ayrılır ve babalık davasında ret davası bekletici mesele yapılır (2. HD, 15.09.2025, E.2025/6255, K.2025/7286).
Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.
Kocanın bir yıllık süresi ne zaman başlar; şüphe yeterli mi?
Süre, koca doğumu ve baba olmadığını öğrendiğinde başlar (TMK m.289/1). Yargıtay’a göre çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe öğrenme sayılmaz; yargılama dışı bir babalık testiyle öğrenme gerçekleşmişse süre test sonucunun öğrenildiği anda başlar (2. HD, E.2024/3000, K.2024/8361).
Koca ölmüşse soybağının reddi davasını kim açabilir?
Dava süresi geçmeden koca ölmüş, gaip sayılmış veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmişse baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası öğrenmeden başlayarak bir yıl içinde dava açabilir (TMK m.291/1). Bu hak mirasçılara geçmez (YHGK, E.2024/2-298, K.2025/595).
DNA testine gitmeyen taraf zorlanabilir mi?
Evet. HMK m.292’ye göre şartları varsa herkes soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. TMK m.284/2 rıza göstermeyen davalının aleyhine sonuç çıkarılmasına da imkân verir; ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, önce zorla inceleme yoluna gidilmesi gerektiğini kabul etmektedir (YHGK 18.10.2018, E.2017/8-1927, K.2018/1471).
Tanımanın iptalinde beş yıllık süre hâlâ geçerli mi?
Evet. TMK m.300’e göre tanımanın iptali bir yıl ve her hâlde tanımadan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Anayasa Mahkemesi bu beş yıllık süreyi Anayasa’ya aykırı bulmamıştır (AYM, E.2019/102, K.2019/99). Soybağının reddindeki beş yıllık sürenin iptali tanımaya uygulanmaz.
Babalık davası kime karşı açılır?
Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir (TMK m.301).
Küçük çocuk adına soybağının reddi davasını kim açar?
Ergin olmayan çocuğa atanan kayyım dava açar; bir yıllık süre atama kararının kayyıma tebliğinden başlar (TMK m.291/2). Bu fıkradaki beş yıllık üst süre Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM, E.2013/62, K.2013/115).
Ana doğum giderlerini isteyebilir mi?
İsteyebilir. Ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri talep edebilir; çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir (TMK m.304).
Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Öğrenme tarihinin ispatı ve haklı sebep değerlendirmesi sonucu değiştirebilir.
Aile ve boşanma hukuku araçları
- Boşanma sebepleri ve hak düşürücü süre hesaplama
- Nafaka hesaplama ve artırım
- Katılma alacağı hesaplama (mal rejimi)
- Değer artış payı ve mal sınıflandırma
- 6284 tedbir süreleri hesaplama
- Evlenme engelleri ve bekleme süresi (TMK m.124-133)
- Evlât edinme koşulları ve süreleri (TMK m.305-320)
- Evlenmenin butlanı ve iptal süresi (TMK m.145-160)
- Aile konutu şerhi ve eşin rızası (TMK m.194)
Genel araçlar
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.284-304) — mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.292) — mevzuat.gov.tr
- AYM, E.2023/37, K.2023/140 (ananın dava hakkı) — anayasa.gov.tr
- AYM, E.2019/102, K.2019/99 (tanımanın iptalinde beş yıl) — anayasa.gov.tr
- 7531 sayılı Kanun metni (TMK m.286, 289, 291) — alomaliye.com
- Yargıtay 2. HD, E.2024/3000, K.2024/8361 (şüphe öğrenme değildir)
- Yargıtay 2. HD, E.2025/6255, K.2025/7286 (tefrik ve bekletici mesele)
- YHGK, E.2024/2-298, K.2025/595 (TMK m.291)
- Yargıtay 2. HD, E.2021/1070, K.2022/3255 (süre sonrası ölüm)
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.
📘 İlgili Rehberler
“Beş yıl geçti” diye vazgeçmeyin
O süre kaldırıldı; belirleyici olan öğrenme tarihidir.


